કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 57

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
શ્રુત્વેમં સગરો રાજા સંવાદં ભૈરવેણ વૈ।
વેતાલેનાપિ ભર્ગસ્ય પુનરૌર્વ્વમપૃચ્છત

॥સગર ઉવાચ॥
મન્ત્રં કલેવરગતં સાઙ્ગં પ્રોક્તં ત્વયા દ્વિજ।
અઙ્ગમન્ત્રાણિ મે દેવ્યાઃ કથ્યન્તાં ભો દ્વિજોત્તમ

તથા મન્ત્રાણિ સર્વાણિ પૂજાસ્થાનાનિ સર્વશઃ।
તથૈવોત્તરમન્ત્રાણિ કવચાનિ પૃથક્ પૃથક્

કામાખ્યાયાશ્ચ માહાત્મ્યં સરહસ્યં સમન્ત્રકમ્।
યથા શશંસ ભગવાન્ મહાદેવ ઉમાપતિઃ

વેતાલભૈરવાભ્યાં તત્ સમાચક્ષ્વ સવિસ્તરાત્।
શૃણ્વતો ન હિ મે તૃપ્તિર્જાયતે મહદદ્‌ભુતમ્

ભવતા કથ્યમાનં હિ પરં કૌતૂહલં મમ।
॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
શૃણુત્વં રાજશાર્દૂલ યત્પુત્રાભ્યામુમાપતિઃ

ઉવાચ મહાદાખ્યાનં તન્મે નિગદતોઽધુના।
એતદ્રહસ્યં પરમં પવિત્રં પાપનાશનમ્

પરં સ્વસ્ત્યયનં પુંસાં ગર્ભે પું સવનં સ્મૃતમ્।
કલ્યાણકારકં ભદ્રં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

શઠાય ચલચિત્તાય નાસ્તિકાયાજિતાત્મને।
દેવદ્વિજગુરૂણાં ચ મિથ્યાનિર્બન્ધકારિણે

ન પાપાયાભિશસ્તાય ખઞ્જકાણાદિરોગિણે।
ન કથ્યં ન ચ વા દેયં શ્રદ્ધાવિરહિતાય ચ

મહામાયામન્ત્રકલ્પં પ્રોક્ત્વા તાભ્યામુમાપતિઃ।
વેતાલભૈરવાભ્યાં તુ પુનરેવાભ્યભાષત

॥ભગવાનુવાચ॥
અઙ્ગમન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રોક્તવાઁસ્તન્ત્રમુત્તમમ્ ।
તદેવ પ્રથમં વિદ્ધિ સર્વપૂજાસુ સઙ્ગતમ્

આચાન્તઃ શુચિતાં પ્રાપ્તઃ સુસ્નાતો દેવપૂજને।
પૂજાવેદ્યા બહિઃસ્થિત્વા ચતુર્હસ્તાન્તરે ધિયા

ગૃહે વાં દ્વારદેશસ્થઃ પ્રણમ્ય શિરસા ગુરુમ્।
પ્રણમેદિષ્ટદેવં સ્વં દિક્‌પાલાનપિ ચેતસા

યત્ પૂર્વમર્જિતં પાપં તદ્‌દિનેઽન્યદિનેઽપિ વા।
પ્રાયશ્ચિત્તૈર્નાપનુન્નં તચ્ચ પાપં સ્મરેદ્ધિયા

તત્પાપસ્યાપનોદાય મન્ત્રદ્વયમુદીરયેત્।
દેવિ ત્વં પ્રાકૃતં ચિત્તં પાપાક્રાન્તમભૂન્મમ

તન્નિઃસારય ચિત્તન્મે પાપં હૂં ફટ્ ચ તે નમઃ।
સૂર્યઃ સોમો યમઃ કાલો મહાભૂતાનિ પઞ્ચ વૈ

એતે શુભાશુભસ્યેહ કર્મણો નવ સાક્ષિણઃ।
તતઃ પુનર્હૂં ફડિતિ પાર્શ્વમૂર્ધ્વમધસ્તથા

આત્માનં ક્રોધદૃષ્ટ્યાથ નિરીક્ષ્ય સુમના ભવેત્।
એવં કૃતે પ્રથમતઃ પાપોત્સારણકર્મણિ

યત્ સ્યાદ્ દૃઢતરં પાપં તદ્ દૂરે ચાવતિષ્ઠતે।
અતીતે પૂજને સ્થાનં સ્વં પ્રયાતિ પુનશ્ચ યત્

યત્ સ્યાદલ્પતરં પાપં તન્નાશમુપગચ્છતિ।
ૐ અઃ ફડિતિમન્ત્રેણ પૂજાવેદીં તતો વિશેત્

પૂજને ત્યક્તપાપસ્ય કામમિષ્ટં ક્ષણાદ્ ભવેત્।
નારાચમુદ્રયા દૃષ્ટ્વા સમયા સમ્પ્રલોકયેત્

પુષ્પનૈવેદ્યગન્ધાદિ હ્રીં હૂઁ ફડિતિ મન્ત્રકૈઃ।
યદાત્મનાનવજ્ઞાતં સમ્યક્ પુષ્પાદિદૂષણમ્

અસ્પૃશ્યસ્પર્શનં વાપિ યદન્યાયાર્જિતં ચ વા।
તથા નિર્માલ્યસંસૃષ્ટં કીટાદ્યારોહણં ચ યત્

