કાદમ્બરીકથાસાર · અધ્યાય 4

સ તદ્ગુણપ્રભાવર્દ્ધિવર્ધમાનકુતૂહલઃ ।
તામ્ અવોચત માધુર્યવિનયોદારયા ગિરા ॥

ત્વત્પ્રસાદકૃતેનૈવ પ્રાગલ્ભ્યેન મમામુના ।
મનો ભગવતિ પ્રશ્નચાપલે વિનિયુજ્યતે ॥

ન માદૃશદૃશાં ભૂમિર્ ઇયમ્ આશ્ચર્યસંતતિઃ ।
તદાખ્યાનપ્રસાદેન જનો ઽયમ્ અનુગૃહ્યતામ્ ॥

કતમો મુનિગન્ધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિષુ ।
પુણ્યેન જન્મના વંશો ભગવત્યા વિભૂષિતઃ ॥

પઞ્ચભૂતાત્મકં ચેદં ધત્તે ધવલતાં વપુઃ ।
કથં કામ્ અપિ દિગ્દન્તિદન્તકાન્ત્યતિશાયિનીમ્ ॥

નવે વયસિ કિં ચાતિતીવ્રવૈરાગ્યકારણમ્ ।
યેનારણ્યનિવાસાદિ દુઃખમ્ ઈદૃગ્ વિષહ્યતે ॥

ઇતિ તસ્મિન્ વદત્ય્ એવ સ્થૂલાશ્રુકણવર્ષિણી ।
રુરોદ વલ્કલચ્છન્નવદના દિવ્યકન્યકા ॥

અકમ્પત મનશ્ ચૈનાં ચન્દ્રાપીડસ્ય પશ્યતઃ ।
ઇયમ્ અપ્ય્ આકૃતિર્ નામ દુઃખૈર્ યદ્ અભિભૂયતે ॥

અસૌ ચિરં રુદિત્વા તુ વલ્કલોન્મૃષ્ટલોચના ।
દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં ચ નિઃશ્વસ્ય વ્યાહર્તુમ્ ઉપચક્રમે ॥

રાજપુત્ર કિમ્ એતેન શોકૈકવસતેર્ મમ ।
પાપાયા મન્દભાગ્યાયા વૃત્તાન્તેન શ્રુતેન તે ॥

તથાપિ યદિ તે ચિત્તં કુતૂહલવશીકૃતમ્ ।
તદ્ ઇદં વર્ણ્યતે સર્વમ્ આકર્ણય યથાક્રમમ્ ॥

સુપ્રસિદ્ધમ્ ઇદં તાવત્ તવ શ્રુતિપથં ગતમ્ ।
યત્ સન્ત્ય્ અપ્સરસો નામ સુરસદ્મનિ કન્યકાઃ ॥

ચતુર્દશ ચ તદ્વંશાઃ પૃથક્પૃથગવસ્થિતાઃ ।
સોમામૃતસમીરાર્કદક્ષકન્યાદિસમ્ભવાઃ ॥

દક્ષકન્યોદ્ભવં તેષુ ગન્ધર્વાણાં કુલદ્વયમ્ ।
કન્યે મુનિર્ અરિષ્ટેતિ દ્વે દક્ષસ્ય બભૂવતુઃ ॥

તત્ર ચિત્રરથો નામ ગન્ધર્વાણામ્ અધીશ્વરઃ ।
મુનેઃ શ્રુતયશાઃ પુત્રશ્ ચિત્રસેનાદિપૂર્વજઃ ॥

તુમ્બુરુપ્રભૃતીનાં તુ જ્યેષ્ઠો ઽરિષ્ઠાસુતઃ કૃતી ।
હંસાભિધાનો ગન્ધર્વરાજઃ પ્રથિતપૌરુષઃ ॥

