ઈશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતિઃ · અધ્યાય 1

શ્રીઃ
ઈશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતિઃ
શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવમિશ્રવિરચિતા ।
(પ્રથમઃ સામાન્યપાદઃ)
અથ પ્રથમઃ પટલ:
વાગીશ્વરં તં ગિરિશં ગિરં તાં ગૌરીં ગણેશં ચ મતઙ્ગજાસ્યમ્ ।
દૂર્ગાં ચ દુર્ગાર્તિહરાં વિરિઞ્ચં લક્ષ્મીં ચ લક્ષ્મીશમપિ પ્રપદ્યે ॥ ૧-

ગુરૂનલં ગૌરવતો ગરીયસઃ સમાહિતઃ સર્વસમાન્ મહીયસઃ ।
મહામહિમ્ના મિહિરાનિવોદિતાંસ્તમોમહામોહહરાન્ નતોઽસ્મ્યહમ્ ॥ ૧-

વિસ્તૃતાનિ વિશિષ્ટાનિ તન્ત્રાણિ વિવિધાન્યહમ્ ।
યાવત્સામર્થ્યમાલોચ્ય કરિષ્યે તન્ત્રપદ્ધતિમ્ ॥ ૧-

અનન્યતન્ત્રસાપેક્ષસ્વાર્થસન્દોહસઙ્ગતિમ્ ।
ઋદ્ધૈર્વિધાનમન્ત્રાર્થૈર્વેદ્યાં શ્રુતિમિવાપરામ્ ॥ ૧-

પ્રસન્નાં નાતિકુટિલાં નાતિસંક્ષેપવિસ્તરામ્ ।
ચિત્રાં બહુગુણાં વિષ્ણોઃ શયયાં ભોગવતીમિવ ॥ ૧-

વિવિધચ્છન્દસં નાનાવૃત્તાલઙ્કારવર્ણકામ્ ।
સેવ્યાં કામિજનસ્યેષ્ટાં લલિતાં પ્રમદામિવ ॥ ૧-

વિષગ્રહામયાદીનાં પ્રશમોપાયદર્શિનીમ્ ।
મન્ત્રબિમ્બૌષધિધ્યાનૈર્વિદ્યાં સઞ્જીવિનીમિવ ॥ ૧-

અસુહૃન્નિગ્રહોચ્ચાટવિદ્વેષસ્તમ્ભમોહનૈઃ ।
ઉત્સાદમારણોપાયૈર્દણ્ડનીતિમિવાપરામ્ ॥ ૧-

પૂતનાનરકારિષ્ટદમનાદૌ વિચક્ષણામ્ ।
સત્યભામાસમાશ્લિષ્ટાં યથા મૂર્તિં મુરદ્વિષઃ ॥ ૧-

મનુભિર્બહુભિર્યુક્તાં દૈવતૈશ્ચાપિ તત્સમમ્ ।
કૃતત્રેતાદિકલ્પૈશ્ચ શરદં બ્રહ્મણો યથા ॥ ૧-

નિજસઙ્કેતમાર્ગજ્ઞૈરધિગમ્યાં પૃથગ્વિધૈઃ ।
યન્ત્રૈર્દૂરીકૃતાનર્થાં દુર્ગભૂમિમિવાપરામ્ ॥ ૧-

નિર્ગતદ્વાપરાં ધર્મતનયસ્વર્ગયોગતઃ ।
કલિપ્રસઙ્ગકટુકાં કાલસ્યેહ ગતિર્યથા ॥ ૧-

પાદૈશ્ચતુર્ભિર્નાત્યર્થં ભિન્નાર્થપ્રસવૈર્યુતામ્ ।
ચતુર્યુગક્રમાયત્તાં વૈધસીમિવ કલ્પનામ્ ॥ ૧-

એકામપિ પૃથગ્લક્ષ્યપૂર્વાર્ધાપરલક્ષણામ્ ।
મૂર્તિં વિનાયકસ્યેવ ગજવક્ત્રાં નરાકૃતિમ્ ॥ ૧-

મહેન્દ્રજાલવિજ્ઞાનપ્રપઞ્ચજનનીં યથા ।
તદ્વિદાં પ્રત્યયાવેદ્યાં મુક્તિદાં શક્તિમૈશ્વરીમ્ ॥ ૧-

* * * * * ક * * * મ * વિભાગતઃ ।
મોક્ષપ્રસાધનીં તત્તત્ક્રમાવેદ્યાં ત્રયીમિવ ॥ ૧-

સપ્રયોગા હિ મનવઃ સાઙ્ગદૈવપુરસ્ક્રિયાઃ ।
સચ્છન્દોમુનિદિગ્બન્ધાઃ સધ્યાનાઃ સપ્રયોજનાઃ ॥ ૧-

સવિધાનાશ્ચ લક્ષ્યન્તે મન્ત્રાસ્તે સ્યુશ્ચતુર્વિધાઃ ।
બીજાનિ બીજમન્ત્રાશ્ચ મન્ત્રા માલાખ્યમન્ત્રકાઃ ॥ ૧-

નાનાક્ષરાણાં સંયોગાદ્ બીજં સ્યાદ્વૈકમક્ષરમ્ ।
બીજમન્ત્રા દશાર્ણાધો મન્ત્રાઃ સ્યુર્વિંશતેરધઃ ॥ ૧-

વિંશત્યર્ણાધિકા યે તુ માલામન્ત્રા ભવન્તિ તે ।
પ્રાયેણ બાલ્યે બીજાનિ સિદ્ધિં યચ્છન્તિ ભૂયસીમ્ ॥ ૧-

બીજમન્ત્રાસ્તુ કૌમારે મન્ત્રા યૌવનસિદ્ધિદાઃ ।
વાર્દ્ધકેઽપિ ચ સિધ્યન્તિ માલામન્ત્રાઃ સદૈવ હિ ॥ ૧-

શ્રદ્ધાભક્તિસમભ્યાસાત્ સર્વે સિધ્યન્તિ સર્વદા ।
મનનત્રાણધર્મિત્વં વાચકે દૈવતસ્ય તુ ॥ ૧-

યત્ર તન્મન્ત્રસંજ્ઞં સ્યાન્ન તદ્ બીજેષુ વા ભવેત્ ।
અત્ર રત્નત્રયે -
મનનાત્ સર્વભૂતાનાં ત્રાણાત્ સંસારસાગરાત્ ।
મન્ત્રરૂપા હિ તચ્છક્તિર્મનનત્રાણધર્મિણી ॥ ઇતિ ॥
વાચ્યવાચકયોરૈક્યમધિગમ્ય ગુરાવપિ ॥ ૧-

તદ્ દૈવતસમાં ભક્તિં વિદધીતાત્મસિદ્ધયે ।
લિપિર્વૈ સર્વમન્ત્રાણાં શબ્દાનાં ચૈવ માતૃકા ॥ ૧-

સા તુ શક્તેઃ સમુત્પન્ના શક્તિબીજાત્મિકા મતા ।
નિર્વિકલ્પાત્મકં બ્ર(હ્મ) યન્નિત્યાનન્દવિગ્રહમ્ ॥ ૧-

શિવં તદચલં વિશ્વસ્વભાવં ભાસકં પરમ્ ।
સુસૂક્ષ્મં ચિર્દ્ધનં વ્યાપિ સર્વગં તદણોરણુ ॥ ૧-

મહતોઽપિ મહચ્છુદ્ધમિચ્છાજ્ઞાનક્રિયોદયમ્ ।
આદિસર્ગમુખે જ્ઞાનચિકીર્ષાયત્નધારણાત્ ॥ ૧-

સ્વશક્તિવ્યક્તિમાધત્તે પ્રદીપઃ સ્વપ્રભામિવ ।
સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈતચ્છુક્લરક્તાસિતપ્રભમ્ ॥ ૧-

શક્તિર્ભવત્યજા હ્યેકા વિશ્વોદ્ભવવિધાયિની ।
સા શક્તિર્બિન્દુતામેતિ બિન્દુઃ સોઽપિ ત્રિધા ભવેત્ ॥ ૧-

બિન્દુર્નાદો રવશ્ચેતિ સ રવોઽવ્યક્તમિષ્યતે ।
અવ્યક્તાદુદિતં તત્ત્વં મહાન્નામ ત્રિભેદકમ્ ॥ ૧-

મહતશ્ચાપ્યહઙ્કારસ્ત્રેધા સ ચ નિગદ્યતે ।
વૈકારિકસ્તૈજસશ્ચ ભૂતાદિરિતિ ચાપરઃ ॥ ૧-

તસ્માચ્છાક્તાદહઙ્કારાદ્ધકારો ઘોષવાનભૂત્ ।
અત્ર શ્રીકાલોત્તરે -
નાદાખ્યં યત્ પરં બીજં સર્વભૂતેષ્વવસ્થિતમ્ ।
મુક્તિદં પરમં દિવ્યં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ॥
સાન્તં સર્વગતં શૂન્યં માત્રાદ્વાદશભિઃ સ્થિતમ્ ।
હ્રસ્વા બ્રહ્મ સમાખ્યાતા દીર્ઘા હ્યઙ્ગાનિ ષણ્મુખ ॥ ઇતિ ॥
રત્નત્રયેઽપિ -
સ તુ શબ્દશ્ચતુર્ધા વાગ્વૈખર્યાદિવિભેદતઃ ।
જાયતે બિન્દુસંક્ષોભાદનન્તસ્યાર્થસિદ્ધયે ॥ ઇતિ ।
શક્તિર્નાદો મહામાયા વ્યોમેતિ ચ ચતુર્વિધમ્ ॥ ૧-

બિન્દોરેવાસ્ય તુ પુનશ્ચતસ્રો વૃત્તયઃ સ્મૃતાઃ ।
વૈખરી મધ્યમા ચૈવ પશ્યન્તી ચાપિ સૂક્ષ્મયા ॥ ૧-

વ્યુત્ક્રમેણ ભવન્ત્યેતાઃ કુણ્ડલિન્યાદિતઃ ક્રમાત્ ।
સૂક્ષ્મા કુણ્ડલિનીમધ્યે જ્યોતિર્માત્રાત્યણીયસી ॥ ૧-

અશ્રોત્રવિષયા તસ્માદુદ્ગચ્છન્ત્યૂર્ધ્વગામિની ।
સ્વયં પ્રકાશા પશ્યન્તી સુષુમ્નામાશ્રિતા ભવેત્ ॥ ૧-

સૈવ હૃત્પઙ્કજં પ્રાપ્ય મધ્યમા નાદરૂપિણી ।
અન્તઃસઞ્જલ્પમાત્રા સ્યાદવિભક્તોર્ધ્વગામિની ॥ ૧-

સૈવોરઃકણ્ઠતાલુસ્થા શિરોઘ્રાણદ્વિજોપગા ।
જિહ્વામૂલોષ્ઠનિષ્ટ્યૂતા કૃતવર્ણપરિગ્રહા ॥ ૧-

શબ્દપ્રપઞ્ચજનની શ્રોત્રગ્રાહ્યા તુ વૈખરી ।
હકારઃ સવિકારોઽથ રેફેણ સમયુજ્યત ॥ ૧-

ઈકારમભજત્ તસ્માદ્ બિન્દુનાદવિભૂષિતઃ ।
શક્તિબીજં હિ તદ્યોગાત્ પ્રપઞ્ચોત્પત્તિકારણમ્ ॥ ૧-

હરત્વાચ્ચ હરિત્વાચ્ચ પુંપ્રકૃત્યોસ્તુ યુક્તયોઃ ।
શ્લિષ્ટોચ્ચારિતયોઃ શાબ્દં રૂપં તદ્બીજમીરિતમ્ ॥ ૧-

હકારસ્તુ ભવેત્ પ્રાણો રેફો વહ્નિરુદાહૃતઃ ।
ઈકારસ્તુ ભવેન્માયા બિન્દુરીશ્વર ઉચ્યતે ॥ ૧-

નાદઃ સદાશિવો જ્ઞેયો નાદાન્તસ્તુ શિવઃ સ્વયમ્ ।
હકારો વ્યક્તિમાપન્નો હાર્દઘોષવિવક્ષિતઃ ॥ ૧-

અકારતાં ગતસ્તસ્ય ભેદો હ્યક્ષરસઙ્ગતિઃ ।
ઊકારાન્તાન્યકારાદીન્યક્ષરાણિ ષડસ્ય તુ ॥ ૧-

વિકૃતિઃ સ્યાદ્ વિશેષેણ રેફસ્ય તુ ઋ ૠ ઌ ૡ ।
ઈકારભેદતસ્ત્વાસન્નેકારાદ્યક્ષરાણિ ષટ્ ॥ ૧-

ઇત્થં ષોડશધોત્પન્નાઃ સ્વરાખ્યાઃ શક્તિબીજતઃ ।
શક્ત્યઙ્ગત્વાત્ કલાસ્તે સ્યુરમૃતાંશુકલાત્મકાઃ ॥ ૧-

હ્રસ્વાઃ સ્વરા બિન્દુયુતાઃ પુમાંસોઽગ્ન્યર્કરૂપિણઃ ।
દીર્ઘસ્વરા વિસર્ગાન્તાઃ સ્ત્રીલિઙ્ગાઃ સોમરૂપિણઃ ॥ ૧-

ૠઋઌૡચતુષ્કં તુ સૌમ્યાગ્નેયં નપુંસકમ્ ।
સ્વરાણામુદયાદ્યં તુ પુરસ્તાદિહ લિખ્યતે ॥ ૧-

ઇતિ સ્વરાધિકારઃ ।
હકારઃ શબ્દગુણવાનકારમસૃજત્ પુરઃ ।
વ્યોમ્નઃ સ્પર્શગુણો વાયુઃ સ્પર્શાખ્યાઃ કાદયોઽભવન્ ॥ ૧-

પઞ્ચપઞ્ચાક્ષરાસ્તે સ્યુઃ પઞ્ચવર્ગાસ્ત્વિનાત્મકાઃ ।
યાદ્યક્ષરચતુષ્કં તુ વાયવગ્નિક્ષ્મામ્ભસાં તનુઃ ॥ ૧-

સ્પર્શો રૂપં તથા ગન્ધો રસાખ્યસ્તદ્ગુણાઃ ક્રમાત્ ।
શેષાસ્તુ વ્યાપકાઃ શાદ્યાઃ સાગ્નીષોમાઃ સ્વરસ્પૃશઃ ॥ ૧-

ઇત્થં પઞ્ચાશદુત્પન્ના વર્ણાઃ શક્તિપ્રભેદતઃ ।
કાદયઃ પઞ્ચવિંશાર્ણા યાદયઃ શાદયસ્તથા ॥ ૧-

સ્થાનપ્રયત્નભેદેન જાયન્તે ખલ્વકારતઃ ।
અકારાદિસ્વરૈર્યુક્તહલાં યોગાન્મિથોઽપિ ચ ॥ ૧-

શબ્દપ્રપઞ્ચઃ સર્વોઽપિ વિચિત્રં જાયતે સ્ફુટમ્ ।
હલામધિકારઃ ।
સૈવ શક્તિર્દ્વિધા ભૂતા તારો વાગ્ભવમિત્યપિ ॥ ૧-

અકારશ્ચાપ્યુકારોઽથ મકારો બિન્દુનાદવાન્ ।
તારાખ્યઃ પ્રણવો હ્યેષ શબ્દબ્રહ્માત્મકો મતઃ ॥ ૧-

અ-ઈમબિન્દુનાદાઢ્યં વાગ્ભવં બીજમીરિતમ્ ।
વિશ્વવાગ્ભૂતિદં તત્તુ વાગીશ્વર્યાસ્તનુર્ભવેત્ ॥ ૧-

પ્રણવસ્તુ શિવઃ સાક્ષાદ્ વાગ્ભવં શક્તિરૈશ્વરી ।
શક્તિબીજં તથા તારો વાગ્ભવં ચ તતઃ પરમ્ ॥ ૧-

અકારાદીનિ પઞ્ચાશદક્ષરાણ્યનુપૂર્વશઃ ।
તદ્ભેદજાશ્ચ યા વાચો દેશભાજા વિલક્ષણાઃ ॥ ૧-

વેદાઃ સાઙ્ગાઃ પુરાણાનિ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
આકાશાદીનિ ભૂતાનિ તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ ॥ ૧-

મનો બુદ્ધિરહઙ્કારો રાગઃ કાલઃ કલાસ્તથા ।
બહુના કિં પ્રલાપેન યઃ શબ્દાર્થાત્મકોઽખિલઃ ॥ ૧-

પ્રપઞ્ચઃ શક્તિજો હ્યેષ શક્તિસ્તસ્માત્તુ માતૃકા ।
અસ્યાં તુ માતૃકાખ્યાયાં લિપિત્વં લિખ્યતે યતઃ ॥ ૧-

અક્ષરત્વં ક્ષરાભાવાદ્ વર્ણત્વં વર્ણસઙ્ગ્રહાત્ ।
અર્ણત્વમમૃતાત્મત્વાદર્ણોઽમ્ભઃ કથ્યતે યતઃ ॥ ૧-

ખાનિલાગ્ન્યબ્ધરિત્ર્યાખ્યા હયરેફા વલાવપિ ।
ઉપાદાનાનિ વિશ્વાત્મમાતૃકાયાસ્તુ પઞ્ચ વૈ ॥ ૧-

અવર્ગોઽસ્યા મુખં સાઙ્ગં કચવર્ગૌ ભુજદ્વયમ્ ।
ટતવર્ગૌ તથા પાદૌ પાર્શ્વયુગ્મં પફૌ મતૌ ॥ ૧-

પૃષ્ઠં બકારો નાભિસ્તુ ભકારો હૃન્મકારતઃ ।
ત્વગસૃઙ્માંસમેદોસ્થિમજ્જાશુક્લાનિ યાદયઃ ॥ ૧-

ધાતવઃ સપ્ત વર્ણાઃ સ્યુર્હકારઃ પ્રાણ ઇષ્યતે ।
સ્ફૂર્તિઃ ક્ષકારઃ સક્રોધો વિશ્વલોકમયી તનુઃ ॥ ૧-

ભૂરાદ્યાઃ સપ્ત યે લોકાઃ પાતાલાનિ ચ સપ્ત વૈ ।
બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તં માતૃકાયાં વ્યવસ્થિતમ્ ॥ ૧-

સૂર્યાદ્યાસ્તુ ગ્રહાઃ સપ્ત વર્ગેભ્યઃ પૃથગુદ્ગતાઃ ।
અવર્ગાદુદ્ગતઃ સૂર્યઃ કવર્ગાદપિ ભૂસુતઃ ॥ ૧-

ચવર્ગાદ્ ભાર્ગવો જ્ઞસ્તુ ટવર્ગાદ્ તા(લિ?દિ)કાદ્ ગુરુઃ ।
પવર્ગાચ્ચ શનિશ્ચન્દ્રો યવર્ગાદભવદ્ વિભુઃ ॥ ૧-

નક્ષત્રાણ્યાશ્વિનાદીનિ મેષાદ્યા રાશયસ્તથા ।
માતૃકાક્ષરસમ્ભેદાત્ કથ્યન્તે પરતોઽત્ર વૈ ॥ ૧-

પઞ્ચાશદક્ષરેભ્યસ્તુ પઞ્ચાશદ્ રુદ્રમૂર્તયઃ ।
સમુદ્ગતાસ્તથા રુદ્રશક્તયસ્તત્પ્રસંખ્યયા ॥ ૧-

વિષ્ણુમૂર્તિવિશેષાશ્ચ તાવત્યો વિષ્ણુશક્તયઃ ।
ઓષધ્યશ્ચાપિ પઞ્ચાશદષ્ટત્રિંશત્ કલાસ્તથા ॥ ૧-

તારાત્ પઞ્ચપ્રભેદાત્ તુ પઞ્ચાશદભવન્ કલાઃ ।
એવં હિ માતૃકોત્પત્તિરાગમોક્તા પ્રદર્શિતા ॥ ૧-

પ્રપઞ્ચસારકથિતા યથાવદિહ સઙ્ગ્રહાત્ ।
અત્રોદ્ધ્રિયન્તે બીજાનિ બીજમન્ત્રાઃ સમન્ત્રકાઃ ॥ ૧-

ઉદ્ધારવ્યત્યયાદિ સ્યાન્માલામન્ત્રેષુ કલ્પના ।
તતઃ પરં યથાપાઠં વિજ્ઞેયા નિપુણૈઃ સ્ફુટમ્ ॥ ૧-

હુંફટ્ વષટ્ નમો વૌષડઙ્ગાનિ પરિવારકાઃ ।
યથાવદત્ર લિખ્યન્તે ભગવચ્છબ્દસંયુતાઃ ॥ ૧-

યુક્તાક્ષરાણિ ચ સ્પષ્ટં સ્વાહાકારે ચ ઠદ્વયમ્ ।
દણ્ડાર્ધેન્દુર્ભવેદ્ બિન્દુઃ સર્ગો બિન્દુદ્વયે મતઃ ॥ ૧-

મન્ત્રાસ્તુ માનવઃ ખ્યાતાઃ વકારો બ્રહ્મસંજ્ઞિતઃ ।
વિષકાલૌ મકારઃ સ્યાદ્ ધાતવો યાદયો મતાઃ ॥ ૧-

ત એવ મરુદગ્નીલામ્ભાંસિ વાન્તા ભવન્તિ હિ ।
ખઃ પ્રાણભુવનેશાખ્યો હકારઃ શિવસંજ્ઞિતઃ ॥ ૧-

કચવર્ગૌ ટતૌ તદ્વદ્ વ્યત્યસ્તૌ હિ પરસ્પરમ્ ।
પફબાશ્ચ ભમક્ષાશ્ચ વ્યત્યયં તે ત્રયસ્ત્રયઃ ॥ ૧-

યશવર્ગૌ મિથસ્તદ્વદ્ વેદ્યૌ વ્યત્યસ્તવર્ણકૌ ।
સ્વરેષુ વ્યત્યયો નેષ્ટસ્તદ્વદ્ યુક્તાક્ષરેષ્વપિ ॥ ૧-

શ્રીકણ્ઠાદ્યાશ્ચ યે રુદ્રા ન્યાસસ્થાનાનિ વા લિપેઃ ।
તત્તદક્ષરવિજ્ઞપ્ત્યૈ સઙ્કેતાય ભવન્તિ હિ ॥ ૧-

સંખ્યાસ્તૃતગણો દેવા ભૂતાનિ ભુવનાનિ ચ ।
યથાસઙ્ખ્યં તથા વિદ્યાત્ સ્વરાઃ સપ્ત દિશો દશ ॥ ૧-

બાણાસ્તુ પઞ્ચ વૈ સપ્ત સમુદ્રા મુનયસ્તથા ।
વેદાશ્ચત્વાર એવ સ્યુસ્ત્રયો રામાશ્ત્રયોઽગ્નયઃ ॥ ૧-

નન્દાસ્તુ નવ ચત્વારો યુગા વેદ્યા રસાશ્ચ ષટ્ ।
ઉક્તાત્યુક્તા તથા મધ્યા પ્રતિષ્ઠા સુપ્રતિષ્ઠિતા ॥ ૧-

ગાયત્ર્યુષ્ણિગનુષ્ટુપ્ ચ બૃહતી પઙ્ક્તિરેવ ચ ।
તૃષ્ટુપ્ ચ જગતી તદ્વત્ તતોઽતિજગતી મતા ॥ ૧-

શક્વરી ચાતિશક્વર્યા હ્યષ્ટિરત્યષ્ટિરેવ ચ ।
ધૃતિશ્ચાતિધૃતિશ્ચૈવ કૃતિઃ પ્રકૃતિરાકૃતિઃ ॥ ૧-

વિકૃતિઃ સંકૃતિશ્ચૈવ પ્રોક્તાભિકૃતિરુત્કૃતિઃ ।
એતાસાં છન્દસાં સંખ્યા ક્વચિદત્ર વિધીયતે ॥ ૧-

તત્ત્વસંખ્યા ભવેદ્ યત્ર ગ્રાહ્યં ષટ્ત્રિંશદેવ હિ ।
તથા ષટ્ત્રિંશદેવ સ્યુઃ શૈવે તત્ત્વાનિ સંખ્યયા ॥ ૧-

કટપાયચતુર્વર્ગા નઞસન્ધિસ્વરૈર્મૃતૈઃ ।
નવભિર્નવપઞ્ચાષ્ટવર્ણૈઃ સંખ્યાત્ર વા ભવેત્ ॥ ૧-

સઙ્કેતાધિકારઃ ।
ઇત્યયં વસ્તુનિર્દેશો ગ્રન્થેઽસ્મિન્ વિદિતો યથા ।
સુખાવબોધો હ્યર્થાનાં ભવત્યેવેષ્ટસિદ્ધયે ॥ ૧-

શબ્દબ્રહ્મ યદેકમક્ષરમજં ચૈતન્યમાત્રં યતો
વિશ્વોત્પત્તિવિનાશપાલનવિધૌ નિત્યોત્થિતા મૂર્તયઃ ।
યસ્માદક્ષરવિગ્રહા ભગવતી જાતા સ્વયં માતૃકા
તચ્છાક્તં પ્રણવાખ્યબીજમખિલં ન્યગ્રોધબીજં વિદુઃ ॥ ૧-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવમિશ્રવિરચિતે તન્ત્રસારપદ્ધતૌ વસ્તુનિર્દેશમાતૃકોપપત્તિનિર્ણયો નામ પ્રથમઃ પટલઃ ॥
અથ દ્વિતીયઃ પટલઃ==
શ્રીકણ્ઠોઽનન્તસૂક્ષ્મૌ ચ ત્રિમૂર્તિરમરેશ્વરઃ ।
અશ્વીશો ભારભૂતિશ્ચ તિથીશઃ સ્થાણુકો હરઃ ॥ ૨-

ઝણ્ટીશો ભૌતિકઃ સદ્યોજાતશ્ચાનુગ્રહેશ્વરઃ ।
અક્રૂરશ્ચ મહાસેનઃ ષોડશૈતે સ્વરેશ્વરાઃ ॥ ૨-

અથ ક્રોધેશચણ્ડેશપઞ્ચાન્તકશિવોત્તમાઃ ।
એકરુદ્રશ્ચ કૂર્મૈકનેત્રૌ ચ ચતુરાનનઃ ॥ ૨-

અજેશશર્મસોમેશાસ્ત્રયો લાઙ્ગલિદારુકૌ ।
અર્ધનારીશ્વરશ્ચોમાકાન્તશ્ચાષડિડિણ્ડિનૌ ॥ ૨-

અત્રિમીનૌ ચ મેષશ્ચ લોહિતોઽથ શિખી તથા ।
છગલણ્ડો દ્વિરણ્ડશ્ચ મહાકાલોઽથ પાલિના ॥ ૨-

ભુજઙ્ગશ્ચ પિનાકી ચ ખડ્ગીશો બક એવ ચ ।
તતઃ શ્વેતો ભૃગુશ્ચૈવ તથૈવ લકુલીશ્વરઃ ॥ ૨-

અન્ત્યઃ સંવર્તકાખ્યઃ સ્યાદ્ રુદ્રાઃ પઞ્ચાશદીરિતાઃ ।
રુદ્રાધિકારઃ ।
પૂર્ણોદરી ચ વિરજા તૃતીયા શાલ્મલી ભવેત્ ॥ ૨-

લોલા ચ વર્તુલાક્ષી ચ દીર્ઘઘોણા તતો ભવેત્ ।
સુદીર્ઘમુખિગોમુખ્યૌ દીર્ઘજિહ્વા તતો ભવેત્ ॥ ૨-

કુણ્ડોદરી ચોર્ધ્વકેશી તથૈવ વિકૃતાનના ।
તતો જ્વાલામુખી ચોલ્કામુખી શ્રીમુખ્યથો ભવેત્ ॥ ૨-

વિદ્યામુખી ચ કથિતાઃ ષોડશ સ્વરશક્તયઃ ।
મહાકાલીસરસ્વત્યૌ સર્વસિદ્ધાદ્યગૌર્યથા ॥ ૨-

તતસ્ત્રૈલોક્યવિદ્યા સ્યાદ્ મન્ત્રશક્ત્યાત્મશક્તિકે ।
ભૂતમાતા ભવેત્ પશ્ચાત્ ખ્યાતા લમ્બોદરી તતઃ ॥ ૨-

દ્રાવિણી નગરા ચૈવ ખેચરી ચાપિ મઞ્જરી ।
રૂપિણી વીરિણી ચૈવ કોટરી પૂતના તથા ॥ ૨-

ભદ્રકાલી ગોમિની ચ શઙ્ખિની ગર્જિની તતઃ ।
કાલરાત્રીકપર્દિન્યૌ પરતઃ કર્ષણી મતા ॥ ૨-

મહાજ્ઞાના જયા ચૈવ સુમુખા રેવતી તતઃ ।
માધવી વારુણી ચૈવ વાયવી પ્રરતો ભવેત્ ॥ ૨-

રક્ષોવધારિણી ચાન્યા તતસ્તુ સહજા ભવેત્ ।
લક્ષ્મીર્માયા ચ પઞ્ચાશદેતા વૈ રુદ્રશક્તયઃ ॥ ૨-

રુદ્રશક્તયઃ ।
કેશવઃ પ્રથમા મૂર્તિસ્તતો નારાયણાહ્વયઃ ।
માધવસ્ત્વથ ગોવિન્દો વિષ્ણુશ્ચ મધુસૂદનઃ ॥ ૨-

ત્રિવિક્રમો વામનશ્ચ શ્રીધરાખ્યો હૃષિકરાટ્ ।
પદ્મનાભો દામોદરો વાસુદેવસ્તતો ભવેત્ ॥ ૨-

સઙ્કર્ષણશ્ચ પ્રદ્યુમ્નોઽનિરુદ્ધશ્ચ સ્વરાધિપાઃ ।
તતશ્ચક્રી ગદી શાર્ઙ્ગી ખડ્ગી શઙ્ખી હલી તથા ॥ ૨-

મુસલી શૂલિના પાશી તથા સ્યાદઙ્કુશી તતઃ ।
મુકુન્દો નન્દજો નન્દી નરો નરકજિદ્ધરિઃ ॥ ૨-

કૃષ્ણઃ સત્ત્વઃ સાત્ત્વતશ્ચ શૌરિઃ સૂરો જનાર્દનઃ ।
ભૂધરો વિશ્વમૂર્તિશ્ચ વૈકુણ્ઠપુરુષોત્તમૌ ॥ ૨-

બલી બલાનુજો બાલો વૃષઘ્નશ્ચ વૃષસ્તથા ।
હંસો વરાહો વિજ્ઞેયા નૃસિંહશ્ચેતિ વિષ્ણવઃ ॥ ૨-

વિષ્ણુમૂર્ત્યધિકારઃ
કીર્ત્તિઃ કાન્તિસ્તુષ્ટિપુષ્ટી ધૃતિઃ શાન્તિઃ ક્રિયા (તથા?દયા ) ।
મેધા ચ હર્ષિણી શ્રદ્ધા લજ્જા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ॥ ૨-

પ્રીતિરત્યૌ સ્વરાણાં તુ શક્તયઃ સ્યુરિમાઃ ક્રમાત્ ।
જયા દુર્ગા પ્રભા સત્યા ચણ્ડા વાણી વિલાસિની ॥ ૨-

વિજયા વિરજા વિશ્વા વિમદા નન્દના સ્મૃતિઃ ।
ઋદ્ધિઃ સમૃદ્ધિઃ સિદ્ધિશ્ચ બુદ્ધિર્ભક્તિર્મતિઃ ક્ષમા ॥ ૨-

રમોમા ક્લેદિની ક્લિન્ના વસુદા વસુધા પરા ।
પરા પરાયણા સૂક્ષ્મા સન્ધ્યા પ્રજ્ઞા પ્રભા નિશા ॥ ૨-

અમોઘા ચેતિ પઞ્ચાશદ્વર્ણોક્તા વિષ્ણુશક્તયઃ ।
વિષ્ણુશક્ત્યધિકારઃ
ઓષધ્યોઽપ્યથ ચન્દનદ્વયલઘૂકર્પૂરકૌશીરંરુ-
ગ્ધ્રીબેરાણિ તકોલજાતિસહિતા માંસીમુરં ચોરકમ્ ।
ગ્રન્થી ભાસ્કરવર્તિની ચ કથિતા હ્યશ્વત્થબિલ્વૌ ગુહા -
રક્તશ્ચાપિ લવઙ્ગકુમ્ભિસહિતા વન્દિન્યથોદુમ્બરઃ ॥ ૨-

કાર્ષ્મર્યમ્બુદશઙ્ખપુષ્પિશિખિનીપ્લક્ષાગ્નિમન્થાસ્તથા
સિંહીદર્ભકુશાપરાજિતયુતઃ સ્યાદ્ રોહિણો ડુણ્ડુકઃ ।
ખ્યાતા સ્યાદ્ બૃહતી ચ પાટલતરં ચૈત્રાતુલસ્યાવપા-
માર્ગઃ શક્રલતામધુવ્રતહરિક્રાન્તામુસલ્યોઽપિ ચ ॥ ૨-

સ્યાદ્ ભીતા હરિતાલિકા હરિવધૂસ્તદ્વત્ સહા શ્રીલતા
ભદ્રા ચેતિ યથાક્રમેણ તુ લિપેરોષધ્ય ઉક્તાસ્ત્વિમાઃ ।
યાભિઃ સ્યાદ્ ગુલિકાકષાયભસિતૈરાલેપનસ્નાપના-
લ્લક્ષ્મીર્વાગ્વિભવોઽપમૃત્યુવિજયો રક્ષાકરં પાવનમ્ ॥ ૨-

લિપ્યોષધ્યધિકારઃ ।
અમૃતા માનદા પૂષા તુષ્ટિપુષ્ટ્યૌ રતિર્ધૃતિઃ ॥ ૨-

શશિની ચન્દ્રિકા કાન્તિર્જ્યોત્સ્ના શ્રીઃ પ્રીતિરઙ્ગના ।
પૂર્ણા પૂર્ણામૃતા ચેતિ કલાઃ સ્યુઃ સ્વરસમ્ભવાઃ ॥ ૨-

તપની તાપની ધૂમ્રા મરીચિર્જ્વાલિની રુચિઃ ।
સુષુમ્ના ભોગદા વિશ્વા બોધની ધારણી ક્ષમા ॥ ૨-

કાદિદ્વાદશવર્ણાનાં ઠાન્તાનાં ક્રમશઃ કલાઃ ।
ધૂમ્રાર્ચિરૂષ્મા જ્વલિની જ્વાલિની વિષ્ફુલિઙ્ગિની ॥ ૨-

સુશ્રીઃ સુરૂપા કપિલા હવ્યકવ્યવહે તથા ।
યાદ્યર્ણયુક્તાઃ કથિતા દશૈતાસ્તુ કલાઃ ક્રમાત્ ॥ ૨-

અષ્ટત્રિંશત્કલાધિકારઃ ।
પઞ્ચભેદસ્ય તારસ્ય પઞ્ચાશદભવન્ કલાઃ ।
સૃષ્ટિશ્ચર્દ્ધિઃ સ્મૃતિર્મેધા કાન્તિર્લક્ષ્મીર્ધૃતિઃ સ્થિરા ॥ ૨-

સ્થિતિઃ સિદ્ધિરકારોત્થાઃ કલા દશ સમીરિતાઃ ।
ઋગ્વેદબ્રહ્મસૃષ્ટ્યર્થાઃ પ્રપઞ્ચે કથિતં યથા ॥ ૨-

જરા ચ પાલિની શાન્તિરૈશ્વરી રતિકામિકે ।
વરદાહ્લાદિની પ્રીતિર્દીર્ઘા ચોકારજાઃ કલાઃ ॥ ૨-

યજુર્વિષ્ણુસમાયુક્તા જગતઃ સ્થિતિહેતવઃ ।
તીક્ષ્ણા રૌદ્રા ભયા નિદ્રા તન્દ્રી ક્ષુત્ ક્રોધની ક્રિયા ॥ ૨-

ઉત્કારિકા ચ મૃત્યુશ્ચ મકારપ્રભવાઃ કલાઃ ।
સરુદ્રસામવેદાસ્તાઃ ખ્યાતાઃ સંહૃતયે કલાઃ ॥ ૨-

પીતા શ્વેતારુણા ગૌરી બૈન્દવાઃ સૂર્યદેવતાઃ ।
ચતસ્રં સાથર્વવેદાઃ સેશ્વરાઃ સર્વકામદાઃ ॥ ૨-

નિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ચ વિદ્યા શાન્તિસ્તથૈવ ચ ।
ઇન્ધિકા દીપિકા ચૈવ રેચિકા મોચિકા તતઃ ॥ ૨-

સૂક્ષ્માસૂક્ષામૃતાજ્ઞાના મૃતા ચાપ્યાયની તતઃ ।
વ્યાપિની વ્યોમરૂપા ચ નનન્તા ચાપિ નાદજાઃ ॥ ૨-

કલાઃ ષોડશ સંખ્યાતા ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિકાઃ ।
સદાશિવાત્મિકાસ્ત્વેતાઃ સામાન્યેન વ્યવસ્થિતાઃ ॥ ૨-

ઇતિ પ્રણવકલાધિકારઃ ।
કેશાન્તે મુખવૃત્તેઽક્ષ્ણોઃ શ્રોત્રયોર્ઘ્રાણયોરપિ ।
ગણ્ડયોરોષ્ઠયોર્દન્તપઙ્ક્ત્યોર્મૂર્ધાસ્યયોઃ સ્વરાન્ ॥ ૨-

કવર્ગં દક્ષિણે હસ્તે ચવર્ગમિતરે ભુજે ।
ટતવર્ગૌ તથા પદ્ભ્યાં પફૌ પાર્શ્વદ્વયે ન્યસેત્ ॥ ૨-

પૃષ્ઠે નાભૌ ચ હૃદયે ન્યસેદ્ બભમસંજ્ઞિતાન્ ।
ત્વગસૃઙ્માંસમેદોસ્થિમજ્જાશુક્લાસુપઙ્કજે ॥ ૨-

હૃત્સ્થે તત્પત્રગાન્ યાદીનષ્ટાર્ણાનાત્મનિ ન્યસેત્ ।
ક્ષકારં કર્ણિકાયાં તુ સર્વશઃ સંસ્મરન્ ન્યસેત્ ॥ ૨-

લિપિન્યાસસ્થાનાધિકારઃ ।
સ્થાનાન્યુક્તાન્યકારાદિવર્ણાનાં ક્રમશોઽધુના ।
લિપેર્ન્યાસવિશેષાસ્તુ લિખ્યન્તે સાઙ્ગદૈવતમ્ ॥ ૨-

લિપ્યર્ણૈરેવ બિન્દ્વન્તૈર્ન્યાસઃ શુદ્ધલિપેઃ સ્મૃતઃ ।
સઞ્જીવનિ! ઊર્ધ્વકેશિનિ! જ્વલિતશિખિશિખે! ત્રૈલોક્યરૂપિણિ! સહસ્રપરિવર્તિનિ! ઓં હ્રીં સૌં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ મારુતવારુણિ!
કાદ્યૈઃ ષડ્વર્ગકૈર્યુક્તાન્યાદાવઙ્ગાનિ ષડ્ લિપેઃ ॥ ૨-

પ્રાયઃ સર્વાઙ્ગમન્ત્રાણાઃ હૃદયં સ્યાન્નમોન્તકમ્ ।
શિરઃ સ્વાહાન્તમુદ્દિષ્ટં વષડન્તં શિખા ભવેત્ ॥ ૨-

અન્તે હું કવચસ્ય સ્યાત્ ફડન્તં ચાસ્ત્રમિષ્યતે ।
વૌષડન્તં તથા નેત્રં નેત્રાન્તં ત્વેવમીરિતમ્ ॥ ૨-

અસ્ત્રાન્તાઙ્ગવિધિઃ ક્વાપિ તત્રાસ્ત્રાન્તં તુ વિન્યસેત્ ।
ષડઙ્ગસ્યૈવ મન્ત્રસ્ય કથ્યતે નેત્રકલ્પના ॥ ૨-

પઞ્ચાઙ્ગસ્ય મનોસ્તસ્ય નેત્રમન્ત્રો ન વિદ્યતે ।
પ્રાગઙ્ગમન્ત્રમુચ્ચાર્ય તતોઽઙ્ગં સચતુર્થિકમ્ ॥ ૨-