તત્સર્વં નાશમાયાતિ નૈવેદ્યાદ્યવલોકનાત્।
તતો રમિતિમન્ત્રેણ શિખાં દીપસ્ય સંસ્પૃશેત્

સ તસ્ય સુભગો દીપો ભવેત્ સ્પર્શનામાત્રતઃ ।
પતઙ્ગકીટકેશાદિ-દાહાત્ ક્રવ્યાદસંહતઃ

વસામજ્જાસ્થિસમ્પૂતિર્યજ્ઞાદાવુપયોજનમ્ ।
અજ્ઞતરૂપં તત્સર્વં દોષં સ્પર્શાદ્ વિનાશયેત્

નારસિંહેન મન્ત્રેણ દેવતીર્થેન સંસ્પૃશેત્।
પાનીયં ઘટમધ્યસ્થં વીક્ષન્નભ્યુક્ષ્ય યાજકઃ

વામેન પાણિના ધૃત્વા વામપાર્શ્વે સ્થિતં તદા।
પાત્રમાધારમન્ત્રેણ સંસ્કુર્વન્ સંસ્પૃશેજ્જલમ્

યજ્ઞદાનાદપેયાદિ સંસૃષ્ટિરિહ શઙ્ગતા।
યદન્યદ્ દૂષણં પાત્રે તોયે વા જ્ઞાનતો ભવેત્

જલાશયં શવસ્પર્શાજ્જલં સ્નનાચ્ચ સઙ્ગતમ્।
દૂષણાનિ વિનશ્યન્તિ તાનિ વૈ દેવપૂજને

પ્રજાપતિસુતો હાન્તપ્રાન્તઃ સ્વરસમન્વિતઃ।
ચન્દ્રાર્ધબિન્દુસહિતો મન્ત્રોઽયં નારસિંહકઃ

સ્વસંજ્ઞાદ્યક્ષરં બિન્દુચન્દ્રાર્ધપરિયોજિતમ્।
આધારમન્ત્રં જાનીયાત્ સાધકઃ કાર્યસિદ્ધયે

તત આધારમન્ત્રેણ પાણિભ્યામાસનં સ્વકમ્।
આદાય વિનિધાયાશુ પુનઃ સંસ્પૃશ્ય પાણિના

આત્મમન્ત્રેણોપવિશેત્ તદા તસ્મિન્ વરાસને।
દુઃશિલ્પિરચિતત્વાદિ યદ્‌વાન્યાસન દૂષણમ્

અજ્ઞાતં વિલયં યાતિ ઉપવેશાત્ સમન્ત્રકાત્ ।
આહૂય સ્વાક્ષરં પૂર્વં સોમસામિસમન્વિતમ્

સબિન્દુકં વિજાનીયાદાત્મમન્ત્રં તુ સાધકઃ।
તતસ્તુ માતૃકાન્યાસં નાદબિન્દુસમન્વિતમ્

કુર્યાત્ તુ માતૃકામન્ત્રૈઃ સ્વશરીરે વિચક્ષણઃ।
કલ્પેષુ ચ યદજ્ઞાતં મન્ત્રોચ્ચારણકર્મણિ

યદ્ દુષ્ટં વા તથા સ્પૃષ્ટં માતાભ્રષ્ટાદિદૂષણમ્।
તન્ન્યસ્તા માતૃકામન્ત્રા નાશયન્તિ સદૈવ હિ

વ્યઞ્જનાનિ ચ સર્વાણિ તથા વિષ્ણ્વાદયઃ સ્વરાઃ।
સર્વે તે માતૃકામન્ત્રાશ્ચન્દ્રબિન્દુવિભૂષણા

સર્વે યુગાન્તવન્દ્યેષુ ન્યસ્તેષુ ન્યૂનપૂરણમ્।
મન્ત્રે કલ્પે ચ કુર્વન્તિ વિન્યસ્તા માતૃકાઃ સ્વયમ્

એકમાત્રો ભવેદ્‌ધ્રસ્વો દ્વિમાત્રો દીર્ઘ ઉચ્યતે।
પ્લુતસ્ત્રિમાત્રો વિજ્ઞેયો વર્ણા એતે વ્યવસ્થિતાઃ

સર્વષામેવ વર્ણાનાં માત્રાદેવ્યસ્તુ માતૃકાઃ।
શિવદૂતીપ્રભૃતયસ્તન્ન્યાસાસ્તત્તનુસ્થિતાઃ

પૂરયન્તિ ચ તાન્ ન્યૂનાંશ્ચતુર્વર્ગં તથાચિરાત્।
દદત્યેવ સદા રક્ષાં કુર્વન્તિ સુરપૂજને

ચતુર્વર્ગપ્રદશ્ચાયં સર્વકામફલપ્રદઃ।
સર્વદામાતૃકાન્યાસસ્તુષ્ટિપુષ્ટિપ્રદાયકઃ

યઃ કુર્યાદ્ માતૃકાન્યાસં વિનાપિ સુરપૂજનાત્।
તસ્માદ્ બિભેતિ સતતં ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ

તં દ્રષ્ટુમપિ દેવાશ્ચ સ્પૃહયન્તિ મહૌજસમ્।
સ સર્વં ચ વશં કુર્યાદ્ ન ચ યાતિ પરાભવમ્

