જાતકમાલા · અધ્યાય 15

તદ્ એવં ધર્માશ્રયં સત્યવચનમ્ અપ્ય્ આપદં નુદતિ પ્રાગ્ એવ તત્ફલમ્ ઇતિ ધર્માનુવર્તિના ભવિતવ્યમ્ ॥
કલ્યાણમિત્રાશ્રયવર્ણે ઽપિ વાચ્યમ્ એવં કલ્યાણમિત્રાશ્રિતાઃ શ્રેયઃ પ્રાપ્નુવન્તીતિ ॥
સુપારગજાતકં ચતુર્દશમ્ ॥
15. મત્સ્યજાતકમ્
શીલવતામ્ ઇહૈવાભિપ્રાયાઃ કલ્યાણાઃ સમૃધ્યન્તિ પ્રાગ્ એવ પરત્રેતિ શીલવિશુદ્ધૌ પ્રયતિતવ્યમ્ ॥
તદ્યથાનુશ્રૂયતે । બોધિસત્ત્વઃ કિલ કસ્મિંશ્ ચિન્ નાતિમહતિ કહ્લારતામરસકમલકુવલયવિભૂષિતરુચિરસલિલે હંસકારણ્ડવચક્રવાકમિથુનોપશોભિતે તીરાન્તરુહતરુકુસુમાવકીર્ણે સરસિ મત્સ્યાધિપતિર્ બભૂવ । સ્વભ્યસ્તભાવાચ્ ચ બહુષુ જન્માન્તરેષુ પરાર્થચર્યાયાસ્ તત્રસ્થો ઽપિ પરહિતસુખોપપાદનસવ્યાપારો બભૂવ ।
અભ્યાસયોગાદ્ ધિ શુભાશુભાનિ કર્માણિ સાત્મ્ય્ એવ ભવન્તિ પુંસામ્ ।
તથાવિધાન્ય્ એવ યદ્ અપ્રયત્નાજ્ જન્માન્તરે સ્વપ્ન ઇવાચરન્તિ

ઇષ્ટાનામ્ ઇવ ચ સ્વેષામ્ અપત્યાનામ્ ઉપરિ નિવિષ્ટહાર્દો સ મહાસત્ત્વસ્ તેષાં મીનાનાં દાનપ્રિયવચનાર્થચર્યાદિક્રમૈઃ પરમ્ અનુગ્રહં ચકાર ।
અન્યોન્યહિંસાપ્રણયં નિયચ્છન્ પરસ્પરપ્રેમ વિવર્ધયંશ્ ચ ।
યોગાદ્ ઉપાયજ્ઞતયા ચ તેષાં વિસ્મારયામ્ આસ સ મત્સ્યવૃત્તમ્

તત્ તેન સમ્યક્ પરિપાલ્યમાનં વૃદ્ધિં પરાં મીનકુલં જગામ ।
પુરં વિનિર્મુક્તમ્ ઇવોપસર્ગૈર્ ન્યાયપ્રવૃત્તેન નરાધિપેન

અથ કદા ચિત્ સત્ત્વાનાં ભાગ્યસંપદ્વૈકલ્યાત્ પ્રમાદાચ્ ચ વર્ષાધિકૃતાનાં દેવપુત્રાણાં ન સમ્યગ્ દેવો વવર્ષ । અસમ્યગ્ વર્ષિણિ ચ દેવે તત્ સરઃ ફુલ્લકદમ્બકુસુમગૌરેણ નવસલિલેન ન યથાપૂર્વમ્ આપુપૂરે । ક્રમેણ ચોપગતે નિદાઘસમયે પટુતરદીપ્તિભિઃ ખેદાલસગતિભિર્ ઇવ ચ દિનકરકિરણૈસ્ તદભિતપ્તયા ચ ધરણ્યા જ્વાલાનુગતેનેવ ચ હ્લાદાભિલાષિણા મારુતેન તર્ષવશાદ્ ઇવ પ્રત્યહમ્ આપીયમાનં તત્ સરઃ પલ્વલીબભૂવ ।
નિદાઘકાલજ્વલિતો વિવસ્વાઞ્ જ્વાલાવકર્ષીવ પટુશ્ ચ વાયુઃ ।
જ્વરાતુરેવાશિશિરા ચ ભૂમિસ્ તોયાનિ રોષાદ્ ઇવ શોષયન્તિ

અથ બોધિસત્ત્વો વાયસગણૈર્ અપિ પ્રતર્ક્યમાણં પ્રાગ્ એવ સલિલતીરાન્તચારિભિઃ પક્ષિગણૈર્ વિષાદદૈન્યવશગં વિસ્પન્દિતમાત્રપરાયણં મીનકુલમ્ અવેક્ષ્ય કરુણાયમાણશ્ ચિન્તામ્ આપેદે । કષ્ટા બતેયમ્ આપદ્ આપતિતા મીનાનામ્ ।
પ્રત્યહં ક્ષીયતે તોયં સ્પર્ધમાનમ્ ઇવાયુષા ।
અદ્યાપિ ચ ચિરેણૈવ લક્ષ્યતે જલદાગમઃ

અપયાનક્રમો નાસ્તિ નેતાપ્ય્ અન્યત્ર કો ભવેત્ ।
અસ્મદ્વ્યસનસંહૃષ્ટાઃ સમાયાન્તિ ચ નો દ્વિષઃ