નમઃસ્વાહાદિકં પશ્ચાદ્ યોજયેદઙ્ગમુદ્રયા ।
પ્રસારિતાઙ્ગુલિર્હસ્તતલં તુ હૃદયે ન્યસેત્ ॥ ૨-

કુઞ્ચિતાગ્રાઙ્ગુલિર્મુક્તાઙ્ગુષ્ઠં શિરસિ તત્ પુનઃ ।
બદ્ધમુષ્ટિનિસૃષ્ટેન ત્વઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણ વૈ શિખામ્ ॥ ૨-

વપુઃ સ્વમસ્પૃશન્નૂર્ધ્વમુત્ક્ષિપ્ય તુ કરદ્વયમ્ ।
આકુઞ્ચિતાઙ્ગુલોત્તાનતલં દક્ષિણવામયોઃ ॥ ૨-

પાર્શ્વયોરાનયેદ્ રક્ષામાનાભેઃ કવચં તુ તત્ ।
તાવેવાકણ્ઠમુત્ક્ષિપ્ય કરૌ સઙ્કુચિતાઙ્ગુલી ॥ ૨-

જ્યેષ્ઠાગ્રક્રાન્તતર્જાગ્રાચ્છોટિકોત્સર્જનાત્ પૃથક્ ।
અસ્ત્રં સ્યાન્નેત્રમુદ્રા તુ દક્ષિણાન્મુષ્ટિબન્ધનાત્ ॥ ૨-

ઉત્સૃષ્ટાનામિકામધ્યાતર્જાભિઃ સહસાગ્રતઃ ।
નેત્રત્રયસ્પર્શનેન ભવેન્નેત્રદ્વયં યદિ ॥ ૨-

તત્ર તર્જનિકામધ્યાયોગાન્નેત્રદ્વયં સ્પૃશેત્ ।
શુક્લં પીતં જ્વલજ્જ્યોતિર્વિદ્યુદ્વર્ણમ્ હુતાશભમ્ ॥ ૨-

રક્તં ચાપ્યઙ્ગષટ્કં ચ સામાન્યેન પૃથક્ ક્રમાત્ ।
અઙ્કાધિકારઃ ।
મુદ્રાર્થસ્ફટિકાક્ષસૂત્રકલશાંશ્ચાબિભ્રતી પુસ્તકં
હસ્તૈર્દક્ષિણપૂર્વકૈસ્ત્રિણયના શુક્લસ્રગાલેપના ।
કુન્દાભાક્ષરવિગ્રહા શશિકલાં મૌલૌ પ્રસન્નાનના
ધત્તે યા લિપિદેવતામ્બુજગતા મુક્તાભરાલઙ્કૃતા ॥ ૨-

પઞ્ચાશદ્વર્ણમૂર્તિં તામેવં ધ્યાત્વા સ્વવિગ્રહે ॥ ૨-

સ્થાનેષુ ક્રમશો ન્યસ્ય પૂર્વોક્તેષુ જપેલ્લિપિમ્ ।
પઞ્ચાશત્સંખ્યયા નિત્યં યાવલ્લક્ષં પ્રપૂર્યતે ॥ ૨-

તિલૈસ્ત્રિમધુરાક્તૈસ્તુ હુત્વા શક્ત્યનુરૂપતઃ ।
વાગ્વિશુદ્ધિમસૌ વિન્દેત્ કવિતા ચાસ્ય જાયતે ॥ ૨-

ગ્રન્થ તત્ત્વાર્થવિદ્ વિદ્વાન્ પ્રાજ્ઞો નીરોગવિગ્રહઃ ।
સંસાધ્યૈવં લિપિ દેવીં સિદ્ધસર્વમનુર્ભવેત્ ॥ ૨-

શુદ્ધલિપિઃ ।
સરુદ્રાંસ્તુ જપેદ્ વર્ણાન્ પ્રાગ્વદ્ વિન્યસ્ય તુ ક્રમાત્ ।
ન્યાસઃ શ્રીકણ્ઠપૂર્વોઽસૌ ક્ષુદ્રરોગાદિશાન્તિદઃ ॥ ૨-

મં મં અં અં આં આં ક વ ચ ઇં ર ક્ષ
હૃલ્લેખાવ્યોમસૌપૂર્વમમૂન્યઙ્ગાનિ ષટ્ ક્રમાત્ ।
શ્રીકણ્ઠાદિ ।
લિપ્યર્ણાનિ સબિન્દૂનિ રુદ્રશક્તિવિભક્તિહૃત્ ॥ ૨-

યુક્તાનિ વિન્યસેદેષ શ્રીકણ્ઠાદિઃ સશક્તિકઃ ।
અઙ્ગાનિ પ્રાક્તનાન્યેવ તુલ્યાન્યસ્યાપિ કલ્પયેત્ ॥ ૨-

ન્યાસયોરનયોશ્છન્દો વિરાડિત્યભિધીયતે ।
શ્રીબ્રહ્મા મુનિરુદ્દિષ્ટો વાગ્દેવી દૈવતં ભવેત્ ॥ ૨-

દ્વિતીયસ્યાર્ધનારીશો ન્યાસસ્યેત્યપિ કેચન ।
સાક્ષસ્રક્વલશોર્ધ્વબાહુયુગલાં ચાધઃ સમુદ્રાભયં
હસ્તં દક્ષિણમન્યતઃ સવરદે યસ્યાઃ કરે પુસ્તકમ્ ।
ધ્યાયેત્ તાં શશિખણ્ડમણ્ડિતજટાં દેવીં ત્રિનેત્રાં સિતાં
શ્રીકણ્ઠાદ્યધિદેવતાં ચ ધવલૈરાકલ્પકૈર્ભૂષિતામ્ ॥ ૨-

સિન્દૂરહેમોભયભાગવર્ણં ત્વર્ધામ્બિકં સાઙ્કુશપાશહસ્તમ્ ।
સાક્ષાવલિં સ્વેષ્ટદપાણિમીશં શ્રીકણ્ઠપૂર્વં સ્મરતુ સ્વસિદ્ધ્યૈ ॥ ૨-

સશક્તિશ્રીકણ્ઠન્યાસઃ ।
તારં સશક્તિલિપ્યર્ણૈરજપા સોઽહમેવ ચ ॥ ૨-

પ્રપઞ્ચયાગન્યાસોઽયં ન્યાસજપ્યાદિનેષ્ટદઃ ।
લકુલી બિન્દુમાન્ સર્ગી ભૃગુશ્ચાપ્યજપામનુઃ ॥ ૨-

ઋષિર્બ્રહ્માસ્ય ગાયત્રી છન્દઃ સ્યાદ્ દેવતાપિ ચ ।
પરમાત્મા પરં જ્યોતિર્ધ્યેયઃ સ્વહૃદયામ્બુજે ॥ ૨-

સશક્તિઠદ્વયં હૃત્ સ્યાચ્છિરઃ સોઽહમિહોચ્યતે ।
અજપા તુ શિખા જ્ઞેયા વર્મૈવ કવચં સ્મૃતમ્ ॥ ૨-

તાર એવ તુ નેત્રાણિ હરીશાર્ણાવિહાસ્ત્રકમ્ ।
કર્ણસ્તુ હરિબીજં સ્યાદ્ વિષમીશાક્ષરં વિદુઃ ॥ ૨-

ધ્યેયા સ્યાદભયાક્ષસૂત્રંશુકધૃગ્ યા પુસ્તકં બિભ્રતી
દેવી પાણ્ડુરપુણ્ડરીકપટલસ્વચ્છેન્દુકુન્દદ્યુતિઃ ।
હૃદ્યાઙ્ગી મણિકુણ્ડલા ત્રિનયના કોટીરભારોજ્જ્વલા
સાર્ધેન્દુઃ સિતમાલ્યગન્ધવસના બ્રાહ્મી પ્રપઞ્ચેશ્વરી ॥ ૨-

પ્રપઞ્ચયાગન્યાસઃ ।
શક્ત્યાદ્યૈર્વા લિપેર્વર્ણૈઃ શક્તિઃ શ્રીપૂર્વકૈસ્તુ વા ।
શક્તિઃ શ્રીમન્મથાદ્યૈર્વા મોમાનઙ્ગાદિકૈસ્તુ વા ॥ ૨-

ન્યાસાઃ સમૃદ્ધિકાસ્ત્વૃદ્ધ્યૈ મુનિરેષાં પ્રજાપતિઃ ।
છન્દસ્તુ દૈવી ગાયત્રી મોમાનઙ્ગાસ્તુ દેવતાઃ ॥ ૨-

સ્વાદિબીજૈર્યથાલિઙ્ગં ષડઙ્ગાનિ ભવન્તિ હિ ।
ઉમાદિદેવતાઃ સ્મૃત્વા ન્યાસે ધ્યેયા સરસ્વતી ॥ ૨-

મન્દારદામકલિતેન્દુજટાકિરીટા
સિન્દૂરરોચિરભિરામવપુસ્ત્રિનેત્રા ।
કુન્દાવદાતવસનાઙ્કુશપાશવિદ્યા-
સન્દોહપઙ્કજકરાવતુ ભારતી વઃ ॥ ૨-

સમૃદ્ધિન્યાસઃ
કલાસનસ્થો લકુલી વામાક્ષાર્ધશશાઙ્કવાન્ ।
લિપ્યર્ણોભયગો ન્યસ્તઃ ક્ષોભણીન્યાસ ઈરિતઃ ॥ ૨-

કામારૂઢસ્તુ લંકુલી પ્રાગ્વદ્ દીર્ઘસ્વરૈર્યુતઃ ।
યથાલિઙ્ગં ષડઙ્ગાનિ છન્દો ગાયત્રમેવ હિ ॥ ૨-

વામદેવો મુનિઃ કામો દૈવતં ચાક્ષરેશ્વરી ।
સિન્દૂરારુણસુન્દરાઙ્ગરુચિરા રક્તામ્બરાલેપના
મન્દારાવૃતકુન્તલા સ્મિતમુખી ગણ્ડોલ્લસત્કુણ્ડલા ।
ધ્યેયા સ્યાદ્ દધતી કરૈઃ સરસિજં પાશાઙ્કુશે પુસ્તકં
બિમ્બોષ્ઠી મણિભૂષણા ભગવતી સંક્ષોભણી ભૂતયે ॥ ૨-

ક્ષોભણીન્યાસઃ ।
પાશશ્રીશક્તિમદનૈર્લિપ્યર્ણમદના રમા ॥ ૨-

લક્ષ્મ્યઙ્કુશકલાહૃદ્ભિર્યુક્તો ન્યાસસ્તુ માલિની ।
અનન્તો બિન્દુમાન્ પાશઃ શ્રીબિન્દ્વન્તાઃ સ્વયં મનુઃ ॥ ૨-

બ્રહ્મા સમાંસવામાક્ષદણ્ડો બીજં તુ માન્મથમ્ ।
શક્તિઃ ખ્યાતા તુ કઃ સાગ્નિદન્તબિન્દુસ્તથાઙ્કુશમ્ ॥ ૨-

કલાસ્ત્વક્ષરજા ગ્રાહ્યાઃ પઞ્ચાશત્ પ્રણવોદિતાઃ ।
વીપ્સિતાનિ સ્વબીજાનિ સર્ગી સંવર્તકશ્ચ ષટ્ ॥ ૨-

અઙ્ગાન્યમૂનિ માલિન્યાશ્છન્દશ્ચોષ્ણિગૃષિર્ગુહઃ ।
દેવતાસ્ય જગન્માતા દેવી ત્રિપુરભૈરવી ॥ ૨-

ન્યાસશ્ચાનેન હોમશ્ચ મધુરૈઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ।
જપધ્યાનાદિના સદ્યઃ સર્વાનાકર્ષયેદપિ ॥ ૨-

બન્ધૂકારુણવિગ્રહાં ત્રિનયનાં રક્તામ્બરાલેપનાં
ચઞ્ચત્કાઞ્ચનકુણ્ડલાં સવરદાં પાશાઙ્કુશે બિભ્રતીમ્ ।
નીહારામલહારકુઙ્કુમરસૈરાતામ્રકમ્રસ્તનીં
ધ્યાયેત્ તાં તુ કપર્દચન્દ્રશકલાં સવ્યાભયાં માલિનીમ્ ॥ ૨-

માલિનીન્યાસઃ ।
પાશાઙ્કુશાભ્યાં પુટિતૈર્લિપ્યર્ણૈઃ કર્ષણી ભવેત્ ।
ન્યાસસ્તુ કાદિષડ્વર્ગૈઃ પાશાઙ્કુશપુટૈર્યથા ॥ ૨-

ષડઙ્ગાનિ ભવન્ત્યસ્યચ્છન્દોઽનુષ્ટુપ્ પ્રજાપતિઃ ।
ઋષિર્વાગ્વાદિની દૈવં ન્યાસાદ્યૈઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ॥ ૨-

ધ્યેયા સ્યાદ્ રોચનામ્ભોદ્રુતકનકવપુર્વલ્લકીપુસ્તકાભ્યાં
યા સા પાશઙ્કુશાઢ્યા મણિગણરુચિરૈર્ભૂષણૈર્ભૂષિતાઙ્ગી ।
કોટીરાબદ્ધમૌલૌ ધૃતશશિશકલા રક્તગન્ધામ્બરાદ્યા
સ્વૈક્યં વાગ્વાદિનીયં ત્રિભિરપિ નયનૈર્ભ્રૂવિલાસસ્મિતાસ્યા ॥ ૨-

વાગ્વાદિનીન્યાસઃ ।
લિપ્યર્ણાનિ સબિન્દૂનિ કેશવાદ્યાશ્ચ વિષ્ણવઃ ।
તચ્છક્તયશ્ચ ક્રમશો ન્યસ્તવ્યા સ્યુર્નમોન્તકમ્ ॥ ૨-

કેશવાદ્યૈર્ભવેન્ન્યાસો વિષ્ણુમન્ત્રેષુ સિદ્ધિદઃ ।
અષ્ટાક્ષરતનુર્વિષ્ણુર્દેવતા તમપિ સ્મરન્ ॥ ૨-

ન્યસેચ્છન્દસ્તુ ગાયત્રી નારદોઽસ્ય મુનિર્ભવેત્ ।
દેવી કુન્દેન્દુગૌરી સ્ફુરદમૃતકલાહારિહારાભિરામા
ધ્યેયા માલેયહૃદ્યં વપુરપિ દધતી લેખનીં ચાક્ષસૂત્રમ્ ।
સૌધં કુમ્ભં ચ વિદ્યાનિધિમપિ જલજં જાટજૂટાહિતેન્દુ
ર્યા સા ક્ષૌમામ્બરાઢ્યા ત્રિભુવનનમિતા ષટ્ભુજા સત્રિણેત્રા ॥ ૨-

કેશવાદિન્યાસઃ ।
એવંપ્રકારા ગદિતા લિપેર્ન્યાસાસ્તુ સિદ્ધિદાઃ ॥ ૨-

એષામેકતરં ન્યાસમાશ્રયેદેવ સાધકઃ ।
ન્યસ્તલિપ્યર્ણદેહસ્તુ જપહોમાર્ચનાદિકમ્ ॥ ૨-

કુર્યાન્મન્ત્રાત્મરક્ષાર્થં તથા તત્કર્મસિદ્ધયે ।
ન્યસ્તાં લિપિં તતો ધ્યાત્વા પૂજયેન્માતૃકામ્બુજે ॥ ૨-

સપ્તવર્ગાન્ત્યયુગ્માષ્ટદિક્પત્રં સિતપઙ્કજમ્ ।
બિન્દૌ મદગ્નિરુદ્ધાન્ત્યકર્ણિકં સ્વરકેસરમ્ ॥ ૨-

સપ્તાર્ણવૈઃ પરિવૃતં પૃથ્વીબિમ્બેન વેષ્ટિતમ્ ।
માતૃકાવર્ણપદ્માખ્યં વિષમૃત્યુજરાપહમ્ ॥ ૨-

ચિન્તિતં તચ્છિરસ્યેવ મૃત્યુક્ષ્વેલરુજો હરેત્ ।
ધ્યાત્વા દુગ્ધાબ્ધિમધ્યસ્થં દિવ્યસ્ફટિકમણ્ડપમ્ ॥ ૨-

તત્ર પીઠામ્બુજે હ્યાસ્મિન્ શક્તયોઽષ્તૌ દલાગ્રતઃ ।
મેધા પ્રજ્ઞા પ્રભા વિદ્યા ધીર્ધૃતિસ્મૃતિબુદ્ધયઃ ॥ ૨-

વિદ્યેશ્વરી ચ મધ્યસ્થા શુક્લા શુક્લામ્બરાદિકાઃ ।
કૃતાઞ્જલીદ્વયકરાસ્તથૈવોર્ધ્વકરદ્વયે ॥ ૨-

દધત્યઃ પુસ્તકં કુમ્ભં શાન્તાઃ સુન્દરમૂર્તયઃ ।
વિદિક્ષ્વઙ્ગાનિ દિક્ષ્વસ્ત્રં દલેષુ નયનં પુરઃ ॥ ૨-

તતઃ સ્વરાશ્ચ તત્સંખ્યકલાભિરમૃતાદિભિઃ ।
અમૃતા માનસી તુષ્ટિઃ પુષ્ટિપ્રીતિરતિશ્રિયઃ ॥ ૨-

શાન્તિઃ સુધા તથા કાન્તિર્જ્યોત્સ્ના હૈમવતી તતઃ ।
છાયા ચ પૂરણી વામાપ્યમા ચેન્દુકલાસ્ત્વિમાઃ ॥ ૨-

અમૃતાસારવર્ષિણ્યો દ્વન્દ્વશો દલગાઃ સ્મરેત્ ।
તતો વર્ગાક્ષરાણિ સ્યુસ્તતો બ્રાહ્મ્યાદિમાતઃ ॥ ૨-

બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહ્યૈન્દ્રી ચ ચામુણ્ડી મહાલક્ષ્મીશ્ચ દિક્ક્રમાત્ ॥ ૨-

તતો દશ દિગીશાઃ સ્યુરિન્દ્રોઽગ્નિર્યમ એવ ચ ।
નિરૃતિર્વરુણો વાયુર્ધનદેશાનકૌ તતઃ ॥ ૨-

પ્રાગાદિદિક્ષુ તેઽષ્ટૌ સ્યુરથેન્દ્રેશાનમધ્યગઃ ।
બ્રહ્મા સ ચોર્ધ્વલોકેશોઽનન્તો વરુણરક્ષસોઃ ॥ ૨-

અધોલોકેશ્વરસ્ત્વેતાન્ ષડાવરણગાન્ યજેત્ ।
મધ્યેઽબ્જકર્ણિકાસંસ્થાં ચેતનાત્મતયા લિપિમ્ ॥ ૨-

સ્વન્યાસોક્તાકૃતિં ધ્યાયેદુપચારૈર્યથોદિતૈઃ ।
આસનાવાહનાર્ઘાણિ પાદ્યં ચાચમનીયકમ્ ॥ ૨-

સાઙ્ગોપાઙ્ગં તથા સ્નાનં વસનાભરણાનિ ચ ।
ગન્ધપુષ્પે તથા ધૂપો દીપશ્ચરુનિવેદનમ્ ॥ ૨-

અગ્નિકાર્યં નમસ્કારો રાજપૂજાસમર્પણમ્ ।
ષોડશોપચારઃ
એવં સ્થણ્ડિલગામિષ્ટ્વા મનસા વા સમર્ચયેત્ ॥ ૨-

ઋષ્યાદીનપિ વિઘ્નેશં ગુરું ચાપ્યુત્તરે યજેત્ ।
તતોઽષ્ટપુષ્પિકાં કુર્યાત્ સા ચાહિંસા ક્ષમા દયા ॥ ૨-

તથેન્દ્રિયાણાં નિયમો જ્ઞાનં ભાવવિશુદ્ધતા ।
અક્રોધો ધ્યાનમિત્યષ્ટૌ ભાવપુષ્પાણ્યનુક્રમાત્ ॥ ૨-

આસનં ચૈવ તન્મૂર્ત્તિર્દેવતા ચાઙ્ગપઞ્ચકમ્ ।
ઇત્યષ્ટૌ પૂજયેન્મન્ત્રૈઃ સ્યાદેવં ચાષ્ટપુષ્પિકા ॥ ૨-

સિદ્ધયે સાધકેન્દ્રાણાં દેવતાનાં પ્રસાદને ।
પ્રચેતવ્યાનિ મન્ત્રાણાં સ્ફુરણાય વિશેષતઃ ॥ ૨-

ક્ષમસ્વેતિ તતો દેવીં પરિવારૈશ્ચ તૈઃ સહ ।
નિરઞ્જને લયં ગચ્છ શિરોન્તં મનુનામુના ॥ ૨-

દ્વાદશાન્તામ્બુજસ્થેન્દૌ યોજયેચ્ચેતનાત્મિકામ્ ।
લિપિપૂજાવિધિઃ ।
પૂજાક્રમોદિતં ચક્રભૂર્જહેમાદિકે લિખેત્ ॥ ૨-

તદ્ધારણેન સર્વાર્થાઃ સિદ્ધ્યન્ત્યસ્યાપ્યયત્નતઃ ।
પ્રાતસ્ત્રિવારમનયા જપિત્વામ્ભઃ પિબેત્ સુધીઃ ॥ ૨-

સંવત્સરાદ્ ભવેત્ પ્રજ્ઞા કવિતા ચાસ્ય જાયતે ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તજ્જપાદ્ બ્રાહ્મીરસં પિબેત્ ॥ ૨-

અહોરાત્રમવિચ્છિન્નમથવાપ્યુપરાગયોઃ ।
પલં શ્વેતવચાચૂર્ણં કર્ષં તુરગગન્ધિની ॥ ૨-

કૃષ્ણા હરિદ્રા સિન્ધૂત્થં ધાત્રી રુગ્ વિશ્વભેષજમ્ ।
પ્રતિનિષ્કં તુ સઞ્ચૂર્ણ્ય ઘૃતપ્રસ્થે વિનિક્ષિપેત્ ॥ ૨-

બ્રાહ્મીરસચતુષ્પ્રસ્થે પચેન્મૃદ્વગ્નિપાકવિત્ ।
બ્રાહ્મીઘૃતમિદં પ્રાજ્ઞમનયાયુતમન્ત્રિતમ્ ॥ ૨-

પિબેત્ સૂર્યોપરાગે તુ સર્વજ્ઞત્વમવાપ્નુયાત્ ।
દિનાદૌ વા લિહેન્નિત્યં પઞ્ચાશદભિમન્ત્રિતમ્ ॥ ૨-

સંવત્સરાદ્ ભવેત્ પ્રાજ્ઞઃ કવિર્વિદ્વત્સુસમ્મતઃ ।
મધ્યે તુ માતૃકાપદ્મે લિપ્યોષધ્યમ્બુપૂરિતમ્ ॥ ૨-

કલશં વિધિવન્નિત્યં જપેદ્ દશશતં તતઃ ।
તેનાભિષિક્તો માસેન વાગાયુઃકાન્તિકીર્ત્તિભિઃ ॥ ૨-

અરોગી યુજ્યતે લક્ષ્મ્યા બન્ધ્યા સૂતે સુતં શુભમ્ ।
આધારશક્તિબિન્દૂત્થાં પ્રભાં સૌષુમ્નમાર્ગગામ્ ॥ ૨-

દ્વાદશાન્તેન્દુગાં ધ્યાત્વા તસ્યાં ક્ષાદ્યક્ષરં લિખેત્ ।
બહ્નિસોમાભિસંપ્રોતાદ્ રોગાન્મુચ્યેત પાતયન્ ॥ ૨-

લિપિમિતિ વિદિતાર્થાં વિન્યસેદેકમાર્ગાં
ગુરુમુખસમવાપ્તાં તાં જપેચ્ચાપિ લક્ષમ્ ।
સિતકુસુમતિલાજ્યૈસ્તદ્દશાશેન હુત્વા
વશયતિ જગદિષ્ટં પ્રાપ્તવાગીશ્વરોઽસૌ ॥ ૨-

ગ્રહરિપુવિષરોગાન્ વોપ્લવાન્ હન્તિ ચાન્યાન્
નિજવપુષિ પરે વા ન્યાસતઃ સ્વાર્ણસંખ્યમ્ ।
જગતિ નિખિલમન્ત્રાઃ સાધિતાઃ સ્યુર્ન નૂનં
ન હિ લિપિરભિરાદ્ધા સાધયેત્ સર્વકામાન્ ॥ ૨-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે શ્રીકણ્ઠાદિપટલો દ્વિતીયઃ ।
અથ તૃતીયઃ પટલઃ
અથ સકલમનૂનાં માતૃકાં જન્મભૂમિ-
સ્તદધિકૃતવિશેષા વર્ગવર્ગાદિયુક્ત્યા ।
પૃથગિહ પરિપાટ્યા લિખ્યતે ચ સ્વરાણા-
મુદયવિહૃતિવર્ણૈશ્ચાપ્તિરાશ્યાત્મલિઙ્ગૈઃ ॥ ૩-

અવિદિતમનુવર્ણપ્રક્રિયાકાર્યરૂપઃ
કથમિહ ફલલિપ્સુસ્તજ્જપાદૌ પ્રવૃત્તઃ ।
ગણવિષયવિભાગાનૌષધાનામજાનન્
કુભિષગિવ ચિકિત્સાલૌલુપો બાલિશોઽસૌ ॥ ૩-

અવિદિતગજશિક્ષશ્ચાસૃણિર્વાધિરોહે-
દવિરલમદધારાઃ સંસ્રવન્તં ગજેન્દ્રમ્ ।
અગણિતપરિશુદ્ધિર્મન્ત્રતત્ત્વાનભિજ્ઞઃ
સ પતતિ ખલુ મૂર્ખો દેશિકઃ સાધકો વા ॥ ૩-

ઇતિ લિપિમનુચક્રવ્યાક્રિયાર્થસ્ત્વતોઽસ્મિન્
પ્રકટિતબહુમન્ત્રો દેશિકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
અકચટતપયાખ્યાઃ સપ્ત શાખ્યશ્ચ વર્ગ-
સ્ત્વિહ રવિશશિવર્ણઃ સ્યાદવર્ગઃ સ્વરાત્મા ॥ ૩-

પુરુષયુવતિભેદા રૌદ્રસૌમ્યાઃ સ્વરાસ્તે
નહિ પૃથગુદયાઃ સ્યુહસ્વદીર્ઘાઃ ક્રમેણ ।
ઉદયતિ રવિવર્ણે હ્રસ્વકે દક્ષિણસ્થે
શશિનિ ચ ખલુ દીર્ઘે વામનાસાપુટેઽર્ણે ॥ ૩-

નસિ પુટયુગલેઽસ્મિન્નૂર્ધ્વમગ્નિસ્તુ તિર્યઙ્
મરુદુદકમઘસ્તાન્મધ્યકુણ્ડ્યં ધરિત્રી ।
સુષિરમિહ હિ યત્ સ્વં પઞ્ચ ભૂતાનિ ચૈવં
સવિતરિ ચ શશાઙ્કે તે સ્વરાસ્તૂદયન્તે ॥ ૩-

ઉભયમપિ ચ વિદ્યાદ્ યત્ર નિશ્વાસવાયુઃ
પ્રસરતિ સમકાયે સ્વસ્થદેહેન્દ્રિયસ્ય ।
વદતુ ચ પરિપૃષ્ટઃ કાર્યસિદ્ધિં ચ હાનિં
સ્વરમુદિતમવેક્ષ્ય સ્વસ્ય વાન્યસ્ય યુક્ત્યા ॥ ૩-

કપિલવકુશરામાઃ કામનિમ્ને નિશાજ્ઞઃ
પશુરણિયમગાવઃ કિં વનં સંખ્યનાડ્યઃ ।
ક્રમપઠિતયુગાર્ણા રાશયો દ્વાદશ સ્યુ-
ર્દિનરજનિવિભાગસ્તૈસ્તુ ષડ્ભિશ્ચ ષડ્ભિઃ ॥ ૩-

અજવૃષમિથુનાખ્યાઃ કર્કિહર્યક્ષકન્યાઃ
સમતુલમલિચાપે નક્રકુમ્ભાહ્વમત્સ્યાઃ ।
ચરનચરયુગાસ્તે રાશયસ્ત્રિક્રમાઃ સ્યુઃ
સહ ખલુ લિપિવર્ણૈઃ શ્વાસવેદ્યોદયાદ્યાઃ ॥ ૩-

ઉદયતિ ચરરાશિર્દક્ષિણઘ્રાણસૂર્યે
મરુતિ હિ શશિસંજ્ઞે વામકે સ્થાસ્નુરાશિઃ ।
ઉભયપુટનિસૃષ્ટં ચોદયેદ્ યુગ્મરાશિઃ
સકલભુવનકાલજ્ઞાપકઃ શ્વાસચારઃ ॥ ૩-

ઉભયમરુતિ જીવઃ સૌમ્યવાયૌ જલે વા
શશિદહનધરણ્યો મારુતો ધાતુશંસી ।
ઉભયધરણિસૂર્યે ચાપ્સુ મૂલં શશાઙ્કે
પયસિ ચ ફલસિદ્ધિઃ સૂર્યભૂમ્યપ્સુ ન સ્યાત્ ॥ ૩-

કુજમુભયગવહ્નૌ સૂર્યવહ્નૌ મૃતિઃ સ્યાત્
સવિતૃવિયતિ નષ્ટં સ્યાન્મૃતં વાલ્પમાયુઃ ।
વદતુ મરુતિ ચન્દ્રે દીર્ઘમાયુસ્તદદ્ભિઃ
સુખમપિ શશિભૂમૌ ચાલ્પસિદ્ધિસ્તુ તત્સ્વે ॥ ૩-

ઉભયધરણિરિષ્ટં સાધયેદ્ દીર્ઘકાલા-
દુભયમરુતિ કિઞ્ચિત્કાલપાકે સ સિદ્ધ્યેત્ ।
ઉભયગગનવહ્ન્યોર્નૈવ સિદ્ધિર્ન હાનિ-
ર્મરુદુભયજલસ્થઃ ક્ષિપ્રમલ્પેષ્ટદઃ સ્યાત્ ॥ ૩-

શશિજલધરણિસ્થે શાન્તિકં પૌષ્ટિકં વા
શશિમરુદનવાભ્યાં(?) વશ્યમાકર્ષણં ચ ।
દિનકરભુવિ કુર્યાત્ સ્તમ્ભનં ત્વર્કતોયે
રુજમિનમરુતા સ્વે ભ્રામણોચ્ચાટનાભ્યામ્ ॥ ૩-

દિનકરવિયતિ સ્યાન્મોહનં ચાર્કવહ્નૌ
દ્રુતતરમરિવર્ગાન્ મારયેત્ સાદયેચ્ચ ।
ઇતિ જપહુતવિદ્યાઃ સાધયન્ વૈ યથાવત્
સ્વરમુદિતમપેક્ષ્ય ત્વારભેતાશુ સિદ્ધ્યૈ ॥ ૩-

સ્વરોદયાધિકારઃ ।
કચટતપસમાખ્યાઃ પઞ્ચવર્ગાસ્તુ ધાત્રી-
મરુદનલખતોયૈઃ સંયુતાસ્તત્ર વેદ્યાઃ ।
અનિલદહનપૃથ્વ્યો વારિ ચાપ્યત્ર યાદ્યા-
સ્ત્રિગુણગગનવર્ણાઃ શાદયોઽન્ત્યસ્તુ રાગઃ ॥ ૩-

કનકરુગમલસ્રગ્વસ્ત્રગન્ધોઽષ્તબાહુ-
સ્ત્રિશિખવરગદાધૃત્ક્ કૂર્મવાહોઽષ્ટનેત્રઃ ।
શશધરચતુરાસ્યો વૃત્તપીઠે કપર્દી
કુવલયસમગન્ધો મન્દરાભો હ્યકારઃ ॥ ૩-

ધવલરુચિરથાબ્જે સૂપવિષ્ટા દ્વિબાહુ-
ર્ગજવરમધિરૂઢા સાઙ્કુશા પાશહસ્તા ।
તુહિનવિમલહારૈર્ભૂષિતા ષષ્ટિદીર્ઘા
ત્રિદશવિતતિરાખ્યા યોજનાનાં પુરન્ધ્રી ॥ ૩-

કુલિશધૃગતિપીતં કૂર્મવાહં કુબિમ્બે
દ્વિભુજમલસગન્ધં યોજનદ્વન્દ્વદીર્ઘમ્ ।
સ્મરતુ વિવિધમાયં વિસ્તૃતં દૈર્ઘ્યતોઽર્ધં
રિપુદુરિતગદઘ્નં સ્તમ્ભનં સૂક્ષ્મસંજ્ઞમ્ ॥ ૩-

કનકફલકરા સ્ત્રી પઞ્ચગબ્યૂતિવૃતા
સિતરુચિરમૃતાર્દ્રા હારિહારાભિરામા ।
દ્વિગુણધરણિબિમ્બે હંસગા યોજનાનાં
દશપરિણતમૂર્તિઃ પુષ્ટિદા સ્યાત્ ત્રિમૂર્તિઃ ॥ ૩-

દ્વિશતરચિતદૈર્ઘ્યં વિસ્તૃતં યોજનાનાં
શતમતિકટુગન્ધં કાકવાહં દ્વિહસ્તમ્ ।
અનલભવનસંસ્થં તામ્રવર્ણં સશૂલં
સગદમખિલરક્ષાં(?)સ્યાદયુગ્મં તુ ષણ્ડમ્ ॥ ૩-

દ્વિભુજમરુણમગ્નેર્મણ્ડલસ્થોષ્ટ્રવાહં
દશશતવિતતં તદ્દ્વન્દ્વદીર્ઘં ત્રિયુગ્મમ્ ।
ભુજગભુજગવર્ગૈર્ભૂષિતં દુષ્ટગન્ધં
સ્મરતુ વિષવિઘાતે ષણ્ડકં શક્તિપાશમ્ ॥ ૩-

કુલિશધરમુદગ્રં હંસવાહં સપાશં
દ્વિલપનમતિપીતં પાર્થિવાબ્જે સુગન્ધમ્ ।
શતવિતતિલુયુગ્મં ત્રિંશદાયામિ ષણ્ડં
સ્મરતુ રિપુગણઘ્નં સ્તમ્ભનં સ્વર્ણચૂડમ્ ॥ ૩-

રથચરણફલાસ્યં ષણ્ડકં શઙ્ખપદ્મ-
સ્ફુરિતભુજચતુષ્કં ચન્દ્રકીકણ્ઠનીલમ્ ।
સુમુખમમલહારં પદ્મગન્ધં કપર્દિ
સ્મરતુ નિખિલવશ્યં ઝણ્ડિનં ચક્રવાકે ॥ ૩-

દ્વિભુજગરુડવાહાં ભૂષિતાં વહ્નિબિમ્બે
ત્રિશિખકુલિશહસ્તાં શુક્લવર્ણાં સુગન્ધામ્ ।
સ્મરતુ વિમલહારાં ભૌતિકીં વા પ્રસૂત્યૈ
પ્રવિતતશતકોટિં યોષિતં તાં તથોચ્ચામ્ ॥ ૩-

અખિલભુવનમધ્યવ્યાપકં પીતવર્ણં
દશશતભુજયુગ્મં દ્યોતમાનં ત્રિણેત્રમ્ ।
દ્વિગુણદહનબિમ્બે ગોવૃષે ભૂષિતાઙ્ગં
પુરુષયુવતિદેહં મુક્તિદં ધ્યેહિ સદ્યમ્ ॥ ૩-

સિતકુસુમસુગન્ધિઃ શુક્લવાસાઃ સુવર્ણ-
દ્યુતિરપિ કુસુમાભો વજ્રપાશૌ ચ બિભ્રત્ ।
ધરણિકમલબિમ્બે યોજનાનાં સહસ્રં
તતતનુરિહ ચિન્ત્યઃ પૌષ્ટિકેઽનુગ્રહેશઃ ॥ ૩-

ઘુસૃણરુચિરનેકૈર્ભૂષણૈશ્ચિત્રિતાઙ્ગો
યુગલયુગલજાડ્યાઃ સ્વેષ્ટદઃ પદ્મહસ્તઃ ।
સરસિજમધિતિષ્ઠન્ શ્રીકરોઽક્રૂરવર્ણઃ
સકલદુરિતમુક્ત્યૈ ચિન્તનીયોઽવતાન્નઃ ॥ ૩-

દહનપુરગતસ્તત્ષણ્ડકં યુગ્મહસ્તં
કરગતમપિ કૃષ્ણૈર્વસ્ત્રગન્ધૈસ્ત્રિણેત્રમ્ ।
ત્રિશિખકુલિશહસ્તં ક્ષુદ્રવિદ્વેષદક્ષં
દશશતપરિમાણં ચિન્તયેચ્ચ સ્વરાન્ત્યમ્ ॥ ૩-

સ્વરમૂર્ત્યધિકારઃ ।
કુલિશમુસલહસ્તો ભૂમિબિમ્બેઽજગન્ધઃ
કનકરુગિભસંસ્થો બ્રહ્મશક્રાધિદેવઃ ।
દ્વિભુજપુરુષવેષો વશ્યકૃત્ કઃ કપર્દી
દશશતપરિવૃત્તઃ પાતુ નાસ્તદ્દ્વિરુચ્ચઃ ॥ ૩-

શતમખમણિનીલઃ સર્પયજ્ઞોપવીતો
ધવલવદનરૌદ્રઃ પાતુ વઃ પિઙ્ગપાદઃ ।
જ્વલનકમલમેષે પાવનઃ સ્તમ્ભનઃ સ્વો
દશશતપરિમાણસ્તોમરી શક્તિપાણિઃ ॥ ૩-

ફણિનિ વિકચપદ્મે રક્તવર્ણે નિવિષ્ટઃ
શતવિતતિરનુગ્રઃ પુષ્ટિદસ્તાવદુચ્ચઃ ।
ગણપતિધનદેશો હંસવાહઃ સુગન્ધો-
ઽવતુ ભુજધૃતપાશઃ સાઙ્કુશો વો ગકારઃ ॥ ૩-

દશશતપરિવૃત્તં તદ્વિમાનોચ્ચષણ્ડં
કુલિશવરગદાઢ્યં ધ્યેયમુષ્ટ્રાધિરૂઢમ્ ।
દ્વિભુજમસિતયામ્યદ્વેષણોચ્ચાટકૃત્યૈઃ
સ્મરતુ ચ ઘમુદગ્રં યન્મુખોલૂખલસ્થમ્ ॥ ૩-

ત્રિશિખમુસલટઙ્કૈઃ શક્તિદણ્ડાહિહસ્તં
યમપતિમતિકૃષ્ણં ષડ્ભુજઃ કાકવાહમ્ ।
સ્મરતુ ભુજગરૂઢં કોટિદીર્ઘાર્ધવૃત્તં
શ્વયથુચરણગાત્રં દ્વેષણેષ્વેકરુદ્રમ્ ॥ ૩-

સિતરુચિરરિશઙ્ખૌ ચામ્બુજં માતુલુઙ્ગં
દધદરુણસુગન્ધસ્રગ્વિભૂષઃ કપર્દી ।
જગતિ નિખિલભૂત્યૈ પાતુ વો ગુહ્યકેશો
ધરણિકમલસંસ્થઃ કોટિમાનસ્તુ કૂર્મઃ ॥ ૩-

મકરકમલરૂઢઃ સૂર્યકાન્તિઃ સ વોઽવ્યા-
દરિજલજગદાબ્જાન્યાદધદ્ દિવ્યગન્ધઃ ।
ધવલવસનગન્ધઃ સ્રગ્ધરઃ કોટિમાનો
વિમલમણિવિભૂષો વશ્યદસ્ત્વેકનેત્રઃ ॥ ૩-

સિતકમલશશાઙ્કોદુદ્ગતાવિન્દુવર્ણૌ
સફલકુલિશપાશૌ સૌધકુમ્ભૌ દધાનૌ ।
દશશતપરિમાણૌ વોઽવતાં શાન્તવર્ણૌ
પલિતમૃતિગદઘ્નૌ ક્ષ્વેલશાન્તિપ્રધાનૌ ॥ ૩-

અસિતમશુભષણ્ડં દુર્મતિં કાકવાહં
યમપુરુષમનેકૈરાયસૈર્ભૂષિતાઙ્ગમ્ ।
ત્રિશિખપરશુહસ્તં દ્વેષકૃત્યેષુ વિદ્યાદ્
દશશતપરિમાણં શર્મસંજ્ઞં તુ વર્ણમ્ ॥ ૩-

