જાતકમાલા · શ્લોક 32-51

દિને દ્વિતીયે દ્વાત્રિંશત્કાર્ષાપણાન્ ઉપાર્જ્ય સઃ ।
દક્ષિણીયવિશેષાય [!] માત્રે તાન્ અપિ દત્તવાન્

અથ હૈરણ્યિકાપણિકાઃ પુરુષાઃ સમેત્યાગત્ય ચ તં તસ્માત્ કર્મણો વિનિવર્તનાર્થમ્ આહુઃ ।
શરચ્ચન્દ્રાંશુધવલે લબ્ધ્વા જન્મ કુલે કથમ્ ।
કૃપણાં જીવિકાહેતોર્ વૃત્તિમ્ આશ્રયતે ભવાન્

પર્ભઞ્જનોદ્ધૂતશિખાકરાલે હુતાશને વિસ્ફુરિતસ્ફુલિઙ્ગે ।
વિવર્તિતં શ્લાઘ્યમ્ અતિવ પુંસાં ન તુ સ્વવૃત્તેશ્ ચ્યવનં પ્રવૃત્તમ્

મહોરગશ્વાસવિઘૂર્ણિતોગ્રૈસ્ તરઙ્ગભઙ્ગૈર્ વિષમાન્ પયોધીન્ ।
અગાધપાતાલવિલગ્નમૂલાન્ પિતા વિગાહ્યાર્જિતવાન્ ધનં તે

યદ્ આશ્રિતં કર્મ જનાનુવર્તિના ત્વયા વિદગ્ધેન ધનેપ્સુનાધુના ।
કથં ન સંપ્રાપ્સ્યસિ ભાગ્યસંપદં પિતુર્ વ્યતીતે ઽપિ વિશાલિનીં શ્રિયમ્

વિત્તેશ્વરો ઽપ્ય્ અર્થવિભૂતિવિસ્તરૈર્ નાસાસદર્થા વિબભાર યસ્ય ।
તસ્યા [!] મહેન્દ્રામલતુલ્યકીર્તેઃ સૂનુઃ કથં ત્વં ન બિભર્ષિ લજ્જામ્

યે મૃત્યું ગણયન્તિ નૈવ વિપદિ ગ્રામં ભજન્તે ન યે
ગેહે બન્ધુષુ સૂનુષુ વ્યપગતસ્નેહાત્મનોદ્યોગિનઃ ।
તે તીર્ત્વા જલધીન્ અગાધસલિલાન્ આવર્તભીમાન્ બુધાઃ
પ્રાપ્યાર્થાન્ ગજદન્તભઙ્ગસિતયા ચિન્વન્તિ કીર્ત્યા જગત્

અથ મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વસ્ તેભ્યો ઽપ્ય્ તથાનુગુણિનીં કથામ્ અવધાર્ય સમુદ્રાવતરણકૃતવ્યવસાયો માતરમ્ ઉપસૃત્યોવાચ । અમ્બ સાર્થવાહઃ કિલાસ્માકં પિતા પુરા તદ્ અનુજ્ઞાં પ્રયચ્છ યદ્ અહમ્ અપિ મહાસમુદ્રમ્ અવતરિષ્યામીતિ । સા પૂર્વમ્ એવ ભર્તૃમરણદુઃખેન વિગતજીવિતાશા સ્વસ્ય તનયસ્ય તેનાસંલક્ષિતદારુણેન વિયોગશોકશસ્ત્રેણ ભૃશતરં પ્રવિદાર્યમાણહૃદયા સ્વતનયમ્ આહ ।
વત્સ કેન તવાખ્યાતં વિનાકારણશત્રુણા ।
જીવિતં કસ્ય તે ઽનિષ્ટં ત્વયા ક્રીડાં કરોતિ કઃ

દૈવાત્ કથં ચિત્ સંપ્રાપ્તં ચક્ષુર્ એકં ત્વમ્ અદ્ય મે ।
પુત્રક ક્લેશભાગિન્યા મૃત્યુના હ્રિયસે ઽધુના

ન યાવદ્ એકં મમ દુઃખશલ્યં પ્રયાતિ નાશં પ્રવિદાર્ય શોકમ્ ।
કથં નુ તસ્યોપરિ મે દ્વિતીયં નિપાત્યતે પાપમયૈર્ અમિત્રૈઃ

યેષાં ચેતો વિવિધવિરસાયાસદુઃખાપ્રકમ્પ્યં
યૈઃ સંત્યક્તં કૃપણહૃદયૈર્ જીવિતં ભોગલુબ્ધૈઃ ।
તે સંત્યક્ત્વા [!] નયનગલિતાશ્રુપ્રવાહાર્દ્રવક્ત્રાન્
બન્ધૂન્ અજ્ઞા મકરનિલયે મૃત્યવે યાન્તિ નાશમ્