કુસુમં વિષ્ણુમન્ત્રેણ અઙ્ગુલ્યગ્રેણ સાધકઃ।
વિમર્દનાર્થં ગૃહ્ણીયાત કરશોધનકર્મણિ

ઉપાન્તઃ સામિ ચન્દ્રેણ રઞ્જિતઃ શૂન્યસંયુતઃ।
રુદ્રાન્તોપરિસંસૃષ્ટો મન્ત્રોઽયં વૈષ્ણવો મતઃ

પ્રાસાદેન તુ મન્ત્રેણ અઙ્ગુલ્યગ્રેણ સાધકઃ।
ગૃહીત્વા ચ તતઃ કુર્યાત્ કરાભ્યાં પુષ્પમર્દનમ્

નિર્મથેત્ કામબીજેન જિઘ્રેદ્ બ્રાહ્મેણ તત્ પુનઃ।
પ્રાસાદેન પરિત્યાગો દિશ્યૈશાન્યાં વિશેષતઃ

એવં કૃતે તુ કરયોર્વિશુદ્ધિરતુલા ભવેત્।
જલૌકાગૂઢપાદાદિસ્પર્શાચ્છુદ્ધિર્વિશોધનાત્

દુર્ગન્ધ્યુચ્છિષ્ટસંસ્પર્શાદ્ દૂષણં કરયોસ્તુ યત્।
અજ્ઞાતરૂપં તત્સર્વં નાશયેત્ સુવિધાનતઃ

અઙ્ગુલ્યગ્રાણિ શુદ્ધાનિ પુષ્પાણાં ગ્રહણાદ્ ભવેત્।
તલદ્વયં મર્દનાત્ તુ વિશુદ્ધમભિજાયતે

નિર્મઞ્છનાત્ પાણિપૃષ્ઠં ઘ્રાણાન્નાસાગ્રમુત્તમમ્।
તીર્થાનિ ચ સમાયાન્તિ નાસિકાયાં કરં પ્રતિ

તસ્માદ્ યત્નેન કાર્યાણિ કર્માણ્યેતાનિ ભૈરવ।
પ્રાન્તાદિર્વાસુદેવેન વર્ણેનાપિ ચ સંહિતઃ

શમ્ભુચૂડાબિન્દુયુક્તઃ પ્રાસાદ ચ સ ઉચ્યતે।
કામબીજં તુ વિજ્ઞેયં વાસુદેવેન્દુબિન્દુભિઃ

વ્યઞ્જનં ચાદ્યદન્તં ચ પ્રાન્તદન્ત્યા તુ પૂર્વકમ્।
આદ્યદન્ત્યદ્વયં પશ્ચાદ્ વ્યઞ્જનં પ્રણવોત્તરમ્

બ્રહ્મબીજમિદં પ્રોક્ત સર્વપાપપ્રણાશનમ્।
પ્રણવં દીર્ઘમુચ્ચાર્યં પ્રથમં મુખશુદ્ધયે

વાસુદેવસ્ય બીજેન પ્રાણાયામં સમાચરેત્।
યસ્ય દેવસ્ય યદ્રૂપં તથા ભૂષણવાહનમ્

તદેવ પૂજને તસ્ય ચિન્તયેત્ પૂરકાદિભિઃ ।
વૈષ્મવીતન્ત્રમન્ત્રસ્ય કણ્ઠાદ્યં યત્પુરઃસરમ્

તદ્ બીજં વાસુદેવસ્ય પૂર્ણચન્દ્રનિભં સદા।
ગઙ્ગાવતારબીજેન પ્રથમં ધેનુમુદ્રયા

અમૃતીકરણં કુર્યાદર્ઘપાત્રાહિતે જલે।
શશિખણ્ડયુતઃ કણ્ઠ્યઃ પઞ્ચમીબલબીજકઃ

ગઙ્ગાવતારમન્ત્રોઽયં સર્વપાપપ્રણાશકઃ।
માત્રાદ્વયયુતો વિષ્ણુર્બલબીજમુદાહૃતમ્

અમૃતીકરણે વૃત્તે તોયં યદ્ દીયતેઽમૃતમ્।
ભૂત્વા પ્રયાતિ દેવસ્ય પ્રીયતે સુરપૂજને

ગઙ્ગાપિ સ્વયમાયાતિ પૂજાપાત્રજલં પ્રતિ।
અમૃતીકરણં કુર્યાદ્ ધર્મકામાર્થસિદ્ધયે

સ્વસ્તિકં ગોમુખં પદ્મમર્ધસ્વસ્તિકમેવ ચ।
પર્યઙ્કમાસનં શસ્તમભીષ્ટસુરપૂજને

પાદયન્ત્રમિદં પ્રોક્તં સર્વમન્ત્રોત્તમોત્તમમ્।
તદ્ ગૃહ્ણીયાદ્ વરાહસ્ય બીજેન પ્રથમં બુધઃ

માયાદિરગ્નિબીજસ્ય ચતુર્થઃ સમવ્યાપ્તિકઃ ।
ષષ્ઠસ્વરોપરિચરો વારાહં બીજમુચ્યતે

વારાહબીજસંશુદ્ધં મન્ત્રપાદદ્વયે કૃતમ્।
પશ્યન્નભીષ્ટદેવં તુ પાદદોષં ન પશ્યતિ

ન યુક્તમન્યથા પાદદર્શનં સુરપૂજને।
મન્ત્રેણ લભતેઽભીષ્ટાંસ્તસ્માન્મન્ત્રપરો ભવેત્

પાણિકચ્છપિકાં કુર્યાત્ કૂર્મમન્ત્રેણ સાધકઃ।
તત્ર સંસ્કૃતપુષ્પેણ પૂજયેદાત્મનો વપુઃ