અસ્ય નિઃસંશયમ્ ઇમે તોયશેષસ્ય સંક્ષયાત્ ।
સ્ફુરન્તો ભક્ષયિષ્યન્તે શત્રુભિર્ મમ પશ્યતઃ

તત્ કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલં સ્યાદ્ ઇતિ વિમૃશન્ સ મહાત્મા સત્યાધિષ્ઠાનમ્ એકમ્ આર્તાયનં દદર્શ । કરુણયા ચ સમાપીડ્યમાનહૃદયો દીર્ઘમ્ ઉષ્ણમ્ અભિનિશ્વસ્ય નભઃ સમુલ્લોકયન્ન્ ઉવાચ ।
સ્મરામિ ન પ્રાણિવધં યથાહં સંચિન્ત્ય કૃચ્છ્રે પરમે ઽપિ કર્તુમ્ ।
અનેન સત્યેન સરાંસિ તોયૈર્ આપૂરયન્ વર્ષતુ દેવરાજઃ

અથ તસ્ય મહાત્મનઃ પુણ્યોપચયગુણાત્ સત્યાધિષ્ઠાનબલાત્ તદભિપ્રસાદિતદેવનાગયક્ષાનુભાવાચ્ ચ સમન્તતસ્ તોયાવલમ્બિબિમ્બા ગમ્ભીરમધુરનિર્ઘોષા વિદ્યુલ્લતાલંકૃતા નીલવિપુલશિખરા વિજૃમ્ભમાણા ઇવ પ્રવિસર્પિભિઃ શિખરભુજૈઃ પરિષ્વજ્યમાના ઇવ ચાન્યોન્યમ્ અકાલમેઘાઃ કાલમેઘાઃ પ્રાદુરભવન્ ।
દિશાં પ્રમિણ્વન્ત ઇવ પ્રયામં શૃઙ્ગૈર્ વિતન્વન્ત ઇવાન્ધકારમ્ ।
નભસ્તલાદર્શગતા વિરેજુશ્ છાયા ગિરીણામ્ ઇવ કાલમેઘાઃ

સંસક્તકેકૈઃ શિખિભિઃ પ્રહૃષ્ટૈઃ સંસ્તૂયમાના ઇવ નૃત્તચિત્રૈઃ ।
પ્રસક્તમન્દ્રસ્તનિતા વિરેજુર્ ધીરપ્રહાસા ઇવ તે ઘનૌઘાઃ

મુક્તા વિમુક્તા ઇવ તૈર્ વિમુક્તા ધારા નિપેતુઃ પ્રશશામ રેણુઃ ।
ગન્ધશ્ ચચારાનિભૃતો ધરણ્યાં વિકીર્યમાણો જલદાનિલેન

નિદાઘસંપર્કવિવર્ધિતો ઽપિ તિરોબભૂવાર્કકરપ્રભાવઃ ।
ફેનાવલીવ્યાકુલમેખલાનિ તોયાનિ નિમ્નાભિમુખાનિ સસ્રુઃ

મુહુર્ મુહુઃ કાઞ્ચનપિઞ્જરાભિર્ ભાભિર્ દિગન્તાન્ અનુરઞ્જયન્તી ।
પયોદતૂર્યસ્વનલબ્ધહર્ષા વિદ્યુલ્લતા નૃત્તમ્ ઇવાચચાર

અથ બોધિસત્ત્વઃ સમન્તતો ઽભિપ્રસૃતૈર્ આપાણ્ડુભિઃ સલિલપ્રવાહૈર્ આપૂર્યમાણે સરસિ ધારાનિપાતસમકાલમ્ એવ વિદ્રુતે વાયસાદ્યે પક્ષિગણે પ્રતિલબ્ધજીવિતાશે પ્રમુદિતે મીનગણે પ્રીત્યાભિસાર્યમાણહૃદયો વર્ષનિવૃત્તિસાશઙ્કઃ પુનઃ પુનઃ પર્જન્યમ્ આબભાષે ।
ઉદ્ગર્જ પર્જન્ય ગભીરધીરં પ્રમોદમ્ ઉદ્વાસય વાયસાનામ્ ।
રત્નાયમાનાનિ પયાંસિ વર્ષન્ સંસક્તવિદ્યુજ્જ્વલિતદ્યુતીનિ

તદ્ ઉપશ્રુત્ય શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ પરમવિસ્મિતમનાઃ સાક્ષાદ્ અભિગમ્યૈનમ્ અભિસંરાધયન્ન્ ઉવાચ ।
તવૈવ ખલ્વ્ એષ મહાનુભાવ મત્સ્યેન્દ્ર સત્યાતિશયપ્રભાવઃ ।
આવર્જિતા યત્ કલશા ઇવેમે ક્ષરન્તિ રમ્યસ્તનિતાઃ પયોદાઃ

મહત્પ્રમાદસ્ખલિતં ત્વ્ ઇદં મે યન્ નામ કૃત્યેષુ ભવદ્વિધાનામ્ ।
લોકાર્થમ્ અભ્યુત્થિતમાનસાનાં વ્યાપારયોગં ન સમભ્યુપૈમિ

ચિન્તાં કૃથા મા તદ્ અતઃ પરં ત્વં સતાં હિ કૃત્યોદ્વહને ઽસ્મિ ધુર્યઃ ।
દેશો ઽપ્ય્ અયં ત્વદ્ગુણસંશ્રયેણ ન ભૂય એવં ભવિતાર્તિવશ્યઃ