જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 11

પટલઃ - 11
અથ મન્ત્રન્યાસવિધિર્નામ એકાદશઃ પટલઃ। 11-1
સંશુદ્ધવિગ્રહો મન્ત્રી મન્ત્રન્યાસં સમાચરેત્।
યેન વિન્યસ્તમાત્રેણ(1) દેવદેવસમો ભવેત્

(1. મન્ત્રેણ અ.)
પૂજાદૌ સર્વકાર્યાણામધિકારશ્ચ જાયતે।
ભવેદ્વૈ સર્વસિદ્ધીનામાવિર્ભાવસ્તુ યેન ચ

યં કૃત્વા નિર્ભયસ્તિષ્ઠેદ્દેશે દુષ્ટસમાકુલે।
વિજયશ્ચાપમૃત્યૂનાં સ્યાદ્યેન વિહિતેન ચ

[આસનપરિકલ્પનમ્] 11-2
ક્ષિતાવુપરિ વિન્યાસં યત્પુરા (2)ફલકોદિતમ્।
તસ્મિંશ્ચોપરિ વિન્યાસં સમુદ્રં પદ્મસંયુતમ્

(2. ફલકાદિકમ્.)
સ્વેન સ્વેન તુ મન્ત્રેણ ધ્યાનયુક્તેન યત્નવાન્।
તાર્ક્ષ્યં ચૈવ તતો ન્યસ્ય ધ્યાત્વા ચોપવિશેત્તતઃ

[આસનાદ્બહિઃ પ્રાકારપરિકલ્પનમ્] 11-3
દિશો વિરેચ્ય ચાસ્ત્રેણ પુનરેવ મુહુર્મુહુઃ।
શરજાલોપમં સ્મૃત્વા પ્રાકારં ચાસનાદ્બહિઃ

સપ્રાકારં તુ સંસ્થાનં કવચેનાવકુણ્ઠયેત્।
જ્વલત્કઞ્ચુકરૂપેણ
[ન્યાસપ્રયોજનમ્] 11-4
યથા સિદ્ધાદિષુ દ્વિજ

ગગનસ્થેષ્વદૃશ્યઃ સ્યાદાચરેન્ન્યાસમાત્મનઃ।
અગુપ્તસ્ય યતો વીર્યં મન્ત્રજસ્યાહરન્તિ તે

તસ્માદનેન વિધિના ત્વાદૌ ગુપ્તિં સમાચરેત્।
હસ્તન્યાસં પુરા કૃત્વા દેહન્યાસં સમાચરેત્

[હસ્તન્યાસઃ] 11-5
અઙ્ગુષ્ટે મૂલમન્ત્રં તુ મૂર્તિમન્ત્રસમન્વિતમ્।
એવમેવ ક્રમેણૈવ તર્જન્યાદિષુ દેવતાઃ

કનિષ્ઠાન્તાસુ વૈ સર્વા ન્યસ્ય ચાડ્ગાનિ યોજયેત્।
કનિષ્ઠિકાદ્યાસુ તતો હૃદયાદીન્યનુક્રમાત્

અસ્ત્રમઙ્ગુષ્ઠકે યાવત્કરાગ્રેષુ ચ લોચનમ્।
નૃસિહ્મં દક્ષિણે હંસ્તે વામે ચ કપિલં ન્યસેત્

વામહસ્તાદિ ચોભાભ્યાં વરાહં ચાઙ્ગુલીષુ ચ।
કૌસ્તુભં દક્ષિણતલે વનમાલાં તથાઽપરે

દક્ષિણે મધ્યતઃ પદ્મં શઙ્ખં વામતલે ન્યસેત્।
અનન્તારં ચ તત્રૈવ ચક્રમસ્ત્રં મહાપ્રભમ્

ગદાં ચ દક્ષિણે હસ્તે જ્વલન્તીં સ્વેન તેજસા।
અઙ્ગુષ્ઠાદ્દક્ષિણાદાદૌ વામાન્તં મૂલદેશતઃ

ગારુડં વિન્યસેન્મન્ત્રં દશસ્વઙ્ગુલિષુ ક્રમાત્।
વામહસ્તતલે પાશમઙ્કુશં દક્ષિણે તથા

ક્રમેણ હૃદયાદ્યેન ઉભયોર્હસ્તયોર્ન્યસેત્।
સત્યાદિ ચાનિરુદ્ધાન્તમૌપાઙ્ગં બીજપઞ્ચકમ્

નખાદ્યામણિબન્ધાન્તં કૃત્સ્ને પાણિયુગે તતઃ।
ન્યસેત્સપ્તાક્ષરં મન્ત્રં સર્વમન્ત્રોપરિ સ્થિતમ્

અનેન વિધિના પૂર્વં હસ્તન્યાસં સમાચરેત્।
[દેહન્યાસાદ્ધસ્તન્યાસસ્ય પ્રાથમ્યે કારણમ્] 11-6
વૈભવી (1)પરમા શક્તિર્હૃચ્ચક્રકુહરાન્તગા

(1. ચરમા ચ્. લ્.)
વાયવ્યં રૂપમાસ્થાય દશધા સંવ્યવસ્થિતા।
ઇચ્છયા સ્વપ્રવાહેણ પાણિમાર્ગેણ નિર્ગતાઃ

નાડીદશકમાશ્રિત્ય તા એવાઙ્ગુલયો મતાઃ।
અત એવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ શક્ત્યાખ્યે પ્રભુવિગ્રહે