જલધિસમનિનાદઃ સદ્ગદો વજ્રપાણિ-
ર્ભુજગભુજગનદ્ધો યુગ્મબાહુઃ સુતીવ્રઃ ।
પ્રથમરિપુરુજાનાં ધ્વંસનઃ ક્રૌઞ્ચવાહઃ
કપિલરુચિરુદારો વઃ સ સોમેશ્વરોઽવ્યાત્ ॥ ૩-

અમલશશિનિકાશઃ શઙ્ખગોક્ષીરગૌરો
વિમલમણિવિચિત્રૈર્ભૂષિતો હારજાલૈઃ ।
ધરણિપવનપદ્મે પદ્મહસ્તો ગજોઽવ્યાત્
સકલવિષહરો વો લાઙ્ગલી લક્ષમાનઃ ॥ ૩-

તુરગકુવલયસ્થઃ પક્વરમ્ભાદ્યુતિર્વઃ
કનકમણિવિચિત્રસ્તુર્યવક્ત્રોઽષ્ટબાહુઃ ।
દશશતપરિમાણઃ પદ્મપાશાઙ્કુશાબ્જા-
ન્યભયવરદશૂલૈરાદધદ્ દારુકોઽવ્યાત્ ॥ ૩-

અનલપુરગમેષે વહ્નિદેવઃ સ વોઽવ્યાત્
કુલિશવરભુસૃણ્ઠીભિણ્ડિપાલેષુપાશાન્ ।
પરશુમપિ રથાઙ્ગં કાર્મુકં ચાદધાનો
દશપરિણતિરુચ્ચૈરર્ધનારીશ્વરાર્ણઃ ॥ ૩-

ત્રિશિખપરશુહસ્તં વ્યાઘ્રવાહં સુધૂમ્રં
ત્રિમુખમહિતરોગાન્ ધ્વંસયન્તં કુબિમ્બે ।
અરિકુલિશભુસૃણ્ઠીપાશદણ્ડધ્વજાઢ્યં
સ્મરતુ દશશતોચ્ચં ચાપ્યુમાકાન્તવર્ણમ્ ॥ ૩-

દ્વિપવરમધિરૂઢં શઙ્ખટઙ્કાબ્જપાશાન્
દધદલસમગન્ધો વઃ સહસ્રપ્રમાણઃ ।
શતમખવરુણેશો વશ્યદો ભૂષિતાઙ્ગઃ
કટકમકુટનિષ્કૈરાષઢીપાટલોઽવ્યાત્ ॥ ૩-

વૃષગતશિતિવર્ણસ્તુર્યવક્ત્રોઽષ્ટબાહુ-
ર્મરુદનલપતિર્વઃ કોટિમાનસ્ત્રિશૂલી ।
મુસલપરશુશક્તીસ્તોમરં ભિણ્ડિપાલં
દધદવતુ ચ દણ્ડં પ્રાસમપ્યેષ દિણ્ડી ॥ ૩-

અસિતમથ યમેશં ષડ્ભુજં વસ્ત્રિવક્ત્રં
ભુજગવલયહારં શૂલટઙ્કાસિદણ્ડાન્ ।
કુલિશમપિ ભુસૃણ્ઠિં ષણ્ડમવ્યાદ્ દધદ્ ય-
ન્મહિષગતકરોટૌ કોટિમાનોઽત્રિસંજ્ઞમ્(?) ॥ ૩-

મૃગવરમધિરૂઢો યઃ સ સર્પોપવીતો
નિરૃતિપતિરુદગ્રઃ ખડ્ગપાશો ભુસૃણ્ઢીમ્ ।
દધદતિકપિશોઽવ્યાન્મુદ્ગરી બોઽબ્જપીઠે
પ્રતિભયરિપુભેદી યશ્ચતુર્લક્ષમાનઃ ॥ ૩-

દ્વિભુજમસિતવર્ણં વ્યાઘ્રચર્મોત્તરીયં
ડમરુકમપિ શૂલં બિભ્રદારક્તનેત્રમ્ ।
ચિરમવતુ પિશઙ્ગૈરમ્બરાદ્યૈર્યુતં વો
દશશતતતિ નાખ્યં કાકવાહં ચ ષણ્ડમ્ ॥ ૩-

ગરુડમધિગતોઽબ્જે સર્પયજ્ઞોપવીતી
દશવદનસિતાઙ્ગો વિંશતિં યો ભુજાનામ્ ।
દધદપિ મણિચિત્રઃ પાતુ કોટિપ્રમાણો
વિવિધવિષહરોઽસૌ બ્રાહ્મણો લોહિતાર્ણઃ ॥ ૩-

પરશુરથપદાઢ્યઃ સિંહપદ્માધિરૂઢઃ
પ્રવિતતદશકોટિર્યુગ્મબાહુર્દ્વિજન્મા ।
હરતુ ભવદરિષ્ટં મૌક્તિકબ્રહ્મસૂત્ર-
સ્તડિદનલપિશઙ્ગો યઃ શિખી રક્ષણેષ્ટઃ ॥ ૩-

કુવલયવિનિવિષ્ટો હંસવાહ ષડાસ્યો
ધનપતિપતિરબ્જં શઙ્ખમપ્યાદધાનઃ ।
ધવલવસનગન્ધો બન્ધુજીવારુણો વઃ
પ્રવિતતદશકોટિઃ શ્રીકરોઽવ્યાદ્ બકારઃ ॥ ૩-

ત્રિમુખનયનરૌદ્રં પિઙ્ગકેશં તરક્ષો-
રુપરિદહનબિમ્બે ધૂમ્રવર્ણં ત્રિહસ્તમ્ ।
રથચરણગદાઢ્યં ષણ્ડકં શૂલિ વોઽવ્યાત્
પ્રવિતતદશલક્ષં યદ્દ્વિરણ્ડેશસંજ્ઞમ્ ॥ ૩-

ઉદિતમિહિરકાન્તિઃ કલ્પવહ્નિપ્રકાશો
જટિલશિરસિ ચન્દ્રં મુણ્ડમાલાં ચ બિભ્રત્ ।
ત્રિશિખપરશુનાગાંશ્ચાનલં ભૂતયે વો
વિષમયવપુરબ્જે સ્યાન્મહાકાલવર્ણઃ ॥ ૩-

મૃગગતિરતિધ્રૂમ્રો વાયુબિમ્બે સ પાયાદ્
ધ્વમુસલગદાગ્નીનાદધદ્ વાયવીયઃ ।
સકલભુવનમાનશ્ચાટનઃ ક્ષુદ્રકૃત્યે -
ષ્વરુણવસનગન્ધૈર્ભૂષિતો વો યકારઃ ॥ ૩-

જ્વલદનલનિકાશો બહ્નિબિમ્બેઽમ્બુજસ્થઃ
સકલભુવનમાનો મેષવાહઃ પ્રસન્નઃ ।
અભયવરદશક્તિસ્વસ્તિકાનાદધાનઃ
સિતવસનસુગન્ધિઃ પાતુ યુષ્માન્ ભુજઙ્ગઃ ॥ ૩-

કમલગતકરીન્દ્રે યોષિદાપીતવર્ણા
કલમકનકવલ્લીવજ્રપાશાન્ દધાના ।
દિશતુ ધરણિબિમ્બે ભૂષિતા સર્વપીતા
ધરણિવિતતિરિષ્ટં ધારિણી સ્તમ્ભિની વઃ ॥ ૩-

અમૃતકિરણગૌરી નક્રપઙ્કેરુહો વો
ધવલકમલપાશૌ બિભ્રતી વારિબિમ્બે ।
વિવિધવિષરુજાર્તિં ધ્વંસયન્તી વિભૂત્યૈ
ભુવનવિતતિરસ્તુ ક્ષીરપીયૂષમૂર્તિઃ ॥ ૩-

ધવલકમલહસ્તા પુણ્ડરીકોપવિષ્ટા
વિમલવસનગન્ધૈર્ભૂષિતા હેમવર્ણા ।
દશશતપરિમાણા હારિધમ્મિલ્લભારા
પ્રદિશતુ બકવર્ણાસ્યાકૃતિર્વો વિભૂતિમ્ ॥ ૩-

શતમખમણિનીલઃ કૂર્મવાહો દ્વિબાહુઃ
કપિશવસનગન્ધો વજ્રપાશૌ ચ બિભ્રત્ ।
દશશતપરિમાણઃ ક્ષોભણો વોઽસ્તુ લક્ષ્મ્યૈ
પ્રહસિતવદનેન્દુઃ શ્વેતસંજ્ઞઃ પ્રમત્તઃ ॥ ૩-

શશધરરુચિગૌરો વજ્રપદ્માબ્જપાશાન્
નિધિકલશકરણ્ડે ચક્રમપ્યાદધાનઃ ।
સરસિજગતહંસે ભૂષિતઃ કોટિમાનો
ધનદપતિરભીષ્તં યો ભૃગુર્વસ્તનોતુ ॥ ૩-

ધવલવસનગન્ધસ્રગ્ જટી ચન્દ્રમૌલિ-
ર્હર ઇવ લકુલીશો ભૂરિગૌરસ્ત્રિણેત્રઃ ।
હરિણપરશુશૂલૈશ્ચાન્વિતો વિશ્વમાનઃ
શિવગિરિતનયેન પ્રાણસ્વાત્માવતાદ્વઃ ॥ ૩-

સુરપતિભવનાબ્જે શઙ્ખવજ્રારિપાશાન્
સૃણિમુસલભુસૃણ્ઠીખડ્ગઘણ્ટાકપાલમ્ ।
દધદવતુ ગજસ્થઃ ક્ષેત્રપાલેન્દ્રદેવો
ભુવનવિતતપીતસ્ત્રીક્ષણોઽન્ત્યો દ્વિદંષ્ટ્રઃ ॥ ૩-

ધવલરુચિરવર્ણા બ્રાહ્મણાસ્તેઽથ રક્તાઃ
ક્ષિતિભુજ ઇહ પીતા યે વિશો યેઽપિ કૃષ્ણાઃ ।
વૃષલકુલસજાતા હ્યક્ષરાશ્ચ સ્વલિઙ્ગૈઃ
પુરુષયુવતિષણ્ડાસ્તે પ્રતિશ્લોકવેદ્યાઃ ॥ ૩-

પ્રત્યક્ષરમૂર્ત્યધિકારઃ
ગુરવ ઇહ હિ દીર્ઘા બિન્દુસર્ગાભિયુક્તા-
સ્તદુપરિ વિનિવિષ્ટો યુક્તવર્ણોઽપિ યસ્ય ।
સ ચ ગુરુરિતિ વેદ્યઃ શેષિતોઽસ્માલ્લઘુઃ સ્યા-
લ્લઘુરયુગલમાત્રઃ સ્યાદ્ ગુરુશ્ચ દ્વિમાત્રઃ ॥ ૩-

મયરસતજભાખ્યા નસ્તથાષ્ટૌ ગણાસ્તે
પૃથગિહ ખલુ હલ્ભિસ્તે ત્રિભિઃ સ્યુસ્ત્રિભિશ્ચ ।
સકલગુરુમસંજ્ઞો યો ગણઃ સોઽવનિઃ સ્યાત્
પ્રથમલઘુયસંજ્ઞઃ સ્યાદ્ ગણસ્તોયમૂર્તિઃ ॥ ૩-

રગણમિતિ લમધ્યં વહ્નિદૈવં તુ વિદ્યાત્
સગણમપિ ચ વાયું સોઽન્તગુર્વક્ષરાઢ્યઃ ।
તગણમપિ ખમાહુસ્તસ્ય ચાન્તે લઘુસ્યા-
જ્જગણમપિ ચ મધ્યે સ્યાદ્ ગુરુઃ સૂર્યદૈવમ્ ॥ ૩-

પ્રથમગુરુભસંજ્ઞઃ સ્યાદ્ ગણઃ સોમદેવઃ
સકલલઘુગણો દ્યૌર્નાભિધેયોઽષ્ટમઃ સ્યાત્ ।
ઇતિ ગુરુલઘુભિન્નૈરષ્ટભિર્વ્યાપ્તવિશ્વૈ-
ર્લિપિપરિપઠિતાર્ણૈઃ સ્યાદ્ ગણૈઃ શબ્દસૂતિઃ ॥ ૩-

અનલસલિલવર્ણા યે ગણાઃ શત્રવસ્તે
પવનદહનખાર્ણા મિત્રમન્યોન્યમુક્તાઃ ।
સલિલધરણિસંજ્ઞાસ્તેઽપિ મિત્રં મિથઃ સ્યુઃ
સલિલપવનખાખ્યા યે ગણાસ્તેઽત્ર મધ્યાઃ ॥ ૩-

પુરુષયુવતિષણ્ડાઃ સ્નેહિનઃ ષણ્ડમધ્યાઃ
પુરુષપુર્ષયોષિદ્યોષિતોઽન્યોન્યદુષ્ટાઃ ।
સુહૃદિ સુહૃદમર્ણં વા ગણં મધ્યમં વા
ઘટયતુ સ તુ મન્ત્રો વાચકો દેવતાયાઃ ॥ ૩-

મનુરપિ વિધિનૈકઃ સાધિતો યેન દેવઃ
સ ભવતિ સગણાનાં સિદ્ધિભાક્ તન્મનૂનામ્ ।
કિમુ બહુવિધમન્ત્રાન્ વેત્તિ યઃ સાધયેદ્ વા
સ ભવતિ શિવતુલ્યસ્તત્ફલાનાં નિધાનમ્ ॥ ૩-

પ્રિયફલકટિરમ્યા શ્રીપ્રિયા રાત્રિરન્યા
ખગકુલકટકસ્ત્રીપાત્રગર્ભાર્ણસંજ્ઞા ।
અભિહિતલિપિવર્ણાનશ્વિનાદ્યેષુ ભેષુ
સ્વરપરિણતિયુગ્મં પૌષ્ણભે સ્યાન્નિયોજ્યમ્ ॥ ૩-

લકારશ્ચ ।
કુરુવૃષદધિસંખ્યાઃ શોભનાસ્તારકાઃ સ્યુ-
ર્ભયમૃતિગદદુઃખં ગોમિથોઽસંખ્યભૈઃ સ્યાત્ ।
કૃતમિહ ખલુ યત્ સ્યાન્નામ માતાપિતૃભ્યાં
જનનભમપિ યત્ સ્યાત્ તદ્દ્વયસ્યાનુકૂલમ્ ॥ ૩-

ફલગુરુરુરુશાણાઃ શર્મશર્વાસ્ત્વજાદ્યા
નિગદિતલિપિવર્ણા રાશયઃ શાદયઃ સ્ત્ર્યામ્ ।
જનનભનિજનામ્નસ્ત્વાદિવર્ણાભિયોગા-
દભિમતમનુભેનાપ્યાદિવર્ણેન શોધ્યમ્ ॥ ૩-

શુદ્ધાયામવનૌ સગોમયજલૈરાલિપ્ય તત્રાલિખે-
ચ્ચક્રં ષોડશકોષ્ઠકં તુ પરિતઃ પઙ્ક્ત્યૈકયા રાશયઃ ।
વિઘ્નક્ષેત્રપવાસ્તુવેશવિધયઃ કોષ્ઠેષુ મધ્યે સ્થિતાં-
સ્તાનિષ્ટ્વા લિપિવર્ણરાશિઘટનાં મન્ત્રાત્મનામ્નોર્નયેત્ ॥ ૩-

એકો વાપ્યથ પઞ્ચમોઽપિ નવમો રાશેઃ સ્વકાદ્ બાન્ધવો
રાશિઃ સ્યાદ્ દશમદ્વિતીયસહિતઃ ષષ્ઠો ભવેત્ સેવકઃ ।
રુદ્રાગ્નિસ્વરસંખ્યયા યદિ મતસ્તન્ત્રેષ્વયં પોષકઃ
સ્યાદ્ યો દ્વાદશમોઽષ્ટમઃ શ્રુતિમિતો મન્ત્રઃ સ્મૃતો ઘાતકઃ ॥ ૩-

યો બન્ધુર્ભવતિ મનુઃ સ રક્ષતીમં
સર્વાર્થાનપિ વિતનોતિ સેવકાખ્યઃ ।
પુષ્ટિશ્રીવિભવયશાંસિ પોષકાત્મા
પ્રાણાર્થાનપિ ચ નિહન્તિ ઘાતકાખ્યઃ ॥ ૩-

ઈશાદ્યં તુ ચતુશ્ચતુષ્પદલિપૌ સ્વાખ્યાદિવર્ણે પદે
યે સિદ્ધાઃ ખલુ તે દ્વિતીયપદગાઃ સાધ્યાઃ સુસિદ્ધાઃ પરે ।
વર્ણા યેઽપ્યરયશ્ચતુર્થપદગાસ્તે મૃત્યુદુઃખપ્રદાઃ
શિષ્ટાસ્તે ત્વચિરાચ્ચિરાજ્જપહુતૈઃ સિધ્યન્તિ પાઠાદપિ ॥ ૩-

પ્રાક્ સાધ્યાખ્યાં સાધકાખ્યાં ચ પશ્ચાદ્
ધૃત્વાષ્ટાભિસ્તત્ર શેષાદૃણં સ્યાત્ ।
સ્વાખ્યાવર્ણૈર્વર્ધિતૈઃ સાધ્યવર્ણૈર્-
હૃત્વાષ્ટાભિસ્તદ્વિલોમાદૃણં વા ॥ ૩-

સાધકાહ્વયવર્ણાનાં સહ મન્ત્રાક્ષરૈસ્તુ યત્ ।
સિદ્ધાદ્યૈર્ગણનાં કૃત્વા જ્ઞેયો મન્ત્રાંશકસ્ત્વયમ્ ॥ ૩-

પશ્ચિમાત્ પ્રાગ્ગતં લેખ્યં પઙ્ક્ત્યોર્દક્ષિણવામયોઃ ।
મન્ત્રનામ્નોર્યથા વર્ણાન્ પૃથક્ તદ્વ્યઞ્જનસ્વરૈઃ ॥ ૩-

નામ્નોર્મન્ત્રસ્ય વા વર્ણા વિષમાઃ સ્યુર્યદા તદા ।
તત્તદક્ષરમાલેખ્ય સમં યાવત્ પ્રપૂરયેત્ ॥ ૩-

તતઃ સિદ્ધાદિભિર્હૃત્વા જ્ઞેયં પ્રાગ્વત્ ફલાદિકમ્ ।
પઙ્ક્તૌ લિખેત્ સાધકસાધ્યનામ્નો વર્ગાન્ સ્વરવ્યઞ્જનભેદભિન્નાન્ ।
હૃત્વા ત્રિભિઃ શાત્રવમિત્રમધ્યાન્ વિદ્યાચ્ચ શત્રુર્યદિ તં પ્રજંહ્યાત્ ॥ ૩-

સંહિતોચ્ચારણાત્ પ્રાપ્તં શોધનેષ્વક્ષરં ત્યજેત્ ॥ ૩-

અધિકં ચાપ્યનુસ્વારં જિહ્વામૂલં વિસર્ગકમ્ ।
ત્યક્ત્વૈવં સોધયેન્મન્ત્રાન્ યથોક્તં તત્ત્વસાગરે ॥ ૩-

યથૈવાદ્યાક્ષરે શુદ્ધિં તથા સર્વાઙ્ગશોધનમ્ ।
કૃત્વા કિયન્તઃ સિદ્ધાદ્યા મન્ત્રેઽસ્મિન્નિતિ ચાઙ્કયેત્ ॥ ૩-

સિદ્ધાર્ણાશ્ચતુરો યસ્મિન્ મન્ત્રોઽસૌ સિદ્ધનામભાક્ ।
સિદ્ધહીનસ્તુ સાધ્યાખ્યઃ સુસિદ્ધો રિપુવર્જિતઃ ॥ ૩-

સુસિદ્ધહીનઃ શત્રુઃ સ્યાચ્ચતુર્ધૈવં પ્રકલ્પયેત્ ।
સુસિદ્ધમન્ત્રઃ સ્યાદન્તે સિદ્ધયે સ હિ કામધુક્ ॥ ૩-

અશત્રુરાદિસિદ્ધો યઃ સુસિદ્ધાર્ણાદિકો મનુઃ ।
અરિવર્ણવિહીનશ્ચ સર્વકામપ્રદો હ્યસૌ ॥ ૩-

યસ્યાદ્યન્તગતઃ સાધ્યઃ કૃચ્છ્રસાધ્યઃ સ વૈ મનુઃ ।
આદાવન્તેઽથવાદ્યન્તે યસ્યારિર્ન તમભ્યસેત્ ॥ ૩-

સ્વભ્યસ્તોઽપિ હિનસ્ત્યેવં જન્માન્તરશતૈરપિ ।
સુસિદ્ધો યસ્ય ચાદ્યન્તે સોઽસ્ય ચિન્તામણિર્મનુઃ ॥ ૩-

એવં વિશોધયેન્મન્ત્રાન્ યથોક્તં તત્ત્વસાગરે ॥ ૩-૯૦ ૧।

પ્રત્યક્ષરં તુ કથિતં ખલુ માતૃકાયાં
રૂપાદિકં તદભિયુક્તજપાદિનાર્થાઃ ।
સિધ્યન્તિ મન્ત્રનિકુરુમ્બવિશિષ્ટવર્ણૈ-
ર્યુક્તૈસ્તુ યદ્ ભવતિ તચ્ચ સમસ્તમૂહ્યમ્ ॥ ૩-૯૧ ૧।

ઇત્થં વિશોધ્ય બહુધા પ્રથમાક્ષરં તન્-
મન્ત્રસ્ય શિષ્ટમપિ વર્ણગણં વિચાર્ય ।
શુદ્ધાક્ષરાદિકમનું તલિનેતરાર્ણં
દદ્યાદ્ ગુરુસ્તદધિકારિવિશેષયુક્ત્યા ॥ ૩-૯૨ ૧।

ઇતિ શ્રીમદીશાનગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે સ્વરોદયમાતૃકાપ્રત્યક્ષરરૂપાદિકથનં નામ તૃતીયઃ પટલઃ ॥
અથ ચતુર્થઃ પટલઃ
મન્ત્રાસ્ત્રેધા સ્ત્રીપુમાંસશ્ચ ષણ્ડાઃ
સ્વાહાન્તાઃ સ્યુર્યોષિતો યે નમોન્તાઃ ।
તે ષણ્ડાખ્યાઃ શિષ્ટમન્ત્રાઃ પુમાંસઃ
પ્રોક્તં મન્ત્રવ્યાપૃતૌ ગૌતમેન ॥ ૪-

પુંભિઃ કુર્યાચ્ચાટવશ્યે વિષઘ્નં
સ્ત્રીભિર્મોહં ચાન્ત્યયોત્સાદનાદ્યમ્ ।
શેષં સર્વં કર્મજાતં તુ ષણ્ડૈર્
મન્ત્રૈઃ કુર્યાદાશુ તત્તત્ફલાપ્ત્યૈ ॥ ૪-

તારાકાશાવન્ત્યવાયવગ્નિવર્ણા
હ્યાગ્નેયાઃ સ્યુઃ સૌમ્યમન્ત્રાસ્ત્વતોઽન્યે ।
આગ્નેયોઽપિ સ્યાત્ સસૌમ્યો નમોન્તઃ
સૌમ્યોઽપિ સ્યાદગ્નિમન્ત્રઃ ફડન્તઃ ॥ ૪-

સ્યાદાગ્નેયૈઃ ક્રૂરકાર્યપ્રસિદ્ધિઃ
સૌમ્યૈઃ સૌમ્યં કર્મ કુર્યાદ્ યથાવત્ ।
સૌમ્યાગ્નેયાસ્તૂભયૈર્લક્ષણૈઃ સ્યુઃ
કુર્યાત્ સર્વં કર્મ તૈઃ ક્રૂરસૌમ્યમ્ ॥ ૪-

સ્વાપોદ્બોધૌ તદ્વદભ્યાસકાલં
વિદ્યાદેષાં ત્વાસનં ચારભેદાત્ ।
સૌમ્યાનાં સ્યાત્ સૌમયતોઽભ્યાસકાલસ્
ત્વાગ્નેયાનાં સૌરતોઽભ્યાસ ઉક્તઃ ॥ ૪-

સૌમ્યઃ સ્વાપઃ સૂર્યચારેઽથ સૌમ્યે
ત્વાગ્નેયાનાં સ્વાપ ઉક્તોઽથ બોધઃ ।
દ્વિષ્ઠશ્ચારસ્તુલ્ય એવોભયોઃ સ્યાત્
સુપ્તોઽભ્યાસે બુદ્ધમાત્રોઽપિ નેષ્ટઃ ॥ ૪-

જાપં કુર્યાદુક્તકાલે મનૂનામુદ્બન્ધાન્ વા જપ્યહોમક્રિયાદૌ ।
આરભ્યૈતાન્ પૂર્વમભ્યાસકાલે મધ્યે સ્વાપઃ કર્મણાં નૈવ દુષ્યેત્ ॥ ૪-

મન્ત્રલિઙ્ગાધિકારઃ ।
ષડઙ્ગો યો મન્ત્રઃ સ ભવતિ સનેત્રો હ્યનયનો
મનુઃ પઞ્ચાઙ્ગઃ સ્યાત્ ખલુ યદુભયોરઙ્ગમનવઃ ।
પૃથક્ તે સ્યુર્નો ચેત્ ક્વચિદપિ ચ મૂલે નવદશ-
સ્વરૈઃ કુર્યાદ્ દીર્ઘૈરનૃણયુગલૈરઙ્ગરચનામ્ ॥ ૪-

સ્વૈરર્ચિર્ભિર્યદ્વદેવાપ્રધૃષ્યઃ
સૂર્યો વાગ્નિસ્તેજસાગ્ર્યઃ સમર્થઃ ।
તદ્વત્ સાઙ્ગૈર્મન્ત્રમૂર્તિસ્તદાત્મા
તદ્યુક્તાઙ્ગૈઃ સ્યાત્ સમર્થોઽપ્રધૃષ્યઃ ॥ ૪-

હૃદ્ બુદ્ધિગમ્યં હૃઅદયસ્થ આત્મા
સ્યાચ્ચેતનાવાન્ હૃદયેન મન્ત્રઃ ।
યદ્ બુદ્ધિપૂર્વં ક્રિયતે નમોઽસ્મૈ
મુખ્યં હૃદઙ્ગં તત એવ વેદ્યમ્ ॥ ૪-

શિરસ્તુ મૂર્તસ્ય મનોઃ પ્રધાનમઙ્ગં હિ સર્વેશગુણાર્થતુઙ્ગમ્ ।
સ્વતો હિ તસ્માદ્ વિષયાપહારે સ્વાહેતિ યુક્તં શિરસોઽઙ્ગમુક્તમ્ ॥ ૪-

શિખા તુ કર્માઙ્ગતયા મનૂનાં
યતો વષડ્વ્યુષ્ટિકરં તદઙ્ગમ્ ।
અધૃષ્યતેજાઃ શિખયા યદગ્નિર્-
વષટ્શિખાયાં વિનિયુજ્યતેઽતઃ ॥ ૪-

કચગ્રહાર્થગ્રહણાત્ તુ ધાતોઃ
સઙ્ગૃહ્ય દેહં કવચં મનૂનામ્ ।
તેજસ્તુ હું સર્વમરિષ્ટજાતં
નિવારયેત્ તત્કવચાય યુક્તમ્ ॥ ૪-

નેત્રેણ સર્વં પરિપશ્યતીહ
મન્ત્રઃ સ્ફુટં યં દૃશિ દર્શનાય ।
વૌષડ્ ભવેદઙ્ગમતસ્તુ નેત્રં
નેત્રે તુ સિદ્ધ્યૈ દૃશિ વૌષડુક્તમ્ ॥ ૪-

અસૂનદઃ પાલયતીત્યતોઽસ્ત્રં
ધાતોરસુક્ષેપણવાચકાર્થાત્ ।
અનિષ્ટમાક્ષિપ્ય તુ પાતિ મન્ત્રં
ત્રૈઙ્પાલનેઽસ્ત્રાયફડિત્યતોઽસ્ત્રમ્ ॥ ૪-

પૂર્વં ગુરુર્યોઽસ્ય મનોર્વિધાનં
વિજ્ઞાય સંસાધિતવાનૃષિઃ સ્યાત્ ।
ઇચ્છાપ્રધાનાર્થકથાં તુ યોગાચ્-
છન્દો ભવેદ્ વર્ણગતં યથાવત્ ॥ ૪-

દદાત્યભીષ્ટાનવતીહ દુઃખાદ્
યા દેવતા દૈવતભાવદાનાત્ ।
સા દેવતાખ્યા મનુવાચ્યવસ્તુ-
સ્વરૂપિણી યત્ કથિતં પ્રપઞ્ચે ॥ ૪-

મન્ત્રાત્મિકાયાસ્ત્વથ દેવતાયા
મૂર્તિર્હિ સર્વો મનુવર્ણપૂગઃ ।
શક્તિસ્તુ તત્પૂર્તિકરી ચિતિઃ સ્યાદ્
બીજાખ્યમસ્યૈવ તુ જીવભૂતમ્ ॥ ૪-

તચ્છન્દો મુનિરહિતં જપેદ્ યદાસૌ
તુચ્છં વૈ દિશતિ ફલં તુ બીજશક્ત્યોઃ ।
અજ્ઞાનાદ્ વ્રજતિ મનુર્જડત્વમઙ્ગૈર્-
અન્યસ્તૈરસુરગણા હરન્તિ જપ્યમ્ ॥ ૪-

શુદ્ધો વિષ્ણુર્યેન કેન સ્વરેણ સ્પૃષ્ટો વહ્નિર્હોમસંવર્તકો વા ।
ઠોપોવોમા (?) સોઽપિ વામાક્ષયુક્તો બીજં ખડ્ગી સામરેશોઽપિ મન્ત્રે ॥ ૪-

સાનન્તો વા વામપાર્શ્વં ભુજાદિર્વામાક્ષાઢ્યો વાથ મેષોધિસૂક્ષ્મૌ ।
સામાન્યાઃ સ્યુઃ સર્વમન્ત્રેષુ બીજાન્યેતાન્યેવં યત્ર નોક્તં તુ બીજમ્ ॥ ૪-

એકાક્ષરસ્ય તુ મનોર્ન પરં તુ દેવબીજં વદન્તિ યદતઃ પરતઃ પુરોક્તમ્ ।
શક્તિશ્ચ નાદસમબિન્દુરનિશ્ચિતા ચેદ્ બીજાદજઃ પરતરઃ ખલુ શક્તિરુક્તા ॥ ૪-

રાશેસ્તથા સાધકસાધ્યનામ્નોર્નક્ષત્રયોઃ સર્વમિહાનુકૂલમ્ ।
યો મન્ત્ર ઉક્તેન સિધ્યેત્ સિધ્યેન્ન મન્ત્રોઽપિ ચિરેણ વાન્યઃ ॥ ૪-

નામર્ક્ષરાશ્યાદિકમાનુકૂલ્યં મન્ત્રેષુ સપ્તસ્વનપેક્ષ્યમેષુ ।
હંસાષ્ટપઞ્ચાક્ષરવહ્નિતારૈઃ સાવિત્રિસઞ્જીવનગોપકેષુ ॥ ૪-

લિપ્યર્ણાનાં સંવિભાગેન યોક્તા
નક્ષત્રાણાં વિંશતિઃ સપ્તયુક્તા ।
તત્સંખ્યાઃ સ્યુર્દેવતાશ્ચાપિ વૃક્ષાસ્-
તાન્ ન છિન્દ્યાદ્ યત્ સ્વમન્ત્રર્ક્ષવૃક્ષમ્ ॥ ૪-

સ્વાયુર્વૃદ્ધ્યૈ વર્ધયેત્ તં તુ રક્ષેદ્
વન્દેદેનં સિદ્ધયે મન્ત્રવૃક્ષમ્ ।
મન્ત્રર્ક્ષેશાં દેવતાં ચાર્ચયેત્ તાં
યે વર્ગોત્થાસ્તાન્ ગ્રહાંશ્ચ સ્વવારે ॥ ૪-

દસ્રો યમોઽથ દહનઃ કથિતઃ પ્રજેશઃ
સોમઃ શિવાદિતિસુરેડ્યભુજઙ્ગમાશ્ચ ।
પિત્રર્યમાખ્યભગભાસ્કરવિશ્વકર્મ-
પ્રાણા મહેન્દ્રદહનાવથ મિત્રસંજ્ઞાઃ ॥ ૪-

ઇન્દ્રસ્તથાપિ નિરૃતિઃ સલિલં ચ વિશ્વે
ચક્રાયુધોઽથ વસવો વરુણોઽપ્યજાઙ્ઘ્રિઃ ।
ખ્યાતોઽહિપૂર્વપદબુન્ધિરથોઽત્ર પૂષા
ખ્યાતા ક્રમેણ ભગણસ્ય તુ દેવતામી (?) ॥ ૪-

કારસ્કરામલકપૂર્વમુદુમ્બરાખ્યા
જમ્બૂસ્તથૈવ ખદિરાપ્યથ કૃષ્ણવંશૌ ।
સાસ્વત્થનાગતરુરોહિણકાઃ પલાશાઃ
પ્લક્ષસ્તતસ્ત્વમિતિપૂર્વકબષ્ઠસંજ્ઞઃ ॥ ૪-

બિલ્વાર્જુનાવપિ વિકઙ્કતકેસરાખ્યા
વૃક્ષાસ્તથા શબરસર્જકવઞ્જુલાહ્નાઃ ।
ઉક્તાઃ ક્રમેણ પનસાર્કશમીકદમ્બા
ભાનાં તુ ચૂતતરુનિમ્બમધૂકસંજ્ઞાઃ ॥ ૪-

એભ્યઃ સદેવતાભ્યસ્તુ નક્ષત્રેભ્યઃ સમુદ્ગતાઃ ।
તિથયઃ પ્રતિપત્પૂર્વાઃ પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ ॥ ૪-

સોમવૃદ્ધિક્ષયવશાદ્ દ્વિધા સ્યુસ્તિથયસ્તુ તાઃ ।
તિથીનાં ક્રમશસ્ત્વાસાં દેવતાઃ પ્રભવન્તિ યાઃ ॥ ૪-

અગ્નિર્દસ્રાવમ્બિકાવિઘ્નનાગાઃ
સ્કન્દઃ સૂર્યો માતરશ્ચાપિ દુર્ગા ।
આશા શ્રીદશ્ચાથ વૈકુણ્ઠધર્મૌ
રુદ્રશ્ચન્દ્રશ્ચાથ પિત્ર્યા કુહૂઃ સ્યાત્ ॥ ૪-

સરાશિતારાલ્લિપ્યર્ણતિથિભ્યઃ શક્તિજૃમ્ભિતાત્ ।
કરણાન્યભવન્ સપ્ત બવાદીનિ તુ પક્ષયોઃ ॥ ૪-

બવં ચ બાલવં ચૈવ કૌલવં તૈતિલં તથા ।
ગરજં વણિજાખ્યં ચ વિષ્ટિશ્ચૈવ તુ સપ્તમી ॥ ૪-

પશવઃ સપ્ત સિંહાદ્યા બવાદીનાં તુ યોનયઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાશ્ચ સ્વરેભચ્છાગકુક્કુરાઃ ॥ ૪-

દેવતાઃ સપ્ત શક્રાજમિત્રાર્યમધરાશ્રિયઃ ।
યમશ્ચ કરણાનાં સ્યુઃ પૂજ્યાસ્તત્કરણેષુ તે ॥ ૪-

એવં હિ માતૃકાવર્ણવિવૃતિઃ સંપ્રકીર્તિતા ।
ગૌતમીયે યથા પ્રોક્તં મન્ત્રવ્યાકરણેષુ ચ ॥ ૪-

પ્રપઞ્ચસારે ચ યથા યથોદગ્ગાર્ગ્યભાષિતમ્ ।
માતૃકાવર્ણવિતતિર્વિશ્વમેતદિતિ સ્ફુટમ્ ॥ ૪-

વિન્દોરગ્રે રવોઽભૂદથ રવજનિતાઃ ષોડશાદૌ સ્વરાઃ સ્યુઃ
કાદ્યર્ણાઃ પઞ્ચ વર્ગાસ્ત્વથ ખલુ યમુખા ધાતુભિઃ પઞ્ચભૂતૈઃ ।
તન્માત્રાભિસ્તથાક્ષૈઃ પ્રકૃતિરથ ગુણૈર્વિશ્વરૂપા નસંજ્ઞા
શક્તિર્વાગીશ્વરીયં નનુ જગદખિલં યત્ પ્રપઞ્ચાભિધેયમ્ ॥ ૪-

ઇતિ શ્રીમદીશાનગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે મન્ત્રલિઙ્ગાદિકં નામ ચતુર્થઃ પટલઃ ॥
અથ પઞ્ચમઃ પટલઃ
અથ મન્ત્રજપાર્ચનાહુતાદ્યૈર્વિવિવિધાનામપિ કર્મણાં તુ યુક્ત્યા ।
પૃથગત્ર હિતાય સાધકાનાં કથયિષ્યે નિખિલેન સાધનાદ્યમ્ ॥ ૫-

કથિતાઃ ખલુ તત્ત્વસાગરાદૌ વિધયઃ પલ્લવયોગરોધનાદ્યાઃ ।
હરિતશ્ચ સદેશકાલયુક્ત્યા વિવિધદ્રવ્યદિનાસનાદિકુણ્ડૈઃ ॥ ૫-

અપિ પલ્લવયોગરોધનાનિ ગ્રથનં સંપુટકં વિદર્ભણં ચ ।
ઇતિ કર્મસુ યોજનં હિ ષોઢા મનુવર્ણૈઃ સહ સાધકાર્ણયુક્ત્યા ॥ ૫-

મનુરન્તનિવિષ્ટસાધકાખ્યઃ કથિતઃ પલ્લવમાદિતસ્તુ યોગઃ ।
ઉભયત્ર મનોસ્તુ નામરૌધૌ ગ્રથનેઽર્ણાન્તરિતં દ્વયોઃ ક્રમેણ ॥ ૫-

ઉભયત્ર તુ સાધકસ્ય મન્ત્રો વિનિવિષ્ટો યદિ સંપુટં તદાહુઃ ।
મનુવર્ણયુગેન સાધકાર્ણં યદિ ચૈકં ક્રમશો વિદર્ભણં સ્યાત્ ॥ ૫-

ગ્રહભૂતપિશાચનિગ્રહાદૌ વિષસંહારવિનાશમારણેષુ ।
અરિચાટનસાદનેષુ તેષામપિ વિદ્વેષવિધૌ ચ પલ્લવં સ્યાત્ ॥ ૫-

પરમોહનકર્મણાં તુ રોધઃ પરસંસ્તમ્ભનકેષુ યોગમાહુઃ ।
જનશીલનકેષુ સંપુટં સ્યાદ્ વશકૃચ્છાન્તિકપુષ્ટિદો વિદર્ભઃ ॥ ૫-

પલ્લવાદ્યધિકારઃ
વૃષશાન્તિકપૌષ્ટિકેષુ પૂર્વા ત્વનલાશા ખલુ ચાટને જ્વરે ચ ।
નનુ મારણમોહયોર્યમાશા કથિતા દ્વેષણકેષુ રાક્ષસાશા ॥ ૫-

જલદિગ્ જલવૃષ્ટિદાહશાન્ત્યાં ભ્રમણસ્તમ્ભનયોશ્ચ મારુતાશા ।
શિવવાગ્યજનેષુ વશ્યકૃત્યે ધનદાશા કથિતેશદિગ્ વિમુક્ત્યૈ ॥ ૫-

શિવદક્ષિણમૂર્તિપશ્ચિમાશા મુખશર્વાલયગોષ્ઠપુણ્યનદ્યઃ ।
પરદેવહુતાશવિપ્રગેહૈર્વનશૈલાઃ ખલુ શાન્તિકેષુ દેશાઃ ॥ ૫-

વટપિપ્પલબિલ્વમૂલદેશાઃ પ્રથમોક્તાઃ શુભપૌષ્ટિકેષુ શસ્તાઃ ।
અપિ કર્ષણવશ્યકર્મણોસ્તે ખલુ શસ્તાઃ સ્વગૃહાદિકં ચ રમ્યમ્ ॥ ૫-

