જાતકમાલા · શ્લોક 11-31

કર્માણિ નિર્મુચ્ય કથં ભવેભ્યઃ સ્વર્ગૌકસસ્ તુષ્ટિવશાદ્ ઇહેયુઃ ।
યે યૈર્ વિના નાત્મભવં લભન્તે તે તૈર્ વિના જન્મ કથં ભજેરન્

યે સાંસારિકનૈકદુઃખદહનજ્વાલાલતાલિઙ્ગિતાસ્
તે વાઞ્છન્તિ નરામરોરગસુખં પ્રાયેણ દાનાદિભિઃ ।
ત્વં કેનાપિ વિડમ્બ્યસે જડમતિઃ પુત્રાશયોન્મત્તકો
યસ્ ત્વં દ્યામ્ અધિગન્તુમ્ ઇચ્છસિ બૃહત્સોપાનમાલાશ્રયાત્

વિધિમ્ અપરમ્ અહં તે બોધયામિ પ્રસિદ્ધ્યૈ
ત્વમ્ અપિ ચ કુરુ તાવત્ સંપ્રસિદ્ધ્યૈ કદા ચિત્ ।
યદિ ભવતિ સુતસ્ તે કન્યકાનામ તસ્ય
સકલજનપદે ઽસ્મિન્ ખ્યાપયસ્વ પ્રસિદ્ધ્યૈ

અથ તસ્ય કાલાન્તરે ગગનતલમ્ અંશુમાલીવ સ્વકિરણનિકરૈર્ વિરાજમાનં સ્વવંશલક્ષ્મીઃ પુત્રં જનયાં બભૂવ । સ ચ
નિર્વાન્તામલહેમશૈલશિખરપ્રચ્છેદગૌરદ્યુતિઃ
સંપૂર્ણામલચન્દ્રમણ્ડલસમચ્છત્ત્રોરુભાસ્વચ્છિરાઃ ।
મત્તૈરાવણચારુપુષ્કરકરવ્યાલમ્બબાહુદ્વયો
ભિન્નેન્દીવરફુલ્લપત્ત્રનિચયશ્યામારુણાન્તેક્ષણઃ

ભૂયઃ કલ્પસહસ્રસંચિતમહાપુણ્યપ્રભાવોદ્ભવૈઃ
પ્રવ્યક્તસ્ફુરિતેન્દ્રચાપરુચિરૈઃ પ્રહ્લાદિભિર્ લક્ષણૈઃ ।
મૂર્તિસ્ તસ્ય રરાજ મેરુશિખરાદ્ ધેમં યથા ભૂચ્યુતં
પ્રોદ્ગીર્ણસ્વમયૂખજાલજટિલૈ રત્નાઙ્કુરૈર્ વેષ્ટિતમ્

ભ્રમરચમરપઙ્ક્તિશ્યામકેશાભિરામં
સમવિપુલલલાટં શ્રીમદુત્તુઙ્ગનાસમ્ ।
તનયમ્ ઉદિતચેતા મૈત્રકન્યાભિધાનં
દશદિવસપરેણ ખ્યાપયામ્ આસ લોકે

શરીરિણાં વૃદ્ધિકરૈઃ સમૃદ્ધૈર્ વિશેષયુક્તૈર્ વિવિધાન્નપાનૈઃ ।
સુધાવદાતૈઃ સ્ફુટચન્દ્રપાદૈઃ પયોધિવેલેવ યયૌ સમૃદ્ધિમ્

ધાત્રીભિઃ સ સમુન્નીતઃ ક્ષીરૈશ્ ચ સર્પિમણ્ડકૈઃ ।
પુપોષ સુન્દરં દેહં હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્

અથ તસ્ય પિતા મિત્રઃ સાર્થવાહો વણિગ્જનૈઃ ।
દ્રવ્યૈર્ વહનમ્ આરોપ્ય જગાહે તોયધિં મુદા

તિમિઙ્ગિલક્ષોભવિવર્ધિતોર્મિમહોદધૌ મીનવિપન્નપાત્રે ।
પિતુર્ વ્યતીતે જનનીં જગાદ ચકાર કિં કર્મ પિતા મમેતિ

તતો ઽસ્ય જનની પતિવિયોગશોકગ્લપિતહૃદયા ચિન્તામ્ આપેદે ।
આશાપાશશતાકૃષ્ટો જનો મૃત્યું ન પશ્યતિ ।
વિષયાસ્વાદકૃપણો વારણ ઇવ બન્ધનમ્