પૂજિતે તેન પુષ્પેણ દેવત્વં સ્વસ્ય જાયતે।
દ્વિતીયં વૈષ્ણવીતન્ત્રં બીજં બિન્દ્વિન્દુસંયુતમ્

ષષ્ઠસ્વરોપરિચરં કૂર્મબીજં પ્રકીર્તિતમ્।
દહનપ્લવનસ્યાદૌ રન્ધ્રસ્ય દશમસ્ય તુ

ભેદનં સાધકઃ કુર્યાન્મન્ત્રેણ પ્રણવેન તુ।
બીજેન વાસુદેવસ્ય આકાશે વિનિધાપયેત્

પ્રાણેન સહિતં બીજં તતપૂર્વં પ્રતિપાદિતમ્।
અજ્ઞાતા પ્રયતાનાં તુ મણ્ડલસ્થાનમાર્જનાત્

દ્રવ્યાણાં વિપ્રકારઃ સ્યાત્ સંસર્ગાણાં તથૈવ ચ।
મધુકૈટભયોર્મેદઃ સંઘાતૈર્દૃઢતાં ગતા

મેદિની સર્વદા શુદ્ધા સુરપૂજાસુ સર્વતઃ।
અદ્યાપિ સર્વે ત્રિદશા ન સ્પૃશન્તિ પદા ક્ષિતિમ્

ન ચ સ્વીયતનુચ્છાયાં યોજયન્તિ ચ ભૂતલે।
તસ્ય દોષસ્ય મોક્ષાર્થં મન્ત્રરાજં લિખેત્ ક્ષિતૌ

પ્રોક્ષણાદ્ વીક્ષણાદ્ વાપિશુદ્ધા ભવતિ મેદિની।
વીક્ષણં ધર્મબીજેન સ્થણ્ડિલસ્ય સમાચરેત્

દાન્તો બલેન સંયુક્તશ્ચૂડાબિન્દુસમન્વિતઃ।
ધર્મબીજમિતિ પ્રોક્તં ધર્મકામાર્થસાધનમ્

આદાનં ધારણં તથા સંસ્થાનપૂજને।
પૂરણં સંલિલેનૈવ નિઃક્ષેપો ગન્ધપુષ્પયોઃ

મણ્ડલસ્યાથ વિન્યાસઃ પુનઃ પુષ્પસ્ય સંશ્રયઃ।
અમૃતીકરણ પાત્રપ્રતિપત્તિરિયં નરઃ

આનિરુદ્ધેન ચાદાય અસ્ત્રમન્ત્રેણ ધારણમ્।
પાત્રે તુ મણ્ડલન્યાસં વાગ્બીજાગ્રેણ યોજયેત્

આનિરુદ્ધં ભવેદ્‌બીજમાદ્યં બિન્દુદ્વયોત્તરમ્ ।
ફડન્તેનાનિરુદ્ધં તુ અસ્ત્રમન્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્

શમ્ભુરાદ્યવલઃ પ્રાન્તઃ સમ્પૂર્ણા સહિતા ઇમે।
પરતઃ પરતઃ પૂર્વં સમાપ્ત્યન્તાઃ સબિન્દુકાઃ॥ ૫૭.૮૬ ।
તૃતીયં વાગ્‌ભવં બીજં સકલં નિષ્કલાહ્વતમ્।
સ્વરશ્ચતુર્થઃ સકલઃ સંસૃષ્ટૌ બિન્દુનેન્દુના

વર્ગાદ્યાદિર્દ્વિતીયં તુ વાગ્‌ભવં બીજમુચ્યતે।
કામરાજાહ્વયં ચૈતદ્ ધર્મકામાર્થસાધનમ્

મનોભવસ્ય બીજ તુ કુણ્ડલીશક્તિસંયુતમ્।
વાસુદેવેન સમ્પૃક્તમાદ્યં વાગ્ભવમુચ્યતે

ઇદં સારસ્વતં નામ યદાદ્યં વાગ્ભવં સ્મૃતમ્।
એકૈકં કામબીજાદિ ત્રિભિસ્તુ ત્રિપુરામહઃ

આદ્યં તૃતીયં સામીન્દુબિન્દુભ્યઃ સમલંકૃતમ્।
મદનસ્ય તુ મન્ત્રોઽયં કામભોગફલપ્રદઃ

ઔદેતોરૂપવિન્યસ્તં યન્ત્રં ભાસ્કરસન્નિભમ્।
તદ્ વક્ષ્યે કુણ્ડલીશક્તિમભેદાત્ તુ નિગદ્યતે

ભૂતાપસારણં કુર્યાન્મન્ત્રેણાનેન યાજકઃ।
યસ્મિન્ કૃતે સ્થાનભૂતા દૂરં યાન્તિ સુરાર્ચને

સ્થિતેષુ તત્ર ભૂતેષુ નૈવેદ્યમાણ્ડલં તથા।
વિલુમ્પન્તિ સદા લુબ્ધા ન ગૃહ્ણન્તિ ચ દેવતા

તસ્માદ્ યત્નેન કર્તવ્યં ભૂતાનામપસારણમ્।
અસ્ત્રમન્ત્રેણ સહિતં તસ્ય મન્ત્રમિદં સ્મૃતમ્