પરિશોધ્ય ભુવં તુ શલ્યહીનાં ગતલોષ્ટાત્મમષીતુષાદિદોષામ્ ।
સિકતાસમમૃત્સ્નયાભિપૂર્ણાં મુકુરાભામુદગિન્દ્રદિક્પ્લવાન્તામ્ ॥ ૫-

અભિપૂજિતવાસ્તુપધિદૈવાં સુરભેઃ સૂતકરોગવર્જિતાયાઃ ।
ગગનાત્તનવેન ગોમયેનાપ્યુપલિપ્યામ્બરગાલિતૈશ્ચ તોયૈઃ ॥ ૫-

પ્રકૃતાનુગુણં તુ તત્ર કુર્યાત્ પરિશુદ્ધેષ્ટકદારુબલ્બજાદ્યૈઃ ।
અપિ યજ્ઞિયસાધનૈર્યથેષ્ટં મઠશાલાદિકમિષ્ટદણ્ડમાનમ્ ॥ ૫-

પરમાણુરજઃ કચશ્ચ લિક્ષાઃ સહયૂકાશ્ચ યવાઃ ક્રમાષ્ટસંખ્યાઃ ।
યવકોટરકોષ્ઠકં તુ તિર્યક્ ખલુ માનાઙ્ગુલમિષ્યતે સ્મ તન્ત્રે ॥ ૫-

પ્રવદન્તિ વિતસ્તિકા દ્વિષટ્કૈરિતિ માનાઙ્ગુલકૈર્વિતસ્તિયુગ્મમ્ ।
કથયન્તિ હિ કિષ્કુસંજ્ઞહસ્તં નિપુણા હસ્તચતુષ્ટયં ચ દણ્ડમ્ ॥ ૫-

ધનુરિત્યપિ દણ્ડ એવ તેષાં ધનુષામષ્ટકમુચ્યતે હિ રજ્જુઃ ।
મુરતારસુરાઙુલૈઃ પ્રજેશં સધનુર્મુષ્ટિ ધનુર્ગૃહે ચ વિદ્યાત્ ॥ ૫-

ઋજુમધ્યમપર્વમધ્યમાયાસ્ત્વિહ માત્રાઙ્ગુલમિષ્યતે તદાન્યત્ ।
ભવનાદિષુ પૂર્વમઙ્ગુલં સ્યાત્ ખલું માત્રાઙ્ગુલમેવ સાધનેષુ ॥ ૫-

ગૃહવિસ્તૃતિદૈર્ઘ્યદણ્ડપૂગં ત્રિગુણં તદ્વસુભક્તશિષ્ટદણ્ડાઃ ।
ક્રમશો ધ્વજધૂમકેસરિશ્વવૃષભાઃ સ્યુઃ સ્વરહસ્તિવાયસાખ્યાઃ ॥ ૫-

ધ્વજસિંહવૃષેભલક્ષણાઃ પ્રાગ્યમનીરેશધનેશદિક્ષુ શાલાઃ ।
અપિ મધ્યગૃહે સમે ચ વૃત્તે સમમેતચ્છુભદણ્ડમેવ કુર્યાત્ ॥ ૫-

અપિ ચાટનમારણાદિકાનામશુભાનામિહ કર્મણાં પ્રયોગે ।
નનુ વાયસગર્દભશ્વધૂમૈરધિદણ્ડં ભવનદિકાં વિધેયમ્ ॥ ૫-

વિષવૃક્ષપરેતભૂમિકાષ્ઠૈરશુભૈઃ કણ્ટકિભિશ્ચ તત્ર શાલાઃ ।
યમવહ્નિનિશાટદિક્પ્લવા ભૂર્નિખિલક્ષુદ્રવિધૌ વિશેષરૌદ્રાઃ ॥ ૫-

વિપિનાનિ ચિતા સ્વયંભુવૈકં શિવલિઙ્ગં ભવનં કરાલિકાયાઃ ।
મહિષાસુરમર્દિનીનિવાસોઽપ્યભિચારેષુ નિરાલયાશ્ચ શસ્તાઃ ॥ ૫-

અચલાશ્ચ વિવિક્તનિર્જલા યે મુસલસ્ત્રીશિશુશબ્દવર્જિતાઃ સ્યુઃ ।
અશુભેષુ શુભેષુ ચાપિ દેશાઃ પરિહીણાન્ત્યજરાસભાશ્વશૂર્પાઃ ॥ ૫-

કૃકવાકુવિલાલજુષ્ટદેશે જપહોમાદિ કૃતં ફલાય ન સ્યાત્ ।
વિધવા વિકલાશ્ચ પાપિનો વાપ્યૃતુમત્યશ્ચ નિહન્તિ કર્મ સર્વમ્ ॥ ૫-

શુભકર્મસુ કન્યકાશ્ચ સત્યઃ શુભલક્ષ્મપ્રબરાઙ્ગનાશ્ચ વિપ્રાઃ ।
ધ્વનયોઽપિ ગવાશ્વકુઞ્જરાણાં ફલદાઃ સ્યુઃ સહ શઙ્ખવાદ્યગીતૈઃ ॥ ૫-

અભિચારવિધૌ તુ કન્યકાદ્યા વિધવાદ્યાશ્ચ ગવાશ્વવેદઘોષાઃ ।
અપહન્યુરિમે પ્રયોગશક્તિં સુતરાં માઙ્ગલિકાનિ તત્પ્રદેશે ॥ ૫-

વિજનેષુ વિશેષતોઽભિગુપ્તેઽનતિદૂરાદ્ વિવિધાપ્તરક્ષિવર્ગૈઃ ।
વિપિનાદિપુરોક્તલક્ષણેઽન્યૈર્યદદૃષ્ટે વિદધાતુ મારણાદ્યમ્ ॥ ૫-

હ્રદિનીનદસહ્યવિન્ધ્યશૈલાસ્ત્વપિ રત્નાકરગા વિશિષ્ટનદ્યઃ ।
ઉદધેઃ સલિલં ચ હન્યુરેતે યદિ મધ્યે સ્યુરલં પ્રયોગશક્તિમ્ ॥ ૫-

પ્રકૃતાર્થવિશેષકર્મણામપ્યભિરૂપે સુવિચારિતપ્રદેશે ।
યદસૌ વિદધાતિ બીજમુપ્તં નનુ દેશાનુગુણં ફલાય રોહેત્ ॥ ૫-

દેશાધિકારઃ ।
વિદધીત વશીકરં વસન્ત પરવિદ્વેષણકં નિદાઘકાલે ।
વર્ષાસ્વરિચાટનપ્રયોગં શિશિરે મારણકર્મ ચેત્ કરોતુ ॥ ૫-

શરદેવ હિ શાન્તિકે પ્રશસ્તા ખલુ હેમન્તકૃતાનિ પૌષ્ટિકાનિ ।
નનુ શાન્તિકપૌષ્ટિકે હિમે વા મધુમાસેઽપિ તથા પરે વદન્તિ ॥ ૫-

ઉદયાત્ પરતો રવેસ્તુ યામાવિહ હેમન્તવસન્તકૌ ક્રમોક્તૌ ।
પ્રહરાવધિ પશ્ચિમૌ નિદાઘાહ્વયમાસાવુદિતૌ દિનાવસાનાત્ ॥ ૫-

મિહિરાસ્તમયાત્ તુ વિંશતિઃ સ્યાદ્ ઘટિકાઃ શારદકાલસંજ્ઞિતોઽસૌ ।
પરતો ઘટિકાસ્તુ શૈશિરઃ સ્યાદુદયાત્ પ્રાગિતિ તત્ત્વસાગરોક્તમ્ ॥ ૫-

કાલાધિકારઃ ।
સિતતણ્ડુલભક્તપઞ્ચગવ્યૈસ્તિલપુષ્પાક્ષતશુક્લગન્ધયોગૈઃ ।
નનુ નિત્યવિધૌ પલાશદૂર્વાયવશાલિપ્રમુખાશ્ચ ધાન્યવર્ગાઃ ॥ ૫-

અથ શાન્તિકકર્મણાં વિશિષ્ટે હવનાદૌ ચ યથોદિતં સમિદ્ભિઃ ।
વિદધીત શમીવટામ્રનિત્યાખદિરોદુમ્બરમાર્ગબોધિબિલ્વૈઃ ॥ ૫-

દધિમાક્ષિકદુગ્ધપાયસાજ્યૈશ્ચરવો બિલ્વતિલાશ્ચ શાલિભેદાઃ ।
ફલમોદકશર્કરોક્તપુષ્પૈઃ સમિધઃ સ્યુર્વિવિધાશ્ચ પૌષ્ટિકેષ્ટાઃ ॥ ૫-

લવણસ્તિલસર્ષપૌ યથોક્તાઃ સમિધઃ પુષ્પફલાનિ પુત્તલીકાઃ ।
મધુરાણિ સજન્મવૃક્ષહેમૈઃ સ્યુરમી ચન્દનરોચને ચ વશ્યે ॥ ૫-

મધુપેન્દ્રલતે સહા ચ ભીતા હરિપત્ની હરિલઙ્ઘિતાસુભદ્રાઃ ।
મુસલી ગિરિકર્ણિમોહનીકાઃ સુરતાલ્યુત્પલમાદલાબ્જદૂર્વાઃ ॥ ૫-

ગજદાનશિલે સિતાર્કમૂલં કનકં ક્ષીરનગાઃ સ્વદેહજાનિ ।
ઉદિતાનિ હિ વશ્યકર્ષણાર્થં જતુભૂર્જાદિ ચ તત્ર તન્ત્રગીતમ્ ॥ ૫-

તુષસર્ષપકાકકાકવૈરિચ્છદદણ્ડીવિષનિમ્બમાતુલુઙ્ગૈઃ ।
મહિષાશ્ચ જલેઽપ્યલક્તસારં નનુ વિદ્વેષણકર્મવસ્તુ ગીતમ્ ॥ ૫-

ફણિસૂરણચિત્રલોણપિણ્ડૈઃ કનકામ્ભોગૃહધૂમ્રકોષણૈર્યત્ ।
પરિપિષ્ટમિદં વિષં વદન્તિ દ્વિષતાં દ્વેષણમારણક્રિયેષ્ટમ્ ॥ ૫-

પિચુમન્દતરુસ્થકાકનીડં વસનાઙ્ગારમૃદઃ શ્મશાનલબ્ધાઃ ।
નગદારુકમર્કટીકદણ્ડીનૃકચાસ્થ્યાદિ ચ વસ્તુ ચાટને સ્યાત્ ॥ ૫-

ભ્રમણે ચ પિશાચવૃક્ષનિમ્બાવસિસ્તોન્મત્તકલાઙ્ગલીશણૈશ્ચ ।
રુજિચિત્રકદણ્ડિશાલ્મલાદ્યૈર્વિષભલ્લાતવિભીતકૈશ્ચ કુર્યાત્ ॥ ૫-

વિષવૃક્ષવિષાજસર્પિષોઽહીન્ નૃકપાલાસ્થિ ફલાનિ ચૈત્યકાષ્ઠૈઃ ।
વસનાન્યસિતાનિ સર્ષપાઅદ્યં નખકેશાઙ્ઘ્રિરજાંસિ સાધ્યજાનિ ॥ ૫-

દ્વિકશાત્નવકાકરક્તપીતૈઃ કુસુમૈર્લોહિતપુષ્પરક્તગન્ધૈઃ ।
અપિ જન્મનગાદિપુત્તલીભિઃ કટુકોષ્ણૈરપિ મારણં વિધેયમ્ ॥ ૫-

બુસસર્ષપપીતગન્ધપુષ્પૈઃ કટુકોષ્ણામ્બુનિશાજમાહિષાણિ ।
કુપટચ્ચરકોકિલાક્ષચક્રીમૃદિતિ સ્તમ્ભનકૃત્યસાધનાનિ ॥ ૫-

દ્રવ્યાધિકારઃ ।
તપનાહિનગાત્મભાશ્વિનીનાં તિથયોંઽશા દિવસાઃ શુભગ્રહાણામ્ ।
હરદસ્રહરીન્દ્રસૂર્યપૂષાદિતિદૈવાનિ ચ ભાનિ શાન્તિકેસ્યુઃ ॥ ૫-

તિથયો મહિષારિવિઘ્નયામ્યાઃ શશિજીવાંશદિનોદયાદિકં ચ ।
ગુરુવિષ્ણુશશાઙ્કભૈર્ભગર્ક્ષં કથિતં પૌષ્ટિકસિદ્ધિદં યથાવત્ ॥ ૫-

નવમી હરિમાતૃદિગ્ગુહાનાં તિથયઃ શુક્રકુજાર્કવાસરાશ્ચ ।
રવિતિષ્યયુતાશ્ચ સિદ્ધયોગાઃ કથિતાઃ સંવનનેષુ કર્ષણે ચ ॥ ૫-

નવમી શશિમાતૃવહ્નિદૈવાસ્તિથયઃ શુક્રકુજાર્કવાસરાદ્યમ્ ।
યમવહ્નિહરાહિદૈવપૂર્વાઃ ખલુ વિદ્વેષણકર્મસિદ્ધિદાઃ સ્યુઃ ॥ ૫-

અસિતાહનિ ચાસિતપ્રદોષોઽપ્યસિતાષ્ટમ્યથ તચ્ચતુર્દશી ચ ।
હરવહ્નિયમાહિવાયુતારાસ્ત્વખિલોચ્ચાટનકર્મસિદ્ધિદાઃ સ્યુઃ ॥ ૫-

અસિતાથ ચતુર્દશી કુહૂરપ્યસિતાષ્ટમ્યસિતાર્કભૌમવારૈઃ ।
કુલિકસ્થવિરે યમામ્બુભે વા કુજમન્દાભ્યુદયાશ્ચ મારણે સ્યુઃ ॥ ૫-

દ્વિષતોઽષ્ટમરાશિનૈધનર્ક્ષેષ્વથ વૈનાશિકમાર્ગસંખ્યમાનિ ।
કુજમન્દદિનોદયાદિયોગૈરભિચર્યાસુ ભવન્તિ સિદ્ધિદાનિ ॥ ૫-

કુજશુક્રબુધેન્દુસૂર્યસૌમ્યા ભૃગુજારૌ ગુરુમન્દસૌરિજીવાઃ ।
ક્રમશોઽશ્વયુજાદિભાઙ્ઘ્રિપાસ્તે ખલુ મેષાદિકરાશિપાશ્ચ તે સ્યુઃ ॥ ૫-

કુજમાસ્કરજીવમન્દશુક્રાઃ બુધશુક્રાર્કજસૌમ્યચન્દ્રભૌમાઃ ।
ધિષણોઽપ્યધિપાસ્ત્વજાદિ સિંહાદ્યપિ ચાપાદિષુ રાશિષુ ત્રિધૈયમ્ ॥ ૫-

ગુરુમન્દદિનેઽથ જીવમન્દાંશકનક્ષત્રતદંશકે સરિક્તે ।
સ્થવિરાખ્યમુદાહરન્તિ શસ્તં રિપુરોગાર્ણવિનાશનપ્રયોગે ॥ ૫-

દિવસં પ્રવિભજ્ય ચાષ્ટધાન્ત્યપ્રથમૌ મોક્ષ્યતિ તદ્દિનગ્રહાંશૌ ।
પ્રહરાર્ધભુજૌ ગ્રહાઃ ષડન્યે ક્રમશોઽસો ગુલિકોઽત્ર યઃ શનેઃ સ્યાત્ ॥ ૫-

જનનર્ક્ષકતોંઽશકાદશીતેરધિકો યસ્ય તુ યોઽષ્તમોંઽશ ઉક્તઃ ।
સ વિનાશકસંજ્ઞકો વિનાશી નિજભાત્ સપ્તમભં તુ નૈધનાખ્યમ્ ॥ ૫-

નિજભાદ્રવિતોદધિગ્રસંખ્યાઃ શુભતારાઃ શુભકર્મણાં પ્રશસ્તાઃ ।
શુભકર્મ કરોતુ રાગધામા સધનૈકાદશસંખ્યયા સ્વરાશેઃ ॥ ૫-

દિનાધિકારઃ ।
ન ચ યાનગતો ન વાહનસ્થો ન ચ યન્ત્રસ્થલગો ન વાશુચિઃ સન્ ।
વિષયેષ્વભિષક્તમાનસો વા જપહોમાદિકૃતં ફલં લભેત્ ॥ ૫-

અતિનીચમપીહ નોચ્છ્રિતં વા ન ચ શુદ્ધેતરચર્મકમ્બલાઢ્યમ્ ।
અશુભાઙ્ઘ્રિપજં ચ ભિન્નદગ્ધં નૃજલોચ્છિષ્ટમલાક્તમાસનં સ્યાત્ ॥ ૫-

કુશદર્ભકૃતાઃ શુભાશ્ચ બૃસ્યઃ ફલકાઃ પુણ્યરૂદ્ભવા વિશાલાઃ ।
સકષાયતરક્ષુચર્મ ચૈણં ત્વપિ શસ્તાનિ સુલોહદન્તજાનિ ॥ ૫-

સિતશુદ્ધવિધૌતવાસસા + સમવાસ્તીર્ણવિશઙ્કટાસનાનિ ।
પ્રભવન્તિ હિ સૌમ્યકર્મસિદ્ધ્યૈ વિષવૃક્ષાદિકૃતાન્યસૌમ્યકૃત્યે ॥ ૫-

ઉપવિશ્ય તુ વિષ્ટરેઽથ જાન્વોર્વિવરેઽઙ્ગુષ્ઠનિપીડનં વિધાય ।
ઋજુમધ્યગલેક્ષણાગ્રકાયો ભવતિ સ્વસ્તિકમાસનં નિવિષ્ટમ્ ॥ ૫-

ચરણાગ્રયુગં ત્વથોપરિષ્ટાદધિરોપ્યોરુયુગસ્ય મૂલદેશે ।
ઉપવિશ્ય પુરેવ પદ્મસંજ્ઞં કથિતં તદ્વિપરીતતસ્તુ ભદ્રમ્ ॥ ૫-

અધિરોપ્ય તુ દક્ષિણાઙ્ઘ્રિમૂરાવથ સવ્યે ચરણે તુ દક્ષિણોરુમ્ ।
અધિરોપ્ય પુરેવ સૂપવિષ્ટો યદિ યોગાસનમિષ્ટદં તદાહુઃ ॥ ૫-

વૃષણે તુ નિગૃહ્ય વામજઙ્ઘાપદગુલ્ફે ત્વધિરૂઢસસ્ફિગૂરુઃ ।
ઉપરિસ્થિતદક્ષિણોરુજાનુઃ ખલુ યોગી સ તુ ગોમુખાસનસ્થઃ ॥ ૫-

વિનિવેશિતજિહ્મદક્ષિણાઙ્ઘ્રિઃ ફલકાદાવુપવિશ્ય વામપાદમ્ ।
અવનૌ વિનિધાય ચોર્ધ્વજઙ્ઘં નનુ તત્ સ્વસ્તિકમર્ધપૂર્વમાહુઃ ॥ ૫-

ઉપવિશ્ય તથાસને તુ પાદૌ ભુવિ સંસ્થાપ્ય મિથો નિબદ્ધજઙ્ઘૌ ।
સમતોરણજાનુરૂઢહસ્તો યદિ વીરાસનયોગપટ્ટનદ્ધઃ ॥ ૫-

સ્થિત એવ પદદ્વયેન ભૂમૌ ફલકાદ્યં ચ વિના સ ચેન્નિવિષ્ટઃ ।
સમતોરણવત્ સ્થિતોરુજઙ્ઘો ભવતીહોત્પુટિકં ચ કુક્કુટં તત્ ॥ ૫-

મરુતાં વિજયે તથેન્દ્રિયાણાં ભવમુક્તૌ ચ સુધારણે સમાધૌ ।
કમલાસનમિષ્ટમત્ર ભદ્રં હિતમુક્તં ખલુ નિત્યપૌષ્ટિકાદૌ ॥ ૫-

કથિતં ખલુ શાન્તિકેષુ કર્મસ્વખિલં સ્વસ્તિકમેવ ચાભિષેકે ।
અપિ શાન્તિકજપ્યહોમપૂજાસ્વથવા સ્વસ્તિકમર્ધપૂર્વમિષ્ટમ્ ॥ ૫-

સકલીકરણે નિજૈક્યદેવેષ્વભિજપ્યેષુ સમાધિહંસયોગે ।
પરમાર્થનિરૂપણેષુ ચેષ્ટં ખલુ યોગાસનમગ્રતો ગુરુશ્ચેત્ ॥ ૫-

પૃતનાવિજયે ચ તન્નિરોધેષ્વપિ સંસ્તમ્ભનભૂતનિગ્રહાદૌ ।
અપિ સંવનનેષુ કર્ષણે વા નનુ વીરાસનમુક્તમાશુસિદ્ધ્યૈ ॥ ૫-

કથિતં ખલુ કુક્કુટં રિપૂણાં રુચિવિદ્વેષણચાટનભ્રમેષુ ।
અથ મારણકેષુ પાર્ષ્ણિસંજ્ઞં વિદિતં વાસનમર્ધકુક્કુટં તત્ ॥ ૫-

વિજયે મરુતાં સ્વદોષશાન્ત્યૈ પૃતનાસ્તમ્ભવિધૌ ચ ગોમુખં વા ।
પ્રમદાજનકર્ષણેષુ ચાબ્જં વિજિતં યદ્ વિદિતં ગુરુપદિષ્ટમ્ ॥ ૫-

વિજયેન યથૈવમાસનાનાં ફલમેકાગ્રતયા મનઃપ્રસાદઃ ।
મન એવ હિ સર્વકારણં તત્ સ્વવશં ચેદ્ વિજિતં હિ કિં ન સર્વમ્ ॥ ૫-

આપ્યં મણ્ડલમુચ્યતેઽત્ર પુરતો યત્ તત્ર શાન્ત્યાદિકં
ભૌમં વાખિલનિત્યપૌષ્ટિકવિધૌ શસ્તં ત્વથો મારુતમ્ ।
દ્વેષોચ્ચાટનકેષુ સંવનનકેઽપ્યાગ્નેયમાકર્ષણે
સંસ્તમ્ભે ખલુ ભૌમમૈન્દ્રમથવા સ્યાચ્છાન્તિકે પૌષ્ટિકે ॥ ૫-

મારણં તુ વિદધીત વાયુના વેષ્ટિતાનિ કુલિશાઙ્કમણ્ડલે ।
વહ્નિસંપુટષડશ્રકેઽથવા શાન્તિકાન્યપિ વશીકરાણ્યપિ ॥ ૫-

આસનાદ્યધિકારઃ ।
વિજ્ઞાયૈતદશેષમેવ બિધિના વિદ્યાવિશિષ્ટાદ્ ગુરો-
સ્તત્તત્ કર્મ સમાદધીત નિયતં સંસિદ્ધમન્ત્રાત્મવાન્ ।
યદ્ યત્ સ્વાર્થપરાર્થકારણતયા કૃત્યં ભવેત્ સાધકઃ
કૃત્વા તત્ ફલમશ્નુતે સ્મ ભુવને સંજાતતત્પ્રત્યયઃ ॥ ૫-

ઇતિ શ્રીમદીશનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે સાધનપટલઃ પઞ્ચમઃ ।
અથ ષષ્ઠઃ પટલઃ
અત્રાગ્નિકુણ્ડાનિ ચ મણ્ડલાનિ પ્રત્યેકશસ્તાન્યથ તેષુ તેષુ ।
તન્ત્રેષુ યાનિ પ્રથિતાનિ સમ્યક્ સંક્ષિપ્ય વક્ષ્યામિ યથાપ્રધાનમ્ ॥ ૬-

વેદાશ્રકં શાન્તિકપૌષ્ટિકાદૌ વૃત્તં ચ યોનિપ્રતિમં હિ વશ્યે ।
આકૃષ્ટયેઽશ્વત્થદલં તુ કુણ્ડં સ્તમ્ભેઽષ્ટકોણં ભમણે ષડશ્રમ્ ॥ ૬-

વજ્રાઙ્કકોણત્રિષડશ્રકુણ્ડે સ્યાતાં દ્વિષન્મારણચાટનાદૌ ।
સર્વાણિ કુણ્ડાનિ હરિત્સુ કુર્યાલ્લિઙ્ગપ્રતિષ્ઠાસુ ચ દેવતાનામ્ ॥ ૬-

પ્રસાદે મણ્ડપે વાપિ ગૃહે વા યત્ર કર્મ તત્ ।
ક્રિયતે તત્ર સંશુદ્ધે સ્થલે ગવ્યોપલેપિતે ॥ ૬-

મધ્યેઽત્ર સૂત્રં વરુણેન્દ્રદીર્ઘં નિવેશ્ય ચાસ્ફાલ્ય તુ તસ્ય મધ્યે ।
બિન્દું વિધાયાપરપૂર્વયોસ્તદથાઙ્કયેત્ સૂત્રવશાત્ સમાનમ્ ॥ ૬-

પુનસ્તે સૂત્રખણ્ડે તુ સમં ભિત્ત્વાઙ્કયેદપિ ।
બિન્દોસ્તુ પૂર્વાપરમધ્યમાઙ્કૈર્મિતેન સૂત્રેણ તદાહિતેન ।
બિન્દોઃ સયામ્યોત્તરદિક્સમાઙ્કભ્રમૈઃ સમાલિખ્ય તુ મત્સ્યયુગ્મમ્ ॥ ૬-

તયોર્નિધાય સૂત્રં સ્યાદ્ દક્ષિણેનોદગાયતમ્ ॥ ૬-

ઇત્થં બ્રહ્માહ્વયં સૂત્રમુદક્સૂત્રં ચ સાધયેત્ ।
ક્ષેત્રાર્ધમાનેન તુ બિન્દુસંસ્થશ્ચતુર્દિશં સૂત્રવશાદ્ યથેષ્ટમ્ ।
અઙ્કાન્ વિધાયાથ તદઙ્કયુગ્માત્ સૂત્રદ્વયાત્ સ્યુઃ ખલુ કોણમત્સ્યાઃ ॥ ૬-

તેષુ મત્સ્યેષુ પરિતો દિક્ષુ સૂત્રૈર્નિપાતિતૈઃ ॥ ૬-

ચતુરશ્રં ભવેત્ ક્ષેત્રં ચતુષ્કોષ્ઠં સમં શુભમ્ ।
સર્વમણ્ડલકુણ્ડાદેઃ સામાન્યોત્પત્તિકારણમ્ ॥ ૬-

ચતુરશ્રસાધનમ્ ।
કુણ્ડં પ્રશસ્તં ચતુરશ્રમાદાવશ્વત્થપત્રં ચ તથાર્ધચન્દ્રમ્ ।
તદ્વત્ ત્રિકોણં ત્વપિ વર્તુલં સ્યાત્ ષટ્કોણકં પદ્મમથાષ્ટકોણમ્ ॥ ૬-

રત્નિમાત્રં શાતાર્ધે સ્યાચ્છતહોમે ત્વરત્નિકમ્ ।
સહસ્રે હસ્તમાનં સ્યાદ્યુતે ચ દ્વિહસ્તકમ્ ॥ ૬-

લક્ષે ચતુષ્કરં કુણ્ડં દશલક્ષે તુ ષટકરમ્ ।
કોટિહોમેઽષ્ટહસ્તં સ્યાદ્ યથા ભોજેન્દ્રપદ્ધતૌ ॥ ૬-

સર્વાણિ કુણ્ડાનિ યથોક્તમાનાદાયામવિસ્તારસમાનિ તાનિ ।
સ્વાતં તુ વિસ્તારસમં વિધેયં તિસ્રઃ ક્રમાચ્ચોપરિ મેખલાઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

સમં સ્યાત્ સર્વતઃ ખાતં ખાતોપરિ ચતુર્દિશમ્ ।
એકાઙ્ગુલં પરિત્યજ્ય કુર્યાત્ તિસ્રોઽથ મેખલાઃ ॥ ૬-

સ્ત્નિપ્રમાણે ખલુ મેખલા સ્યાદાદ્યાઙ્ગુલાભ્યામપરાઙ્ગુલેન ।
અર્ધાઙ્ગુલાદ્યા ત્વથવા ત્વરત્નૌ ત્રિદ્વ્યેકમાત્રાઙ્ગુલકૈર્વિધેયા ॥ ૬-

અત્ર ભોજરાજઃ -
કુણ્ડહસ્તપ્રમાણસ્યાદ્યા દ્વ્યઙ્ગુલા દ્વિતીયાઙ્ગુલેનાર્ધાઙ્ગુલેન ચ
તૃતીયા અરત્નિપ્રમાણસ્ય ત્ર્યઙ્ગુલદ્વ્યઙ્ગુલાઙ્ગુલમાના ઇતિ ।
હસ્તકુણ્ડે મેખલાઃ સ્યુશ્ચતુસ્ત્રિદ્વ્યઙ્ગુલાઃ ક્રમાત્ ।
ષટ્ચતુસ્ત્ર્યઙ્ગુલૈઃ કુર્યાદ્ દ્વિહસ્તેઽપિ યથાક્રમમ્ ॥ ૬-

ચતુષ્કરે ત્વષ્ટકષટ્ચતુષ્કૈઃ ષડ્ઢસ્તકે ચાપિ દશાષ્ટષડ્ભિઃ ।
સ્યુરઙ્ગુલૈરષ્ટકરેઽપિ કુણ્ડે તાઃ ષોડશદ્વાદશકાષ્ટસંખ્યૈઃ ॥ ૬-

સર્વાઃ સર્વેષુ કુણ્ડેષુ વિસ્તારોચ્છ્રયતઃ સમાઃ ।
પરિતઃ સ્વસમાયામા નિમ્નોન્નતવિવર્જિતાઃ ॥ ૬-

અત્ર ભોજરાજઃ -
ક્રમેણ સર્વકુણ્ડેષુ તિસ્રો મેખલાઃ કુણ્ડાનુરૂપેણ વિધાતવ્યાઃ ઇતિ ।
કુણ્ડસ્ય પશ્ચિમે યોનિં કુર્યાદ્ દક્ષિણતોઽપિ વા ।
મધ્યતો મેખલાનાં તુ સર્વાસામુપરિ સ્થિતાઃ ॥ ૬-

સૂર્યાઙ્ગુલાયામવતી તુ યોનિરામૂલતોઽગ્રાદ્ વસુવેદદસ્રૈઃ ।
વિસ્તારતઃ સ્યાત્ ક્રમશોઽઙ્ગુલોચ્ચા દ્રાઙ્નિર્ગતાગ્રાપિ ચ રત્નિકુણ્ડે ॥ ૬-

અરત્ન્યાદિષુ કુણ્ડેષુ દ્વ્યઙ્ગુલં દ્વ્યઙ્ગુલં પૃથક્ ।
ક્રમાદાયામવિસ્તારવૃદ્ધ્યા યોનિર્વિધીયતે ॥ ૬-

અત્ર ભોજરાજઃ -
એવં પ્રથમકુણ્ડસ્ય । શેષાણાં દ્વ્યઙ્ગુલવૃદ્ધ્યા યોનિર્વિધાતવ્યે તિ ।
મઞ્જર્યાં ચ હસ્તમાત્રકુણ્ડસ્ય -
તાલાયતા જલપતેર્દિશિ સંસ્થિતા સ્યા-
દશ્વત્થપત્રસદૃશી ક્રમશોઽથ નિમ્ના ।
નાભિર્દશઙ્ગુલષડઙ્ગુલતઃ ક્રમેણ
વિસ્તારતશ્ચ ચતુરઙ્ગુલગોલકાગ્રાઃ ॥ ઇતિ ચ ।
ચતુરશ્રં તુ વા વૃત્તં કુણ્ડં નિત્યે ચ શાન્તિકે ।
સાર્વકામિકમિત્યન્યે ચતુરશ્રં ચ વર્તુલમ્ ॥ ૬-

શ્રુત્યેકાંશં તુ સીમ્નો બહિરપિ પુરતોઽથાઙ્કયિત્વામ્બુનાથે
તન્માનાત્ સૂત્રમન્તર્નિહિતમુભયતઃ કોષ્ઠયોર્ભ્રામયિત્વા ।
મધ્યાદ્યન્યસ્ય કર્ણાન્તિકમપિ પરતઃ કોણયોઃ પૂર્વચિહ્ને
સૂત્રે ત્વાસ્ફાલ્ય યોનિપ્રતિમમપિ ભવેત્ કુણ્ડમશ્વત્થપત્રમ્ ॥ ૬-

ચતુરશ્રં યુગાંશાંશં કૃત્વાન્ત્યં ચોત્તરે ત્યજેત્ ।
ભાગં ત્વનેન પ્રાક્પ્રત્યગ્બહિરઙ્કૌ નિધાય તુ ॥ ૬-

તદ્વદ્ દક્ષિણતો મધ્યસ્થિતસૂત્રભ્રમાદ્ દ્વયોઃ ।
અર્ધચન્દ્રસમાકારં કુણ્ડં ભવતિ શોભનમ્ ॥ ૬-

વેદાશ્રે ચતુરંશકે ભુજમિતે પ્રાગંશમાપ્યાદ્ બહિઃ
ક્ષિપ્ત્વા મધ્યમવારુણાઙ્કનિહિતે સૂત્રે દ્વિધા ભ્રામિતે ।
સ્યાતાં દ્વૌ શફરૌ તયોશ્ચ પુરતશ્ચાઙ્કેઽથ સૂત્રત્રયં
ક્ષિપ્ત્વા તત્સમખાતતો ભવતિ તત્ કુણ્ડં ત્રિકોણાહ્વયમ્ ॥ ૬-

ષષ્ઠાંશં પૂર્વનિહિતં ગૃહીત્વા નૈરૃતસ્થિતમ્ ।
વાયવ્યાન્તે ચ સૂત્રે દ્વે ક્ષિપ્ત્વા વા સ્યાત્ ત્રિકોણકમ્ ॥ ૬-

મધ્યબિન્દુસ્થિતં સૂત્રં પ્રાગ્ભુજાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલં બહિઃ ।
પરિભ્રમ્ય ભવેત્ કુણ્ડં વર્તુલં તત્ સુશોભનમ્ ॥ ૬-

બાહ્યસ્થં ષષ્ઠમંશં શતમખવરુણાશાશ્રિતં વેદકોણે
મધ્યે સંસ્થાપ્ય સૂત્રં સમમિહ તુ તયોર્ભ્રામયિત્વા તુ બાહ્યે ।
ચત્વારસ્તત્ર મત્સ્યાસ્તદનુ ધનદદિગ્દક્ષિણસ્થે ચ સૂત્રે
તત્રસ્થેષ્વેષુ ચિહ્નેષ્વથ સમપતિતૈઃ સ્યાત્ ષડશ્રં હિ કુણ્ડમ્ ॥ ૬-

વૃત્તકુણ્ડેઽબ્જપત્રાણિ કુર્યાત્ તન્મેખલોપરિ ।
કુણ્ડાર્ધમાયતાન્યષ્ટૌ મધ્યે તત્કર્ણિકા ભવેત્ ॥ ૬-

પદ્મોક્તલક્ષણેનૈવં કૃત્વા સ્યાત્ પદ્મસંસ્થિતિઃ ।
આદિત્યાઙ્ગાંશમન્તર્બહિરિહ પરિતો દિક્ષુ સમ્ભ્રામ્ય તાભ્યાં
દ્વાભ્યાં મત્સ્યૌ ભવેતાં દિશિ દિશિ પતિતૈસ્તેષુ સૂત્રૈર્યથાવત્ ।
કુણ્ડં સ્યાદષ્ટકોણં સુરુચિરમથવાપ્યર્ધદિક્સૂત્રકોણા-
ચ્છિષ્ટાપ્યૈન્દ્રાચ્છરાંશાત્ કૃતશફરયુગાજ્જાતમીનાષ્ટકૈર્વા ॥ ૬-

ક્ષેત્રે ત્રિપઞ્ચાઙ્ગુલમાત્રવૃત્તં ત્રિભિસ્ત્રિભિશ્ચાઙ્ગુલકૈર્વિભજ્ય ।
રેખાંશકાન્ પઞ્ચદશાત્ર કુર્યાત્ કોણાન્તરાણિ ત્રિભિરંશકૈઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

સ્થિત્વા તુ બિન્દાવથ પઞ્ચધાસ્મિન્ સૂત્રાણિ સૂર્યાઙ્ગુલમાયતાનિ ।
દત્ત્વાશ્રિમધ્યેન સમં વિભક્તૈઃ સૂત્રૈર્હિ કોણદ્વયસન્ધયઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

બિન્દોસ્તુ કોણાન્તગસૂત્રમાનાત્ સંભ્રામ્ય તત્ક્ષેત્રચતુર્થભાગાત્ ।
બિન્દુસ્થસૂત્રભ્રમણં વિધાય સ્યુઃ સન્ધયઃ પઞ્ચ તથાત્ર સૂત્રૈઃ ॥ ૬-

પઞ્ચકોણકુણ્ડાધિકારઃ ।
ચતુરશ્રં તુ સંસાધ્ય દ્વ્યષ્ટધા વિભજેત્ પુનઃ ।
ષટ્પઞ્ચાશચ્ચ કોષ્ઠાનાં દ્વિશતં ચાત્ર વૈ ભવેત્ ॥ ૬-

ષણ્ણાં ષડ્ભિસ્તુ કોષ્ઠૈર્લિખતુ સરસિજં મધ્યદેશેઽસ્ય બાહ્યે
પઙ્ક્ત્યા પીઠં ચ પીઠાદ્ બહિરપિ પરિતઃ પઙ્ક્તિયુગ્મેન વીથીમ્ ।
તદ્બાહ્યે પઙ્ક્તિયુગ્મે દિશિ વિદિશિ તથા દ્વારકણ્ઠોપકણ્ઠાદ્
ગણ્ડાંશ્ચૈવોપગણ્ડાન્ રજનિચરમરુદ્વહ્નિશર્વેષુ કોણાન્ ॥ ૬-

કણ્ઠોપકણ્ઠાત્ કપોલોપકપોલાત્ શોભોપશોભા ઇતિ કેચિદાહુઃ ।
પદ્મક્ષેત્રસ્થદિક્સૂત્રે સંસ્થાપ્યાન્યદ્ વિમૃજ્ય તુ ।
બહિર્દ્વાદશકં ભાગં ત્યક્ત્વાન્યત્ પરિવર્તયેત્ ॥ ૬-

ક્ષેત્રં ચતુર્ધા વિભજેત્ તુ વૃત્તં સૂત્રં પરિભ્રામ્ય સમં ક્રમેણ ।
તત્કર્ણિકાકેસરપત્રસન્ધિચ્છદાવસાનાનિ ભવન્તિ તાનિ ॥ ૬-

પૂર્વં દ્વાદશકાંશં યત્ ત્યક્તં તદ્ ભ્રમયેદ્ બહિઃ ।
પઞ્ચમં તદ્ ભવેત્ ક્ષેત્રં વ્યોમાખ્યં તદ્ દલાગ્રકમ્ ॥ ૬-

પ્રસાર્ય કોણસૂત્રે દ્વે કોણદિઙ્મધ્યમેન તુ ।
ચત્વારિ સૂત્રાણ્યાસ્ફાલ્ય સૂત્રષોડશકં ભવેત્ ॥ ૬-

દલાન્તસિદ્ધ્યૈ દલસન્ધિમધ્યે નિધાય સૂત્રં તુ દલાન્તમાનમ્ ।
દલાન્તરાલદ્વયસંભ્રમોત્થૈઃ શશાઙ્કખણ્ડૈસ્તુ દલં પ્રસિધ્યેત્ ॥ ૬-

પદ્મષોડશસૂત્રાણાં મધ્યં સૂત્રૈર્વિભજ્ય તુ ।
દ્વાત્રિંશત્ ખણ્ડસૂત્રાણિ સ્યુર્દલાગ્રવૃતૌ સમમ્ ॥ ૬-

દલાગ્રસૂત્રોદયપાર્શ્વસૂત્રયોરંગ્રસ્થિતં સૂત્રમથાસ્ય મૂલતઃ ।
દલાગ્રસૂત્રાન્તમુપાનયેલ્લિખન્નેવં દલાગ્રં તુ ભવેન્મનોહરમ્ ॥ ૬-