તન્ મામ્ અનાથાં પ્રતિપાલનીયાં ત્વજ્જીવિતાશૈકનિબન્ધજીવામ્ ।
સંત્યજ્ય યાતું કથમ્ ઉદ્યમસ્ તે મા સા કથા માનવરો મદીયમ્

સ્વપ્રાણસંદેહકરીમ્ અવસ્થાં પ્રવિશ્ય નૈકાન્તસુખં પ્રસાધ્યમ્ ।
સંપત્તયો યેન વણિગ્જનસ્ય તતો ઽહમ્ એવં સુત વારયામિ

સ તસ્યા હિતાર્થં મધુરાણ્ય્ અપિ વચનકુસુમાનિ તૃણમ્ ઇવાવધૂય સપ્રગલ્ભતયા સમવલમ્બિતવિકત્થાશોભં કિં ચિદ્ ઈદૃશં પ્રત્યાહ ।
વરં નૈવ તુ જાયેરન્ યે જાતા નિર્ધના જનાઃ ।
જાતસ્ય યદિ દુઃખાનિ વરં મૃત્યુર્ ન જીવિતમ્

આશયા ગૃહમ્ આગત્ય દીનદીનાસ્ તપસ્વિનઃ ।
અર્થિનો મમ પાપસ્ય યાન્તિ નિશ્વસ્ય દુર્મનાઃ [!]

યે શક્તિહીના વિભવાર્જનાદૌ તે દેહિનો દુઃખશતં સહન્તે ।
લોકં પુનર્ દુઃખશતોપતપ્તં દ્રષ્ટું ન શક્નોમિ ચિરાયમાણઃ

તસ્માદ્ વિલઙ્ઘામિ વચસ્ તવેદં યાસ્યામિ તં ત્વં પ્રજહીહિ શોકમ્ ।
તત્રૈવ યાયાં નિધનં સમુદ્રે છિન્નં મયા વા વ્યસનં જનસ્ય

અથ મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વો માતરમ્ અપ્રમાણીકૃત્ય નિર્ગત્ય ગૃહાદ્ વારાણસ્યાં પુર્યામ્ આત્માનં સાર્થવાહમ્ ઇત્ય્ ઉદ્ઘોષયામ્ આસ ।
અસ્યામ્ એવ પુરા પુરંદરપુરીપ્રસ્પર્ધિપુર્યાં વણિઙ્
મિત્રો નામ બભૂવ યઃ સુરનરપ્રખ્યાતકીર્તિધ્વજઃ ।
પુત્રસ્ તસ્ય મહાસમુદ્રમ્ અચિરાદ્ યાસ્યત્ય્ અમુષ્મિન્ દિને
યાતું યે વણિજઃ કૃતોપકરણાસ્ તે સન્તુ સજ્જા ઇતિ

અથ મૈત્રકન્યકો બોધિસત્ત્વો વિવિધોપકરણસંભારસાધનાનાં સમાગૃહીતપુણ્યાહપ્રસ્થાનભદ્રાણામ્ ઉપહૃતમઙ્ગલવિધાનાનાં વણિજાં પઞ્ચભિઃ શતૈઃ કૃતપરિવારઃ પ્રસસાર । માતા ચૈનં ગચ્છતીતિ શ્રુત્વાહ । મમૈકપુત્રક ક્વ યાસ્યસીતિ કરુણકરુણાક્રન્દિતમાત્રપરાયણા કોમલવિમલકમલવિલાસાલસાભ્યાં પાણિકમલાભ્યાં રુચિરકનકઘટિતઘટવિકટપયોધરવરોરુભાસુરમ્ ઉરઃ પ્રગાઢમ્ અભિતાડયતિ । બાષ્પસલિલધારાપરંપરોદ્ભવોપરુધ્યમાનકણ્ઠી [!] અનિલબલાકુલિતગલિતસજલજલદપટલાવલીમલિનકેશપાશા સત્વરત્વરમ્ અભિગમ્ય મૈત્રકન્યકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પાદયોઃ પરિષ્વજ્યૈવમ્ આહ । મા માં પુત્રક પરિત્યજ્ય યાસીતિ ।
અનર્થરાગગ્રહમૂઢબુદ્ધયો નરા હિ પશ્યન્તિ ન કેવલં હિતમ્ ।
સતાં હિતાધાનવિધાનચેતસાં ગિરો ઽપિ શૃણ્વન્તિ ન ભૂતવાદિનામ્

મૈત્રકન્યકો ઽપિ
ધરણિ તલ નિમગ્નાં માતરં શોકવશ્યાં
શિરસિ કુપિતચિત્તઃ પાદવજ્રેણ હત્વા ।
મુહુર્ ઉપચિતશોકઃ કર્મણા પ્રેર્યમાણસ્
ત્વરિતમતિર્ અભૂત્ – સંપ્રયાતું વણિગ્ભિઃ