અપસર્પન્તુ તે ભૂતા યે ભૂતા ભૂમિપાલકઃ।
ભૂતાનામવિરોધેન પૂજાકર્મ કરોમ્યહમ્

અનેન સ્થણ્ડિલાદ્ ભૂતાનપસાર્યાથ સાધકઃ।
તતો દિગ્બન્ધનં કૃત્વા દિગ્ભ્યસ્તાનપસારયેત્

વિષ્ણુબીજં ફડન્તં તુ મન્ત્રં દિગ્બન્ધને સ્થિતમ્।
કરેણ છોટિકાપૂર્વં વેષ્ટનં બન્ધનં દિશઃ

આત્મનઃ પૂજનેનાથ કર્મારમ્ભાધિકારિતા।
પૂજિતં ચાસનં યોગપીઠસ્ય સદૃશં ભવેત્

સ્વભાવતઃ સદા શુદ્ધં પઞ્ચભૂતાત્મકં વપુઃ।
મલપૂતિસમાયુક્ત શ્લેષ્મવિણ્મૂત્રપિચ્છિલમ્

રેતોનિષ્ઠીવલાલાભિઃ સ્રવદ્ભિરપરિષ્કૃતમ્।
બીજભૂતાનિ ચૈતસ્ય મહાભૂતાનિ પઞ્ચ વૈ

તેષાં તુ સર્વભૂતાનાં બીજાનાં દેહસઙ્ગિનામ્।
વાયુતેજઃપૃથવ્યમ્ભોવિયતાં શુદ્ધયે ક્રમાત્

શોષણં દહનં ભસ્મપ્રોત્સાદોઽમૃતવર્ષણમ્।
આપ્લાવનં ચ કર્તવ્યં ચિન્તામાત્રવિશુદ્ધયે

અણ્ડસ્ય ચિન્તનાદ્ ભેદાત્તન્મધ્યે દેવચિન્તનાત્।
સ્વકીયસ્યેષ્ટદેવસ્ય ચિન્તા સર્વાત્મના ભવેત્

સોઽહમિત્યસ્ય સતતં ચિન્તનાદ્ દેવરૂપતા।
આત્મનો જાયતે સમ્યક્ સંસ્કૃતિઃ પુષ્પદાનતઃ

અહં દેવોઽથ નૈવેદ્યં પુષ્પગન્ધાદિકં ચ યત્।
પૂજોપકરણાર્થં ચ દેવત્વમિહ જાયતે

દેવાધારો હ્યહં દેવો દેવં દેવાય યોજયેત્।
સર્વેષાં દેવતાસૃષ્ટયા જાયતે શુદ્ધતાપિ ચ

મનોજીવાત્મનોઃ શુદ્ધિઃ પ્રાણાયામેન જાયતે।
અન્તર્ગતં યચ્ચ મલં તચ્ચ શુદ્ધં પ્રજાયતે

ગૃહે ચેત્ પૂજયેદ્ દેવં તદા તસ્ય વિલોકનમ્।
કુર્યાદાદિત્યબીજેન ચતુઃ પાર્શ્વષ્વપિ ક્રમાત્

હાન્તઃ સમાપ્તિસહિતો વહ્નિબીજેન સંહિતઃ।
ઉપાન્તઃ સચતુર્થસ્તુ સ તથા સકલોઽગ્રતઃ

આદિત્યબીજં કથિતં સર્વરોગવિનાશનમ્।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં કારણં તોષદાયકમ્

અશુદ્ધપક્ષિસંયોગ-પક્ષિવિષ્ઠાપ્રસેચને।
મૂષિકાણાં તથા સ્પર્શઃ કૃમિકીટાદિસઙ્ગમઃ

એવમાદીનિ નશ્યન્તિ લોકનાદ્ ગૃહદૂષણમ્।
તતસ્તુ યોગપીઠસ્ય ધ્યાનં પ્રથમતશ્ચરેત્

ધ્યાનમાત્રં યોગપીઠં પ્રવિશત્યેવ મણ્ડલમ્।
યોગપીઠે સ્મૃતે સર્વ યોગપીઠમય સમમ્

ન યોગપીઠાદધિકં વિદ્યતે પરમાસનમ્।
યસ્ય ધ્યાનાજ્જગદ્ વ્યાપ્તં સચરાચરમાનુષમ્

તચ્ચિન્તનસ્ય માહાત્મ્યં કો વા વક્તું સમુત્સહેત્।
ચિન્તામાત્રેણ માનુષ્યં પશ્ય શોકવિનાશનમ્

ધારણાદ્ યોગપીઠં તુ ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્।
શુદ્ધફટિકસંકાશં ચતુષ્કોણં ચતુર્વૃતિમ્

આધારશક્ત્યા વિહિતં પ્રગ્રહં સૂર્યસન્નિભમ્।
આગ્નેયાદિષુ કોણેષુ ચતુર્ષુ ક્રમતઃ સ્થિતમ્

ધર્મો જ્ઞાનં તથૈશ્વર્યં વૈરાગ્યં ક્રમતઃ સદા।
પૂર્વાદિદિક્ષુ ચૈતાનિ સ્થિતાનિ ક્રમતો યથા

અધર્મશ્ચ તથાજ્ઞાનમનૈશ્વર્યં તતઃ પરમ્।
અવૈરાગ્યં પરં તસ્માદ્ધારણાર્થં વ્યવસ્થિતમ્

તસ્યોપરિ જલૌઘસ્તુ તસ્મિન્ બ્રહ્મણ્ડમાસ્થિતમ્।
બ્રહ્માણ્ડાભ્યન્તરે તોયં કૂર્મસ્તસ્યોપરિ સ્થિતઃ