સ્યાચ્છાલિપિષ્ટં સિતચૂર્ણમિષ્ટં હારિદ્રમીષત્સિતયુક્સુપીતમ્ ।
કૌસુમ્ભસિન્દૂરકધાતુરક્તં દગ્ધૈર્યવાદ્યૈરપિ નીલચૂર્ણમ્ ॥ ૬-

શમ્યબ્જબિલ્વાદિદલૈર્યજ્ઞિયૈઃ શ્યામલં સ્મૃતમ્ ।
તત્તદ્વર્ણૈસ્તુ વા ધાન્યૈઃ પૂરયેન્મણ્ડલાનિ વૈ ॥ ૬-

શક્તસ્તુ વાઞ્છેદ્ યદિ સિદ્ધિમગ્ર્યાં તદ્વર્ણરત્નૈર્હિહ મણ્ડલાનિ ।
આપૂરયેન્મૌક્તિકપુષ્યરાગૈર્માણિક્યનીલૈર્હરિતૈશ્ચ રત્નૈઃ ॥ ૬-

એવંવિધેષુ ચૂર્ણેષુ સિદ્ધિકામો મુક્તાવિદ્રુમાદિકૈસ્તદેવં કુર્યાદ્ ઇતિ ભોજરાજઃ ।
રેખાસ્તુ સર્વાઃ સર્વત્ર શુક્લાઃ સ્યુર્મધ્યમામિતાઃ ।
દ્વિહસ્તેઽઙ્ગુષ્ટમાત્રા વા હસ્તે ચાનામિકાસમાઃ ।
દ્વિહસ્તેઽઙ્ગુષ્ઠમાત્રાઃ સ્યુર્હસ્તે મધ્યમયા મિતાઃ ॥
ઇત્યન્યે ।
મધ્યે સુપીતા ખલુ કર્ણિકા સ્યાત્ તસ્યાં તુ બીજાનિ નવાસિતાનિ ।
દ્વે દ્વે પૃથક્ કેસરકે દલાનાં મધ્યેષુ લેખ્યે કુટિલાગ્રમીષત્ ॥ ૬-

મૂલે તનૂન્યાપીતાનિ મધ્યે સ્થૂલારુણાન્યપિ ।
અન્તે દ્રાક્ તનુપીતાનિ તદન્તેઽલ્પસિતાનિ વૈ ॥ ૬-

મૂલમધ્યાગ્રેષુ પીતરક્તશુક્લં કેસરજાલમિ તિ ભોજરાજઃ ।
શુક્લાનિ તાન્યષ્ટદલાનિ કુર્યાત્ સમાનિ તુઙ્ગાગ્રમનોરમાણિ ।
ભુક્ત્યૈ તથા પ્રાઞ્જલિકાનિ મુક્ત્યૈ સ્મરાદિયાગેષુ શિતાગ્રવન્તિ ॥ ૬-

અત્રાજિતે-
દલાગ્રાણ્યપિ સર્વાણિ રક્તવર્ણાનિ કારયેદિ તિ ।
ગૌરીસરસ્વત્યાદીનાં દલાન્યશ્વત્થપત્રવત્ ।
વિદ્યેશાનાં ગ્રહાણાં ચ ગોકર્ણાગ્રાણિ કારયેત્ ॥ ૬-

દિક્પાલકાનામધરાગ્રકાણિ સ્યુશ્ચાપિ નન્દ્યાદિગણેશ્વરાણામ્ ।
વિઘ્નેશપદ્મોદ્ભવવિષ્ણુસૂર્યસ્કન્દાદિકાનાં ચ યથા શિવસ્ય ॥ ૬-

શ્લક્ષ્ણશ્યામેન રજસા દલસન્ધીસ્તુ પૂરયેત્ ।
પીઠાન્તરાલકોણાનિ સંરક્તાન્યેવ કારયેત્ ॥ ૬-

પીઠં તુ શુક્લારુણપીતકૃષ્ણૈઃ પાદૈસ્તથા નીલકકીલશોભમ્ ।
ગાત્રૈશ્ચતુર્ભિસ્તુ વિચિત્રવર્ણૈઃ કુર્યાદ્ યથેષ્ટં ત્વથવાપિ વર્ણૈઃ ॥ ૬-

અત્ર તત્ત્વસાગરે -
પીઠં કોષ્ઠદ્વયં દિક્ષુ લોપ્યં, તથા કોણે ત્રીણિ ત્રીણિ વિલોપયેદ્ ઇતિ ।
વીથીં લતાવિતાનાદ્યૈઃ પત્રકૈશ્ચોપશોભયેત્ ।
તદ્બાહ્યે દિક્ષુ શુક્લેન ચતુર્દ્વારાણિ પૂરયેત્ ॥ ૬-

દિક્સૂત્રકાણામુભયત્ર કોષ્ઠે દ્વારાર્થમભ્યન્તરપઙ્ક્તિસંસ્થે ।
તદ્બાહ્યપઙ્ક્તૌ દ્વિતયદ્વયં તત્ ષટ્કોષ્ઠમિત્થં વિમૃશેદ્ દિશાસુ ॥ ૬-

કોષ્ઠત્રયં ત્રયં ચાન્તર્દ્વારાણાં પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
ઐક્યેન શોભાસિદ્ધ્યર્થમેકૈકં વિમૃજેદ્ બહિઃ ॥ ૬-

એવં પૃથક્કોષ્ઠચતુષ્કવન્તઃ કણ્ઠોપકણ્ઠાઃ પ્રભવન્તિ ચાષ્ટૌ ।
તત્પાર્શ્વતસ્તદ્વિપરીતવક્ત્રાસ્તદ્વત્ કપોલોપકપોલકાઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

તતઃ કોણેષુ શિષ્ટાનિ ષટ્કોષ્ઠાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।
વિમુક્ત્યૈ કોણસિદ્ધ્યર્થં વૃષભાનેષુ વા લિખેત્ ॥ ૬-

નીલેનાચ્છાદ્ય કોણાંસ્તાઞ્છાખાન્ શુક્લેન વા લિખેત્ ॥ ૬-

કણ્ઠોપકણ્ઠાન્ રક્તેન કપોલોપકપોલકાન્ ।
પીતેનાચ્છાદયેદભૌ(?) યથા ભૂમિર્ન દૃશ્યતે ॥ ૬-

બહિર્ગુણાદ્ વૈ પરિતઃ ક્રમોક્તાલ્લિખેત્ તતઃ સત્ત્વરજસ્તમાંસિ ।
રજોભિરઙ્ગુષ્ઠમિતાંસ્તુ શુક્લારુણાસિતાન્ મધ્યયવાન્તરાંસ્તાન્ ॥ ૬-

ભદ્રકાધિકારઃ ।
ચતુરશ્રેઽષ્ટધા ભક્તે ચતુઃષષ્ટિપદે કૃતે ।
મધ્યે કોષ્ઠચતુષ્કેણ પદ્મં પીઠં ચ સંલિખેત્ ॥ ૬-

તદ્બાહ્યપઙ્ક્ત્યા ખલુ વીથિકા સ્યાત્ તદ્બાહ્યપઙ્ક્તિદ્વયદિક્ચતુષ્કે ।
દ્વારાણિ કોષ્ઠૈઃ ખલુ વેદસંખ્યૈઃ સંમૃજ્ય શુક્લાનિ સમાનિ કુર્યાત્ ॥ ૬-

દ્વારાણાં પાર્શ્વયોર્બાહ્યપઙ્ક્તાવેકૈકકોષ્ઠકમ્ ।
દ્વારેણાયોજ્ય વિમૃજેત્ સ્યાતાં કણ્ઠોપકણ્ઠકૌ ॥ ૬-

સંસ્થાપ્ય કોણેષ્વથ કોષ્ઠમેકં શિષ્ટૈઃ પૃથક્ કોષ્ઠકપઞ્ચકૈઃ સ્યુઃ ।
એકીકૃતૈર્વેદકપોલકાસ્તે તાવન્ત એવોપકપોલકાશ્ચ ॥ ૬-

અત્રાજિતે -
કપાલં તુ ભવેત્ તેષુ પદં પૂર્વાપરાયતમ્ ।
દક્ષિણોત્તરગં ચાપિ ભવેદુપકપોલકમ્ ॥ ઇતિ ।
પ્રાગુક્તમાર્ગેણ તુ કર્ણિકાદ્યં ચાપૂર્ય વીથિં ચ યથોક્તવર્ણૈઃ ।
દ્વારાણિ શુક્લેન કપોલકાસ્તે રક્તાસ્તથા પતિરુચોઽધ ચ સ્યુઃ ॥ ૬-

અત્રાજિતે બૃહત્કાલોત્તરે ચ -
કપોલોપકપોલાસ્તુ વહ્નિકોણાદિષુ ક્રમાત્ ।
રક્તં પીતં તથા શ્યામં શ્વેતં ચ પરિકલ્પયેત્ ॥ ઇતિ
વહ્ન્યાદિકોણકોષ્ઠાનિ પીતશ્યામાસિતારુણૈઃ ।
પૂરયેદ્ વાથ સર્વાણિ કૃષ્ણેન પરિપૂરયેત્ ॥ ૬-

બાહ્યે તુ શુક્લારુણકૃષ્ણવર્ણૈઃ પ્રાગ્વત્ સમાલિખ્ય ગુણત્રયં તત્ ।
સ્યાત્ સર્વતોભદ્રમિદં તુ કોણે ષટ્કોષ્ઠકૈકીકરણેન ભદ્રમ્ ॥ ૬-

મણ્ડલેષ્વપિ સર્વેષુ શુક્લાન્યબ્જદલાનિ તુ ।
દ્વારાણિ ચાથ વીથી સ્યાલ્લતાદ્યૈરવિશેષિતે ॥ ૬-

સર્વતોભદ્રાધિકારઃ ।
દ્વાત્રિંશદંશે ચતુરશ્રકેઽસ્મિન્ સહસ્રકં સઙ્કૃતિસંખ્યકં ચ ।
કોષ્ઠાનિ તન્મધ્યગતત્ત્વસંખ્યૈઃ કોષ્ઠૈઃ સરોજં તુ લિખેત્ પુરોવત્ ॥ ૬-

તદ્વાહ્યપઙ્ક્ત્યા પીઠં સ્યાત્ તદ્બાહ્યે સપ્તપઙ્ક્તિભિઃ ।
લિઙ્ગાષ્ટકં તુ વિલિખેદ્ દિક્સૂત્રોભયપાર્શ્વયોઃ ॥ ૬-

ઋતુવેદાક્ષિવેદર્તુકોષ્ઠૈઃ સ્યાત્ તિર્યગાયતૈઃ ।
પીઠં સકણ્ઠં બ્રહ્માદિજલપાદાન્તક શુભમ્ ॥ ૬-

પીઠોપરિષ્ટાત્ ખલુ મધ્યપઙ્ક્ત્યોર્યુગ્મસ્થતત્કોષ્ઠચતુષ્ટયેન ।
લિઙ્ગં ભવેત્ તદ્ગતમધ્યસૂત્રાન્મધ્યાન્તસંવર્તિતમસ્તકં વા ॥ ૬-

અન્તર્મુખાનિ લિઙ્ગાનિ બુભુક્ષૂણાં સમાલિખેત્ ।
વિપરીતં મુમુક્ષૂણામન્તઃપીઠાનિ કારયેત્ ॥ ૬-

તત્કણ્ઠપીઠોભયપાર્શ્વસંસ્થે ભદ્રે ચતુષ્કોષ્ઠવશાદ્ ભવેતામ્ ।
લિઙ્ગાન્તરાલેષ્વપિ પઞ્ચવિંશૈઃ કોષ્ઠૈસ્તુ કોણેષુ લતા વિધેયાઃ ॥ ૬-

ગોમૂત્રિકાવત્ સંસ્પૃષ્ટા રેખાસ્તત્કોષ્ઠગા યથા ।
તથાન્યરેખાલોપેન લતાઃ સ્યુર્વિદિગાયતાઃ ॥ ૬-

અશ્ર્યન્તરેષુ વલ્લીનાં પત્રાણ્યપ્યથવા લિખેત્ ।
વલ્લ્યાદૌ સક્તમૂલાનિ કુટિલાગ્રાદિકાન્યપિ ॥ ૬-

તદ્બાહ્યે પઙ્ક્તિયુગ્મેન વીથીં પ્રાગ્વત્ તુ માર્જયેત્ ।
વીથીં તથા કલ્પલતાવિશેષૈરાભૂષ્ય તદ્બાહ્યવૃતિત્રયેઽપિ ।
કોષ્ઠાનિ વેદર્તુવસુપ્રસંખ્યં દ્વારાર્થમન્તઃ પ્રભૃતીહ લુમ્પેત્ ॥ ૬-

શોભોપશોભેઽપિ સ્યાતાં દ્વિચતુષ્ષડ્વિલોપતઃ ।
ત્રિઃસપ્તકોષ્ઠાનિ પૃથક્ કોણે કોણે તુ માર્જયેત્ ॥ ૬-

પદ્માદિકં ભદ્રકવત્ તુ સર્વમાભૂષયેત્ પઞ્ચવિધૈસ્તુ ચૂર્ણૈઃ ।
લિઙ્ગાષ્ટકં પઞ્ચમુખોક્તવર્ણૈરિચ્છાનુરૂપં પરિપૂરયેદ્ વા ॥ ૬-

ઇતીદં પાર્વતીકાન્તમુક્તં પ્રાસાદમણ્ડલમ્ ।
અષ્ટલિઙ્ગલતાપદ્મવીથીપ્રાકારમણ્ડિતમ્ ॥ ૬-

પાર્વતીકાન્તપ્રાસાદાધિકારઃ ।
ચતુરશ્રં ચતુર્હસ્તં ક્ષેત્રં વિંશતિભાગિકમ્ ।
સ્યાચ્ચતુઃશતકોષ્ઠં તન્મધ્યેઽબ્જં તત્ત્વકોષ્ઠકૈઃ ॥ ૬-

પઙ્ક્ત્યૈકયા પીઠમથૈકયા સ્યાદ્ બીથી તતઃ પઙ્ક્તિચતુષ્ટયેન ।
તદ્દ્વારલિઙ્ગૈઃ પરિતો લતાઃ સ્યુસ્તદ્બાહ્યપઙ્ક્ત્યાપિ ચ બાહ્યવીથી ॥ ૬-

કુર્યાદ્ ભદ્રકવત્ પદ્મપીઠબીથીર્યથાવિધિ ।
પ્રતિપઙ્ક્તિદ્વિકોષ્ઠાષ્ટકોષ્ઠૈર્દ્વારાણિ દિક્ષ્વપિ ॥ ૬-

વીથ્યન્તરા દ્વારનિબદ્ધકોષ્ઠત્રયેણ ભૂપીઠમથૈકકોષ્ઠમ્ ।
સ્યાત્ કણ્ઠપીઠં ત્વથ તોયપટ્ટં કોષ્ઠૈસ્ત્રિભિર્લિઙ્ગમથૈકકોષ્ઠમ્ ॥ ૬-

અધશ્ચોર્ધ્વં ચ તત્કોષ્ઠાત્ પીઠકોષ્ઠચતુષ્ટયે ।
કોષ્ઠાન્તઃ કોણગં સૂત્રં કોષ્ઠસૂત્રાર્ધમાનતઃ ॥ ૬-

ભ્રમયિત્વા ત્યજેદ્ બાહ્યે ખણ્ડિતાશ્રિચતુષ્ટયમ્ ।
પીઠમેવં ભવેદ્ રમ્યં દ્વાદશાશ્રૈરલઙ્કૃતમ્ ॥ ૬-

પ્રાગ્વત્ સમાપૂર્ય તુ વર્ણચૂર્ણૈઃ પદ્માદિવીથ્યન્તમશેષબિમ્બમ્ ।
ખ્યાતં લતાલિઙ્ગસમુદ્ભવાખ્યં તન્મણ્ડલં શઙ્કરવલ્લભં યત્ ॥ ૬-

લતાલિઙ્ગોદ્ભવાધિકારઃ ।
ક્ષેત્રે ષોડશધાભક્તચતુરશ્રે ચતુર્દિશમ્ ।
પાર્વતીકાન્તવત્ કોષ્ઠૈઃ કુર્યાલ્લિઙ્ગચતુષ્ટયમ્ ॥ ૬-

મધ્યે વિશિષ્ટૈરપિ વેદકોષ્ઠૈર્લિઙ્ગાન્તરાલેષ્વપિ તત્પ્રસંખ્યૈઃ ।
ચતુર્દલાબ્જં ખયમેવ તૈઃ સ્યાલ્લિઙ્ગેષુ સંવર્તિતમસ્તકેષુ ॥ ૬-

ભદ્રાષ્ટકં સ્યાત્ કણ્ઠેષુ લતાઃ કોણેષુ પૂર્વવત્ ।
લિખિત્વા મણ્ડલં તત્ સ્યાત્ પઞ્ચબ્રહ્માભિધાનકમ્ ॥ ૬-

મધ્યેઽમ્બુજે વર્તુલકર્ણિકા સ્યાત્ પીતા ચ રક્તા તનુકેસરાલી ।
ઈશસ્તુ મધ્યે પુરુષાદયોઽપિ ખવર્ણદિગ્લિઙ્ગગતા ભવન્તિ ॥ ૬-

અસ્યૈવ તુ લતાસ્થાનેષ્વાલિખ્ય સ્વસ્તિકાનિ તુ ।
કોણાર્ધપઙ્ક્ત્યોર્વીથી સ્યાદ્ ગૌરીતિલકમણ્ડલે ॥ ૬-

નાભેઃ સમીપે પ્રથમં તુ કોષ્ઠં વક્રાયતં દ્વેઽથ પુનર્વિલુમ્પેત્ ।
તદ્દક્ષિણાવર્તચતુષ્પથાઙ્કં સ્યાત્ સ્વસ્તિકં ચાન્તરવીથિયુક્તમ્ ॥ ૬-

શ્યામપીતાસિતારક્તૈર્માર્ગાનાભૂષયેત્ ક્રમાત્ ।
ખણ્ડવીથીસ્તુ શુક્લેન લિઙ્ગાદન્યેન ભદ્રકે ॥ ૬-

પઞ્ચબ્રહ્મમણ્ડલગૌરીતિલકાધિકારઃ ।
ક્ષેત્રે તથાષ્ટાદશધા વિભક્તે કોષ્ઠાનિ ચાસ્મિન્ ત્રિશતં ચ વેદૈઃ ।
વિંશત્યપિ સ્યાત્ ખલુ તત્ત્વસંખ્યૈર્મધ્યે સરોજં વિલિખેત્ પુરોવત્ ॥ ૬-

અષ્ટાશાસ્વપિ ષટ્ત્રિંશત્કોષ્ઠૈઃ સ્યુઃ સ્વસ્તિકાન્યપિ ।
એકં ત્રીણિ તતઃ પઞ્ચ કોષ્ઠલોપક્રમઃ સ્મૃતઃ ॥ ૬-

એતત્ ખલુ સ્વસ્તિકમણ્ડલાબ્જં ક્ષેત્રેઽથવા દ્વાદશભાગિતેઽસ્મિન્ ।
મધ્યેઽમ્બુજં ષોડશકોષ્ઠકૈઃ સ્યાત્ સ્યુઃ સ્વસ્તિકાન્યષ્ટદિશાસુ તદ્વત્ ॥ ૬-

સ્વસ્તિકાન્યપિ પદ્મં ચ પ્રાગ્વદાપૂર્ય વર્ણકૈઃ ।
સ્વસ્ત્યર્થં સ્વસ્તિકં શસ્તં સર્વદેવાભિનન્દનમ્ ॥ ૬-

સ્વસ્તિકાબ્જદ્વયાધિકારઃ ।
ક્ષેત્રે તથાષ્ટાદશભાગિકેઽસ્મિન્ તન્મધ્યગઃ સ્વસ્તિકનાભિમાદૌ ।
સઙ્કલ્પ્ય લુમ્પેત્ તુ ચતુષ્પથાભં સમન્તતઃ કોષ્ઠકપઞ્ચકાનિ ॥ ૬-

કોષ્ઠમાત્રાયતા રેખાઃ કુટિલાઃ સ્વસ્તિકાકૃતૌ ।
પરસ્પરપયોધિન્યઃ સ્થાપ્યાઃ સ્યુઃ શેષલોપતઃ ॥ ૬-

પઞ્ચાશદસ્મિન્ ખલુ સપ્તકં ચ સ્યાત્ સ્વસ્તિકાનાં સહ ચાર્કભદ્રૈઃ ।
મધ્યે દ્વિપઞ્ચાશદપિ દ્વયં ચ સ્યાત્ સર્વતોભદ્રચતુષ્પથાનામ્ ॥ ૬-

કોણેષુ ચૈકકોષ્ઠાનિ શિષ્ટાન્યાભૂષયેત્ સિતૈઃ ।
નીલપીતારુણશ્યામૈર્ભદ્રાણ્યપિ ચતુષ્પથાન્ ॥ ૬-

એતદ્ધિ સર્વતોભદ્રસ્વસ્તિકં નામ મણ્ડલમ્ ।
સર્વસ્વસ્તિકમિત્યેતે પ્રાહુર્યચ્છિવયોઃ પ્રિયમ્ ॥ ૬-

ક્ષેત્રેઽથવા ષોડશધા વિભક્તે મન્વર્કદૃગ્વસ્વૃતુભેદિતે વા ।
પ્રાગ્વદ્ વિલોમાત્ ખલુ મણ્ડલાનિ સ્યુઃ સર્વતઃ સ્વસ્તિકભદ્રવન્તિ ॥ ૬-

સ્વસ્તિકસર્વતોભદ્રાણિ ।
ચતુરશ્રે દ્વિહસ્તે તુ ચક્રાબ્જં પીઠવર્જિતમ્ ।
સ્યાદેકનાભં તલ્લક્ષ્મ ભવેન્માનાઙ્ગુલક્રમાત્ ॥ ૬-

નિધાય સૂત્રં ત્વથ મધ્યબિન્દૌ પદ્માર્ધમાનેન નવાઙ્ગુલેન ।
ત્રિભિશ્ચ વસ્વબ્ધિમિતૈર્ભ્રમૈસ્તૈઃ સરોરુહં નાભ્યરનેમયઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

પદ્મં પુરોવદાલિખ્ય નાભિં પીતેન પૂરયેત્ ।
દલતુલ્યારકે ચક્રે દલરેખાઃ પ્રસાર્ય તુ ॥ ૬-

લિખેત્ તતસ્તેષ્વરકાન્ યથાવદ્ દલાદ્ દ્વિસંખ્યેષ્વરકેષુ તદ્વત્ ।
દલાગ્રસૂત્રૈર્દલસન્ધિસૂત્રૈઃ પ્રસારિતૈસ્તાવદિહારકાઃ સ્યુઃ ॥ ૬-

વિભજ્યારભુવં ત્રેધા દ્વાભ્યામન્તરથાઙ્કયેત્ ।
મત્સ્યવત્ તેષ્વથાસ્ફાલ્ય સૂત્રાણ્યેષુ લિખેદરાન્ ॥ ૬-

ઇન્દીવરાશ્વત્થદલોપમા વા તે માતુલુઙ્ગાકૃતયોઽથવા સ્યુઃ ।
અબ્જચ્છદાભાશ્ચ યવોદરા વા મધ્યૈઃ કૃશૈર્વાથ પિપીલિકાભાઃ ॥ ૬-

અરકાસ્ત્વરુણાઃ શ્યામાસ્તે સ્યુરેકાન્તરાઃ ક્રમાત્ ।
અન્તે ગોરોચનાભાઃ સ્યુઃ પીતાઃ સ્યુરરસન્ધયઃ ॥ ૬-

નેમિં ત્રિધા સંપ્રવિભજ્ય કુર્યાચ્છુક્લેન મધ્યે ત્વસિતેન બાહ્યે ।
પીતેન ચાન્તઃ પરિપૂર્ય કોણાન્ કૃષ્ણેન સસ્વસ્તિકચિહ્નરમ્યાન્ ॥ ૬-

અરસન્ધ્યન્તરાલસ્થો બહિર્નેમેઃ પરિભ્રમેત્ ।
અરસન્ધેસ્તુ મધ્યસ્થો ભ્રમયેદરમૂલકમ્ ॥ ૬-

મધ્યેઽરકાણાં સ્થિત્વા તુ ભ્રમયેદરમધ્યકમ્ ।
માતુલુઙ્ગફલાકારા એવં સિધ્યન્ત્યરાઃ ક્રમાત્ ॥ ૬-

અરાગ્રસંસ્થસ્ત્વરસન્ધિમૂલાત્ સૂત્રં તથારોભયપાર્શ્વસંસ્થમ્ ।
પૃથક્ સમાસ્ફાલ્ય તથારકાઃ સ્યુર્વિસ્તારિતેન્દીવરપત્રકલ્પાઃ ॥ ૬-

અરમધ્યસ્થિતોઽરાગ્રં કિઞ્ચિત્ ત્યક્ત્વાબ્જપત્રવત્ ।
અરસન્ધેર્ભ્રમાચ્ચાગ્રભ્રમાદબ્જદલારકાઃ ॥ ૬-

શાન્તાગ્રમૂલાઃ પૃથવસ્તુ મધ્યે કાર્યાસ્તૃતીયાંશતયારસન્ધેઃ ।
અન્તઃ પ્રવિષ્ટાસ્તુ યવોદરાખ્યાઃ સિધ્યન્તિ તે સ્યુઃ ક્રમશઃ શિતાગ્રાઃ ॥ ૬-

ત્રિધા વિભજ્યારક્ષેત્રં દ્વિતીયપ્રથમાંશયોઃ ।
મધ્યે સ્થિત્વા પરિભ્રમ્ય તૃતીયાંશે દલાગ્રવત્ ॥ ૬-

અર્ધચન્દ્રાભરેખાભ્યાં પત્રાગ્રં ચ સમાલિખેત્ ।
ઇત્થમશ્વત્થપત્રાભાસ્તત્રારાઃ સંભવન્તિ હિ ॥ ૬-

સ્થિત્વારસન્ધેરથ મધ્યમાંશે તિર્યગ્ભ્રમાચ્ચોભયતોઽરકાર્ઘાત્ ।
રેખાદ્વયાન્તઃ કૃશમધ્યકાઃ સ્યુઃ પિપીલિકાક્રોડસમાહ્વયારાઃ ॥ ૬-

અરસન્ધ્યન્તરા પુષ્પૈર્વિચિત્રૈરભિભૂષ્ય તુ ।
બિમ્બબાહ્યેઽથવા લિપ્તે પુષ્પાલીભિર્વિભૂષયેત્ ॥ ૬-

ઉક્તં તુ ચક્રામ્બુજમેકનાભં પ્રિયં શિવાર્યાહરિભાસ્કરાણામ્ ।
અન્યાનિ ચ સ્યુર્નવનાભકાન્તાન્યૂહ્યાનિ ચક્રામ્બુજમણ્ડલાનિ ॥ ૬-

ચક્રાબ્જાધિકારઃ ।
કર્ણિકાર્ધપ્રમાણેન પ્રાક્સ્થસૂત્રભ્રમક્રમાત્ ।
તદ્રેખાપાર્શ્વયોગેન મત્સ્યદ્વાદશકં ભવેત્ ॥ ૬-

સૂત્રેષુ તેષ્વાપતિતૈર્યથાવત્ સન્ધિસ્થસૂત્રૈર્દિનકૃચ્છતાબ્જમ્ ।
અષ્ટચ્છદાબ્જસ્ય સમપ્રભેદાત્ સ્યદમ્બુજં ષોડશપત્રશોભમ્ ॥ ૬-

કેસરવ્યોમરેખાન્તસૂત્રાત્ તત્કેસરાગ્રગાત્ ।
મત્સ્યવલ્લાઞ્છયિત્વા સ્યાત્ પઞ્ચપત્રં તુ પઙ્કજમ્ ॥ ૬-

કર્ણિકાદલસન્ધિભ્યાં પ્રાગ્વત્ ષટ્પત્રસિદ્ધયે ।
વ્યોમરેખાકર્ણિકાભ્યાં દલાગ્રસ્થં તુ સપ્તકે ॥ ૬-

દલસન્ધિકર્ણિકાભ્યાં દલસન્ધૌ ન્યસ્ય મત્સ્યચિહ્નેન ।
નવદલકં સ્યાત્ સૂત્રૈઃ પઞ્ચભિરાસ્ફાલ્ય પઙ્ક્તિપત્રં સ્યાત્ ॥ ૬-

કેસરાકાશયોર્મધ્યં વ્યોમ્નિ વિન્યસ્ય લાઞ્છયેત્ ।
એકાદશચ્છદં ત્વેવં પદ્મં સ્યાત્ સૂત્રપાતતઃ ॥ ૬-

પત્રાગ્રપત્રસન્ધિભ્યાં પત્રાગ્રે ન્યસ્ય લાઞ્છિતે ।
આસ્ફાલ્ય તેષુ સૂત્રાણિ તત્ સ્યાદભિકૃતિચ્છદમ્ ॥ ૬-

અતઃ પરં ચેદ્ દલવૃદ્ધિમિચ્છેદ્ દિશાનયૈવાત્ર યથાક્રમેણ ।
તદૂહતો મધ્યવશેન સૂત્રૈર્લિખેત્ સરોજાનિ યથાભિલાષમ્ ॥ ૬-

દલભેદલક્ષણમ્ ।
અર્ધચન્દ્રાદિકુણ્ડાનાં લક્ષ્મણા સૂત્રપાતતઃ ।
અર્ધચન્દ્રાદિબિમ્બાનિ કુર્યાત્ કામાનુસારતઃ ॥ ૬-

વેદાશ્રિકે દિગ્વિદિગન્તરે સ્યુર્દ્વ્યષ્ટસૂત્રૈઃ પતિતૈસ્તુ દીર્ઘૈઃ ।
દ્વાત્રિંશદંશાઃ પરિતોઽથ તેષુ ક્ષેત્રાણિ પઞ્ચ ભ્રમણાદ્ ભવન્તિ ॥ ૬-

અષ્ટાઙ્ગુલૈઃ સ્યાત્ કમલાર્ધમાદૌ ત્રિભિસ્તુ પીઠં ત્રિભિરેવ નાભિઃ ।
વીથીશ્ચતુર્ભિસ્તુ ષડઙ્ગુલૈઃ સ્યુર્દ્વારાણિ શોભાસ્ત્વપિ ચોપશોભાઃ ॥ ૬-

પ્રાગ્વત્ સરોજં ત્વિહ વૃત્તપીઠં નાભિર્ગુણૈર્હંસશરાબ્જશઙ્ખૈઃ ।
વીથિર્ભવેદ્ વારચતુષ્ટયાઢ્યં વર્ણક્રમાદ્ ભદ્રકવદ્ વિધેયમ્ ॥ ૬-

દ્વારાદિષુ વિશેષોઽત્ર સ્યાત્ તત્ક્ષેત્રં દ્વિધા ભ્રમાત્ ।
અન્તર્વેદાંશકૈર્બાહ્યૈર્દ્વારાણિ સ્યુઃ ષડંશકૈઃ ॥ ૬-

પ્રાગ્વચ્ શોભોપશોભે સ્તાં કોણલક્ષ્માપિ કથ્યતે ।
અન્તર્મુખાસ્તે કલશાસ્તુ કોણા વેદાંશવક્ત્રા દ્વિતયાંશકણ્ઠાઃ ।
તત્કોણપાર્શ્વાન્તવિવર્તને સ્યુઃ પૃથૂદરાવર્તિતવિષ્ટરાન્તાઃ ॥ ૬-

માયાચક્રાહ્વયં ત્વેવં શક્તીનાં મણ્ડલં સ્મૃતમ્ ॥ ૬-

માયાચક્રાધિકારઃ ।
વક્ષ્યેઽથ બિમ્બં ત્રિપુરાભિધાનં ક્ષેત્રં તુ કુર્યાચ્ચતુરશ્રદીર્ઘમ્ ।
યુક્ત્યા પુરોવચ્ચ પરૈશ્ચ સૂત્રૈઃ સ્યાદ્ દ્વિત્રિહસ્તાયતવિસ્તૃતં તત્ ॥ ૬-

પ્રાગાયતં ત્રયસ્ત્રિંશત્સૂત્રાણ્યત્ર નિપાતયેત્ ।
યામ્યોદગાયતં સપ્તચત્વારિંશચ્ચ સંખ્યયા ॥ ૬-

કોષ્ઠાનિ ચાસ્મિન્નથવર્ય(?)સંખ્યં
મધ્યેઽસ્ય કોષ્ઠૈરપિ તત્ત્વસંખ્યૈઃ ।
સ્યાત્ પઙ્કજં તત્પરિતસ્તુ પઙ્ક્તિં
ત્યક્ત્વાસ્ય પૂર્વાપરતોઽમ્બુજે સ્તામ્ ॥ ૬-

પરિતોઽબ્જત્રયસ્યાત્ર પઙ્ક્તિમેકાં વિલોપયેત્ ।
ચતુરશ્રાકૃતિર્દીર્ઘા સા ચાન્તર્વીથિસંજ્ઞિતા ॥ ૬-

તદ્બાહ્યપઙ્ક્ત્યા પરિતસ્તુ પીઠં કોષ્ઠૈસ્તથા પઞ્ચભિરસ્ય કોણાત્ ।
કુર્યાચ્ચ પૂર્વાપરદક્ષિણોદગ્ગાત્રાણિ વસ્વષ્ટચતુષ્કવેદૈઃ ॥ ૬-

કોણાગાત્રકમધ્યેષુ પઞ્ચ કોષ્ઠાનિ લોપયેત્ ।
પીઠમેકં ત્રિપદ્માનાં સ્યાદ્ દીર્ઘચતુરશ્રકમ્ ॥ ૬-

તદ્વાહ્યયામ્યોત્તરપૂર્વપશ્ચાલ્લિઙ્ગાનિ ષટ્સપ્તકકોષ્ઠકૈઃ સ્યુઃ ।
તિર્યગ્રસૈસ્તદ્દિશિ સપ્તપાઙ્ક્તૈઃ કોષ્ઠૈર્યથોક્તં ચતુરશ્રકેષુ ॥ ૬-

લિઙ્ગાનાં પાર્શ્વયોર્દ્વન્દ્વે ચતુરશ્રે વિલોપયેત્ ।
પૃથક્પૃથગ્વૈ ષટ્ત્રિંશત્કોષ્ઠૈસ્તાનિ ભવન્તિ હિ ॥ ૬-

તદ્વત્ કોણચતુષ્કેષુ ષટ્ત્રિંશત્સંખ્યકોષ્ઠકૈઃ ।
દીર્ઘેષુ ચતુરશ્રેષુ નૃત્યદ્ધંસાન્ સમાલિખેત્ ॥ ૬-

રક્તાનિ પદ્મચ્છદનાનિ લક્ષ્મીજયાર્થસૌભાગ્યકરાણિ કુર્યાત્ ।
શુક્લાનિ વિદ્યાકવિતાદિસિદ્ધ્યૈ શેષં પુરોવત્ ખલુ કર્ણિકાદ્યમ્ ॥ ૬-

અન્તર્વીથીં તુ પીતેન ચતુરશ્રેષ્વથાષ્ટસુ ।
શઙ્ખૌ ચક્રે ચ સંલિખ્ય ચત્વાર્યબ્જાનિ ચાલિખેત્ ॥ ૬-

વીથ્યાં લતા સ્યાત્ પરિશિષ્ટપઙ્ક્તિત્રયેણ દિગ્દ્વારચતુષ્ટયાદ્યમ્ ।
લુમ્પેત્ ષડષ્ટૌ દશ કોષ્ઠકાનિ દ્વારદ્વયે દક્ષિણતશ્ચ સૌમ્યે ॥ ૬-

શોભોપશોભાસિદ્ધ્યર્થં કોષ્ઠાન્યુત્તરયામ્યયોઃ ।
ચતુઃષડષ્ટૌ પ્રાગાપ્યે દ્વે ચતુઃષટ્ ચ લોપયેત્ ॥ ૬-

દ્વારે પ્રાક્પશ્ચિમે સ્યાતાં વેદર્તુવસુકોષ્ઠકૈઃ ।
ત્રિસપ્તકોષ્ઠૈઃ કોણાઃ સ્યુસ્તત્પાદાશ્ચર્તુકોષ્ઠકૈઃ ॥ ૬-

ત્રિપુરામણ્ડલાધિકારઃ ।
ક્ષેત્રે વિંશતિધા દ્વિધા પુનરિદં નિર્ભિદ્ય વેદાશ્રકં
કોષ્ઠાનાં ખલુ ષટ્શતં દશશતં ચાત્રાસ્તિ તન્મધ્યતઃ ।
ષટ્ત્રિંશત્કચતુષ્ટયેન તુ ભવેલ્લિઙ્ગં સપીઠં મહત્
તત્ત્રિંશદ્દ્વયનાગષોડશમિતૈઃ કોષ્ઠૈસ્તુ પીઠાદિકમ્ ॥ ૬-

પઙ્ક્તિં તત્પરિતો વિમૃજ્ય તુ બહિઃપઙ્ક્ત્યા ચ પીઠં ભવેત્
તદ્બાહ્યે મુનિપઙ્ક્તિતત્ત્વગણનાકોષ્ઠૈઃ પૃથક્ પૂર્વવત્ ।
પદ્માનિ ક્રમશોઽષ્ટદિક્ષુ વિલિખેલ્લિઙ્ગે ચ તત્પાર્શ્વયોઃ
ષડ્ભિર્વિંશતિકોષ્ઠકૈશ્ચ પરિતઃ પઙ્ક્તિદ્વયાદ્ વીથિકાઃ ॥ ૬-

ઈશાનાદિબ્રહ્મવર્ણાનિ ચાસ્મિન્ લિઙ્ગાનિ સ્યુઃ શિષ્ટલિઙ્ગાનિ પદ્માત્ ।
વ્યસ્તૈર્વર્ણૈઃ શુક્લરક્તાચ્છરક્તૈઃ પ્રાગાદ્યબ્જે સંલિખેદુક્તમાર્ગાન્ ॥ ૬-

સંયુક્તાન્ ક્રમશઃ પ્રદક્ષિણમથો વીથ્યાં તુ શઙ્ખાલ્લિખે-
ચ્છુક્લાભાન્ યદિ મણ્ડલં ભવતિ તદ્યચ્છઙ્ખમાલાહ્વયમ્ ।
હંસાશ્ચેદિહ હંસમાલમૃતુભિઃ સ્યાદષ્ટદિક્સંસ્થિતૈ-
ર્દ્વારાણિ ત્રિશરાંશ્ચ કોષ્ઠવિહિતાઃ શોભાશ્ચ પઙ્ક્તિત્રયે ॥ ૬-

કોણાઃ સ્યુઃ સપ્તવિંશત્યા કોષ્ઠાનાં તત્ત્રિપઙ્ક્તિષુ ।
કૃષ્ણેનાચ્છાદ્ય તત્રાપિ સ્વસ્તિકાબ્જાદિકં લિખેત્ ॥ ૬-

લિઙ્ગોદરશઙ્ખમાલાદ્યધિકારઃ ।
ચક્રાબ્જાદિતરાણિ શક્તિશિવયોઃ પૂજાસુ દીક્ષાદિકે
શસ્તાન્યત્ર પવિત્રકાદિષુ તથા સસ્વસ્તિલિઙ્ગાન્યપિ ।
ચક્રાબ્જાન્યપિ ભદ્રકાણિ સવિતુર્વિષ્ણોશ્ચ લક્ષ્મ્યા વિધેઃ
શક્તીનાં ત્રિપુરાખ્યશઙ્ખકલશા માયામ્બુજં ચોદિતમ્ ॥ ૬-

યથોદિતસ્તુ શક્તિનાં તથેન્દ્રસ્મરભોગિનામ્ ।
વિઘ્નેશાનલષડ્વક્ત્રાઃ પૂજ્યાઃ સ્યુઃ સ્વસ્તિકેષ્વિહ ॥ ૬-

