કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 1

કાલિકાપુરાણમ્ પ્રથમોઽધ્યાયઃ કામપ્રાદુર્ભાવવર્ણનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૧
શ્રીકાલિકા પુરાણ
॥ શ્રીગણેશાયનમઃ ॥
॥ શ્રીકાલિકાયૈનમઃ ॥
॥ કાલિકાયૈ વિદ્મહે શ્મશાનવાસિન્યૈ ધીમહિ તન્નો ઘોરે પ્રચોદયાત્ ॥
॥ ક્રીં કાલિકાયૈ નમઃ ॥
મઙ્ગલાચરણ યદ્યોગિભિર્ભવભયાર્તિ વિનાશયોગ્ય- માસાદ્ય વન્દિતમતીવ વિવિક્તચિત્તૈઃ ।
તદ્ વઃ પુનાતુ હરિપાદસરોજયુગ્મ- માવિર્ભવત્ ક્રમવિલઙ્ઘિત-ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ

સા પાતુ વઃ સકલયોગિજનસ્ય ચિત્તે- ઽવિદ્યાતમિસ્ત્રતરણિર્મતિમુક્તિ હેતુઃ।
યા ચાસ્ય જન્તુનિવહસ્ય વિમોહિનીતિ માયા વિભોર્જનુષિ શુદ્ધ- કુબુદ્ધિહન્ત્રી

ઈશ્વરં જગતામાદ્યં પ્રણમ્ય પુરુષોત્તમમ્ ।
નિત્યજ્ઞાનમયં વક્ષ્યે પુરાણં કાલિકાહ્વયમ્

માર્કણ્ડેયં મુનિશ્રેષ્ઠં સ્થિતં હિમધરાન્તિકે ।
મુનયઃ પરિપપ્રચ્છુઃ પ્રણમ્ય કમઠાદયઃ

॥ મુનયઃ ઊચુઃ ॥
ભગવન્ સમ્યગાખ્યાતં સર્વશાસ્ત્રાણિ તત્ત્વતઃ ।
વેદાન્ સર્વાંસ્તથા સાંગાન્ સારભૂતં પ્રમથ્ય ચ

સર્વવેદેષુ શાસ્ત્રેષુ યો યો નઃ સંશયોઽભવત્ ।
સ સ છિન્નસ્ત્વયા બ્રહ્મન્ સવિતેવ તમશ્ચયઃ

જૈવાતૃકાગ્ર્ય ભવતઃ પ્રસાદાદ્દ્દ્વિજસત્તમ ।
નિઃસંશયા વયં જાતા વેદે શાસ્ત્રે ચ સર્વશઃ

કૃતકૃત્યા વયં બ્રહ્મન્ત્વત્તોઽધીત્ય સમન્તતઃ ।
સરહસ્ય ધર્મશાસ્ત્રં યદવાદિ સ્વયમ્ભુવા

ભૂયસ્તચ્છ્રોતુમિચ્છામો હરં કાલી પુરા કથમ્ ।
મોહયામાસ પતિનં સતીરૂપેણ ચેશ્વરમ્

સર્વદા ધ્યાનનિલયં યતિનં પતિનાં વરમ્ ।
કથં સંક્ષોભયામાસ સંસારવિમુખં હરમ્

સતી વા કથમુત્પન્ના દક્ષદારાસુ શોભના ।
કથં હરી મનશ્ચક્રે દારગ્રહણકર્મણિ

કથં વા દક્ષકોપેન ત્યક્તદેહા સતી પુરા ।
હિમવત્તનયા જાતા ભૂયો વા કથમાગતા

કથમર્દ્ધશરીરં સાહરત્ સ્મરરિપોઃ પુનઃ ।
એતત્ સર્વં સમાચક્ષ્વ વિસ્તરેણ દ્વિજોત્તમઃ

નાન્યોઽસ્તિ સંશયચ્છેત્તા ત્વત્સમો ન ભવિષ્યતિ ।
યથા જાનીમ વિપ્રેન્દ્ર તત્ કુરુષ્વૈતદાત્મવિત્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
શૃણ્વંતુ મુનયઃ સર્વે ગુહ્યાદ્ ગુહ્યતરં પરમ્ ।
પુણ્યં શુભકરં સમ્યગ્ જ્ઞાનદં કામદં પરમ્

એતદ્ બ્રહ્મા પુરોવાચ નારદાય મહાત્મને ।
પૃષ્ટસ્તેન તતઃ સોઽપિ બાલખિલ્યેષુ ચોક્તવાન્

બાલખિલ્યા મહાત્માનસ્તત આચક્ષિરે પુનઃ ।
યવક્રીતાય મુનયે સ પ્રોવાચાસિતાય ચ ।
અસિતો મે સમાચક્ષ્વ એતદ્વિસ્તરતો દ્વિજાઃ

અહં વઃ કથયિષ્યામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્ ।
પ્રણમ્ય પરમાત્માનં ચક્રપાણિં જગત્પતિમ્

વ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપાય સદસદ્વ્યક્તરૂપિણે ।
સ્થૂલાય સૂક્ષ્મરૂપાય વિશ્વરૂપાય વેધસે