યદ્ય્ અપિ કથયિષ્યામિ પિતરં યાનપાત્રિકમ્ ।
એષો ઽપિ મમ મન્દાયા નાશમ્ એષ્યતિ તોયધૌ

યાવચ્ ચાયં જનપદમ્ ઇમં તસ્ય વૃત્તિં ન ભૂતાં
પૃચ્છત્ય્ અસ્મૈ કથયતિ ન વા સર્વ એવૈષ લોકઃ ।
તાવદ્ યુક્તં મમ સુતમ્ ઇમં મૃત્યુવક્ત્રાન્તરાલં
નાનાદુઃખવ્યસનગહનં વ્યાધિસક્તં નિષેદ્ધુમ્

પરો ઽપિ યઃ સાધુજનાનુજુષ્ટં વિહાય માર્ગં શ્રયતે વિમાર્ગમ્ ।
નિવારણીયઃ સ મતાજ્ જનેન પ્રયત્નતઃ કિં પુનર્ એવ પુત્રઃ

તતો જનાનિ કથયાં ચક્રે ।
પુત્રકૌકરિકત્વેન પિતા તે મામ્ અપૂપુષત્ ।
યદ્ય્ અહં સુખિતા કાર્યા કારયૌકરિકાપણમ્

અથ મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વો માતુર્ વચનં કુસુમમાલામ્ ઇવ શિરસા સમભિવદ્યાન્યસ્મિન્ન્ અહનિ [!] ઔકરિકાપણં પ્રસસાર ।
પુણ્યસંભારમહતસ્ તસ્ય સત્ત્વદયાવતઃ ।
પ્રથમે ઽહનિ સંપન્નં ચતુષ્કાર્ષાપણં ધનમ્ ॥
સ્વગર્ભસંધારણદુઃખિતાયૈ દદૌ સ તસ્યૈ મુદિતો જનન્યૈ ।
દરિદ્રદુઃખવ્યસનચ્છિદાયૈ ધનં મહાભોગફલપ્રસૂત્યૈ

અથ યે તસ્મિન્ પુરવરે ચિરંતના ઔકરિકાસ્ તે તસ્ય તમ્ અભિવર્ધમાનં ક્રયવિક્રયલોકમ્ અવિષમવ્યવહારનીત્યા પ્રકૃતિપ્રેમપેશલતયા ચાવર્જિતમનસં તસ્મિન્ મહાસત્ત્વે વ્યવહારાર્થમ્ આપતન્તમ્ અવલોક્ય તં તસ્માત્ કર્મણો વિનિવર્તનાર્થમ્ આહુઃ ।
ગાન્ધિકાપણિકઃ શ્રેષ્ઠી પિતા તે ઽસ્મિન્ પુરે પુરા ।
સ ત્વં તાં વૃત્તિમ્ ઉજ્ઝિત્વા શ્રયસે ઽન્યાં કયા ધિયા

અથ બોધિસત્ત્વસ્ તામ્ અપિ જીવિકામ્ અપહાય ગાન્ધિકાપણં ચકાર ।
યસ્મિન્ન્ એવ દિને ચક્રે સ સાધુર્ ગાન્ધિકાપણમ્ ।
કાર્ષાપણાષ્ટકં તસ્ય તસ્મિન્ન્ એવોપપદ્યતે

તમ્ [!] અપિ માત્રે પ્રતિપાદિતવાન્ । અથ ગાન્ધિકાપણિકાઃ પુરુષાઃ સમેત્યાગત્ય ચ તં મહાસત્ત્વં વિચ્છન્દયામ્ આસુઃ ।
ગાન્ધાપણં ક્લીબજનાભિપન્નં પિતા ન વૈમદ્યપુરે ચકાર ।
તત્રૈવ હૈરણ્યિકતાં સ કૃત્વા ધનાનિ ભૂયાંસિ સમાપ સાધો

અથ મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વસ્ તામ્ અપિ જીવિકામ્ અપહાય હૈરણ્યિકાપણં ચકાર ।
તયાપિ તસ્મિન્ વ્યવહારનીત્યા હૈરણ્યિકાંસ્ તાન્ અભિભૂય સર્વાન્ ।
લેભે દિને સ પ્રથમે મહાર્હઃ કાર્ષાપણાન્ ષોડશ તાન્ દદૌ ચ