કૂર્મોપરિ તથાનન્તઃ પૃથ્વી તસ્યોપરિ સ્થિતા।
અનન્તગાત્રસંયુક્તં નાલં પાતાલગોચરમ્

પૃથ્વીમધ્યે સ્થિતં પદ્મં દિક્પત્રં ગિરિકેશરમ્।
તસ્યાષ્ટદિક્ષુ દિક્‌પાલાઃ સ્વર્ગો મધ્યે વ્યવસ્થિતઃ

કર્ણિકાયાં બ્રહ્મલોકો મહર્લોકાદયો હ્યધઃ।
સ્વર્ગે જ્યોતીંષિ દેવાશ્ચ ચતુર્વેદાસ્તદન્તરે

સત્તંવ રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસમ્ભવાઃ।
સદા સ્થિતા પદ્મમધ્યે પરં તત્ત્વં તથૈવ ચ

આત્મતત્ત્વં તત્ર સંસ્થમૂર્ધ્વચ્છદનમૂર્ધતઃ।
અધોઽધશ્છદનં તત્ર કેશરાગ્રે સ્થિતં પુનઃ

સૂર્યાગ્નિચન્દ્રમરુતા મણ્ડલાનિ ક્રમાત્ તતઃ।
શાવાસનં યોગપીઠે સુખાસનમતઃ પરે

આરાધ્યાસનમસ્માચ્ચ તતશ્ચ વિમલાસનમ્।
મધ્યે વિચિન્તયેત્ સર્વં જગદ્વૈ સચરાચરમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવંશ્ચૈવ ભાગત્રયવિનિશ્ચિતાન્।
આત્માનં ચિન્તયેત્ તત્ર પૂજને સમુપસ્થિતમ્

મણ્ડલં યોગપીઠં તુ પદ્મં પદ્મં તુ ચિન્તયેત્।
શાવાદીન્યાસનાનીહ ચત્વાર્યપિ વિચન્તયેત્

યોગપીઠં પૃથગ્ધ્યાત્વા મણ્ડલેન સહૈકતામ્।
પુનર્ધ્યાત્વા તતઃ પશ્ચાત્ પૂજયેદાસનં તતઃ

ધ્યાનેન યોગપીઠસ્ય યથા યદ્દીયતે જલમ્।
નૈવેદ્યપુષ્પધૂપાદિ તત્ સ્વયં ચોપતિષ્ઠતે

સર્વે દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સચરાચરગુહ્યકાઃ।
ચિન્તતાઃ પૂજિતાશ્ચ સ્યુર્યોગપીઠસ્ય પૂજને

અભીષ્ટદેવતાપૂજાં વિના યસ્ય વિચિન્તનાત્।
લભતે વૈ ચતુર્વર્ગં તુષ્ટિઃ પુષ્ઠિશ્ચ જાયતે

આવાહનાનન્તરતઃ પાણિભ્યામવતારયેત્।
પ્રાગુત્તાનૌ કરૌ કૃત્વા ઊર્ધ્વમુત્ક્ષિપ્ય સાન્તરૌ

નિરન્તરાવધઃ કુર્યાન્નામયન્ પૂજકસ્તથા।
હેરમ્બસ્ય તુ બીજેન તસ્માદવતરેતિ ચ

આમ્રેડિતેન ચાભીષ્ટદેવાનાં લમ્બનાય વૈ।
નાસિકાવાયુનિઃસારાદ્વિયત્સ્થા દેવના ભવેત્

એવં કૃતે મણ્ડલે તુ સ્થિતિસ્તસ્ય પ્રજાયતે।
સ્વાન્તઃ શુદ્ધાંશુબિન્દુભ્યાં હૈરમ્બં બીજમુચ્યતે

નાશનં વિઘ્નબીજાનાં ધર્મકામાર્થસાધનમ્।
ગન્ધપુષ્પે તથા ધૂપદીપૌ નૈવેદ્યમેવ ચ

યદન્યદ્ દીયતે વસ્ત્રમલઙ્કારાદિકં ચ યત્ ।
તેષાં દૈવતમુચ્ચાર્ય કૃત્વા પ્રોક્ષણપૂજને

ઉત્સૃજ્ય મૂલમન્ત્રેણ પ્રતિનામ્ના નિવેદયેત્।
વરુણસ્ય તુ બીજેન તેષાં પ્રોક્ષણમાચરેત્

ઇષ્ટેન મૂલમન્ત્રેણ તથોત્સર્ગનિવેદને।
લપરશ્ચન્દ્રબિન્દુભ્યાં બીજં વારુણમુચ્યતે

વિલોકનં પૂજનં ચ તથા દાનં પૃથક્ પૃથક્।
જપકર્મણિ માલાયાઃ પ્રતિપત્તિરિદં ત્રયમ્

ઇષ્ટમન્ત્રેણ માલાયાઃ પ્રોક્ષણં પરિકીર્તિતમ્।
બીજં ગાણપતં પૂર્વમુચ્ચાર્યં તદનન્તરમ્

અવિઘ્નં કુરુ માલે ત્વં ગૃહ્ણીયાદિત્યનેન ચ।
જપાન્તે શિરસિ ન્યાસો માલાયાઃ પરિકીર્તિતઃ