પૂર્વં મન્ત્રગણં ન્યસ્ય તતો ભૂતમયે ન્યસેત્।
[દેહન્યાસઃ] 11-7
વિગ્રહે મન્ત્રસઙ્ઘાતં યથાવદવધારય

આમૂર્ધ્નશ્ચરણાન્તં ચ મૂલમન્ત્રં પુરા તનૌ।
વ્યાપકત્વેન વિન્યસ્ય પાદાદ્ભૂયશ્શિરોઽન્તિમમ્

મૂર્તિમન્ત્રેણ વૈ કુર્યાન્ન્યાસં સર્વાઙ્ગકં તતઃ।
મૂર્ધ્નિ વક્ત્રેંઽસયુગ્મે ચ ક્રમાત્સવ્યેતરે હૃદિ

પૃષ્ઠે નાભૌ તથા કઠ્યાં જાનુનોરથ પાદયોઃ।
ક્રમેણ હાવસાનં ચ નાદ્યં દ્વાદશવર્ણકમ્

મૂર્તિમન્ત્રં તુ વિન્યસ્ય દેવતાં તુ તતો ન્યસેત્।
વામસ્કન્ધે તથા લક્ષ્મીં કીર્તિં દક્ષિણતો ન્યસેત્

જયાં દક્ષિણપાણિસ્થાં માયાં વામે તથા ન્યસેત્।
હૃદયાદીનિ ચાઙ્ગાનિ વિન્યસેત્તદનન્તરમ્

સ્તનાન્તરે તુ હૃન્મન્ત્રં શિરોમન્ત્રં ચ મૂર્ઘનિ।
ચૂડિકાં ચ શિખાસ્થાને સ્કન્ધયોઃ કવચં તતઃ

નેત્રાભ્યાં વિન્યસેન્નેત્રમસ્ત્રં પાણિતલે દ્વિજ।
નૃસિહ્મં દક્ષિણે શ્રોત્રે કપિલઞ્ચ કૃવાટિકે

વામશ્રોત્રાવધૌ ન્યસ્ય વારાહં મન્ત્રનાયકમ્।
વક્ષસઃ કૌસ્તુભં મધ્યે કણ્ઠે ચ વનમાલિકામ્

પદ્માદીંશ્ચ તતઃ પ્રાગ્વદૂરુભ્યામન્તરે દ્વિજ।
ગરુડાખ્યં મહામન્ત્રમથોપાઙ્ગં ગણં ન્યસેત્

ક્રમેણ વાઽનિરુદ્ધેન પ્રથમં દ્વિંજસત્તમ।
પાદયોર્વસ્તિશીર્ષ ચ નાભૌ હૃદિ શિખાવધૌ

સત્યાદ્યેન ક્રમેણૈવ ભૂયસ્તત્પઞ્ચકં ન્યસેત્।
બ્રહ્મરંધ્રાન્તરે ચૈવ હૃન્મધ્યે નાભિપુષ્કરે

નાભિમેઢ્રાન્તરે ચૈવ પાદયોઃ ક્રમયોગતઃ।
યોજયેચ્ચ તતો દેહે આમૂર્ધ્નશ્ચ તનુત્રવત્

સપ્તાક્ષરં મહામન્ત્રં વિષ્ણું નારાયણં પ્રભુમ્।
સર્વે મન્ત્રાસ્તદન્તસ્થા(1)સ્તેષામન્તગર્તશ્ચ સઃ

(1. સર્વેષ્વ અ.)
અસ્યૈવ મન્ત્રસઙ્ઘસ્ય પરમં કરણઞ્ચ સઃ।
સર્વેષાં વર્તતે મૂર્ધ્નિ તસ્માત્સર્વોપરિ ન્યસેત્

શક્તિચક્રં(2) હૃદન્નાભિં(?)નાના તુ મુનિસત્તમ।
ન્યસ્તમાત્રેણ વૈ તેન સન્ધાનમુપપદ્યતે

(2. શક્તિશ્ચ ય્.)
એવં ન્યાસં પુરા કૃત્વા કરયોર્વિગ્રહે તતઃ।
[તત્તન્મુદ્રાપ્રદર્શનમ્] 11-8
મૂલમન્ત્રાદિસર્વસ્ય ન્યસ્તમન્ત્રગણસ્ય ચ

મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્સ્વાં સ્વાં મન્ત્રન્યાસસમન્વિતામ્।
[સાધકેન કર્તવ્યધ્યાનપ્રકારઃ] 11-9
તતસ્સવિગ્રહં ધ્યાયેદાત્માનં વિષ્ણુરૂપિણમ્

પૂર્વોક્તધ્યાનયોગેન ષાડ્ગુણ્યમહિમાવૃતમ્।
સ્વરૂપં વિશ્વરૂપં વા યથાભિમતરૂપકમ્

અહં સ ભગવાન્વિષ્ણુરહં નારાયણો હરિઃ।
વાસુદેવો હ્યહં વ્યાપી ભૂતાવાસો નિરઞ્જનઃ

એવં રૂપમહઙ્કારમાસાદ્ય સુદૃઢં મુને।
તન્મયશ્ચાચિરેણૈવ જાયતે સાધકોત્તમઃ

ન્યાસાદ્ધ્યાનાત્તથા ભાવાન્મધ્યમાચ્ચાપિ યોગજાત્।
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં ન્યાસકર્મ મયા ચ તે

સમાચર યથાન્યાયં ગોપયસ્વ ચ યત્નતઃ।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં મન્ત્રન્યાસવિધિર્નામ એકાદશઃ પટલઃ।
* * * * *