નિત્યાય નિત્યજ્ઞાનાય નિર્વિકારાય ચેતસે ।
વિદ્યાઽવિદ્યાસ્વરૂપાય કલારૂપાય વૈ નમઃ

નિર્મલાયોર્મિષટ્કાદિરહિતાય વિરાગિણે ।
વ્યાપિને વિશ્વરૂપાય સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણે

યોગિભિશ્ચિન્ત્યતે યોઽસૌ વેદાન્તાનાન્તચિન્તકૈઃ ।
અન્તર્વન્તઃ પરં જ્યોતિઃ સ્વરૂપં પ્રણમામિ તમ્

તમેવારાધ્ય ભગવાન્, બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
પ્રજાઃ સર્જ સકલાઃ સુરાસુરનરાદિકાઃ ।
સૃષ્ટ્વા પ્રજાપતીન્ દક્ષપ્રમુખાન્ સ યથાવિધિ

મરીચિમત્રિં પુલહં તથૈવાઙ્ગિરસં ક્રતુમ્ ।
પુલસ્ત્યઞ્ચ વશિષ્ઠઞ્ચ નારદઞ્ચ પ્રચેતસમ્

ભૃગુઞ્ચ માનસાન્ પુત્રાન્ યદા દશ સસર્જ સઃ ।
તદા તન્મનસો જાતા ચારુરૂપા વરાંગના ।
નામ્ના સન્ધ્યેતિવિખ્યાતા સાયં સન્ધ્યાં બરાન્તિકામ્

ન તાદૃશી દેવલોકે ન મર્ત્યે ન રસાતલે ।
કાલત્રયેઽપિ ભવિતા સમ્પૂર્ણગુણશાલિની

નિસર્ગચારુનીલેન કચભારેણ રાજતે ।
મયૂરીવ વિચિત્રેણ વર્ષાસુ દ્વિજસત્તમાઃ

આરક્તગૌરપલકમાકર્ણાન્તં તથાલકૈઃ ।
રેજે સુરાધિપધનુશ્ચારુબાલેન્દુસન્નિભમ્

પ્રફુલ્લનીલનલિનશ્યામલં નયનદ્વયમ્ ।
ચકાશે ચકિતાયાસ્તુ કુરઙ્ગ્યાઃ સદૃશં ચલમ્

નિસર્ગ ચઞ્ચલં ચારુ ભ્રૂયુગ્મં શ્રવણાયતમ્ ।
મીનાઙ્કકોદણ્ડસમં નીલં તસ્યાઃ દ્વિજોત્તમાઃ

ભ્રૂમધ્યાધોનિમ્ન ભાગાદાયત પ્રાંશુ નાસિકા ।
લાવણ્યાનિ દ્રવન્તીવ લલાટાત્તિલપુષ્પવત્

તદ્વક્ત્રં શોણપદ્માભ પૂર્ણચન્દ્રસમપ્રભમ્ ।
બિમ્બાધરારુણિમ્નાતિરેજે રાગિ મનોહરમ્

સૌન્દર્યલાવણ્યગુણૈરાપૂર્ણં વદનં પુનઃ ।
અભિતશ્ચિવુકં યાતુમુદ્યતાવિવ તત્કુચૌ

રાજીવકુડ્મલાકારી પીનોત્તુંગી નિરન્તરૌ ।
શ્યામાસ્યૌ તત્કુચૌ વિપ્રા મુનીનામપિ મોહનૌ

વલિભાજિ ક્ષીણમધ્યં મુષ્ટિગ્રાહ્યમિવાંશુગમ્ ।
તન્મધ્યં દદૃશુઃ સર્વે શક્તિતુલ્યં મનોભુવમ્

તસ્ય ચોરુયુગં રેજે સ્થૂલોર્દ્ધ કરભાયતમ્ ।
આનમદ્વારણકરપ્રતિમં મૃદુમન્થરમ્

સ્થલામ્બુજરુણં પાદયુગ્મં સત્પાણિરાજિતમ્ ।
અઙ્ગુલીદલસંકીર્ણં કુસુમાયુધબાણવત્

તાં ચારુદર્શનાં તન્વીં તનુરોમાવલીં શુભામ્ ।
સસ્વેદવદનાં દીર્ઘનયનાં ચારુહાસિનીમ્

ચારુકર્ણયુગાં કાન્તાં ત્રિગમ્ભીરાં ષડુન્નતામ્ ।
દૃષ્ટ્વા ધાતા સમુત્થાય ચિન્તયામાસ ગતમ્

દક્ષાદયસ્તે સ્રષ્ટારો મરીચ્યાદ્યાસ્તુ માનસાઃ ।
દધ્યુઃ સમુત્સુકાઃ સર્વે તાં દૃષ્ટ્વા વરવર્ણિનીમ્

કિં કર્માસ્યા ભવેત્ સૃષ્ટૌ કસ્ય વા વરવર્ણિની ।
ભવિષ્યતીતિ તે સર્વે ચિન્તયામાસુરુત્સુકાઃ