સ્રજમાદાય પાણિભ્યાં શ્રીબીજેન તથાર્ચયેત્।
અન્ત્યદન્ત્યાન્તમાત્રાભ્યાં ચાદિવર્ગતૃતીયકૌ

પરતઃ પરતઃ પૂર્વં શ્રીબીજં બિન્દુનેન્દુના।
માલાયા અવતારસ્તુ શિરસઃ ક્રિયતે તદા

તાં સમાદાય પાણિભ્યાં કુર્યાત્ સારસ્વતેન વૈ।
શ્રીબીજાનામાદ્યમાદ્યં બિન્દુચન્દ્રાર્ધસંયુતમ્

એતચ્ચતુષ્ટયં બીજં સારસ્વતમુદીરિતમ્।
પૌરાણિકૈર્વૈદિકૈશ્ચ મૂલમન્ત્રેણ ચૈવ હિ

પ્રદક્ષિણાં પ્રણામં ચ કુયાદ્ધર્માર્થસાધકમ્।
ભૂમિં વીક્ષ્ય તથાભ્યુક્ષ્ય ક્ષિતિબીજેન પૂર્વતઃ

સ્પૃશંસ્તાં શિરસા ભૂમિં પ્રણમેદિષ્ટદેવતાઃ।
સમાપ્તિહીનં બારાહં બીજં બિન્દ્વિન્દુસંયુતમ્

ક્ષિતિબીજં વિજાનીયાચ્ચતુર્વર્ગપ્રદાયકમ્।
દર્પણં વ્યજનં ઘણ્ટાં ચામરં પ્રોક્ષયેત્ પુનઃ

નૈવેદ્યાલોકમન્ત્રેણ પૂર્વપ્રોક્તેન ભૈરવ।
નામાક્ષરાણિ ચાદ્યાનિ ચૈતેષાં બિન્દુનેન્દુના

તસ્મૈ નમ ઇતિ પ્રાન્તે ગ્રહણે મન્ત્ર ઉચ્યતે।
નિવેદનમથૈતેષામિષ્ટમન્ત્રેણ ચાચરેત્

વાગ્‌ભવસ્ય દ્વિતીયેન કામબીજેન ભૈરવ।
મુદ્રાયા બન્ધનં કાર્યં મૂલમન્ત્રેણ દર્શનમ્

પરિત્યાગં તુ મુદ્રાયાસ્તારાબીજેન ચાચરેત્।
પ્રાન્તાદિશ્ચન્દ્રબિન્દુભ્યાં ષષ્ઠસ્વરસમન્વિતઃ

તારાબીજમિતિ પ્રોક્તં ધર્મકામાર્થસાધનમ્।
મુદં દદાતિ યસ્માત્ સા મુદ્રા તેન પ્રકીર્તિતા

દર્શિતાયાં તુ મુદ્રાયાં ભવેત્ પૂજાસમાપનમ્।
કામં મોક્ષં તથા ધર્મમર્થમોદયુતા સ્વયમ્

દદાતિ સાધકાયાશુ દેવતા ગન્તુમુત્સુકા।
મુદ્રાન્તે તુ મહામન્ત્રાન્ ષડિમાન્ સમુદીરયેત્

યદ્ દત્તં ભક્તિમાત્રેણ પત્રં પુષ્પં ફલં જલમ્।
આવેદિતં ચ નૈવેદ્યં તદ્‌ગૃહાણાનુકમ્પયા

આવાહનં ન જામામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્।
પૂજાભાવં ન જાનામિ ત્વં ગતિઃ પરમેશ્વરિ

કર્મણા મનસા વાચા ત્વત્તો નાન્યં ગતિર્મમ।
અન્તશ્ચરેણ ભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ પરમેશ્વરિ

માતર્યોનિસહસ્રેષુ યેષુ યેષુ વ્રજામ્યહમ્।
તેષુ તેષ્વચ્યુતા ભક્તિરચ્યુતેઽસ્તુ સદા ત્વયિ

દેવી દાત્રી ચ ભોક્ત્રી ચ દેવી સર્વમિદં જગત્।
દેવી જયતિ સર્વત્ર યા દેવી સોઽહમેવ ચ

યદક્ષરપરિભ્રષ્ટં માત્રાહીનં ચ યદ્ ભવેત્।
તત્સર્વં ક્ષ્મ્યતાં દેવિ કસ્ય ન સ્ખલિતં મનઃ

મન્ત્રેષુ પઠિતેષ્વેષુ સ્વયમેવ પ્રસીદતિ।
દાતું દેવીં ચતુર્વર્ગં ન ચિરાદેવ ભૈરવ

ઐશાન્યાં મણ્ડલં કુર્યાદ્ દ્વારપદ્મવિવર્જિતમ્।
વિસર્જનાર્થ નિર્માલ્યધારિણ્યાઃ પૂજનાય વૈ

પાદ્માદિભિઃ પૂજયિત્વા ધ્યાત્વા નિર્માલ્યધારિણીમ્।
નિઃક્ષિપ્ય તસ્મિન્ નિર્માલ્યં મન્ત્રેમ તુ વિસર્જયેત્

ગચ્છ ગચ્છ પદં સ્થાનં સ્વસ્થાનં પરમેશ્વરિ।
યત્ર બ્રહ્માદયો દેવા ન વિદુઃ પરમં પદમ્

વિસૃજ્ય મન્ત્રેણાનેન તતઃ પૂરકવાયુના।
ધ્યાયંસ્તુ મન્ત્રેણાનેન નત્વા તાં સ્થાપયેદ્‌ધૃદિ