અકૃત્રિમમ્ અનુત્પન્નમ્ અન્યુકાલુષ્યદૂષણમ્ ।
રૂઢં પરસ્પરં પ્રેમ તયોર્ ગન્ધર્વરાજયોઃ ॥

ઇતશ્ ચ નાતિદૂરે ઽસ્તિ નાનારત્નોજ્જ્વલો ગિરિઃ ।
હેમકૂટ ઇતિ ખ્યાતઃ સ નિવાસસ્ તયોર્ દ્વયોઃ ॥

તસ્મિન્ વસન્ત્ય્ અસંખ્યાતાસ્ તદ્ભુજસ્તમ્ભસંશ્રિતાઃ ।
ગન્ધર્વાસ્ તૌ ચ વિસ્રમ્ભભૂમિર્ જન્મદ્વિષઃ પરા ॥

અથ યત્ સોમસમ્ભૂતમ્ એકમ્ અપ્સરસાં કુલમ્ ।
ગૌરી નામોદભૂત્ કન્યા તસ્મિન્ પ્રતિકૃતિર્ વિધોઃ ॥

હંસો ગન્ધર્વરાજસ્ તામ્ ઉદૂહે તુહિનપ્રભામ્ ।
તતો યથાર્થં નામાપ સર્વથા હંસગામિની ॥

ચિરસમ્ભૃતવિસ્રમ્ભનિર્ભરં ગૃહવાસિનોઃ ।
તયોર્ ઉદભવત્ સૂનુર્ એકો ઽપિ ન મહાત્મનોઃ ॥

અહં તુ મન્દભાગ્યૈકા કન્યા દુષ્કૃતકારિણી ।
ઉદભૂવં તયોર્ અસ્ય દુઃખભારસ્ય ભાજનમ્ ॥

અનપત્યતયા તાતો મજ્જન્મ સુતજન્મવત્ ।
અભ્યનન્દત્કૃતાનન્દઃ કૃતોદારમહોત્સવઃ ॥

દેહચ્છાયામ્ ઇમાં વીક્ષ્ય તાતઃ સોમક્રમાગતામ્ ।
ચક્રે વર્ણાનુરૂપં સ મહાશ્વેતેતિ નામ મે ॥

સાહં પિતૃગૃહે બાલા વલ્લકીવ કલસ્વના ।
સંચરન્તી સ્વબન્ધૂનામઙ્કાદઙ્કમહર્નિશમ્ ॥

અનવાપ્તરસાસ્વાદસ્નેહાદિદ્વન્દ્વસંતતિઃ ।
અત્યવાહયમક્લેશપેશલસ્થિતિ શૈશવમ્ ॥

અથ બાલ્યાત્ પરં પ્રાપમ્ અહં નાનારસાસ્પદમ્ ।
મનોભવવિકારાણામ્ એકમ્ આયતનં વયઃ ॥

કદાચિદ્ અથ રમ્યેષુ મધુમાસદિનેષ્વ્ અહમ્ ।
અચ્છોદસરસિ સ્નાતુમ્ આગતેહ સહામ્બયા ॥

અદૃષ્ટપૂર્વામ્ અન્યત્ર વિભૂતિમ્ ઇહ માધવીમ્ ।
સખીભિઃ સહ પશ્યન્તી કાનને વ્યચિરં ચિરમ્ ॥

એકસ્મિંસ્તુ પ્રદેશે ઽન્યપુષ્પગન્ધાભિભાવિનમ્ ।
અભ્યજિઘ્રમનાઘ્રાતપૂર્વમામોદમદ્ભુતમ્ ॥

તસ્ય પ્રભવજિજ્ઞાસારસેન વિહિતત્વરા ।
નાતિદૂરં તતો ગત્વાપશ્યં મુનિકુમારકમ્ ॥

અસ્પૃષ્ટમ્ ઇવ કન્દર્પમ્ ઈશાનનયનાર્ચિષા ।
કલઙ્કવિપ્રુષા બિમ્બમ્ અદૂષિતમ્ ઇવૈન્દવમ્ ॥