સર્વે સર્વેષુ વા પૂજ્યાસ્તત્તત્કર્માનુસારતઃ ।
ઇતિ કુણ્ડમણ્ડલવિધિઃ પ્રધાનતઃ કથિતઃ શિવાદિસુરપૂજનોચિતઃ ।
બહુધા નિરૂપ્ય વિવિધાન્ શિવાગમાનિહ સાધકેન્દ્રમાનસાં પ્રિયઙ્કરઃ ॥ ૬-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે કુણ્ડમણ્ડલવિધિઃ ષષ્ઠઃ પટલઃ ।
અથ સપ્તમઃ પટલઃ
વક્ષ્યે સ્રુક્સ્રુવયોશ્ચ લક્ષણમથો સ્રુગ્ઘસ્તમાત્રાયતા
પાલાશી ખદિરોદ્ભવાપિ ચ તથા સ્યાચ્છામિલી શોભના ।
વેદાશ્રં તુ મુખં સ્વરાઙ્ગુલમિતં શ્રેષ્ઠં રસૈર્વા શરૈ-
ર્મધ્યં ચાપ્યધમં ચ નિમ્નમિહ તન્મધ્યે ત્રિભાગાસ્તૃતમ્ ॥ ૭-

વિસ્તારેણ સમં હિ ખાતમપિ તદ્ વૃત્તં બહિર્મેખલા -
સ્રિસ્રઃ સ્યુઃ કમલં તથૈવ પરિતસ્તાસાં તુ બાહ્યે ભવેત્ ।
કણ્ઠો ગોલકવિસ્તૃતાઙ્ગુલમિતો દૈર્ઘ્યેણ તસ્યોર્ધ્વતઃ
સ્યાદગ્રં ચતુરઙ્ગુલાયતમથો વિસ્તારતસ્તત્સમમ્ ॥ ૭-

કણ્ઠસ્યાપ્યથ મધ્યવર્તિ સુષિરં તદ્ વૈ ત્રિકોણાયતં
નિર્ગચ્છેદ્ધિ યથાયતં તદવટં યાવત્ કનિષ્ઠા વિશેત્ ।
તત્પૃષ્ઠં કમલાઙ્કિતં ખલુ મુખં સર્વં ગજોષ્ઠોપમં
શિષ્ટં વર્તુલદણ્ડમસ્ય તુ ભવેદગ્રં સરોજાઙ્કિતમ્ ॥ ૭-

દણ્ડાગ્રં પરિણાહતઃ સરસિજસ્યાધો યથર્ત્વઙ્ગુલં
સ્થૂલોઽસૌ ક્રમશઃ પ્રકોષ્ઠમિવ તન્મૂલં ચ વસ્વઙ્ગુલમ્ ।
તત્ર સ્યાદ્ વૃષભોઽથવા સરસિજં શ્લક્ષ્ણાકૃતિઃ સર્વતો
નિર્દોષઃ શુભદેશજાન્ ક્ષિતિરુહાઞ્છિત્વા સ્રુચં કારયેત્ ॥ ૭-

સ્રુગ્જાતિસ્તુ ભવેત્ સ્રુવં સુવિહિતં તાલદ્વયાયામકં
કુર્યાદ્ વર્તુલમઙ્ગુલેન વદનં તસ્યાવટેઽર્ધાઙ્ગુલે ।
ભિત્તિર્મધ્યગતા સ્મૃતા યવમિતા તદ્ગર્તયોઃ શ્લક્ષ્ણયોઃ
કર્ષાજ્યસ્થિતિ ગોષ્પદાકૃતિ ચ તત્પૃષ્ઠે યવાભ્યાં સ્ફિજૌ ॥ ૭-

સ્ફિઙ્મધ્યેન યવપ્રમાણવિહિતા રેખા ચ વક્ત્રાદધઃ
કણ્ઠઃ પઙ્કજલક્ષણસ્તુ તદધો દણ્ડઃ સુવૃત્તઃ સમઃ ।
દણ્ડાગ્રં પરિણાહતોઽઙ્ગુલમિતં મૂલં તતોઽધ્યર્ધતઃ
સ્યાદ્ ગોપુચ્છનિભં ગલાત્ પ્રભૃતિ તત્ સ્થૂલં હિ મૂલં યથા ॥ ૭-

બાહુમાત્રિયોઽરત્નિમાત્રિયો વા સ્રુચ ઇત્યન્યે ।
સ્રુક્સ્રુવાધિકારઃ ।
ભિત્ત્વા શોભનશાખિકાં યદિ ભવેચ્છમ્યુદ્ગતાશ્વત્થજા
નો ચેત્ કેવલપિપ્પલાત્ તદરણિર્ભાન્વઙ્ગુલૈરાયતા ।
નાહોઽસ્યાસ્તુ ષડઙ્ગુલેન તુ શિરો મૂલેઽઙ્ઘ્રિરગ્રે સ્મૃતો
યોનિર્મધ્યગતાઙ્ગુલૈઃ શ્રુતિમિતૈર્મન્થાનયોગ્યા ભવેત્ ॥ ૭-

અશ્વત્થેન તથોત્તરારણિરપિ સ્યાત્ ષડ્ભિરેવાઙ્ગુલૈઃ
કુર્યાદ્ ભ્રામકમસ્ય ખાદિરમૃજં નેત્રં ચ રજ્જું દૃઢામ્ ।
તત્રાગ્નિં જનયેત્ તથેન્ધનમપિ ત્વગ્વર્જિતં સારવદ્
ભિન્નં શસ્તતરૂદ્ભવં ધમનમપ્યગ્નેર્ધવિત્રાદિના ॥ ૭-

અરણ્યાદિવિધિઃ ।
વક્રાઃ શીર્ણદલાઃ કૃશાઃ કૃમિહતા ભિન્નાસ્ત્વશસ્ત્રાહૃતા
હ્રસ્વાઃ સ્થૂલગતત્વચોઽપ્યુપહતા દીર્ઘાગ્નિદગ્ધાદયઃ ।
વર્જ્યાઃ સ્યુઃ સમિધઃ શુચિસ્થલભુવઃ શેષાઃ સમં છેદિતા
મધ્યાનામિઅકયોસ્તુ નાહસદૃશાઃ શસ્તાઃ કનિષ્ઠાધમાઃ ॥ ૭-

તાલાયતાસ્તુ સમિધઃ ખલુ શાન્તિકાદૌ
સપ્તાઙ્ગુલા ભ્રમણચાટનકેષુ શસ્તાઃ ।
વિદ્વેષસાધનવિધૌ ચતુરઙ્ગુલાસ્તા
વક્રાઃ ષડઙ્ગુલમિતા અપિ મારણેષુ ॥ ૭-

આકૃષ્ટિવશ્યવિષયેષુ શરાઙ્ગુલાઃ સ્યુઃ
પ્રાદેશમાત્રસમિધોઽપ્યવિશેષકૃત્યે ।
ક્ષુદ્રેષુ પૃષ્ઠમનલે જુહુયાત્ તથાગ્રં
ચાગ્નૌ જુહોતિ હિ શુભેષુ યથોપદેશમ્ ॥ ૭-

ઇધ્મોઽષ્ટાદશભિઃ સમિદ્ભિરુદિતઃ પ્રાદેશમાત્રોઽથવા
રત્ન્યાયામમિતઃ ક્વચિત્ પરિધયો હસ્તાયતાઃ સ્યુસ્રયઃ ।
દીર્ઘો દક્ષિણતસ્તુ પશ્ચિમશયઃ સ્થૂલસ્તનુર્હ્રસ્વકઃ
સૌમ્યે કૌશિકજાશ્ચ પાલકકુશાઃ શ્રેષ્ઠા હિ દર્ભાઃ ક્રમાત્ ॥ ૭-

વ્યગ્રા હસ્તનખાહૃતાઃ કૃમિહતાઃ કર્માન્તરાયોજિતાઃ
યામ્યા વ્યાઘ્રવિલઙ્ઘનાદ્યુપહતા ધૂમ્રોર્ધ્વશુષ્કાદયઃ ।
વર્જ્યાઃ શ્યામલકોમલાઃ પ્રતિનવાલૂનાર્દ્રશુષ્કાસ્તથા
દર્ભાઃ સ્યુર્યદિહાગ્નિકાર્યપટલે વેણ્યાદિકં ચોદિતમ્ ॥ ૭-

તત્ર ત્રિંશદ્દર્ભદલકૃતા વેણિઃ । અષ્ટ્યત્યષ્ટિધૃત્યતિધૃતિસંખ્યા વા દર્ભાઃ પરિસ્તરણે સ્યુઃ । તત્ત્વસંખ્યાદર્ભૈર્બદ્ધં કૂર્ચં જ્ઞાનખડ્ગઃ । દર્ભદ્વયેન સામાન્યમ્ । દર્ભપઞ્ચકેન વિશેષકૂર્ચમિતિ સંહિતાટીકાયામ્ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિર્દર્ભૈઃ પ્રણીતાપ્રોક્ષણીવિધૌ ।
કૂર્ચદ્વયં ભવેત્ સપ્તદશભિર્બ્રહ્મકૂર્ચકમ્ ॥ ૭-

દ્વાદશાઙ્ગુલકં દણ્ડં બ્રહ્મગ્રન્થ્યેકમઙ્ગુલમ્ ।
તદગ્રં ત્ર્યઙ્ગુલાયામં કૂર્ચાનાં તુ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૭-

મધ્યેન ગ્રથિતં તુ દર્ભયુગલં પ્રાદેશમાત્રં ભવેત્
સંસ્કારે તુ પવિત્રકં સ્મૃતમથ દ્વન્દ્વં ચ વિદ્યોતને ।
સ્રુક્સમ્માર્જનકે ત્વતુષ્ટયમિહ સ્યાદ્ વૈ કુશાનાં ઘૃતે
દર્ભાગ્રદ્વયમઙ્ગુલાયતમથાત્રાર્કાઙ્ગુલં પ્રસ્તરે ॥ ૭-

તાલાયતાભ્યાં દર્ભાભ્યાં ગ્રથિતં ચતુરઙ્ગુલમ્ ।
પવિત્રં સ્યાદ્ દ્વિજાતીનાં ત્રિભિઃ ક્ષુદ્રેષુ હસ્તયોઃ ॥ ૭-

બ્રહ્મગ્રન્થિર્દ્વિજાતીનાં સ્મૃતો હસ્તપવિત્રકે ।
કેવલશ્ચાનુલોમાનાં દૂર્વૈવ સ્ત્રીચતુર્થયોઃ ॥ ૭-

દશોત્તરશતં ત્વેવં દર્ભાઃ સ્યુઃ પ્રસ્તારં વિના ।
ઇતિ બૌધાયનમતમ્ ।
ઇધ્મવર્હિષાં વિધિઃ ।
ભૂમિઃ સ્થણ્ડિલસંજ્ઞિતા સપદિ યા ગોગોમયાલેપિતા
ગોકર્ણાષ્ટકમાત્રકં ષડથ વા ગોચર્મમાત્રં સ્મૃતમ્ ।
નદ્યાદેઃ સિકતાઃ શુભાસ્તુ ધવલાઃ પ્રસ્થૈર્મિતાઃ પઞ્ચભિઃ
સામાન્યેન તદાહ હોમવિષયે બોધાયનઃ સ્થણ્ડિલે ॥ ૭-

સ્થાલ્યાજ્યસ્ય ભવેચ્છરાવસદૃશી વિસ્તારતોઽષ્ટાઙ્ગુલા
વિસ્તારાર્ધસમુચ્છ્રયાપિ ચ ભવેન્નાલં ચ વેદાઙ્ગુલમ્ ।
વિસ્તારેણ ષડઙ્ગુલોચ્છ્રિતસમં પાત્રં પ્રણીતામ્ભસાં
સ્યાદષ્ટાઙ્ગુલવિસ્તૃતોચ્છ્રયસમા નાલાન્વિતા પ્રોક્ષણી ॥ ૭-

અત્ર પૌષ્કરે -
સર્વત્ર સ્વર્ણરજતતામ્રમૃન્મયાનિ પાત્રાણિ ઉત્તમમધ્યમાધમફલાનિ ભવન્તિ ઇતિ ।
અષ્ટાભિઃ કુડુબૈઃ પ્રપૂરિતચરુઃ સ્થાલી સ્મૃતા ચાધમા
મધ્યાર્કૈર્વસુયુગ્મકૈઃ પરિમિતા સ્યાદુત્તમા તામ્રજા ।
શ્રેષ્ઠાદ્યાસ્ત્વધમાસ્ત્રિસપ્તકમિતા દર્વ્યઙ્ગુલાનાં ભવેદ્
દૈર્ઘ્યાત્ સપ્તશરાઙ્ગુલૈરિહ શિરોવૃત્તં તુ પુચ્છં દ્વયાત્ ॥ ૭-

શાલીનાં સિતતણ્ડુલાઃ સકલમા નીવારજાઃ ષાષ્ટિકાઃ
સંશુદ્ધાસ્તુષશર્કરાદિરહિતાઃ શુક્લાર્જિતાઃ સ્યુશ્ચરોઃ ।
શ્રેષ્ઠં યત્ સ્વપશોર્નવં ઘૃતમથ ક્રીતં નવં મધ્યમં
ક્રીતાજ્યં યદનૂતનં તદધમં ગવ્યં ભવેદ્ ગાલિતમ્ ॥ ૭-

ક્ષૌદ્રં ગન્ધરસાદ્યદૂષિતમપિ ક્રીતં પુનર્ગાલિતં
ગ્રાહ્યં ક્રીતસિતોપલાદ્યભિનવં ખણ્ડં ગુલં ચૈક્ષવમ્ ।
પૂર્વં પૂર્વમિહ પ્રશસ્તમખિલં શુદ્ધં ચ શુક્લાર્જિતં
હોમાદેશ્ચ તિલાદિધાન્યમખિલં સંશોધ્ય તુ ક્ષાલિતમ્ ॥ ૭-

યચ્ચાન્યત્ ફલમૂલવસ્તુ સુરસં ગ્રાહ્યં વિશુદ્ધં નવં
તત્રાઙ્ગુષ્ઠમિતાહુતિસ્તુ કથિતા હ્યન્નસ્ય શાલ્યાદિષુ ।
સ્યાત્ પઞ્ચાઙ્ગુલિભિર્ધૃતં દ્રવરસેષૂક્તં સ્રુવાપૂરિતં
લાજાનાં ખલુ મુષ્ટિરેવ કુસુમેષ્વેકૈકમબ્જાદિષુ ॥ ૭-

વલ્લીનાં ચતુરઙ્ગુલં કણતિલે સક્તુષ્વપિ સ્યાન્મૃગી
સાઙ્ગુષ્ઠા ખલુ મધ્યમાઙ્ગુલિયુતા નામ્ના મૃગીસંજ્ઞિતા ।
ગન્ધાનાં ચણકીમિતં તુ બદરીબીજોપમં ગુગ્ગુલો-
ર્ભક્ષ્યાણાં ચ મહાફલાદિષુ ભવેદક્ષપ્રમાણાહુતિઃ ॥ ૭-

ખર્જૂરેઙ્ગુદગોસ્તનીબદરિકાજમ્બૂફલાનાં તથા
પત્રાણાં પૃથગેકમેકમુદિતા પર્વૈકમિક્ષોરપિ ।
નાનાભક્ષ્યવિમિશ્રહોમવિષયે પઞ્ચાઙ્ગુલીભિર્ધૃતં
દૂર્વાગ્રત્રિતયં તથૈવ સમિધામેકૈકમેવાહુતિઃ ॥ ૭-

આહુતિપ્રમાણમ્ ।
સ્યાદ્ વર્ધન્યપિ પૂર્ણભારસલિલા કુંભશ્ચ ખાર્યમ્બુભૃદ્
દ્રોણામ્ભઃપરિપૂરિતસ્તુ કલશઃ પૂર્ણં શિવાત્ કર્કરી ।
પૂર્ણા સ્યાદ્ ઘટિકાઢકેન કુડુબદ્વન્દ્વં શરાવં ભવે-
દાપૂર્ણં કુડુબેન વા પ્રસરતઃ શઙ્ખશ્ચ દીપસ્તથા ॥ ૭-

પાત્રમાનમ્ ।
વક્ષ્યે શુદ્ધિમપીહ પાત્રવિષયાં દ્રવ્યાદિકાનાં તથા
યાવદ્ ગન્ધવિલેપનાદ્યપગમસ્તાવજ્જલૈઃ ક્ષાલયેત્ ।
ચૂર્ણૈરપ્યવઘર્ષયેત્ પુનરપિ પ્રક્ષાલ્ય ચોષ્ણૈર્જલૈઃ
પાત્રાણાં ભવતીહ શુદ્ધિરધુના શુદ્ધિર્વિશિષ્ટોચ્યતે ॥ ૭-

સૌવર્ણં સલિલેન શુધ્યતિ યથા લેપાપનોદો ભવેત્
પાત્રં શુલ્બમયં તથામ્લસલિલૈસ્તારોદ્ભવં ગોમયાત્ ।
કાંસ્યં ભસ્મજલૈસ્તથા મણિમયં સૂર્યાંશુભિર્વામ્ભસા
મૃત્પાત્રં દહનેન ચેદભિનવં તત્તક્ષણાદ્ દારવમ્ ॥ ૭-

દાહાદાયસશુદ્ધિરેવમુદિતા લૌહાનિ તત્કર્તૃભિઃ
સ્પર્શાદ્ વા તુરગાનનાભિગમનાચ્છુધ્યન્ત્યનત્યાહતૌ ।
શુદ્ધિશ્ચર્મસુ રજ્જુવસ્ત્રવિષયે ચેત્ ક્ષારવારિપ્લવાત્
સ્યાચ્ચાલાબુકવૈણવેઽમ્બુપવનં ગોપાલકાઘર્ષણાત્ ॥ ૭-

શુદ્ધિઃ સોદકભાજનેષ્વપિ ભવેત્ પર્યગ્નિ કૃત્વા તથા
ધાન્યાનાં ફલદર્ભમૂલસમિધાં સંપ્રોક્ષણાધાવનૈઃ ।
કૌશેયાદિદુકૂલપટ્ટવસનાન્યાલબ્ધરઙ્ગાનિ યા-
ન્યમ્ભઃસેકવિરાગકાણિ ધવલૈઃ શુધ્યન્તિ સિદ્ધાર્થકૈઃ ॥ ૭-

ત્યાજ્યં દારવવૈણવાદિકમથો ભાણ્ડં તથા માર્ત્તિકં
શ્લેષ્મોચ્છિષ્ટમલાદિદુષ્ટમથવા નિર્માલ્યસન્દૂષિતમ્ ।
સ્નેહાનામપિ શુદ્ધિરત્યુપહતિર્નોચેદભિદ્યોતના-
ચ્છુધ્યેદમ્બુજલાશયાદિષુ નિશાસ્વગ્નેઃ શિખાદર્શનાત્ ॥ ૭-

ગોભિર્વાધ્યુષિતા નિખાનિતતલાકૃષ્ટાથવા સૂદ્ઘૃતા
ભૂઃ શુધ્યેદ્ ભવનાદિકં ચ સલિલૈઃ સદ્ગોમયાલેપિતમ્ ।
પુણ્યાહાદ્ દ્વિજભોજનૈરપિ તથા ચોલ્લેખનાદ્ વા સ્થલં
શુધ્યેત્ પાતકીનાભિભાષ્ય વચસાં શુદ્ધિર્દ્વિજાભાષણાત્ ॥ ૭-

પ્રાણાયામૈઃ શુધ્યતિ દેહઃ સમનસ્કઃ
સ્પૃષ્ટ્વાસ્પૃશ્યાનપ્સુ નિમગ્નઃ સહચેલઃ ।
જગ્ધ્વા યત્તદ્ વા ક્ષુતનિષ્ઠીવનજૃમ્ભા-
સ્વાચમ્યાદ્ભિશ્ચાન્ત્યજશૂદ્રાદ્યવલોકે ॥ ૭-

નિઃ સાર્યામ્ભઃ કૂપજલાદેર્મહદર્ણો-
વેગાત્ સ્પૃષ્ટં વાંશુભિરંશોરિહ શુધ્યેત્ ।
સામાન્યાગ્નિઃ પ્રોક્ષણતોઽન્યત્ર ગતો વા
પ્રાયશ્ચિત્તાદ્ ચાગ્નિમુખાચ્ચાહિતવહ્નિઃ ॥ ૭-

ગન્ધાદીનાં મન્ત્રજલૈઃ પ્રોક્ષણતઃ સ્યાચ્-
છુદ્ધિઃ ક્ષીરે ચાન્ધસિ વાજ્યં ત્વભિધાર્ય ।
દર્ભોદ્યોતાચ્છુધ્યતિ નાતિપ્રહતિશ્ચે-
ચ્છિષ્ટાનામપ્યેવમિવોહ્યા પરિશુદ્ધિઃ ॥ ૭-

સામાન્યેયં સર્વગુણાનામપિ હેતુઃ
કર્મદ્રવ્યસ્વાત્મસુ સુદ્ધિર્મનસો યા ।
શુદ્ધિઃ સા સાદ્યસ્ય તુ રાગાદ્યવિદુષ્ટા
ચેચ્ચત્વારોઽપ્યસ્ય કરસ્થાઃ પુરુષાર્થાઃ ॥ ૭-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે સ્રુક્સુવાદિલક્ષણં નામ સપ્તમઃ પટલઃ ।
અથાષ્ટમઃ પટલઃ
અથ મન્ત્રાત્મભૂતાનાં દેવતાનાં યથોચિતા ।
પૂજા સિદ્ધિકરી જ્ઞેયા દૃષ્ટાદૃષ્ટફલપ્રદા ॥ ૮-

તયા સ્યુર્દેવતાસ્તુષ્ટાઃ પુરુષાર્થફલપ્રદાઃ ।
પૂજા સા ત્રિવિધા જ્ઞેયા શ્રેષ્ઠમધ્યાધમક્રમાત્ ॥ ૮-

પૂજોત્તમા ભવતિ ષોડશધોપચારૈર્યા મધ્યમા પ્રભવતીહ દશોપચારા ।
પઞ્ચોપચારવિધિના ત્વધમા સપર્યેત્યાસાં યથા વિભવમર્ચનમાશ્રયીત ॥ ૮-

કલ્પતન્ત્રગુરુપ્રોક્તા યસ્ય મન્ત્રસ્ય યાદૃશી ।
પૂજા શ્રેષ્ઠાદિભેદેન તયારાધ્યૈષ સાધયેત્ ॥ ૮-

આસનાવાહનાર્ઘ્યાદિ પાદ્યમાચમનીયકમ્ ।
સાઙ્ગોપાઙ્ગ તથા સ્નાનં વાસનાભરણાનિ ચ ॥ ૮-

ગન્ધઃ પુષ્પં તથા ધૂપો દીપશ્ચરુનિવેદનમ્ ।
અગ્નિકાર્યં નમસ્કારો જપપૂજાસમર્પણમ્ ॥ ૮-

ઇતિ ષોડશધોદ્દિષ્ટા હ્યુપચારાઃ સમાસતઃ ।
અર્ઘ્યં પાદ્યં તથાચામઃ સ્નાનં ગન્ધશ્ચ પુષ્પકમ્ ॥ ૮-

ધૂપદીપનિવેદ્યાનિ નમસ્કારશ્ચ તે દશ ।
મધ્યમાયાં તુ પૂજાયામુપચારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૮-

ગન્ધઃ પૂષ્પં ધૂપદીપૌ નિવેદ્યં પઞ્ચૈવં સ્યુસ્તૂપચારાઃ કનિષ્ઠે ।
અપ્યેતેષાં લક્ષણાનાં પ્રભેદાઃ સંલિખ્યન્તે સાધકાનાં હિતાય ॥ ૮-

શક્ત્યાદિસ્વાઙ્ગશક્ત્યન્તં પીઠાબ્જં વાબ્જમેવ વા ।
યત્ તન્મત્રવિધાનોક્તમાસનં તત્ પ્રચક્ષતે ॥ ૮-

આધારો વેત્યાસનં દેવતાયાઃ સ્વાસીનાસ્મિન્ પૂજ્યતે દેવતેષ્ટા ।
ધાતોરાસેત્યસ્ય ચૈવોપવેશઃ સિદ્ધં તસ્માદાસનં પ્રાક્ પ્રશસ્તમ્ ॥ ૮-

વ્યોમામ્બુજાદથો બિન્દોર્હૃદયાદ્વાર્કમણ્ડલાત્ ।
યત્ તત્ત્વમાનયીતાઅસ્મિન્ તદાવાહનસંજ્ઞિતમ્ ॥ ૮-

સ્વત એવાભિપૂર્ણસ્ય તત્ત્વસ્યેહાર્ચનાદિષુ ।
સાદરં સંમુખીભાવસ્તદાવાહનમિષ્યતે ॥ ૮-

પુષ્પૈરઞ્જલિમાપૂર્ય હૃદયાદિસ્થિતં વિભુમ્ ।
સૌષુન્નમાર્ગેણાદાય બિન્દોરભ્યુદિતં સ્મરન્ ॥ ૮-

તાવદુચ્ચારયેન્મન્ત્રં યાવન્નિષ્કલગોચરમ્ ।
તસ્માદાદાય વિસ્રબ્ધઃ સ્થિરધીઃ પુરતઃ સ્થિતે ॥ ૮-

બિમ્બે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ ન્યસેદાવાહનં તુ તત્ ।
આવાહનાઙ્ગભૂતાનિ સ્થાપનં સન્નિધાપનમ્ ॥ ૮-

સંન્નિરોધામૃતીકારાવવકુણ્ઠનમેવ ચ ।
સાકારસ્યેષ્ટદેવસ્ય પૂજાર્થં કલ્પિતાસને ॥ ૮-

ઉપવેશનમુદ્દિષ્ટં સ્થાપનં નામ ભક્તિતઃ ।
આકર્મકાણ્ડપર્યન્તં સન્નિધ્યઃ દૈવતસ્ય તુ ॥ ૮-

અવિચ્છેદેન પૂજાયાં સન્નિરોધઃ સ કથ્યતે ।
અવિભિન્નસ્વભાવાનાં યદભિન્નં પ્રયોજનમ્ ॥ ૮-

અઙ્ગાનામઙ્ગિના સાર્ધમમૃતીકરણં હિ તત્ ।
આનન્દાયતનં તત્ત્વં સચ્ચિદાનન્દવિગ્રહમ્ ॥ ૮-

તદેતન્મૂર્તગં ધ્યેયં યત્ તત્ સ્યાદવકુણ્ઠનમ્ ।
અવકુણ્ઠનવત્ તેજો રુચિરાઙ્ગપ્રવર્ધનમ્ ॥ ૮-

લાવણ્યામૃતપૂરાઢ્યં યત્તદુક્તં પ્રરોચનમ્ ।
પૂજાં પ્રયુજ્યમાનાં તુ ગૃહીત્વાનુગ્રહાદિકમ્ ॥ ૮-

કર્તું સામર્થ્યમસ્યાસ્તિ યત્ તત્ સ્યાત્ સંનિધાપનમ્ ।
આસનાવહાનાધિકારઃ
અર્ઘ્યં નામાર્હણં પ્રોક્તં તદર્હાયાગતાય યત્ ॥ ૮-

કલ્પિતં દીયતે તત્ તદ્વિધાનાદર્ચનાદિષુ ।
તચ્ચાસ્ય ત્રિવિધં જ્ઞેયં શૈવં શાક્તં ચ વૈષ્ણવમ્ ॥ ૮-

શૈવમર્ઘ્યં ષડઙ્ગં ચાપ્યષ્ટાઙ્ગં ચ દ્વિધા ભવેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાક્ષતકુશા દૂવાર્ગ્રં ચ તથોદકમ્ ॥ ૮-

ભોજેન્દ્રબ્રહ્મશમ્ભૂક્તં ષડઙ્ગાર્ઘ્યમુદાહૃદમ્ ।
કુશાક્ષતતિલા દૂર્વા ગન્ધઃ પુષ્પં યવાસ્તથા ॥ ૮-

ક્ષીરં ચાષ્ટાઙ્ગમર્ઘ્યામ્ભઃ શૈવં સ્યાદ્ વિજયોદિતમ્ ।
ગન્ધપુષ્પાક્ષતયવાઃ કુશદૂર્વાગ્રસર્ષપાઃ ॥ ૮-

આપશ્ચેત્યષ્ટભિર્દ્રવ્યૈઃ શાક્તમર્ઘ્યમુદીરિતમ્ ।
સિદ્ધાર્થાક્ષતદર્ભાગ્રગન્ધપુષ્પયવાઃ ફલમ્ ॥ ૮-

તિલાશ્ચેત્યષ્ટભિર્યુક્તમમ્ભોઽર્ઘ્યં વૈષ્ણવં સ્મૃતમ્ ।
હૈરણ્યં રાજતં તામ્રમલાભે વાથ દારવમ્ ॥ ૮-

પાત્રં ત્રિકુડુવૈઃ પૂર્ણમર્ઘ્યે શઙ્ખસ્તુ વા ભવેત્ ।
આપૂર્યાર્ઘ્યં તુ મૂલાઙ્ગૈરભિમન્ત્ર્યામૃતીકૃતમ્ ॥ ૮-

ધ્યાત્વા તુ સકલોપાધિવિગ્રહં સંમુખં વિભુમ્ ।
પરમામૃતનિઃષ્યન્દધવલીકૃતદિઙ્મુખમ્ ॥ ૮-

સમુત્ક્ષિપ્ય વિશેષાર્ઘ્યભાજનં વામપાણિના ।
પશ્ચાન્નિવેદયેદર્ઘ્યં દક્ષિણેન કરેણ તુ ॥ ૮-

અર્ઘ્યવિધિઃ ।
પાદ્યં તુ સર્વસામાન્યં દૂર્વાશ્યામાકપઙ્કજૈઃ ।
લક્ષ્મ્યામ્ભસા સમાપૂર્ય પાદ્યં દદ્યાત્ તુ પાદયોઃ ॥ ૮-

સજાતીફલતક્કોલલવઙ્કં શીતલં જલમ્ ।
પ્રપઞ્ચાદિષુ યત્ પ્રોક્તં સામાન્યાચમનીયકમ્ ॥ ૮-

દધિમધ્વાજ્યદુગ્ધામ્ભાંસ્યેકીકૃત્ય વિધાય તુ ।
સહેમં કાંસ્યપાત્રેણ કૂર્ચાભ્યાં પરિગૃહ્ય ચ ॥ ૮-

મધુપર્કં તુ તદ્ દદ્યાત્ સામાન્યં તચ્ચ મન્ત્રતઃ ।
ન નિત્યયજનેષ્વિષ્ટં મધુપર્કનિવેદનમ્ ।
નૈમિત્તિકેષુ તચ્છસ્તં પ્રતિષ્ઠાસ્નાપનાઅદિષુ ॥
ઇતિ પૌષ્કરે ।
પુનરાચમનીયે ચ શસ્તમમ્ભઃ સુગન્ધિ ચ ॥ ૮-

નમઃ સ્વધા તથા સ્વાહા વષડ્જાતિયુજા હૃદા ।
અર્ઘ્યાદિકચતુષ્કં તુ દદ્યાદેવં યથાક્રમમ્ ॥ ૮-

અર્ઘ્યસ્ય ત્રીણિ પાત્રાણિ પાદ્યસ્યાપિ ત્રયં ભવેત્ ।
ષડાચમનપાત્રાણિ તથૈકં મધુપર્કકે ॥ ૮-

અર્ઘ્યમાદૌ તથા સ્નાને પૂજાન્તે ચ પ્રદીયતે ।
આદૌ સ્નાને વિભૂષાન્તે પાદ્યં કાલેષુ વૈ ત્રિષુ ॥ ૮-

પાદ્યાન્તે મધુપર્કાન્તે સ્નાનાદ્યન્તામ્બરાદિષુ ।
નિવેદ્યાન્તે ચ ષટ્સ્વેષુ દદ્યાદાચમનીયકમ્ ॥ ૮-

ધૂપે દીપે ચ નૈવેદ્યે તામ્બૂલં વા ફલાદિકમ્ ।
નિવેદ્યાચમનં દત્ત્વા કર્તવ્યં કર્મ ચોત્તરમ્ ॥ ૮-

પ્રથમાચમનીયાન્તે મધુપર્કં પ્રદાય તુ ।
સકૃદાચમનં દત્ત્વા તતો ગન્ધાદિનાર્ચયેત્ ॥ ૮-

પાદ્યાચમનમધુપર્કાધિકારઃ ।
અપનીય તુ નિર્માલ્યં ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ।
મૂર્ધ્નિ દૂર્વાક્ષતાન્ દત્ત્વા તતઃ સ્નાનં સમારભેત્ ॥ ૮-

નિ(ર્મત્સ?મજ્જ)નં તુ દેવસ્ય પ્રથમં કારયેત્ તતઃ ।
સુગન્ધતૈલેનાભ્યજ્ય તથા તૈલાપનુત્તયે ॥ ૮-

યવગોધૂમમાષાદિચૂર્ણૈરુદ્વર્તયેદપિ ।
ઈષદુષ્ણામ્બુશીતાદ્ભિઃ સેકાલ્લેપાપનોદનમ્ ॥ ૮-

સમૂલાઙ્ગમનોર્ન્યાસઃ પુષ્પધૂપસમર્પણમ્ ।
ફલાપૂપાદિનૈવેદ્યં ગીતવાદ્યાદિમઙ્ગલમ્ ॥ ૮-

પઞ્ચગવ્યામૃતસ્નાનં પુનર્લેપાપનોદનમ્ ।
ગન્ધામલકહારિદ્રકુઙ્કુમોદ્વર્તનાનિ ચ ॥ ૮-

મૂલાઙ્ગવૈદિકૈર્મન્ત્રૈઃ સુગન્ધામ્ભોભિષેચનમ્ ।
યથોપપત્તિકલશૈરભિષેકશ્ચ સંભવેત્ ॥ ૮-

માઙ્ગલ્યપિષ્ટદીપાદ્યૈર્નીરાજનવિધિસ્તથા ।
વિશુદ્ધવાસસા બિમ્બસ્થિતતોયાપમાર્જનમ્ ॥ ૮-

હેમપુષ્પાદિના શશ્વદશૂન્યં મસ્તકં યથા ।
ઇત્થં હિ વિંશત્યઙ્ગં તુ સ્નાનં સામાન્યમીરિતમ્ ॥ ૮-

એતેષાં યદલભ્યં સ્યાન્મનસા તત્ પ્રકલ્પયેત્ ।
સ્નાનાધિકારઃ
તતો વાસાંસિ શુદ્ધાનિ સૂક્ષ્માણ્યભિનવાનિ તુ ॥ ૮-

દુકૂલપટ્ટકાર્પાસદેવાઙ્ગાદીનિ યાનિ હ ।
અન્યત્રાનુપયુક્તાનિ વિકેશાન્યહતાનિ ચ ॥ ૮-

ભક્ત્યા યથોપપન્નાનિ શસ્તાન્યત્ર પ્રદાપયેત્ ।
ભૂષણાનિ ચ હૈમાનિ નાનારત્નોજ્જ્વલાનિ તુ ॥ ૮-

પાદાદ્યાકેશયોગ્યાનિ યથાવિભવસારતઃ ।
અલાભે મનસા વાપિ તં તુ સમ્યગ્ વિભૂષયેત્ ॥ ૮-

દર્પણં નિર્મલં ચાત્ર સ્થાપયેત્ પુરતઃ પ્રભોઃ ॥
વસ્ત્રભૂષણવિધિઃ ।
ગન્ધશ્ચ ત્રિવિધો જ્ઞેયઃ શૈવઃ શાક્તશ્ચ વૈષ્ણવઃ ॥ ૮-

ચન્દનં કુઙ્કુમં કુષ્ઠં દલોશીરં તથાગરુ ।
કર્પૂરં હિરિબેરં ચ શૈવં ગન્ધં પ્રચક્ષતે ॥ ૮-

ચન્દનાગરુકર્પૂરમાંસીકુઙ્કુમરોચનાઃ ।
કચ્ચોરવાનરાભ્યાં ચ શાક્તો ગન્ધ ઉદાહૃતાઃ ॥ ૮-

ચન્દનોશીરતોયાહ્વૈર્માંસીકુષ્ઠં મુરાગરૂ ।
કુઙ્કુમં ચેતિ વૈ ગન્ધમષ્ટાઙ્ગં વૈષ્ણવં વિદુઃ ॥ ૮-

પુષ્પાણિ ચૈવ કથ્યન્તે પ્રાગ્વચ્છૈવાદિભેદતઃ ।
તાન્યાગ્નેયાનિ સૌમ્યાનિ સૌમ્યાગ્નેયાનિ ચ ત્રિધા ॥ ૮-

સાત્ત્વિકાનીહ શુક્લાનિ રાજસાન્યરુણાનિ તુ ।
કૃષ્ણાનિ તામસાનિ સ્યુઃ પીતં રાજસસાત્ત્વિકમ્ ॥ ૮-

શ્યામં તમોરજોમિશ્રં પત્રેષ્વપ્યેવમેવ હિ ।
સાત્ત્વિકાદ્યૈસ્તુ કુસુમૈઃ ફલં સ્યાત્ સાત્ત્વિકાદિકમ્ ॥ ૮-

શ્વેતાર્કં કરવીરકં ચ કમલં દુર્ધૂરકાર *?ધે
રાજાર્કં ચ સિતામ્બુજં ચ તુલસીસાશોકસચ્ચમ્પકૈઃ ।
કલ્હારં બકપાટલે વકુલકં દ્વે મલ્લિકે માલતી-
પાલાશસ્થલપદ્મદર્ભદમ(ને? નૈ) ર્માર્ગચ્છદં દૂર્વયા ॥ ૮-

તદ્વદ્ ગ્રન્થિશમીબૃહન્મરુવકૈઃ પુન્નાગનાગાસનૈ-
ર્નન્દ્યાવર્તતમાલકુબ્જવિજયામન્દારકાશ્મીરકૈઃ ।
શસ્તાન્યુત્પલકર્ણિકારકુસુમૈઃ કાદમ્બબૈલ્વાન્યથો
નીલં ચોત્પલમિત્યમૂનિ કુસુમાન્યુક્તાનિ શૈવાન્યલમ્ ॥ ૮-

શસ્તે દ્વે તુલસી સિતામ્બુજમથો રક્તાબ્જપાલાશકે
જાતીકુબ્જકમાધવીદમનકૈઃ પુન્નાગનાગાસનૈઃ ।
નન્દ્યાવર્તશમીસ્થલાબ્જવિજયાસન્મલ્લિકાચમ્પકૈ-
ર્બિલ્વં ચોત્પલકેતકાદ્યભિનવં કુન્દં તથા પાટલમ્ ॥ ૮-

લક્ષ્મીદેવિસહાઃ સભૃઙ્ગમુસલીભીતેન્દ્રવલ્લ્યસ્તથા
ભદ્રા શ્રીપતિલઙ્ઘિતા ચ દશમી દૂર્વાથ જમ્બૂચ્છદમ્ ।
કલ્હારં કરવીરમેકદલકં પદ્મં કુશાઃ કૈરવં
રક્તં ચેતિ વિલોમતોઽધિકફલં પુષ્પં ભવેદ્ વૈષ્ણવમ્ ॥ ૮-

અમ્ભોજોત્પલબન્ધુજીવવિજયાઃ પુન્નાગનાગાન્યથો
જાતીકુન્દકરણ્ડચમ્પકજપાયૂથીરમાપાટલૈઃ ।
બિલ્વાશોકહયારિકુબ્જદમનૈર્મન્દારદૂર્વાદલૈ-
ર્નન્દ્યાહ્વાપ્યપરાજિતેતિ કુસુમાન્યુક્તાનિ શાક્તામ્યલમ્ ॥ ૮-

નિર્ગન્ધાનિ તથોગ્રગન્ધકટુકાન્યસ્પૃશ્યદુષ્ટાનિ ચા-
પ્યન્યાયોપહૃતાનિ વા નખકૃમીચિહ્નાનિ તુન્નાનિ વા ।
ઊર્ણાસૂત્રશિરોરુહાદ્યુપગતૈર્મ્લાયત્પુરાણાનિ વા
કાલાતીતવિલઙ્ઘિતાનિ ચ તથા પુષ્પાણ્યથો વર્જયેત્ ॥ ૮-

ત્રેધા ચોદિતપુષ્પજાતિષુ ન ચેદુક્તાનિ વર્જ્યાનિ તાન્ય-
ન્યોન્યપ્રતિષેધદર્શનમપિ સ્યાદ્ યત્ર ચોક્તં વિના ।
અન્યસ્મૈ પરિકલ્પિતાનિ ચ તથા વર્જ્યાનિ તદ્ યુક્તિતો
યદ્યસ્યાત્ર વિશેષતસ્તુ વિહિતં તદ્દૈવતં તોષયેત્ ॥ ૮-