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય બ્રહ્મણો મુનિસત્તમાઃ ।
મનસઃ પુરુષો વલ્ગુરાવિર્ભૂતો વિનિસૃતઃ

કાઞ્ચનીચૂર્ણપીતાભઃ પીનોરસ્કઃ સુનાસિકઃ।
સુવૃત્તોરુકટીજઙ્ઘ નીલવેષ્ટિતકેશરઃ ।
લગ્નભ્રૂયુગલો લોલઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ

કપાટવિસ્તીર્ણહૃદિ રોમરાજિવિરાજિતઃ ।
શુભ્રમાતઙ્ગકરવત્ પીનનિસ્તલબાહુકઃ ।
આરક્તપાણિનયનમુખપાદકરોદ્ભવઃ

ક્ષીણમધ્યશ્ચારુદન્તઃ પ્રમત્તગજબન્ધનઃ ।
પ્રફુલ્લપદ્મપત્રાક્ષઃ કેશરપ્રાણતર્પણઃ ।
કમ્બુગ્રીવો મીનકેતુઃ પ્રાંશુર્મકરવાહનઃ

પઞ્ચપુષ્પાયુધો વેગી પુષ્પકોદણ્ડમણ્ડિતઃ ।
કાન્તઃ કટાક્ષપાતેન ભ્રામયન્નયનદ્વયમ્

સુગન્ધમારુતભ્રાન્તં શ્રૃંગારરસસેવિતમ્ ।
તં વીક્ષ્ય તાદૃશં દક્ષપ્રમુખા માનસાશ્ચ યે

મરીચ્યાદ્યા દશ તતો વિસ્મયાવિષ્ટચેતસઃ ।
ઔત્સુક્યં પરમં જગ્મુરાપુર્વૈકારિકં મનઃ

સ ચાપિ વેધસં વીક્ષ્ય સ્રષ્ટારં જગતાં પતિમ્ ।
પ્રણમ્ય પુરુષ: પ્રાહ વિનયાનતકન્ધરઃ

॥ પુરુષ ઉવાચ ॥
કિં કરિષ્યામ્યહં કર્મ બ્રહ્મંસ્તત્ર નિયોજય ।
માં ન્યાય્યે પુરુષો યસ્માદુચિતે શોભને વિધે

અભિધાનં ચ યદ્યોગ્યં સ્થાનં પત્ની ચ યા મમ ।
તન્મે કુરુષ્વ લોકેશ ત્વં સ્રષ્ટા જગતાં યતઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પુરુષસ્ય મહાત્મનઃ ઇ
ક્ષણં ન કિઞ્ચિત્ પ્રોવાચ સ્વસૃષ્ટાવપિ વિસ્મિતઃ

તતો મનઃ સુસંયમ્ય સમ્યગુત્સૃજ્ય વિસ્મયમ્ ।
ઉવાચ પુરુષં બ્રહ્મા તત્કાર્યોદ્દેશમાવહન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અનેન ચારુરૂપેણ પુષ્પબાણૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ ।
મોહયન્ પુરુષાંસ્ત્રીંશ્ચ કુરુ સૃષ્ટિં સનાતનીમ્

ન દેવો ન ચ ગન્ધર્વો ન કિન્નર - મહોરગાઃ ।
નાસુરો ન ચ દૈત્યો વા ન વિદ્યાધર - રાક્ષસાઃ

ન યક્ષા ન પિશાચાશ્ચ ન ભૂતા ન વિનાયકાઃ ।
ન ગુહ્યકા ન વા સિદ્ધા ન મનુષ્યા ન પક્ષિણઃ

પશવો ન મૃગાઃ કીટપતઙ્ગાજલજાશ્ચ યે ।
ન તે સર્વે ભવિષ્યન્તિ ન લક્ષા યે શરસ્ય તે

અહં વા વાસુદેવો વા સ્થાણુર્વા પુરુષોત્તમઃ ।
ભવિષ્યામસ્તવ વશે કિમન્યૈઃ પ્રાણધારિભિઃ

પ્રચ્છન્નરૂપી જન્તૂનાં પ્રવિશન્ હૃદયે સદા ।
સુખહેતુઃ સ્વયં ભૂત્વા કુરુ સૃષ્ટિં સનાતનીમ્

ત્વત્ પુષ્પબાણસ્ય સદા મુખ્યં લક્ષં મનોઽસ્તુ તત્ ।
સર્વેષાં પ્રાણિનાં નિત્યં મદમોદકરો ભવાન્

ઇતિ તે કર્મ કથિતં સૃષ્ટિ પ્રાવર્તકં પુનઃ ।
નામાનિ ચ ગદિષ્યામિ યત્તે યોગ્યં ભવિષ્યતિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાથ ચ સુરશ્રેષ્ઠો માનસાનાં મુખાનિ ચ ।
આલોક્ય ચાસને પદ્મે સૂપવિષ્ટોઽભવત્ ક્ષણાત્

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે કામપ્રાદુર્ભાવ વર્ણનમ્ નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।02।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-1.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]