વિરુદ્ધૈર્ અપિ રૂપસ્ય મેખલાજિનવલ્કલૈઃ ।
કૃતાધિકમનોહારિરૂપાતિશયવિભ્રમમ્ ॥

તેન કર્ણે કૃતા કાચિદ્ અપૂર્વતરુમઞ્જરી ।
તતઃ પ્રવૃત્તમ્ આમોદં સમાઘ્રાતવતી મુહુઃ ॥

તં કુતો ઽપ્ય્ આગતં કાન્તં લાવણ્યામૃતનિર્ઝરમ્ ।
ચક્ષુષા સમ્પિબન્તીવ કૌતુકોત્ક્ષિપ્તપક્ષ્મણા ॥

રૂપૈકપક્ષપાતેન ગુણદોષાનપેક્ષિણા ।
તતઃ કુસુમબાણેન નીતાસિ વશમ્ આત્મનઃ ॥

તતો ઽપસર્તુકામાહમ્ અપ્રગલ્ભતયા મુહુઃ ।
કેનાપિ પ્રેર્યમાણેવ તદન્તિકમ્ ઉપાગમમ્ ॥

વન્દ્યો મુનિજનશ્ ચેતિ પ્રચલન્મણિકુણ્ડલમ્ ।
અકાર્ષં વન્દનં તસ્મૈ તન્મુખન્યસ્તલોચના ॥

તતઃ કૃતપ્રણામાયાં મયિ સો ઽપિ મનોભુવઃ ।
પતિતો ગોચરે ચિત્રમ્ અલઙ્ઘ્યા ભવિતવ્યતા ॥

સ્મરોપદિષ્ટયેવાથ બુદ્ધ્વા તદ્વિકૃતિં ધિયા ।
લબ્ધાસ્થા તત્સ્વરૂપાદિપ્રશ્નપ્રાગલ્ભ્યમ્ આગમમ્ ॥

અથ પાર્શ્વસ્થમ્ અપ્રાક્ષમ્ અન્યં મુનિકુમારકમ્ ।
તુલ્યતેજસ્ તપોવેષં તસ્ય સબ્રહ્મચારિનમ્ ॥

ભગવન્ કથ્યતાં કો ઽયં કિમાખ્યઃ કિમ્ ઇહાગતઃ ।
કર્ણે ચ નિહિતાનેન કસ્યેયં મઞ્જરી તરોઃ ॥

સો ઽબ્રવીત્ સુરલોકે ઽસ્તિ સુરાસુરશિરોર્ચિતઃ ।
શ્વેતકેતુર્ ઇતિ ખ્યાતો રૂપેણાપ્રતિમો મુનિઃ ॥

પુણ્ડરીકસરઃ સ્નાતુમ્ અગમત્ સ કદાચન ।
નિત્યં સંનિહિતા તત્ર લક્ષ્મીર્ એનં વ્યલોકયત્ ॥

સા તદાલિઙ્ગનેનેવ દર્શનેનૈવ કેવલમ્ ।
પુણ્ડરીકે કૃતાર્થત્વમ્ અવાપ સ્વાસનીકૃતે ॥

ઉદપાદિ તદૈવાસ્ય કુમારઃ સ તયા શ્રિયા ।
તવ પુત્રો ઽયમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ન્યવેદિ શ્વેતકેતવે ॥

સો ઽપિ યોગદૃશા દૃષ્ટ્વા યથાવત્ સુતમ્ અગ્રહીત્ ।
નામ જન્મોચિતં ચાસ્ય પુણ્ડરીક ઇતિ વ્યધાત્ ॥

યોજયામાસ સંસ્કારૈર્ એનં મુનિજનોચિતૈઃ ।
અતીતે બાલભાવે ચ ન્યયુઙ્ક્ત તપસે પિતા ॥

અયં સ પુણ્ડરીકસ્ તે વર્ણિતઃ શૃણુ મઞ્જરીમ્ ।
ચતુર્દશીતિ કૃત્વાદ્ય પ્રસ્થિતો ઽયં શિવાલયમ્ ॥