સૂર્યાગ્ન્યોસ્ત્રિવિધૈસ્તથૈવ કુસુમૈરિષ્ટં હિ વિઘ્નેશિતુઃ
શાક્તાન્યપ્યથ શામ્ભવાનિ ચ તથા સ્કન્દાર્યચણ્ડાદિષુ ।
શાક્તાન્યેવ મનોજવાગ્ગિરિસુતાદુર્ગાષ્ટમાતૃપ્રિયા-
ણ્યમ્ભોજાસનદેવરાજકમલાઃ પૂજ્યાસ્તથા વૈષ્ણવૈઃ ॥ ૮-

નન્દ્યાવર્તૈરર્ધરાત્રે ચ કાલ્યે પ્રાગ્ રાત્રેઃ સ્યાન્માલતીમલ્લિકાભિઃ ।
અહ્વ્યેવાબ્જૈરુત્પલૈઃ સર્વદા વા હૈમૈઃ પ્રાતઃ કેસરૈરર્ધરાત્રે ॥ ૮-

આ વૈવર્ણ્યાત્ કેસરાણાં સરોજં બૈલ્વં પત્રં દામનં ચ ત્રિરાત્રમ્ ।
પૂજાયોગ્યં કાર્ણિકારં તુ પક્ષં ન સ્યાજ્જીર્ણં માસષટ્કં બકાખ્યમ્ ॥ ૮-

પુષ્પાધિકારઃ
ધૂપદ્રવ્યેષુ સર્વેષુ શ્રેષ્ઠઃ કૃષ્ણાગરુર્ભવેત્ ।
કર્પૂરમધિકશ્રેષ્ઠમગરૂપહિતં તથા ॥ ૮-

ગુગ્ગુલુશ્ચ તથોશીરચન્દને મધ્યમે સ્મૃતે ।
શ્રીવાસસર્જાવધમૌ તદ્વલ્લાક્ષા ધૃતં મધુ ॥ ૮-

સર્વૈરેતૈઃ સિતોપેતૈર્ધૂપ ઉક્તો દશાઙ્ગિકઃ ।
નિર્ધૂમસ્ફુરદઙ્ગારે નિર્જ્વાલે ચ નિરિન્ધને ॥ ૮-

ધૂપં દદ્યાદધઃ કિઞ્ચિદ્ ઘણ્ટાં વામેન વાદયેત્ ।
વિશુદ્ધસિતસૂત્રેણ સ્યુર્વર્ત્ત્યો વાથ તૂલજાઃ ॥ ૮-

દીપાર્થં ગોઘૃતં મુખ્યં મધ્યાન્ત્યે તૈલમાહિષે ।
સકર્પૂરદશો દીપઃ ફલં દદ્યાચ્છતાધિકમ્ ॥ ૮-

દીપઃ કેવલકર્પૂરઃ સહસ્રગુણ ઉચ્યતે ।
પ્રભૂતસ્નેહસંપૂર્ણૈર્દશભિર્વા નવાષ્ટકૈઃ ॥ ૮-

દીપૈઃ પ્રતિનવૈરારાદ્ ભ્રામ્યમારાત્રિકં ભવેત્ ।
ન દગ્ધશેષવર્ત્યા તુ પુનર્દીપં પ્રવર્તયેત્ ॥ ૮-

નોચ્છિષ્ટાશુચિતૈલાદ્યૈર્નાન્યતૈલઘૃતાદિના ।
ધૂપદીપવિધિઃ ।
વ્રીહેઃ પઞ્ચશતં તલં દ્વિગુણિતં તે દ્વે પ્રકુઞ્ચં સ્મૃતં
તે દ્વેઽથ પ્રસરં તથૈવ કુડુબં પ્રસ્થાર્ધકં તદ્દ્વયમ્ ।
પ્રસ્થં પાત્રમથાઢકં શિવમથો દ્રોણં ચ ખારિઃ ક્રમાત્
ખારીણાં ત્રિતયં હિ ભાર ઉદિતો માનં યથાશાસ્ત્રતઃ ॥ ૮-

નિત્યં નૈમિત્તિકં ચેતિ નૈવેદ્યં દ્વિવિધં મતમ્ ।
તચ્ચોત્તમોત્તમાદ્યં તુ નવભેદેન વક્ષ્યતે ॥ ૮-

તણ્ડુલાઃ શાલિજાઃ શસ્તાઃ કલમા રાજશાલિજાઃ ।
નીવારજાસ્ત્વથો મધ્યા વ્રીહિજા વૈણવાસ્તથા ॥ ૮-

પ્રિયઙ્ગુયવગોધૂમશ્યામાકાસ્ત્વધમાઃ ક્રમાત્ ।
તણ્ડુલેભ્યોઽષ્ટમાંશાઃ સ્યુરુપદંશાસ્તથા દધિ ॥ ૮-

દ્વાત્રિંશદંશમાજ્યં સ્યાચ્છર્કરામધુની તથા ।
તત્ર નિત્યવિધેરષ્ટદ્રોણશાલિજતણ્ડુલૈઃ ॥ ૮-

સાર્ધરાત્રં ચતુષ્કાલં પૂજાયાં વિનિવેદયેત્ ।
પાયસં કૃસરં ગૌલમન્નં તચ્ચ ચતુર્વિધમ્ ॥ ૮-

યથોચિતોપદંશાજ્યદધ્યપૂપરસોત્તરમ્ ।
સગીતનૃત્તવાદિત્રં સભૂતબલિમઙ્ગલમ્ ॥ ૮-

તત્ર પઞ્ચશતં દીપાસ્ત્વેવં સ્યાદુત્તમોત્તમમ્ ।
ષડ્ભિર્દ્રોણૈશ્ચતુષ્કાલમભ્યર્ચ્ય વિનિવેદયેત્ ॥ ૮-

સહોમં દ્વિશતં દીપાઃ સ્યુર્ગીતબલિનર્તનૈઃ ।
કુર્યાત્ પૂર્વાનુસારેણ તત્ સ્યાદુત્તમમધ્યમમ્ ॥ ૮-

પઞ્ચદ્રોણૈશ્ચતુષ્કાલં નિવેદ્યં પૂજનં તથા ।
અષ્ટોત્તરશતં દીપૈર્ગીતવાદ્યબલિક્રિયાઃ ॥ ૮-

અગ્નિકાર્યં ચ કુર્વીત સ્યાદેવં તૂત્તમાધમમ્ ।
સચતુર્દ્રોણનૈવેદ્યં ચતુષ્કાલોચિતાર્ચનમ્ ॥ ૮-

ગીતાદ્યં બલિહોમૌ ચ પ્રદીપાઃ સ્યુશ્ચ સપ્તતિઃ ।
મધ્યમોત્તમમેવં સ્યાન્મધ્યમધ્યેમથોચ્યતે ॥ ૮-

ભારાર્ધતણ્ડુલૈઃ પ્રાગ્વન્નૈવેદ્યં ચાર્ચનાદિકમ્ ।
મધ્યાહ્ન એવ હોમઃ સ્યાદ્ દ્વિકાલં નર્તનાદિકમ્ ॥ ૮-

ચત્વારિંશત્ પ્રદીપાઃ સ્યુર્મધ્યમધ્યે બલિસ્તથા ।
ખારિતણ્ડુલનૈવેદ્યં ચતુષ્કાલાર્ચના બલિઃ ॥ ૮-

હોમો દ્વાદશ દીપાઃ સ્યુર્ગીતાદ્યં મધ્યમાધમમ્ ।
સાયંપ્રાતસ્ત્વાઢકાભ્યાં શિવં તન્મધ્યાહ્ને સ્યાદહ્નિ વેદપ્રદીપાઃ ।
રાત્રાવષ્ટૌ સ્યુસ્ત્રિકાલં ચ પૂજા પઞ્ચાતોદ્યૈઃ સ્યાત્ કનિષ્ઠોત્તમાખ્યે ॥ ૮-

પ્રાતઃ પાત્રં સાયમપ્યત્ર પાત્રં સ્યાન્મધ્યાહ્ને ત્વાઢકં ચાહ્નિ દીપૌ ।
તત્વારો વૈ રાત્રિદીપાસ્ત્રિકાલં પૂજેત્યુક્તં મધ્યમં યત્ કનિષ્ઠે ॥ ૮-

સાયંપ્રાતઃ પ્રતિપ્રસ્થદ્વયનૈવેદ્યમર્ચનમ્ ॥ ૮-

દીપોઽહ્નિ નિશિ દીપાવિત્યુક્તં સ્યાદધમાધમમ્ ।
નિત્યનૈવેદ્યપ્રકરણમ્ ।
અષ્ટદ્રોણં સમારભ્ય યાવદ્ દ્વાદશભારકમ્ ॥ ૮-

નૈમિત્તિકં સ્યાનૈવેદ્યં નવધાત્રાપિ પૂર્વવત્ ।
ઉત્તમોત્તમપૂર્વં તુ પૂજાં ચૈવં સમૂહયેત્ ॥ ૮-

સ્યાત્ કામ્યમપિ નૈવેદ્યં યાવદ્ વા પ્રાર્થિતં ભવેત્ ।
ન કાલનિયમસ્તત્ર સાઙ્ગં પૂજા પ્રશસ્યતે ॥ ૮-

નૈમિત્તિકકામ્યવિધિઃ ।
ક્ષીરં ત્રિભાગં ભાગસ્તુ તણ્ડુલાઃ પાયસસ્ય તુ ।
ક્ષીરાજ્યતણ્ડુલતિલાઃ સમાઃ સ્યુઃ કૃસરાન્નકે ॥ ૮-

ભિન્નમુદ્ગૈઃ શુભાસ્તણ્ડુલાઃ સ્યુઃ સમાસ્તસ્ય ચાર્ધં ઘૃતં સ્યાદ્ ઘૃતાર્ધં ગુલમ્ ।
તણ્ડુલેભ્યસ્તથા યોપયઃ ષડ્ગુણં સ્યાદ્ ગુલાન્નં તુ તદ્ યુક્તરમ્ભાફલમ્ ॥ ૮-

ધૌતદન્તા દ્વિજાઃ સ્નાતશુક્લામ્બરા વજ્રપૂતૈર્જલૈર્મૌનિનસ્તણ્ડુલાન્ ।
ક્ષાલયેયુસ્તથા સપ્તકૃત્વોઽઙ્ગકૈર્જ્વાલયેયુસ્તથાગ્નિં ધવિત્રાદિના ॥ ૮-

ધ્યાત્વા ચુલ્લિં શક્તિમગ્નિં ચ રુદ્રં વહ્નેર્બીજાત્ તારકાદ્ વાભિપૂજ્ય ।
તસ્મિન્નગ્નૌ તદ્ધવિઃ સાધયેયુરોઙ્કારાજ્યં ચાભિધાર્યાહરેયુઃ ॥ ૮-

બૃહત્યઃ કદલ્યસ્તથા કુણ્ડહાલ્યઃ સકૂશ્માણ્ડમુક્તં ભવેત્ કર્કરી ચ ।
તથા કારવેલ્લં ચ ચૂતાર્દ્રકાખ્યે બૃહન્મુદ્ગમુદ્ગાસ્તથા નાલિકેરમ્ ॥ ૮-

સશિમ્બાશ્ચ માષાસ્તથા ચિદ્ભટાખ્યઃ કુલસ્થાશ્ચ શસ્તાઃ પ્રકૃષ્ટોપદંશાઃ ।
કદલ્યાદિપક્વૈઃ સિતાપ્યોષલોણૈર્યુતઃ સ્યાદ્ યવાનીદધિક્વાથસૂપઃ ॥ ૮-

તથા મોદકાંશ્ચોપદંશાંશ્ચ કુર્યાદ્ ઘૃતવ્યોષલોણૈર્યવાનીષ્ટપિષ્ટૈઃ ।
તતઃ પાત્રવર્ગં બહિઃ શોધયિત્વા સશઙ્ખધ્વજચ્છત્રમુત્થાપયેચ્ચ ॥ ૮-

હિરણ્યાદ્યમન્ત્રં હૃદા ધૌતમદ્ભિઃ કદલ્યાદિપત્રાણિ વાત્રાભિઘાર્ય ।
હવિસ્તત્ર દત્ત્વા યુતં ચોપદંશૈઃ કદલ્યાદિપક્વૈઃ ફલૈર્મોદકૈશ્ચ ॥ ૮-

સિતાક્ષૌદ્રદુગ્ધેઽથ દધ્ના તુ ગવ્યં ઘૃતં ચારુગન્ધં નવં રાગભાગમ્ ।
નિવેદ્યાત્ પ્રદેયં તુ પુષ્પાર્પિતેઽસ્મિંસ્તતો ધેનુમુદ્રામૃતૈઃ પ્લાવયિત્વા ॥ ૮-

સમ્પ્રોક્ષ્ય મૂલમન્ત્રેણ દત્ત્વામ્ભોઽગ્નિપ્રિયાન્તિકમ્ ।
સપુષ્પદક્ષિણકરો હવિઃ સ્પૃષ્ટ્વા નિવેદયેત્ ॥ ૮-

ધ્યાયેત્ તન્મનસા દિવ્યમન્નાજ્યં તૃપ્તિકારકમ્ ।
પાનીયં ચ નિવેદ્યાસ્મૈ હૃદ્યં શીતં સુગન્ધિ ચ ॥ ૮-

બહિર્નિર્ગત્ય તચ્છેષમન્નં હુત્વાનલેઽપિ ચ ।
મૂલાઙ્ગાદિવિધાનેન તત્તન્મન્ત્રેણ સાધકઃ ॥ ૮-

તત્ર કિઞ્ચિદ્ બલિં દત્ત્વા વહ્નિં ભક્ત્યા ક્ષમાપયેત્ ।
પ્રદક્ષિણનમસ્કારસ્તુતિભિઃ સંપ્રસાદયેત્ ॥ ૮-

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ સમ્યગાચાન્તોઽન્તઃ પ્રવિશ્ય તુ ।
સુતૃપ્તં દૈવતં સ્મૃત્વા દદ્યાદાચમનીયકમ્ ॥ ૮-

તતો લવઙ્કકર્પૂરતક્કોલક્રમુકાન્વિતમ્ ।
નિવેદયેચ્ચ તામ્બૂલં ગન્ધપુષ્પાર્ચિતં તતઃ ॥ ૮-

ધૂપયિત્વા નમસ્કૃત્ય જપેન્મૂલં તુ શક્તિતઃ ॥
નૈવેદ્યાધિકારઃ ।
અઙ્ગાનિ ચૈવ પરિવારગણાંશ્ચ સર્વાન્ પઞ્ચોપચારવિધિના તુ યથોપપત્ત્યા ।
સંપૂજયેદનુપપન્નમિહાર્ચનેયં તત્કલ્પયેચ્ચ મનસૈવ સમહિતાત્મા ॥ ૮-

અત્રોપચારભેદેન પૂજાભેદાંસ્તથાપરે ॥ ૮-

વદન્તિ તાંશ્ચ વક્ષ્યામઃ કિઞ્ચિદ્ભેદાત્ પુરોદિતાત્ ।
દશોપચારાઃ કથિતા નિવેદ્યાન્તે તુ પૂજને ॥ ૮-

હોમાન્તકે તુ કથિતા હ્યુપચારાસ્તુ ષોડશ ।
બલ્યન્તે ચાપિ તે ખ્યાતાઃ પઞ્ચવિંશતિસંખ્યયા ॥ ૮-

નૃત્તાન્તે ચાપિ ષટ્ત્રિંશદુપચારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ઉત્તમોત્તમપૂજાયામુત્તમે વા ભવન્ત્યુત ॥ ૮-

આસનાવાહનાર્ઘ્યાણિ પાદ્યમાચમનીયકમ્ ।
સાઙ્ગં સ્નાનં તથા વસ્ત્રમુપવીતં ચ ભૂષણમ્ ॥ ૮-

અઞ્જનં ગન્ધપુષ્પે ચ ધૂપો દીપશ્ચ દર્પણમ્ ।
નીરાજનં ચ નૈવેદ્યમગ્નિકાર્યં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૮-

નમસ્કારઃ સ્તુતિર્વાદ્યગીતે નિત્યબલિસ્તથા ।
પૂજાસમર્પણં ચેતિ પઞ્ચવિંશતિચોદિતા ॥ ૮-

અથાસનાદયઃ પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યાભિષેચનમ્ ।
દુગ્ધેન દધ્ના ચાજ્યેન મધુનક્ષુરસન ચ ॥ ૮-

અભિષેકસ્તુ તત્સ્નાનં ચક્રવર્ત્યુપચારતઃ ।
વસ્ત્રોપવીતાભરણાન્યઞ્જનં ગન્ધપુષ્પકે ॥ ૮-

ધૂપદીપૌ ચ મુકુરં નીરાજનવિધિસ્તતઃ ।
મુદ્રાણાં દર્શનં તદ્વન્નૈવેદ્યં પુસ્તકાર્ચનમ્ ॥ ૮-

હોમકર્મ ચ તામ્બુલં પાદુકે ચામરધ્વજૌ ।
છત્રં ચ નિત્યયાત્રા ચ બલિદાનમતઃ પરમ્ ॥ ૮-

પ્રદક્ષિણનમસ્કારસ્તોત્રાણ્યાતોદ્યમેવ ચ ।
ગીતં નૃત્તં ચ પૂજાદેઃ સમર્પણમતઃ પરમ્ ॥ ૮-

ષટ્ત્રિંશદુપચારાઃ સ્યુરેવમુક્તાઃ ક્રમાત્ ક્વચિત્ ।
વ્યત્યસ્તક્રમતો વા સ્યુસ્તત્તત્તન્ત્રોદિતાસ્ત્વમી ॥ ૮-

ત્રિવિધોપચારાધિકારઃ ।
બલિયાત્રોત્સવાઃ શસ્તાઃ સ્થિરલિઙ્ગાદિપૂજને ।
ન ચલસ્થણ્ડિલવિધૌ મણ્ડલક્ષણિકાદિષુ ॥ ૮-

ઇતિ નિગદિતમાર્ગાસ્તૂપચારાઃ પ્રદિષ્ટાઃ
પૃથગિહ પરિપાટ્યા તન્ત્રભેદેષુ દૃષ્ટાઃ ।
વિવિધમનુસુરાણાં યે ચ સામાન્યકલ્પાઃ
સ્વભિમતફલસિદ્ધિઃ સાધકાનાં યથા સ્યાત્ ॥ ૮-

ઇતિ શ્રીમદીશાનગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે ઉપચારપટલોઽષ્ટમઃ ॥
અથ નવમઃ પટલઃ
અથોચ્યતે નૈત્યકમત્ર કર્મ સામાન્યતઃ સિદ્ધિકરં મનૂનામ્ ।
સમસ્તવર્ણાશ્રમલિઙ્ગભાજામાવશ્યકં યત્ કરણીયમેકમ્ ॥ ૯-

પ્રભાવતીષ્વેવ હિ તારકાસુ કૌલં તુ સૂર્યોદયદર્શનાત્ પ્રાક્ ।
વદન્તિ સન્ધ્યાં મુનયઃ પ્રભાતાં તસ્યાં વિનિદ્રઃ શયનં ચ જહ્યાત્ ॥ ૯-

અત્ર પિતામહઃ: -
નક્ષત્રજ્યોતિરારભ્ય આ સૂર્યોદયદર્શનાત્ ।
પ્રાતઃસન્ધ્યેતિ તાં પ્રાહુર્મુનયો વેદપારગાઃ ॥ ઇતિ ।
સ્મરન્ હૃદમ્ભોરુહકોટરસ્થં શૈવં પરં જ્યોતિરથાત્મસંજ્ઞમ્ ।
વ્રજેત્ સમુત્થાય દિશં વિશુદ્ધામમ્ભઃ પ્રભૂતં સુલભં ચ યસ્યામ્ ॥ ૯-

અત્ર સ્મૃતિઃ: -
નિવીતં દક્ષિણે કર્ણે સમાસજ્યામ્બરેણ તુ ।
અવકુણ્ઠ્ય શિરો મૌની મલોત્સર્ગમથાચરેત્ ॥ ઇતિ ।
વિદૂરતો માર્ગજલાશયાદેશ્છન્ને તૃણૈર્ભૂમિતલે નિવીતી ।
ઉદઙ્મુખો યામ્યમુખોઽહ્નિ રાત્રૌ ત્યક્ત્વા મલં ચાથ ગૃહીતશિશ્નઃ ॥ ૯-

જલાન્તિકં પ્રાપ્ય મૃદં વિશુદ્ધામાદય ચાષ્ટાઙ્ગુલખાતલબ્ધામ્ ।
નિધાય તાં દક્ષિણતો ધૃતાભિરદ્ભિસ્તુ શૌચં વિધિવત્ પ્રકુર્યાત્ ॥ ૯-

એકૈવ લિઙ્ગે કરયોસ્તુ તિસ્રસ્તથા ગુદે પઞ્ચ મૃદઃ પ્રયોજ્યાઃ ।
વામે કરે સપ્ત દશૈવ પાણ્યોઃ કનિષ્ઠકલ્પં ખલુ શૌચમેતત્ ॥ ૯-

દ્વે ચાપિ લિઙ્ગે કરયોશ્ચતસ્રો ગુદે દશ સ્યુર્દશ વામપાણૌ ।
હસ્તદ્વયે દ્વાદશ ચેતિ મૃત્સ્નાઃ શૌચેષ્વયં મધ્યવિધિઃ પ્રદિષ્ટઃ ॥ ૯-

તિસ્રોઽથ લિઙ્ગે કરયોશ્ચ પઞ્ચ ત્રિપઞ્ચસંખ્યાસ્તુ ગુદે મૃદઃ સ્યુઃ ।
વામે કરે દ્વાદશ તત્પ્રસંખ્યાઃ પાણ્યોરયં શૌચવિધિર્હિ મુખ્યઃ ॥ ૯-

ઉત્થાય વાસઃ પરિધાય સમ્યગાજાનુસન્ધેશ્ચરણૌ કરૌ ચ ।
પ્રક્ષાલ્ય મૃત્સ્નાસલિલૈર્વિશુદ્ધૈર્વક્ત્રં ચ ગણ્ડૂષજલૈર્વિશોધ્ય ॥ ૯-

પ્લક્ષામ્રજમ્બૂકકુભાશ્વકર્ણમાલૂરકાશોકલવઙ્કજાદ્યમ્ ।
વૈકઙકતોદુમ્બરચમ્પકં વા શસ્તં બુભુક્ષોઃ ખલુ દન્તકાષ્ઠમ્ ॥ ૯-

સ્વૈરઙ્ગુલૈર્દ્વાદશભિર્મિતં તત્કનિષ્ઠિકાનાહસમં સવલ્કમ્ ।
પૂર્વામુખોઽદ્યાદુપવિશ્ય મૌની પ્રદક્ષિણં વામરદાદધઃ પ્રાક્ ॥ ૯-

મોક્ષાર્થિનાં કણ્ટકિનસ્તુ શસ્તાસ્તદ્વચ્છિરીષાર્જુનનક્તમાલઃ ।
શસ્તો હ્યપામાર્ગ ઇતીહ તેષામષ્ટાઙ્ગુલં દન્તવિશોધનં તત્ ॥ ૯-

પ્. ૮૨) સનિમ્બધાત્રીધવશેલુશિગ્રુવાનીરકૈરણ્ડતૃણૈઃ કુશૈર્વા ।
સ્થિતઃ પ્રજલ્પન્ શયિતોઽથવાદ્યાત્ તૈલાવસિક્તોઽપિ ન દન્તકાષ્ઠમ્ ॥ ૯-

નોપોષિતઃ પારણપૂર્વકાલં ન જન્મભે પર્વણિ નાસિતાહે ।
નાપ્યષ્ટમીશ્રાદ્ધદિનેષુ દન્તાન્ પ્રધાવયેદઙ્ગુલિભિર્નખૈર્વા ॥ ૯-

અપિચ સાર્ધત્રિશતિકાયામત્ર કાલોત્તરે -
પ્રતિપત્પર્વષષ્ઠીષુ નવમ્યામપિ વા ગુહ! ।
દન્તાનાં કાષ્ઠસંયોગે મહાન્ દોષોઽભિધીયતે ॥ ઇત્ ।
તદ્વત્ તુ જિહ્વામપિ માર્જયિત્વા તદ્દન્તકાષ્ઠાદિ વિસૃજ્ય દૂરે ।
ગણ્ડૂષકદ્વાદશકેન પશ્ચાદાચમ્ય તુ સ્નાનમુપક્રમેત્ ॥ ૯-

સરિત્સુ ગઙ્ગાદિષુ મુખ્યમુખ્યં તીર્થેષુ ચાન્યાસુ નદીષુ મુખ્યમ્ ।
સરસ્તટાકાદિષુ મધ્યમં સ્યાત્ સ્નાનં તુ કૂપેષુ ગૃહેષુ નીચમ્ ॥ ૯-

સ્નાયાત્ તુ કૂપાદિષુ શુદ્ધપાત્રૈઃ સ્નાતૈર્દ્વિજૈરેવ સમાહૃતાદ્ભિઃ ।
સ્નાયાત્ તુ નોષ્ણામ્ભસિ કર્મયોગ્યં નૈતદ્ યતો રોગિષુ સમ્મતં તત્ ॥ ૯-

ભુવમષ્ટાઙ્ગુલાં ખાત્વા ત્યક્ત્વાધો મૃદમસ્નતઃ ।
ખાતાં મૃદં સમાદાય તત્ ખાતં પરિપૂર્ય ચ ॥ ૯-

શિરસા પયસસ્તીરે ધૌતે સંસ્થાપ્ય તાં પુનઃ ।
શિખયા શોધયિત્વા તુ વર્મણા વિભજેત્ ત્રિધા ॥ ૯-

લિપ્ત્વૈકભાગમા નાભેઃ પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય વાગ્યતઃ ।
દ્વિતીયેનાસ્નયુક્તેન દીપ્તેનાઙ્ગાનિ લેપયેત્ ॥ ૯-

દ્વિજશ્ચેદુદ્ધૃતાસીતિ મન્ત્રેણ પ્રાર્થયેદ્ ભુવમ્ ।
ઇતરો વક્ષ્યમાણેન * * * * * * * * ॥ ૯-

ધારણં પોષણં ત્વત્તો ભૂતાનાં દેવિ! સર્વદા! ॥
તેન સત્યેન માં પાપં પાપાન્મોચય ધારિણિ! ॥ ઇત્ ।
* * * * * * * તતોઽક્ષાણિ નિરુધ્ય તુ ।
પ્રાણાનાયમ્ય સલિલે નિમજ્જ્યાસ્નમનુસ્મરન્ ॥ ૯-

કાલાનલપ્રતીકાશમથોપતટમમ્ભસિ ।
ઉપવિષ્ટો હ્યનુદિતે સૂર્યે સન્ધ્યાં ભજેદ્ દ્વિજઃ ॥ ૯-

બ્રાહ્મીં પૂર્વં તતોઽસ્ત્રાખ્યાં મન્ત્રસન્ધ્યાં તથેતરઃ ।
ઉપાસ્યોર્ધ્વં જલં ક્ષિપ્ત્વા વિધિસ્નાનં સમાચરેત્ ॥ ૯-

સ્વમન્ત્રસન્નદ્ધતનુઃ સ્મૃત્વાત્માનં હૃદમ્બુજે ।
તૃતીયં પૂર્વમૃદ્ભાગમાદાયાનાભિ વારિણિ ॥ ૯-

સ્થિત્વા વામકરે કૃત્વા ત્રિધા તાં વિભજેત્ પુનઃ ।
દક્ષિણં ભાગમસ્ત્રેણ પ્રાક્ સ્વમૂલેન તૂત્તરમ્ ॥ ૯-

અઙ્ગમન્ત્રેણાભિમન્ત્ર્ય ગૃહીત્વાસ્ત્રેણ દક્ષિણમ્ ।
હુંફડન્તેન રક્ષાયૈ દશદિક્ષુ ક્ષિપેત્ સુધીઃ ॥ ૯-

મૂલાભ્યસ્તેન પૂર્વેણ જલે દક્ષિણપાણિના ।
નિક્ષિપ્ય ભ્રામયેદ્ વારિ શિવતીર્થમનુસ્મરન્ ॥ ૯-

અઙ્ગાભ્યસ્તાર્કદીપ્તેન શિષ્ટભાગેન વિગ્રહમ્ ।
સર્વમાલિપ્ય તત્તીર્થં સ્વનામ્નાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥ ૯-

ગન્ધપુષ્પૈર્યથાલાભં મનસા વા સમાહિતઃ ।
મુખ્યનદ્યબ્ધિતીર્થેષુ નાન્યતીર્થાનિ કીર્તયેત્ ॥ ૯-

કીર્તનાન્નિષ્ફલં તત્ સ્યાત્ ક્રુધ્યેચ્ચાતો ન કીર્તયેત્ ।
કેવલામ્ભસ્સુ ગઙ્ગાદિતીર્થાનાં કીર્તનં સ્મૃતમ્ ॥ ૯-

તત્તત્ફલપ્રદં તસ્માત્ તત્ર તીર્થાનિ કીર્તયેત્ ।
તતઃ પ્રાણાન્ સમાયમ્ય ત્રિર્નિમજ્જ્ય સમાહિતઃ ॥ ૯-

નિમગ્ન એવ સાઙ્ગં સ્વં મૂલં શક્ત્યા જપેદ્ધૃદા ।
અપિચ દ્વિજશ્ચેત્ -
હિરણ્યશૃઙ્ગં વરુણં પ્રપદ્ય ઇત્યથાદિતઃ સૂક્તમુદીરયન્ હૃદા ।
નિમગ્ન એવામ્ભસિ શક્તિતોઽખિલાન્ હરત્યઘૌઘાનઘમર્ષણે સ્થિતઃ ॥ ૯-

યથા જલૌઘે લવણસ્ય સઞ્ચયઃ પ્રયાતિ સદ્યો વિલયં મહાનપિ ।
તથા મહાનપ્યઘમર્ષણેંઽહસાં ચયોઽપિ નાશં વ્રજતીતિ નિશ્ચયઃ ॥ ૯-

તતઃ સ્થિતો વારિણિ વામદક્ષિણૌ કરૌ શશાઙ્કાર્કશિવદ્વયાત્મકૌ ।
વિભાવ્ય મૂલેન ચ કુમ્ભમુદ્રયા શિરસ્યથાઙ્ગૈરપિ વાભિષેચયેત્ ॥ ૯-

દ્વિજસ્તુ સૂક્તૈઃ પવમાનપૂરુષશ્રિયાં યથાશક્ત્યભિષિચ્ય તજ્જલાત્ ।
તટં ગતઃ સ્વે પરિધાય વાસસી વિશુદ્ધશુક્લે ક્ષતિદોષવર્જિતે ॥ ૯-

સ્નાતો નાઙ્ગાનિ નિર્મૃજ્યાત્ પાણિના વાર્દ્રવાસસા ॥ ૯-

તથા નેક્ષેત પાષણ્ડિપાતકિશ્વાન્ત્યજાશુચીન્ ।
ચિતિં ચ ચિતિકાષ્ઠં ચ યૂપં ચણ્ડાલમેવ ચ ॥ ૯-

સ્પૃષ્ટ્વા દેવલકં ચાપિ સચેલો જલમાવિશેત્ ।
નૈમિત્તિકેષુ કૃત્યેષુ ગ્રહણેન્દુક્ષયાદિષુ ॥ ૯-

અયનદ્વયતીર્થાદૌ સચેલઃ સ્નાતુમર્હતિ ।
સન્ધ્યાસુ વમને શુક્લવિણ્મૂત્રોચ્છિષ્ટકુષ્ઠિનામ્ ॥ ૯-

સંપર્કે વપને ચાબ્ધેઃ સ્પર્શને ચાપ્યપર્વણિ ।
વૃષલપ્રતિલોમાનાં માર્જારસ્પર્શનેઽપિ ચ ॥ ૯-

શ્મશ્રુકર્મણિ ચોત્તીર્ય નદીં વારુણમાચરેત્ ।
દાનાદૌ સ્નાનજપ્યાદૌ તર્પણે હવનેઽપિ વા ॥ ૯-

સર્વત્ર સપવિત્રઃ સ્યાદન્યથા સ્યાત્ તદાસુરમ્ ।
યદ્વા મુક્તશિખો નગ્નઃ પ્રલપન્ વાવકુણ્ઠિતઃ ॥ ૯-

કરોતિ કૃત્યં દૈવાદ્યં સર્વં વિદ્યાત્ તદાસુરમ્ ।
પાદપ્રક્ષાલને મૃત્ સ્યાત્ સકૃત્ પાણ્યોશ્ચ સર્વદા ॥ ૯-

સ્નાનાદિસર્વકૃત્યાદૌ ભોજનાદૌ ચ સંવિશેત્ ।
મૂત્રાદિશૌચસ્યાન્તે ચ હસ્તપાદૌ પ્રધાવયેત્ ॥ ૯-

અથાચમનકલ્પોઽત્ર સામાન્યસ્મૃતિચોદિતઃ ।
કથ્યતે વૈદિકી સન્ધ્યા તથાસ્ત્રાખ્યા ચ તાન્ત્રિકી ॥ ૯-

અઙ્ગુલ્યગ્રે દૈવમઙ્ગુષ્ઠમૂલે બ્રાહ્મં તીર્થં પર્વસન્ધિષ્વથાર્ષમ્ ।
પ્રાજાપત્યં સ્યાત્ કનિષ્ઠામથોઽથ પિત્ર્યં તર્જામૂલદેશે દ્વિજાનામ્ ॥ ૯-

હસ્તે તૂક્તં દક્ષિણે તત્તલે સ્યાદાગ્નેયાખ્યં તીર્થમન્યત્ર સૌમ્યમ્ ।
દૈવાદ્યં યત્ કર્મ કુર્યાત્ સ્વતીર્થાદાચામેત્ તુ બ્રહ્મતીર્થેન તોયૈઃ ॥ ૯-

જ્યેષ્ઠાગ્રેઽગ્નિસ્તર્જનીમૂર્ધ્નિ વાયુર્મધ્યાગ્રેઽર્કોઽનામિકાગ્રે સુરેન્દ્રઃ ।
પ્રજાપત્યા સ્યાત્ કનિષ્ઠેતિ દેવૈરઙ્ગુલ્યઃ સ્યુર્દર્ક્ષિણે વિપ્રપાણૌ ॥ ૯-

પ્રાગ્વક્ત્રો વોદઙ્મુખઃ સોપવીતો બદ્ધ્વા ચૂડાં જાનુમધ્યસ્થવાહુઃ ।
તોયોત્ક્ષેપી સૂપવિષ્ટોઽથ મૌની સ્યાદાપ્રહ્વસ્ત્વેકધીરાચમિષ્યન્ ॥ ૯-

અદુષ્ટરસગન્ધાદ્યૈરકીટાફેનબુદ્બુદૈઃ ।
અનુષ્ણૈરમ્બુભિઃ શુદ્ધૈરાચામેદભિવીક્ષિતૈઃ ॥ ૯-

હૃત્કણ્ઠાસ્યગતાઃ પુનન્તિ વિધિનૈવાપો દ્વિજાતીન્ ક્રમાત્
ત્રિઃ પીતા વૃષલસ્ત્રિયાવપિ તથા કુણ્ડાનુલોમાદિકાન્ ।
આચમ્ય ત્રિરપસ્ત્રિવેદપુરુષાન્ પ્રીણાતિ નિર્માર્ષ્ટિ યદ્
દ્વિઃ સાથર્વષડઙ્ગયજ્ઞપુરુષાઃ પ્રીતાઃ સ્યુરપ્યગ્નયઃ ॥ ૯-

પ્રીણાત્યર્કમનામિકાનયનયોઃ સ્પર્શાત્ તથાઙ્ગુષ્ઠયુક્
સાઙ્ગુષ્ઠા ત્વથ તર્જનીસમમિતા ઘ્રાણદ્વયે મારુતાન્ ।
અઙ્ગુષ્ઠેન કનિષ્ઠિકાશ્રવણયોરાશાશ્ચ નાભેર્વસૂ-
નાત્માનં તુ હૃદોંઽસયોર્દિવમૃષીન્ મૂર્ધ્નઃ સમસ્તાઙ્ગુલૈઃ ॥ ૯-

આચમ્યેત્થં દ્વિર્વિશુધ્યેત સર્વેષૂચ્છિષ્ટેષુ ક્ષાલને પાદયોશ્ચ ।
કક્ષ્યામોક્ષે વા શિખાબન્ધમોક્ષે નિષ્ઠીવ્યાથો જૃમ્ભિકાયાં ક્ષુતે ચ ॥ ૯-

આત્મવિદ્યાશિવૈસ્તત્ત્વૈરીશ્વરાયનમોન્તકૈઃ ।
અપઃ પિબેત્ ત્રિરભ્યસ્તાસ્તચ્છૈવાચમનં સ્મૃતમ્ ॥ ૯-

ઓષ્ઠાવસ્ત્રેણ સંસૃજ્ય ખાનિ સર્વાત્મના સ્પૃશેત્ ।
એવં સન્ધ્યાપ્રસઙ્ગેન વારુણસ્નાનમીરિતમ્ ॥ ૯-

વારુણસ્નાનાચમનાધિકારઃ ।
આગ્નેયાદીનિ ચાન્યાનિ કુર્યાત્ સ્નાનાનિ સંભવે ॥ ૯-

આગ્નેયં ભસ્મના સ્નાનં નિખિલાઘનિબહર્ણમ્ ।
સ્વતેજઃ સંભવેનૈવ યેન સ્નાતઃ સ્વયં શિવઃ ॥ ૯-

સ્નાનં પ્રાગ્ વારુણં કૃત્વા પશ્ચાદાગ્નેયમાચરેત્ ।
આપદ્યપિ તથા શક્તૌ દેહસ્યાગ્નેયમેવ વા ॥ ૯-

સન્ધ્યાત્રયે ચ જપ્યાદૌ ચર્યા પૂર્વાવસાનયોઃ ।
ભુક્ત્વા સુપ્ત્વામ્બુ પીત્વા વા કૃત્વાપ્યાવશ્યકાદિકમ્ ॥ ૯-

સ્ત્રિયં વાપ્યનુલોમાદીન્ સ્પૃષ્ટ્વા વા મૂષિકાશુચીન્ ।
આચરેત્ સ્નાનમાગ્નેયં યથૈવાથર્વચોદિતમ્ ॥ ૯-

દેવાગ્નિગુરુ(વિદ્યા? વૃદ્ધા)નાં સમીપેઽન્ત્યજદર્શને ।
અશુદ્ધભૂમૌ માર્ગે વા સ્થિતો નોદ્ધૂલયેદ્ બુધઃ ॥ ૯-

કલ્પાનુકલ્પોપકલ્પભેદાત્ તદ્વદકલ્પકમ્ ।
ચતુર્ધા ભસ્મ શૈવોક્તં પૂર્વં પૂર્વં ગુણાધિકમ્ ॥ ૯-

અરોગાયાઃ સવત્સાયા ભૂમાવપતિતં તુ ગોઃ ।
ગોમયં પદ્મપાલાશપત્રાદ્યન્યતમેન તુ ॥ ૯-

ગૃહીત્વા તુ વિશુદ્ધાત્મા ગાયત્ર્યા તુ દ્વિજોઽપરઃ ।
સાઙ્ગમૂલેન શૈવાગ્નૌ કલ્પં તદ્ભસ્મ કીર્તિતમ્ ॥ ૯-

આરણ્યગોમયં દૂરે ગ્રામાદેઃ પૂતમાહરેત્ ।
પ્રાગ્વચ્છિવાગ્નિના દગ્ધં યત્તત્ સ્યાદનુકલ્પકમ્ ॥ ૯-

અગ્નિદગ્ધેષ્વરણ્યેષુ ગૃહીત્વા ભસ્મ તત્ પુનઃ ।
ગોમૂત્રાબદ્ધપિણ્ડં તુ વિશોધ્યાથ શિવાનલે ॥ ૯-

દગ્ધં ભસ્મોપકલ્પં સ્યાદકલ્પકમથોચ્યતે ।
વિશિષ્ટવિપ્રગોવાટજાતં વા દેવતાલયાત્ ॥ ૯-

ગૃહીત્વા સાધિતં પ્રાગ્વત્ તદ્ ભસ્મ સ્યાદકલ્પકમ્ ।
ચતુર્વિધં ચ તદ્ ભસ્મ જાતિસઙ્કરવર્જિતમ્ ॥ ૯-