તિષ્ઠ દેવિ પરે સ્થાને સ્વસ્થાને પરમેશ્વરિ।
યત્ર બ્રહ્માદયઃ સર્વે સુરાસ્તિષ્ઠન્તિ મે હૃદિ

તત એકજટાબીજૈરિષ્ટદેવીં ધિયા સ્મરન્।
નિર્માલ્યં મૂર્ઘ્નિ ગૃહ્ણીયાદ્ ધર્મકામાર્થસાધનમ્

મણ્ડલપ્રતિપત્તિં તુ તતઃ કુર્યાદ્ વિભૂતયે।
સર્વાઙ્ગુલીનામગ્રૌધૈઃ પદ્મમષ્ટદલાન્વિતમ્

નિર્મન્થેત્ ક્ષિતિબીજેન મણ્ડલં ચાપિ ભૈરવ।
તતસ્તુ મૂલમન્ત્રેણ સર્વવશ્યેન વા પુનઃ

અનામિકાનામગ્રેણ લલાટમપિ સંસ્પૃશેત્।
સમાપ્તિસહિતઃ પ્રાન્તસ્તારાબીજં તતઃ પરમ્

સ્મરબીજં વિસર્ગેણ પરતઃ પરતઃ પરમ્।
ભબેદેકજટાબીજં ધર્મકામાર્થસાધનમ્

તતો ભાસ્કરબીજેન સહિતેનાત્મના પુનઃ।
મન્ત્રેણ ભાસ્કરાયાર્ધમચ્છિદ્રાર્થં નિવેદયેત્

નમો વિવસ્વતે બ્રહ્મન્ ભાસ્વતે વિષ્ણુતેજસે।
જગત્સવિત્રે શુચયે સવિત્રે કર્મદાયિને

તતઃ કૃતાઞ્જલિર્ભૂત્વા પઠિત્વા મન્ત્રમીરિતમ્।
એકાગ્રમનસા વાગ્ભિરચ્છિદ્રમવધારયેત્

યજ્ઞચ્ચિદ્રં તપશ્છિદ્રં યચ્છિદ્રં પૂજને મમ।
સર્વં તદચ્છિદ્રમસ્તુ ભાસ્કરસ્ય પ્રસાદતઃ

તતસ્તુ પુષ્પનૈવેદ્ય તોયપાત્રાદિકં ચ યત્।
દેવીબીજેન તત્સર્વં પુનરેવ વિલોકયેત્

હસ્તેન ચક્ષુષા વાપિ યત્ર યત્ર કૃતઃ પુરા।
મન્ત્રન્યાસસ્તત્ર તત્ર વિસૃષ્ટિરમુના ભવેત્

પ્રાન્તાદિપઞ્ચમો વહ્નિબીજષષ્ઠસ્વરાહિતઃ।
તથોપાન્તં વાગ્ભવાદ્યં દુર્ગાબીજં પ્રચક્ષતે

સ્થણ્ડિલે જ્વલદગ્નૌ ચ તોયે સૂર્યમરીચિષુ।
પ્રતિમાસુ ચ શુદ્ધાસુ શાલગ્રામશિલાસુ ચ

શિવલિંગે શિલાયાં તુ પૂજા કાર્યા વિભૂતયે।
સર્વત્ર મણ્ડલન્યાસં કુર્યાદેકાગ્રમાનસઃ

યોગપીઠસ્ય બીજેન સ્થણ્ડિલાદિષુ સાધકઃ।
વાસુદેવસ્ય રુદ્રસ્ય બ્રહ્મણો મિહિરસ્ય ચ

કુર્યાત્ સર્વત્ર પૂજાસુ પ્રતિપત્તિમિમાં બુધઃ।
એવં યઃ પૂજયેદ્ વિષ્ણુમમીભિઃ પ્રતિપત્તિભિઃ

ચતુર્વર્ગપ્રદસ્તસ્ય ન ચિરાજ્જાયતે હરિઃ।
શિવો વા મિહિરો વાપિ યેઽન્યે લમ્બોદરાદયઃ

પ્રસીદન્તિ સુરાઃ સર્વે પૂજાયા વિધિનામુના।
વિશેષતો મહાદેવી મહામાયા જગન્મયી

પ્રતિપત્તિમિમાં નિત્યં સ્પૃહયત્યેવ પૂજને।
એવં યઃ કુરુતે પૂજાં સમ્યક્ સ ફલભાગ્ભવેત્

એતૈર્વિહીના યા પૂજા તતોઽલ્પાપં ફલં ભવેત્।
અઙ્ગહીનસ્તુ પુરુષો ન સમ્યગ્યાઝિકો યથા

અંગહીના તથા પૂજા ન સમ્યક્ ફલભાગ્ભવેત્।
ઇદં રહસ્યં પરમમિદં સ્વસ્ત્યયનં પરમ્।
મન્ત્રવેદમયં શુદ્ધં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

યઃ શ્રાવયેદ્ બ્રાહ્મણસન્નિધાને શ્રાદ્ધેષુ યજ્ઞે સુરપૂજનેષુ।
સમ્યક્ ફલં તસ્ય લભેત્ સ કર્મણો વિનાપિ પૂજાં તદનન્તરમશ્નુતે

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ઉત્તરતન્ત્રે સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ॥