વ્રજતો નન્દનેનાસ્ય વનદેવતયા સ્વયમ્ ।
ત્વદાકૃતેર્ અલઙ્કારસ્ તુલ્યો ઽયમ્ ઇતિ સાદરમ્ ॥

પારિજાતદ્રુમાદ્ એષા દુગ્ધોદધિસમુદ્ભવાત્ ।
આદાય મઞ્જરી કર્ણે ઽનિચ્છતો ઽપિ નિવેશિતા ॥

ઇતિ તસ્મિન્ વદત્ય્ એવ ચપલે ગૃહ્યતામ્ ઇયમ્ ।
કિમ્ અનેન તવ પ્રશ્નલોભેનેત્ય્ અભિધાય મામ્ ॥

અનાયિ મુનિના તેન સા સુરદ્રુમમઞ્જરી ।
અપનીય નિજાત્ કર્ણાન્ મમ કર્ણાવતંસતામ્ ॥

મત્કપોલતલસ્પર્શપ્રકમ્પતરલાઙ્ગુલેઃ ।
તેન પ્રસ્ખલિતા હસ્તાદ્ અક્ષમાલા ન લક્ષિતા ॥

અપ્રાપ્તૈવ ચ સા ભૂમિં ગૃહીતા સહસા મયા ।
અસ્મિન્ન્ અવસરે છત્ત્રગ્રાહિણી મામ્ અવોચત ॥

સ્નાતા દેવી ચિરં ભર્તૃદારિકે ગમ્યતામ્ ઇતિ ।
તતઃ પ્રતિનિવૃત્તાયાં મયિ તં સ સખાવદત્ ॥

વયસ્ય કિમ્ ઇદં ચેતસ્ તવ વિપ્લુતમ્ ઈદૃશમ્ ।
હૃતામ્ અપ્ય્ અનયાજ્ઞાસીર્ અક્ષમાલાં ન કન્યયા ॥

હૃતા નામેયમ્ અનયા હૃદયં નનુ રક્ષ્યતામ્ ।
તતો ઽસૌ પુનર્ આગત્ય કૃતકોપમ્ ઇવાવદત્ ॥

અપહૃત્યાક્ષમાલાં મે ક્વ ચૌરિ નનુ ગમ્યતે ।
અથ મન્દં વિહસ્યેવ મયાસ્ય નિહિતા કરે ॥

અવમુચ્યાક્ષમાલેતિ કણ્ઠાન્ મુક્તાવલી નિજાત્ ।
સાપ્ય્ અલક્ષ્યત નાનેન મન્મુખાસક્તદૃષ્ટિના ॥

સખીભિર્ અપિ મે દૃષ્ટમ્ ઇદં ચાપલમ્ ઇત્ય્ અહમ્ ।
કિઞ્ચિત્સંજાતલજ્જેવ સરસસ્તીરમ્ આગમમ્ ॥

અત્રાહમ્ અસ્વતન્ત્રૈવ ક્ષણં સ્નાત્વા યથા તથા ।
અગચ્છમ્ અમ્બયા સાકં તદ્ગુણાધ્યાયિની ગૃહમ્ ॥

ગત્વા સવેદનાસ્મીતિ વિસૃજ્ય સકલાઃ સખીઃ ।
પ્રવિશ્યૈકાકિની ગેહમ્ આસં મોહવિસંસ્થુલા ॥

ક્વ ગતાસ્મિ કિમ્ ઉક્તાસ્મિ તેન કો ઽસાવહં ચ કા ।
કિમ્ ઇદં કઃ પ્રકારો ઽયમ્ ઇતિ નાજ્ઞાસિષં તદા ॥

મુહૂર્તાદ્ એવ તામ્બૂલકરઙ્કગ્રાહિણી મમ ।
પ્રિયા તરલિકા નામ પ્રવિશ્યેદમ્ અથાબ્રવીત્ ॥

કર્ણે મુનિકુમારેણ કૃતા તે યેન મઞ્જરી ।
ત્વય્યાગતાયાં પૃષ્ટાસ્મિ સ્વરૂપં તેન તાવકમ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા ચ સ્વયં તેન લિખિત્વા વસ્ત્રપટ્ટિકા ।
એકાકિન્યૈ ત્વયા તસ્યૈ દેયેત્યુક્ત્વા સમર્પિતા ॥

તતસ્ તરલિકાયાસ્ તાં હસ્તાદ્ આદાય પટ્ટિકામ્ ।
તસ્યાં તુ લિખિતામ્ આર્યામ્ ઇમામ્ અહમ્ અવાચયમ્ ॥

દૂરં મુક્તાલતયા બિસસિતયા વિપ્રલોભ્યમાનો મે ।
હંસ ઇવ દર્શિતાશો માનસજન્મા ત્વયા નીતઃ ॥

સા તુ તૈમિરિકસ્યેવ બભૂવ બહુલક્ષપા ।
મોહાયાર્યાપ્ય્ અનાર્યેવ સુતરાં મનસો મમ ॥

વદ તેન કિમ્ ઉક્તાસિ સ કિમ્ ઉક્તસ્ ત્વયાપિ વા ।
તદન્તિકે ચ વિસ્રબ્ધમ્ ઉષિટાસિ કિયચ્ચિરમ્ ॥

ઇત્થં તરલિકાં તત્ તદ્ આલપન્તી પુનઃ પુનઃ ।
કાઞ્ચિદ્ અહ્નસ્ તતો માત્રામ્ ઉન્મત્તેવાત્યવાહયમ્ ॥

અથ પ્રલમ્બમાને ઽર્કે પ્રતીહારી પ્રવિશ્ય મે ।
ભર્તૃદારિકયા દૃષ્ટૌ યૌ તૌ મુનિકુમારકૌ ॥

તયોર્ અન્યતરો દ્વારિ તિષ્ઠતીતિ ન્યવેદયત્ ।
શીઘ્રં પ્રવેશયેત્ય્ ઉક્તા મયા તદભિશઙ્કયા ॥

સા ચ પ્રવેશયામાસ તસ્ય તં સહચારિણમ્ ।
સત્કારેણોચિતેનાહં ભક્ત્યા ચૈનમ્ અપૂજયમ્ ॥

મુહૂર્તમ્ ઇવ વિશ્રમ્ય પર્યઙ્કે મદુપાહૃતે ।
મદુત્તરીયસંમૃષ્ટસુધૌતચરણદ્વયઃ ॥

દૃષ્ટિં તરલિકાયાં સ વક્તુકામઃ ક્ષણં ન્યધાત્ ।
મયા સો ઽજ્ઞાયિ પૃષ્ટસ્ તુ લજ્જમાન ઇવાભ્યધાત્ ॥

અહં કપિઞ્જલો નામ તસ્ય બાલસુહૃન્ મુનેઃ ।
ન વાક્ પ્રવર્તતે મે ઽસ્મિન્ન્ અનભ્યસ્ત ઇવાધ્વનિ ॥

ક્વાયં મુનિજનઃ શાન્તઃ ક્વ ચામી રાગવિભ્રમાઃ ।
તથાપિ વ્યવસાયો ઽયં સુહૃત્સ્નેહવશાનુગઃ ॥

તદ્ ઉચ્યતે પ્રયાતાયાં રાજપુત્રિ તદા ત્વયિ ।
હસ્તે મુક્તાવલીં બિભ્રત્ સ મદન્તિકમ્ આગતઃ ॥

અહો રમ્યાક્ષમાલેયં ત્વયાનીતેતિ તત્ક્ષણમ્ ।
વિહસ્ય સ મયા નોક્તઃ કિઞ્ચિચ્ ચિન્તોપશાન્તયે ॥

નોપદેશપ્રકારો ઽસૌ ન સ દૃષ્ટાન્તવિસ્તરઃ ।
ન સો ઽસ્ત્ય્ ઉપાયો મન્ત્રો વા યો મયા નાભ્યધીયત ॥

વચોભિઃ ખિદ્યમાનો મે ત્રપાનતશિરોધરઃ ।
ક્ષણમ્ અન્તર્હિતો મત્તઃ સુતરાં મામ્ અપીડયત્ ॥

કૃચ્છ્રાદ્ ઇવ મયા લબ્ધો વિચિત્ય સકલં વનમ્ ।
અન્ય એવ સ સંવૃત્તો વચસાં યો ન ગોચરઃ ॥

તદવસ્થં સમાલોક્ય વિગતાશઃ પ્રબોધને ।
અહં તત્પ્રાણરક્ષાર્થમ્ એવં યત્નપરો ઽભવમ્ ॥

આસ્તીર્ય નલિનીપત્ત્રશયનં ચન્દનોક્ષિતમ્ ।
તત્રસ્થસ્યાસ્ય કર્પૂરપાંસૂન્ અઙ્ગેષ્વ્ અવાકિરમ્ ॥

ત્રપયા તદવસ્થો ઽપિ સ કિઞ્ચિદ્ વક્તુમ્ અક્ષમઃ ।
સબાષ્પમલિનાં દીનાં મયિ દૃષ્ટિમ્ અપાતયત્ ॥

તતો ઽહમ્ ઇદમ્ એવાત્ર પ્રાપ્તકાલમ્ અચિન્તયમ્ ।
રાજપુત્રિ સુહૃત્પ્રાણદક્ષિણાર્થમ્ ઉપાગતઃ ॥

અતઃ પરં તુ સામર્થ્યગતાર્થા મમ યા ગિરઃ ।
કણ્ઠે વિપરિવર્તન્તે નૂનં ત્વમ્ અપિ વેત્થ તાઃ ॥

ઇતિ તસ્મિન્ વદત્ય્ એવ પ્રવિશ્ય પ્રાહ કઞ્ચુકી ।
ત્વમ્ અસ્વસ્થશરીરેતિ જ્ઞાત્વા દેવી સમાગતા ॥

તચ્ છ્રુત્વા જનસંમર્દભીરુર્ યાતઃ કપિઞ્જલઃ ।
ન સ પ્રતિવચઃ કિઞ્ચિન્ મામકીનમ્ અપૈક્ષત ॥

તદુક્તાં તુ દશાં તસ્ય જનસ્યાવેત્ય તાદૃશીમ્ ।
આગતાં નાગતાં વાપિ નાહમ્ અમ્બામ્ અલક્ષયમ્ ॥

તતઃ કમલિનીં રક્તાં ત્યક્ત્વા ક્વાપિ ગતે રવૌ ।
ઉદિતે સર્વથા વામે વિધૌ વૈધુર્યદાયિનિ ॥

ઉન્મૂલિતેવ કામેન દગ્ધેવ વિરહાગ્નિના ।
પુનસ્ તરલિકામ્ એવ સાશ્રુકણ્ઠમ્ અવાદિષમ્ ॥

અહં યથા તથા વાપિ ભવેયં સ તુ મત્કૃતે ।
કથં ભવિષ્યતીત્ય્ એષા ચિન્તા દલયતીવ મામ્ ॥

ઇતઃ શાસ્ત્રં કુલાચારો લજ્જા ગુરુજનાદ્ભયમ્ ।
ઇતઃ કામો વસન્તો ઽપિ વિરહો મરણાદ્ ભયમ્ ॥

વદ કિં કરવાણ્ય્ અત્ર મુહ્યતીવ મનો મમ ।
મા ભૂન્ મે વરકે વિપ્રપ્રાણબાધેન મજ્જનમ્ ॥

ઇત્યાદિ વિલપન્ત્યા મે તત્કાલસુલભોદયા ।
જહાર ચેતનાં મૂર્છા નિદ્રેવ નયનદ્યુતિમ્ ॥

અથ માં ગ્રાહયિત્વાસૌ સંજ્ઞાં શીતજલાનિલૈઃ ।
નિપત્ય પાદયોઃ સાશ્રુનેત્રા તરલિકાબ્રવીત્ ॥

કિં શાસ્ત્રં ગુરવઃ કે ચ કા લજ્જા કા કુલસ્થિતિઃ ।
રક્ષ્યન્તામ્ આત્મનઃ પ્રાણા યૂનસ્ તસ્ય ચ સર્વથા ॥

ગન્ધર્વાણાં વિવાહો ઽયમ્ ઇચ્છયાન્યોન્યસંગમઃ ।
શાસ્ત્રેષુ પઠિતસ્ તસ્માત્ તૂર્ણમ્ ઉત્તિષ્ઠ ગમ્યતામ્ ॥

તયૈવમ્ ઉક્તા તત્કાલયોગ્યવેષગ્રહા ગૃહાત્ ।
તામ્ એકામ્ અગ્રતઃ કૃત્વા નિર્ગતાહમ્ અલક્ષિતા ॥

અભ્યાગમમ્ ઇમાં ભૂમિમ્ ઔત્સુક્યચટુલૈઃ પદૈઃ ।
તદા મે દક્ષિણં ચક્ષુર્ અસ્પન્દત મુહુર્ મુહુઃ ॥

અવ્યક્તમ્ ઇવ ચાશ્રૌષં કાનને રુદિતધ્વનિમ્ ।
તેન ચોત્પન્નશઙ્કાહમ્ અગચ્છમ્ અધિકત્વરમ્ ॥

પદાનિ કતિચિદ્ગત્વા હા વયસ્ય તપોનિધે ।
પુણ્ડરીક ક્વ યાતો ઽસિ શૂન્યં કૃત્વા જગત્ત્રયમ્ ॥

હા હતો ઽસ્મિ વિલીનો ઽસ્મિ દગ્ધો ઽસ્મિ કરવાણિ કિમ્ ।
ગત્વા તાતસ્ય વક્ષ્યામિ શ્વેતકેતોઃ કિમ્ અગ્રતઃ ॥

અયિ પાપે મહાશ્વેતે ન તુષ્ટાસ્યક્ષમાલયા ।
હૃતા મે સુહૃદો ઽમુષ્ય પ્રાણવૃત્તિર્ અપિ ત્વયા ॥

વયસ્ય દેહિ મે વાચં ન જીવામિ ત્વયા વિના ।
તતો ઽશૃણવમ્ ઇત્યાદિ વિલપન્તં કપિઞ્જલમ્ ॥

અથ પ્રવેપમાનાઙ્ગી વિસંસ્થુલપદક્રમા ।
કેનાપ્યુત્ક્ષિપ્ય નીતેવ તં પ્રદેશમયાશિષમ્ ॥

ગત્વા તમ્ અહમ્ અદ્રાક્ષં તત્ક્ષણોત્ક્રાન્તજીવિતમ્ ।
કિં ચિરેણાગતાસીતિ રુષિત્વેવ તથા સ્થિતમ્ ॥

એતાવદ્ ઉક્ત્વા મૂર્છાધિં સ્વવૃત્તાન્તમ્ અતઃ પરમ્ ।
વિવક્ષન્તીવ સા કન્યા નિપપાત શિલાતલે ॥

પ્રનષ્ટચેતનાં ચૈનાં ચન્દ્રાપીડો ઽવલોકયન્ ।
પ્રશ્નકારિણમ્ આત્માનં કૃતાગસમ્ અમન્યત ॥

સસમ્ભ્રમં સમુત્થાય કદલીદલમારુતૈઃ ।
તોયૈશ્ ચ શિશિરસ્વચ્છૈઃ સંજ્ઞામ્ એનામ્ અજિગ્રહત્ ॥

અવાપ્ય ચેતનામ્ એષા સ્મૃત્વા તદ્વ્યસનં નિજમ્ ।
તદ્ એવાનુભવન્તીવ રુરોદ વિલલાપ ચ ॥

તરૂણામ્ અપ્ય્ અભજ્યન્ત હૃદયાનિ તદા શુચા ।
પ્રતિશબ્દનિભેનોચ્ચૈઃ કકુભો ઽપ્ય્ અરુદન્ન્ ઇવ ॥

ચન્દ્રાપીડો ઽથ તામ્ આહ બાષ્પરુદ્ધવિલોચનઃ ।
આસ્તાં ન શક્યતે વક્તું શ્રોતું ચાન્યદ્ અતઃ પરમ્ ॥

કથમ્ અપ્ય્ ઉપસંહૃત્ય શોકાવેગં તુ સાવદત્ ।
કિમ્ અતઃ પરમ્ અસ્ત્ય્ અન્યદ્ વાચ્યં શ્રોતવ્યમ્ એવ વા ॥

કિં તુ ક્લેશાય યેનાશાલેશેન હતજીવિતમ્ ।
રાજપુત્ર બિભર્મીદં તદ્ આશ્ચર્યં બ્રવીમિ તે ॥

તદા તસ્યાતિતીવ્રસ્ય દુઃખભારસ્ય તાદૃશી ।
ન કાચિન્ મરણાદન્યા મયાગ્રાહિ પ્રતિક્રિયા ॥

મરણવ્યવસાયનિશ્ચલા કૃતવત્ય્ અસ્મિ ચ સંવિધાનકમ્ ।
નિરિયાય ચ ચન્દ્રમણ્ડલાત્ પુરુષઃ કો ઽપિ હિમોપમદ્યુતિઃ ॥

સો ઽવતીર્ય ગગનાન્ મહીતલે તં નિધાય ભુજપઞ્જરાન્તરે ।
ઉત્પતન્ દિવમ્ ઉદારયા ગિરા મામ્ અવોચત પિતેવ સાન્ત્વયન્ ॥

વિરમ મરણોદ્યોગાદ્ અસ્માત્ પ્રિયેણ તવામુના પુનર્ અપિ મહાશ્વેતે વત્સે ભવિષ્યતિ સંગમઃ ।
ઇતિ ગિરમ્ અહં તસ્માચ્ છ્રુત્વા સસમ્ભ્રમવિસ્મયા કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ તં તત્રાપૃચ્છં પ્રસૃત્ય કપિઞ્જલમ્ ॥

પ્રિયસખમ્ અપહૃત્ય ક્વાધુના ગચ્છસીતિ સ્ફુરિતવિકટકોપાટોપમુક્તોર્ધ્વદૃષ્ટિઃ ।
મમ વચનમ્ અદત્ત્વા કિઞ્ચિદ્ એવાતિવેગા કૃતપરિકરબન્ધઃ સો ઽપ્ય્ અગાદ્ અન્તરિક્ષમ્ ॥

પશ્યન્ત્યાં મયિ તે ત્રયો ઽપિ વિવિશુઃ શીતત્વિષો મણ્ડલં તત્સમ્પ્રત્યયસંહૃતોચિતવિધિઃ સાહં શ્રિતેદં વ્રતમ્ ।
તાતેનૈત્ય તતઃ પ્રભૃત્ય્ અહમ્ ઇહાસીનાથ નેતું ગૃહં યત્નેનાપિ ન પારિતેતિ સુચિરં સ્થિત્વા ગતઃ સ્વાન્ ગૃહાન્ ॥