અપરિગ્રહમન્યેષાં કર્મસ્પર્શાદ્યદૂષિતમ્ ।
શ્લક્ષ્ણં પૂતમરોગં ચ પાત્રસ્થં ભસિતં સિતમ્ ॥ ૯-

આગ્નેયસ્નાનયોગ્યં સ્યાદ્ યથોક્તં બ્રહ્મશમ્ભુના ।
તદ્ભસ્મ શિવમન્ત્રેણ શક્ત્યાભ્યસ્તં સુરક્ષિતમ્ ॥ ૯-

આદાય હસ્તેનાધારાદ્ દક્ષિણેનાભિમન્ત્ર્ય તુ ।
વિશોધ્ય ધારણાભિસ્તુ ભૂતશુદ્ધિવિધાનતઃ ॥ ૯-

ષડઙ્ગેનાભિમન્ત્ર્યાદૌ કૃત્વા વામકરે પુનઃ ।
કૃત્વાસ્ત્રેણ મલસ્નાનં મસ્તકપ્રભૃતિ ક્રમાત્ ॥ ૯-

તતસ્ત્વીશાનપુરુષાઘોરવામૈઃ સસદ્યકૈઃ ।
ક્રમાન્મૂર્ધાસ્યહૃદ્ગુહ્યજઙ્ઘાન્તાશેષવિગ્રહમ્ ॥ ૯-

ઉદ્ધૂલયેદ્ દ્વિજોઽન્યે તુ લલાટાંસહૃદાદિષુ ।
ધારયેયુસ્ત્રિપુણ્ડ્રાણિ તથૈવ બ્રાહ્મણાદયઃ ॥ ૯-

ત્રિયાયુષં ધારયેયુર્વેદપ્રામાણ્યદર્શનાત્ ।
ત્રિયાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્યાગસ્ત્યસ્ય ત્રિયાયુષમૃષીણાં ત્ર્યાયુષં યદ્ દેવાનાં ત્રિયાયુષં તન્મેઽસ્તુ ત્રિયાયુષં શિવો નામાસીઽઽ તિ સ્રુતેઃ ॥
આગ્નેયસ્નાનાધિકારઃ ।
અનભ્રે પ્રતપત્યર્કે વૃષ્ટિં દૃષ્ટ્વોર્ધ્વબાહુના ॥ ૯-

માહેન્દ્રસ્નાનમીશાનાત્ કાર્યં સપ્તપદાવધિ ।
ગવાં ખુરપુટોત્ખાતરેણુભિઃ પવનોપગૈઃ ॥ ૯-

ગોમધ્યગસ્તત્પુરુષં ગોસૂક્તં વા જપન્ દ્વિજઃ ।
અન્યસ્તુ ગોસ્તુતિં ગોભ્યો નમો વેત્યભ્યુદીરયન્ ॥ ૯-

વાયવ્યમાચરેત્ સ્નાનમખિલાઘનિબર્હણમ્ ।
સ્નાનાનામિહ સર્વેષાં મૂલં શ્રેષ્ઠં ચ વારુણમ્ ॥ ૯-

તસ્માત્ પ્રાગ્ વારુણં કૃત્વા તતઃ સ્નાનાન્તરં વ્રજેત્ ।
આપોહિષ્ઠાદિભિર્મન્ત્રૈર્મન્ત્રસ્નાનં હિ વૈદિકમ્ ॥ ૯-

સંપ્રોક્ષણવિધાનેન સ્વાઙ્ગમૂલૈસ્તુ તાન્ત્રિકમ્ ।
ઇત્થમુત્થાનકાવશ્યશૌચદન્તવિશોધનૈઃ ॥ ૯-

સ્નાનેન ચ વિશુદ્ધસ્ય સન્ધ્યોપાસનમિષ્યતે ।
દ્વિજઃ પ્રાગ્ વૈદિકીં સન્ધ્યામુપાસીતાથ તાન્ત્રિકીમ્ ॥ ૯-

ક્ષત્રવૈશ્યાવપિ તથૈવાન્યે કેવલતાન્ત્રિકીમ્ ।
ઉપાસીરન્નતઃ પૂર્વં વૈદિકી લિખ્યતેઽધુના ॥ ૯-

પિતામહાદિસ્મૃત્યુક્તા તાન્ત્રિકી ચાગમોદિતા ।
સ્નાતસૂક્તપ્રકારેણ ક્ષાલિતાઙ્ઘ્રિકરદ્વયઃ ॥ ૯-

સ્વાચાન્તઃ સપવિત્રસ્તન્મન્ત્રવત્ પ્રોક્ષયેદ્ દ્વિજઃ ।
મન્ત્રાણાં તદૃષિચ્છન્દોદેવતાવિનિયોગવત્ ॥ ૯-

અનુષ્ઠાનં ફલાય સ્યાદન્યથા ચેત્ તદાસુરમ્ ।
દધિક્રાવિણ્ણ ઇત્યાદેર્વામદેવો હ્યૃષિઃ સ્મૃતઃ ॥ ૯-

છન્દોઽનુષ્ટુપ્ તથૈવાપો વિશ્વેદેવાશ્ચ દૈવતમ્ ।
અનયા પ્રોક્ષયિત્વાથ મન્ત્રિતામ્ભઃ પિબેદ્ દ્વિજઃ ॥ ૯-

સૂર્યશ્ચેત્યાદિમન્ત્રસ્યચ્છન્દો ગાયત્રમેવ હિ ।
સવિતા દેવતાગસ્ત્યો હ્યૃષિરગ્નિર્ભવેદપિ ॥ ૯-

તેન પીત્વાપ આચમ્ય પ્રોક્ષયેદાપ્યદૈવતૈઃ ।
દધિક્રાવિણ્ણ- આદ્યેનાપ્યાપોહિષ્ઠાદિભિસ્તથા ॥ ૯-

આપોહિષ્ઠાદિકાનાં તુ સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ સ્મૃતઃ ।
આપો વૈ દેવતા છન્દો ગાયત્રં પ્રોક્ષણે વિધિઃ ॥ ૯-

તતોઽઞ્જલિં સમાપૂર્ય તોયૈઃ પ્રાગ્વદનઃ સ્થિતઃ ।
ધ્યાયેજ્જ્યોતિઃ પરં બ્રહ્મ સર્વલોકહૃદિ સ્થિતમ્ ॥ ૯-

આદિત્યમણ્ડલાન્તસ્થં વિદ્યાદ્ દેહાત્મકં પુરમ્ ।
તારવ્યાહૃતિસાવિત્ર્યા ક્ષિપેદૂર્ધ્વં યથાશ્રુતિ ॥ ૯-

તા આપો ઘ્નન્તિ રક્ષાંસિ વજ્રીભૂતાઃ ક્ષણેન તુ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સમાચમ્ય તુ તાં જપેત્ ॥ ૯-

શુદ્ધાયાં ભુવિ વાગ્યતસ્ત્વભિમુખઃ સૂર્યં કુશેસુ સ્થિતો
ગાયત્રીં દશતારકાં સશિરસં સવ્યાહૃતિં ત્રિઃ પઠન્ ।
પ્રાણાયામપરો ભવેજ્જપવિધેરાદૌ યથાશક્તિત-
સ્તેન સ્યાત્ પરિશુદ્ધકલ્મષતનુર્યોગ્યશ્ચ જપ્યાદિષુ ॥ ૯-

પ્રણવસ્ય મુનિર્બ્રહ્મા છન્દો ગાયત્રમેવ ચ ।
ધ્યાનકાલે પરં બ્રહ્મ હોમકાલે હુતાશનઃ ॥ ૯-

જપકાલે ત્રયી દેવો વિશ્વેઽન્યત્ર તુ દૈવતમ્ ।
વિનિયોગસ્તુ વેદાદૌ વાચામુદ્ઘાત એવ ચ ॥ ૯-

ગાયત્ર્યુષ્ણિગનુષ્ટુભશ્ચ બૃહતીં પઙ્ક્તિં સત્રિષ્ટુબ્જગ-
ત્યાખ્યા વ્યાહૃતિસપ્તકસ્ય તુ પુનશ્છન્દાંસિ તાસામૃષીન્ ।
અત્રિં ચૈવ ભૃગું ચ કુત્સમપરં પ્રાહુર્વસિષ્ઠં તત-
સ્તદ્વદ્ ગૌતમકાશ્યપાવપિ પુનસ્તત્રાઙ્ગિરાઃ સપ્તમઃ ॥ ૯-

અગ્નિર્વાયુઃ સૂર્યવાગીશ્વરાભ્યાં યાદોનાથો વાસવશ્ચાથ વિશ્વે ।
સપ્ત ખ્યાતા દેવતા વ્યાહૃતીનાં સ્થાનાન્યાહુઃ સપ્ત ભૂરાદિલોકાન્ ॥ ૯-

વિશ્વામિત્રસ્ત્વૃષિર્દેવઃ સવિતા ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
છન્દસ્તથૈવ ગાયત્રં સાવિત્ર્યાસ્તત્ત્રયં સ્મરેત્ ॥ ૯-

સેયં ચતુર્વિંશતિવર્ણવેદ્યા ત્રિપાજ્જપેઽષ્ટાર્ણવિભાગતઃ સ્યાત્ ।
હોમે ચ પૂજાવિષયે ચતુષ્પાત્ સ્વવર્ણષટ્કપ્રવિભક્તપાદા ॥ ૯-

ઓમાપોજ્યોતિરિત્યાદેર્ગાયત્રીશિરસો મુનિઃ ।
બ્રહ્માનુષ્ટુબ્ ભવેચ્છન્દઃ પરમાત્માધિદૈવતમ્ ॥ ૯-

પ્રજાપતિસ્તથા દૈવં શિરસોઽન્તસ્ય વા ભવેત્ ।
આયાત્વાદેર્વામદેવો મુનિઃ સ્યાચ્છન્દોઽનુષ્ટુબ્ દૈવતં સૈવ દેવી ।
ગાયત્રીત્થં સમ્યગાવાહ્ય વિદ્વાન્ મન્ત્રેણાતો દર્ભપાણિર્જપેત્ તામ્ ॥ ૯-

ષટ્કુક્ષિં ત્રિપદાં ચ પઞ્ચશિરસં શુક્લાં સરોજેક્ષણાં
વહ્ન્યુદ્દ્યોતશિખાં ચ વેદજનનીં ભૂપાદપીઠામપિ ।
શક્રપ્રેતપનીરપાર્થદહરિત્સ્વોર્ધ્વાધરાશોદરાં
ક્રોડીભૂતજગત્ત્રયામભિમુખાં પૌરાણનાભિં સ્મરેત્ ॥ ૯-

શીક્ષા કલ્પો જ્યોતિષં શબ્દશાસ્ત્રં મૂર્ધાનોઽસ્યાઃ સ્યુર્નિરુક્તં ચ પઞ્ચ ।
વાયુઃ પ્રાણો વિષ્ણુરાત્મા લલાટં બ્રહ્મા રુદ્રસ્તચ્છિખા વાક્ ચ જિહ્વા ॥ ૯-

છન્દસાં તુ વિચિતિસ્તનયુગ્માં ધર્મશાસ્ત્રહૃદયાં ઘનકેશીમ્ ।
ન્યાયવિસ્તરમુજામનલાસ્યાં ચન્દ્રસૂર્યનયનામુડુહારામ્ ॥ ૯-

મીમાંસા (ચા)થર્વવેદશ્ચ ચેષ્ટા વેદાન્તઃ સ્યાન્માનસં યોગસાંખ્યે ।
શ્રોત્રે ઘ્રાણં ચાપિ મન્ત્રાસ્તુ યજ્ઞાઃ સર્વે ચાસ્યાઃ સ્વાઙ્ગકાન્તિપ્રકર્ષઃ ॥ ૯-

એવંરૂપાં સર્વદા સર્વસિદ્ધ્યૈ ધ્યાત્વા દેવીં સાધયેત્ તાં જપાદ્યૈઃ ।
સન્ધ્યાભેદાદ્ ધ્યેયભેદાં વિશષાત્ સંલિખ્યન્તે જપ્યસંસિદ્ધિહેતોઃ ॥ ૯-

હંસારૂઢાં સિતાબ્જે ત્વરુણમણિલસદ્ભૂષણાં સાષ્ટનેત્રાં
વેદાસ્યામક્ષમાલાં સ્રુચમથ કલશં દણ્ડમપ્યાદધાનામ્ ।
ધ્યાયેદ્ દોર્ભિશ્ચતુર્ભિસ્ત્રિભુવનજનનીં પૂર્વસન્ધ્યાભિવન્દ્યાં
સાવિત્રીમૃક્સવિત્રીમભિનવવયસં મણ્ડલે ચણ્ડરશ્મેઃ ॥ ૯-

તાર્ક્ષ્યારૂઢામ્બુજાક્ષી શતમખમણિભા શઙ્ખચક્રે દધાના ।
દોર્ભિર્યુક્તા ચતુર્ભિઃ સ્થિતિરિહ જગતાં યા યજૂંષ્યુદ્ગિરન્તી ।
વ્યાલોલાનેકહારદ્યુતિરુચિરુચિરા વૈષ્ણવી મધ્યમેઽહ્નઃ
સાવિત્રી ધ્યેયરૂપા વિલસતિ સવિતુર્મણ્ડલે પીતવસ્રા ॥ ૯-

પઞ્ચાસ્યાં પિઙ્ગવિદ્યુત્તતિરુચિરજટામણ્ડલાં ચન્દ્રમૌલિં
રઙ્ગદ્ભૂષાભુજઙ્ગસ્ફુટમણિકિરણવ્યક્તભસ્માઙ્ગરાગામ્ ।
ધ્યાયેત્ ખટ્વાઙ્ગશૂલે ભયહરવરદે વ્યાઘ્રચર્મામ્બરાઢ્યાં
સાવિત્રીં સત્રિનેત્રાં પરિણતવયસં સામસૂતિં દધાનામ્ ॥ ૯-

ઋષભવાહનામપરસન્ધ્યાયાં ધ્યાયેદિતિ યાવત્
ઇત્થં સન્ધ્યાત્રયે ત્રેધા સાવિત્રી ધ્યેયવિગ્રહા ॥ ૯-

અથાસ્યાઃ પ્રતિવર્ણં તુ દૈવતાનિ ભવન્તિ હિ ।
અગ્નિઃ પ્રજાપતિઃ સોમ ઈશાનઃ સૂર્ય એવ ચ ॥ ૯-

વૃહસ્પતિસ્તથૈવેન્દ્રો ભગશ્ચૈવાર્યમા તથા ।
સાવિતા ચ તતસ્ત્વષ્ટા પૂષાથેન્દ્રાનલૌ મરુત્ ॥ ૯-

ઈશ્વરો મિત્રાવરુણૌ સ્કન્દો વિશ્વેઽથ ચક્રભૃત્ ।
વસવો મરુતોઽર્થેશશ્ચાશ્વિનૌ ચા પિતામહઃ ॥ ૯-

પ્. ૯૧) તત્કારાદ્યક્ષરાણાં તુ દેવતાઃ ક્રમશો મતાઃ ।
પુરૈવ સામાન્યતયાત્ર તારકઃ પ્રકાશિતો વ્યાહૃતિસપ્તકક્રમાત્ ।
યથાર્થસઙ્ગો વિધિવન્નિરુચ્યતે સભૂર્ભુવઃસ્વર્મહસાં જનસ્તપઃ ॥ ૯-

તદેવ સત્યં સવિતુર્હિ મણ્ડલે સ્થિતં તુ તેજઃ ખલુ ભૂર્હિ સત્તયા ।
ભુવશ્ચ તત્કારણકાર્યસત્તયા સુવો જગત્સ્વીરિતમાત્મવત્તયા ॥ ૯-

મહઃ પ્રકાશાત્મતયા મહત્તયા જનસ્તથા સર્વજનાન્તરાત્મતા ।
તમોહરં યત્ તપતીત્યતસ્તપઃ પરં હિ તત્ સત્યમનન્તમુચ્યતે ॥ ૯-

પ્રણવેનાથ સંબન્ધો વ્યાહૃતીનામિહોચ્યતે ॥ ૯-

ભુઃ સ્યાદકારસ્તુ ભુવો હ્યુકારઃ સ્વઃ સ્યાન્મકારોઽપિ મહોઽથ બિન્દુઃ ।
નાદો જનઃ સ્યાત્ તપ એવ શક્તિર્નાદાન્તસંજ્ઞં પદમત્ર સત્યમ્ ॥ ૯-

અથાર્થપ્રતિપત્ત્યર્થં સાવિત્ર્યાસ્તન્નિરુચ્યતે ।
તદિતિ સ્યાદ્ દ્વિતીયૈકવચનં બ્રહ્મવાચકમ્ ॥ ૯-

સૂર્યમણ્ડલગં તેજસ્તદ્ બ્રહ્મ પરમં હિ યત્ ।
ષષ્ઠ્યન્તઃ સવિતુઃશબ્દો ધાતોઃ પ્રસવવાચકાત્ ॥ ૯-

વૃષ્ટેશ્ચ પ્રાણિજાતાનાં સાક્ષાત્ પ્રસવિતુર્વિભોઃ ।
વરેણ્યં વરણીયત્વાચ્ચતુર્વર્ગફલાર્થિભિઃ ॥ ૯-

પ્રથમાષ્ટાક્ષરસ્યાસ્ય વ્યાપ્યા ભૂર્વ્યાહૃતિઃ સ્મૃતા ।
ભક્તિગમ્યં ભવેદ્ ભર્ગઃ પાપભઞ્જનતોઽપિ વા ॥ ૯-

દેવસ્યેતિ ચ ષષ્ઠ્યન્તં વૃષ્ટ્યાદેર્દાતુરીશિતુઃ ।
દીવ્યમાનસ્ય વા દીપ્ત્યા સ્વપ્રકાશતયાથવા ॥ ૯-

તદ્ ધીમહિ ધ્યૈચિન્તાયાંઘાતોઃ સિદ્ધં હિ યત્ પદમ્ ।
તેજઃ સૂર્યાત્મકં જ્ઞેયં ચિન્તયામઃ શિવાત્મકમ્ ॥ ૯-

દ્વિતીયાષ્ટાક્ષરસ્યાસ્ય વ્યાપ્યા સ્યાદ્ વ્યાહૃતિર્ભુવઃ ।
ધિયો બુદ્ધીર્મનોરસ્ય ચ્છાન્દસત્વમુદીરિતમ્ ॥ ૯-

કૃતશ્ચ લિઙ્ગવ્યત્યાસઃ સૂત્રાત્ સુપ્તિઙ્ગુપગ્રહાત્ ।
ય ઇત્યત્ર તુ યત્ તેજો નઃ ષષ્ઠી યુષ્મદસ્મદોઃ ॥ ૯-

તસ્માદસ્માકમિત્યર્થઃ પ્રાર્થનાયાં પ્રચોદયાત્ ।
તૃતીયાષ્ટાક્ષરસ્યાપિ વ્યાહૃતિઃ સ્વરિતિ સ્મૃતા ॥ ૯-

ઇત્થં જગત્પ્રસવિતુર્વરણીયમર્થં પાપપ્રભઞ્જનકરં યદભીષ્ટદસ્ય ।
તેજસ્તદેકમમલં પ્રવિચિન્તયામઃ પ્રજ્ઞાં પ્રયચ્છતુ સ નો ભગવાન્ મહેશઃ ॥ ૯-

ઇત્યુક્તોઽર્થોઽત્ર સાવિત્ર્યાસ્તચ્છિરઃ કથ્યતેઽધુના ।
આપો જ્યોતી રસ ઇતિ સોમાગ્ન્યોસ્તેજ ઉચ્યતે ॥ ૯-

તત્તેજો હ્યમૃતં બ્રહ્મ સૂર્ય આત્મેતિ ચોદના ।
એવં જ્ઞાત્વાર્થતસ્ત્વેતાન્ ન્યસ્યેદ્ દેહે યથાક્રમમ્ ॥ ૯-

શિરોભ્રૂમધ્યનયનવક્ત્રકણ્ઠેષ્વથો હૃદિ ।
નાભૌ ચ ગુહ્યજાન્વઙ્ઘ્રિદ્વયે ચાસ્યાઃ પદૈર્ન્યસેત્ ॥ ૯-

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચાપીશ્વરોઽપિ સદાશિવઃ ।
એતે સર્વાત્મને જાતિયુક્તાઙ્ગમનવઃ ક્રમાત્ ॥ ૯-

ઇત્થં વિન્યસ્ય ગાયત્રીમૃષ્યાદીનભિવન્દ્ય ચ ।
જપેદાયમ્ય તુ પ્રાણાનનન્તફલભાગ્ ભવેત્ ॥ ૯-

પ્રણવાન્તરિતં સપ્તવ્યાહૃતિપ્રણવં પુનઃ ।
સાવિત્રીં શિરસા યુક્તાં જપેચ્છતગુણં ફલમ્ ॥ ૯-

અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ જપેદેવમનન્યધીઃ ।
તદશક્તૌ શતં વાપિ દશમાત્રમથાપિ વા ॥ ૯-

પૂર્વઃ પૂર્વોઽત્ર મુખ્યઃ સ્યાજ્જપશક્તિં ન હાપયેત્ ।
અથોદ્વાસનમન્ત્રસ્ય તૂત્તમેશિખરેત્યૃચઃ ॥ ૯-

સાવિત્રી દેવતાનુષ્ટુબ્ વામદેવ ઋષિર્મતઃ ।
મિત્રસ્યેત્યાદ્યુપસ્થાનમન્ત્રાણાં કૌશિકસ્ત્ત્વૃષિઃ ॥ ૯-

મિત્રસ્તુ દેવતા છન્દો ગાયત્રં ચાપ્યનુષ્ટુભાત્ ।
પ્રદક્ષિણં પરિક્રમ્ય દિશોઽથ સદિગીશ્વરાઃ ॥ ૯-

અભિવન્દ્ય તતઃ પઞ્ચ સન્ધ્યાદ્યા દેવતાઃ ક્રમાત્ ।
સહસ્રરશ્મિમુદ્યન્તમુપતિષ્ઠેદ્ દિવાકરમ્ ॥ ૯-

આત્માનં પરમાત્માનં ધ્યાત્વા પાદાભિવાદનમ્ ।
કૃત્વાથ દેવપૂજાં ચ હોમજપ્યં સમાચરેત્ ॥ ૯-

અથાતો વિનિયોગાદ્યં સાવિત્ર્યાઃ કથ્યતેઽધુના ।
પ્રત્યાહારઃ શસ્તદેશે તુ લક્ષં તિષ્ઠન્ યુક્તાત્મા સૂર્યબિમ્બં જપિત્વા ।
પશ્યન્ ગવ્યાક્તૈસ્તાવદગ્નૌ તિલૈઃ સ્યાદ્ધુત્વા ભક્તશ્ચેન્મન્ત્રસિદ્ધો મહાત્મા ॥ ૯-

અયુતં તુ જલે સ્થિતો જપિત્વા નનુ પાપાનિ નિહન્તિ નાભિમાત્રે ।
પ્રયુતાદુપપાતકાનિ લક્ષાદખિલાન્યેવ હિ પાતકાનિ હન્યાત્ ॥ ૯-

દશલક્ષજપેન કણ્ઠમાત્રે સુમહાપાતકિનોઽપ્સુ યાન્તિ શુદ્ધિમ્ ।
ત્રિસહસ્રજપાદભોજ્યદોષાત્ પરિશુધ્યેદપિ વાઙ્મનઃકૃતાઘૈઃ ॥ ૯-

અપહન્ત્યપમૃત્યુરોગદુઃખાન્યયુતાનાં ત્રિતયં તિલાજ્યહોમાત્ ।
મધુરત્રયસિક્તદૌર્વલક્ષત્રયહોમાદપહન્તિ કાલમૃત્યુમ્ ॥ ૯-

પુત્રં શાલિહુતેન બિલ્વકમલૈર્લક્ષ્મીં પલાશૈઃ પશૂ-
નન્નાદ્યં સઘૃતાન્નતસ્તુ કુમુદૈર્વાસાંસિ ચૈવોત્પલૈઃ ।
વૃષ્ટિં વેતસજૈઃ સગોમયશિલામાલેયગોરોચના-
કપ્તં? લોકવશીકરં તુ લિલકં સ્પૃષ્ટં સહસ્રત્રયમ્ ॥ ૯-

પાદપાંસુકૃતપુત્તલિહોમાન્મારયેત્ પરમતીત્ય તુ વિપ્રમ્ ।
દ્વેષયેચ્ચ કલિવૃક્ષસમિદ્ભિશ્ચાટયેત્ તદનલે કલિપત્રૈઃ ॥ ૯-

કુન્દપુષ્પહવનેન કુમારીં વિન્દતેઽથ કરવીરહુતાત્ સ્યુઃ ।
સિદ્ધયઃ સ ખલુ કોટિજપાત્ સ્યાત્ ખેચરઃ સુરમુનીન્દ્રસમેતઃ ॥ ૯-

જુહુયાત્ પાયસેનાજ્યતિલદૂર્વાઙ્કુરૈરપિ ॥ ૯-

ચતુઃ ક્ષીરસમિદ્ભિશ્ચ પ્રત્યેકં ત્રિસહસ્રકમ્ ।
યત્તદુદ્દિશ્ય તત્ સર્વમચિરેણૈવ સિધ્યતિ ॥ ૯-

જુહુયાત્ પાયસાજ્યાભ્યાં તિલદૂર્વાઙ્કુરૈરપિ ।
પ્રત્યક્ષરસહસ્રં તુ દીર્ઘમાયુરવામુયાત્ ॥ ૯-

મધુરત્રયસિક્તરક્તપદ્મૈરયુતં યો જુહુયાચ્છ્રિયં સ વિન્દેત્ ।
સઘૃતાન્નહુતાદથાન્નવાન્ સ્યાદ્ વિધિવદ્વહ્નિમુખાદિકં ચ કૃત્વા ॥ ૯-

આધાય વહ્નિં વિધિવત્ સૂર્યમાવાહ્ય તન્મુખે ।
તમપ્યારાધ્ય વિધિવત્ સાવિત્રીં તદ્ધૃતમ્બુજે ॥ ૯-

સમાવાહ્ય તુ મન્ત્રેણ ધ્યાયેત્ સન્ધ્યોક્તલક્ષણામ્ ।
સપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્દ્વાદશાન્તામૃતાપ્લુતામ્ ॥ ૯-

સ્વકૃત્યં ચાપિ સઙ્કલ્પ્ય જુહ્વન્ સ લભતે ફલમ્ ।
અથ માધ્યન્દિનં કર્મ સ્નાનપૂર્વં સમાચરેત્ ॥ ૯-

સ્નાનં પ્રાગ્વદ્ વિશેષોઽત્ર વૈદિકઃ કથ્યતેઽધુના ।
પ્રાતઃસ્નાનમૃતેઽન્યત્ર સ્નાસ્યન્ દન્તાન્ ન ધાવયેત્ ॥ ૯-

હિરણ્યશૃઙ્ગમિત્યાદિ પુનન્તુ પુનરન્તતઃ ।
જપેન્નિમજ્જ્યાથાચમ્ય ગૃહીત્વાઞ્જલિના જલમ્ ॥ ૯-

સુમિત્રાદ્યેન સન્ત્વન્તં જપિત્વારિદિશં પ્રતિ ।
દુર્મિત્રાદ્યેન દ્વિષ્મોઽન્તં પ્રક્ષિપ્યાચમ્ય વાગ્યતઃ ॥ ૯-

યદપાંક્રૂરમિત્યાદિ ગચ્છતાદન્તમમ્ભસિ ।
ત્રિરાવર્ત્ય કરેણાથ નિમજ્જ્યામ્ભસ્તટં ગતઃ ॥ ૯-

ઉપવિશ્ય તથાચમ્ય પાણિસ્થામ્ભોઽભિમન્ત્ર્ય તુ ।
આપઃ પુનન્ત્વિત્યાદ્યેન સ્વાહાન્તં તત્ પિબેત્ પુનઃ ॥ ૯-

આચામેદસ્ય ચર્ષિઃ સ્યાદ્ બ્રહ્મણસ્પતિસંજ્ઞિતઃ ।
દેવતાપ્યાપ એવ સ્યાચ્છન્દોઽનુષ્ટુપ્ પ્રકીર્તિતા ॥ ૯-

આપોહિષ્ઠાદિતિસૃભિઃ પ્રોક્ષયેદ્ દર્ભપાણિના ।
હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પવમાનઃ સુવર્જનઃ ॥ ૯-

ઇત્યાદિમન્ત્રૈઃ સંપ્રોક્ષ્ય તતોઽમ્ભોમગ્નવિગ્રહઃ ।
ઋતં ચ સત્યં ચેત્યાદિખરિત્યન્તમૃચાં ત્રયમ્ ॥ ૯-

પ્રાણાનાયમ્ય મનસા જપેત્ ત્રિરઘમર્ષણમ્ ।
શક્તઃ સ ચેદિમાગ્।સ્તદાપોવરુણપૂર્વકૈઃ ॥ ૯-

સુવાનો-ઇન્દુરિત્યન્તમન્ત્રૈઃ કૃત્વાઘમર્ષણમ્ ।
ઉત્તીર્ય વાસો નિષ્પીડ્યાથામ્બરે શુચિનિર્મલે ॥ ૯-

પરિધાયાથ સંક્ષાલ્ય પાદાવાચમ્ય વાગ્યતઃ ।
સન્તર્પ્ય પૂર્વસન્ધ્યાવત્ સાવિત્રીં શક્તિતો જપેત્ ॥ ૯-

તિષ્ઠંશ્ચેદીક્ષમાણોઽર્કમાસીનઃ પ્રાઙ્મુખો જપેત્ ।
તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં દદ્યાદ્ ભાનવે કેવલામ્બુ વા ॥ ૯-

અથોર્ધ્વબાહુરાદિત્યમુપતિષ્ઠેદિમાં જપન્ ।
ઉદ્વયાદિમુદુત્યાદિં ચિત્રંતચ્ચક્ષુરાદિતઃ ॥ ૯-

હિરણ્યયૂપનામા સ્યાદૃષિરાસાં પ્રકીર્તિતઃ ।
ઉદુત્યાદિદ્વયેચ્છન્દસ્ત્રિષ્ટુપ્ સ્યાદ્ દૈવતં રવિઃ ॥ ૯-

ગાયત્રી સ્યાત્ તૃતીયાયાશ્ચતુર્થ્યા જગતી મતા ।
ઉષ્ણિક્ તચ્ચક્ષુરાદ્યસ્ય મન્ત્રસ્ય સવિતા વિધિઃ ॥ ૯-

બ્રહ્મયજ્ઞં તતઃ કુર્યાત્ સ્વાધ્યાયઃ સ ઉદીરિતઃ ।
બ્રહ્મયજ્ઞોત્તરં કાલં તર્પણસ્યાશ્વલાયનઃ ॥ ૯-

પ્રાહેતરેષાં તુ મતં તૂપસ્થાનાદનન્તરમ્ ।
સાઙ્ગમૂલાદિભિર્મન્ત્રૈઃ સ્વાગમોક્તવિધાનતઃ ॥ ૯-

દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄંશ્ચાન્યાન્ તર્પયેયુર્હિ દીક્ષિતાઃ ।
સ્નાનકાલેઽમ્ભસઃ ક્ષોભં ન કુર્યાચ્ચરણાદિભિઃ ॥ ૯-

અન્તર્મલાપનયનં વસ્ત્રનિર્ણેજનાદિ વા ।
યદિ કુર્યાત્ પ્રમાદેન પ્રાયશ્ચિત્તમિહોચ્યતે ॥ ૯-

નમોઽગ્નયેઽપ્સુમતે નમોદ્બ્યોન્તં જપેદ્ દ્વિજઃ ।
ઉઅપતિષ્ઠેદ્ દ્વિજાતિશ્ચેદિતરોઽદ્બ્યો નમો વદેત્ ॥ ૯-

તતોઽનુજ્ઞાં ગૃહીત્વાદ્બ્યિસ્તાર્થાનુદ્વાસ્ય દૈવતૈઃ ।
ઋષીન્ પિતૄનપ્યુદ્વાસ્ય તતો યાગગૃહં વ્રજેત્ ॥ ૯-

તત્રેષ્ટાં દેવતામિષ્ટ્વા સ્વાગમાચાર્યદર્શનાત્ ।
તત્તન્મન્ત્રં જપેદ્ધોમવૈશ્વદેવબલિક્રિયાઃ ॥ ૯-

સમાપ્યાતિથિપોષ્યાદીન્ ભોજયિત્વા સ્વશક્તિતઃ ।
સ્વયં ભુઞ્જીત પુત્રાદ્યૈઃ સહિતોઽન્નમકુત્સયન્ ॥ ૯-

ભુક્ત્વાન્નગન્ધલેપાદ્યમપનીય ચ શોધયેત્ ।
દન્તાનથ સમાચમ્ય મુખવાસં ભજેદપિ ॥ ૯-

તતો વિદ્યાવિનોદાદ્યૈર્દિનશેષં સુખં નયેત્ ।
અથાર્ધાસ્તમિતે ભાનૌ સન્ધ્યામાસાદ્ય પશ્ચિમામ્ ॥ ૯-

ઉપાસીત યથાપૂર્વં દન્તધાવનવર્જિતમ્ ।
સ્નાત્વાચમ્યાથ સમ્પ્રોક્ષ્ય પીત્વામ્ભોઽગ્નિશ્ચમન્ત્રતઃ ॥ ૯-

ઊર્ધ્વં ત્વાપસ્તથા ક્ષિપ્ત્વા ગાયત્રીં શક્તિતો જપેત્ ।
ઇમંમેવરુણાદ્યાભિરુપસ્થાયાથ પૂર્વવત્ ॥ ૯-

ગન્ધાદ્યૈર્દેવતામિષ્ટ્વા યથાપૂર્વં સ્વશક્તિતઃ ।
જપિત્વાથ નમસ્કૃત્ય વૈશ્વદેવબલિક્રિયાઃ ॥ ૯-

સમાપ્યાતિથિભૂત્યાદ્યૈઃ સહ ભુઞ્જીત ચેદ્ ગૃહી ।
શયીત શયને શુદ્ધે સ્વાસ્તીર્ણે શુક્લવાસસા ॥ ૯-

ગોવિપ્રદેવવહ્નીનાં નોપરિષ્ટાન્ન સઙ્કટે ।
નાનુવંશં શયીતાસૌ નોત્તરાપરદિક્શિરાઃ ॥ ૯-

ન નગ્નો નાર્દ્રપાણ્યઙ્ઘ્રિર્ન તૈલાક્તો ન ચાશુચિઃ ।
વિતાનદીપકલશૈઃ શોભિતે વિભવે સતિ ॥ ૯-

મન્ત્રસન્નદ્ધદેહસ્તુ રક્ષાગન્ધાદ્યલઙ્કૃતઃ ।
સ્વપત્નીં સાધુશીલાઢ્યાં સ્વનુરક્તાં સ્વલઙ્કૃતામ્ ॥ ૯-

અપર્વસ્વભિગચ્છેત્ તુ ગૃહી સન્તાનકારણાત્ ।
સન્ધ્યોપાસ્તિપ્રસઙ્ગાદિતિ વિધિવિહિતં નૈત્યકં કર્મચક્રં
શ્રૌતસ્માર્તેષુ તન્ત્રોદિતમપિ કથિતં વર્ણિનાં યત્ સમાસાત્ ।
દૃષ્ટાદૃષ્ટેષ્ટસિદ્ધિપ્રદમિહ મુનિભિઃ સેવિતં ચેતિ સન્તઃ
સ્વીકુર્વન્તુ સ્વકીયં ધનમિવ સુહૃદઃ સત્પથે વર્તયન્તઃ ॥ ૯-૧૮૮ ૧।

ઇતિ શ્રીમદીશાનગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે નિત્યકર્મવિધિર્નામ નવમઃ પટલઃ ॥
અથ દશમઃ પટલઃ==
પ્રણમ્ય શમ્ભું શશિખણ્ડશેખરં ભવં ભવચ્છેદકરં સમાસતઃ ।
સભૂતશુદ્ધિક્રમમાત્મશોધનં નિગદ્યતે યોગજપાદિસિદ્ધયે ॥ ૧૦-૧૦-

સ્નાતો યથાવત્ સમુપાસ્ય સન્ધ્યાં યાગાલયં પ્રાપ્ય કૃતાઙ્ઘ્રિશૌચઃ ।
આચમ્ય ચાન્તર્વિધિવત્ પ્રવિષ્ટઃ શસ્તાસને વાગ્યમવાન્ નિવિષ્ટઃ ॥ ૧૦-૧૦-

આમસ્તકાઙ્ઘ્રિદ્વયમાત્મદેહે ધ્યાયન્ સુસૂક્ષ્મં સુષિરં તદન્તઃ ।
બાહ્યે તુ વિન્યસ્ય તુ શક્તિમચ્છાં વ્યોમત્વિષં તામથ દેહમધ્યે ॥ ૧૦-૧૦-

હુઙ્કારબીજં રુચિમદ્ વિચિન્ત્ય પ્રાણાન્ નિયમ્યાથ નિવેશ્ય ચિત્તમ્ ।
તદ્રેચકાન્તોઽત્ર ફડન્તમસ્ત્રાદ્ ગ્રન્થિપ્રભેદં ક્રમશો વિદધ્યાત્ ॥ ૧૦-

યે ગ્રન્થયઃ પઞ્ચ તમોમલિષ્ઠા હૃત્કણ્ઠતાલુસ્થિતયઃ પ્રસિદ્ધાઃ ।
ભ્રૂમધ્યતો મૂર્ધનિ ચેતિ તેષાં ભેદાત્ તુ નાડીસરણિઃ પ્રસિધ્યેત્ ॥ ૧૦-

વાયું નિવર્ત્યાત્મનિ પૂરકાન્તં ચૈતન્યસાન્તાત્મકજીવરૂપમ્ ।
તં બિન્દુભૂતં ચ નિરામયં સ્વે હૃત્પઙ્કજે કુમ્ભકતો વિભાવ્યમ્ ॥ ૧૦-

તત્રોર્ધ્વવાયોઃ પ્રસરેણ જીવં સૌષુમ્નમાર્ગાન્નિહિતં સ્વમૂર્ધ્નિ ।
ઉદ્ધાતમાત્રેણ તુ બીજવૃત્ત્યા તં દ્વાદશાન્તસ્થશિવં નયેત્ ॥ ૧૦-

કાદઙ્ગુલદ્વાદશકે ત્વસૌમ્યં શુક્લં સહસ્રચ્છદપુણ્ડરીકમ્ ।
વ્યોમામૃતવ્યાપ્તમધોમુખં તન્મધ્યં શિવાધ્યાસિતમભ્યુપેયમ્ ॥ ૧૦-

લીનઃ શિવેઽઙ્ગૈરભિરક્ષિતાત્મા સાધોમુખં દેહતરું વિભાવ્ય ।
તત્ત્વાનિ ષટ્ત્રિંશદથો વિલોમાન્નીત્વા લયં સ્વેષ્વિહ કારણેષુ ॥ ૧૦-

ભૂમ્યમ્બુતેજોમરુદમ્બરૈઃ સ્યાદ્ ગન્ધો રસશ્ચાપ્યથ રૂપમુક્તમ્ ।
સ્પર્શાખ્યશબ્દૌ કથિતાવુપસ્થં પાયવઙ્ઘ્રિપાણ્યોઽપિ ચ વાક્ ચ નાસા ॥ ૧૦-

જિહ્વાક્ષિચર્મશ્રવણૈર્મનઃ સ્યાત્ સાહઙ્કૃતિર્બુદ્ધિરપિ પ્રધાનમ્ ।
પુમાંશ્ચ રાગો નિયતિસ્ત્વશુદ્ધા વિદ્યા કલા કાલયુતા ચ માયા ॥ ૧૦-

સંશુદ્ધવિદ્યા ચ તથેશ્વરાખ્યઃ સાદાહ્વયઃ શક્તિરથો શિવઃ સ્યાત્ ।
ષટ્ત્રિંશદિત્થં પ્રતિલોમતઃ સ્યુસ્તત્ત્વાનિ તત્તત્પરકારણાનિ ॥ ૧૦-

પઞ્ચાથ ભૂતાનિ પરસ્પરાન્તઃ શોધ્યાનિ ખાદીનિ વિલોમમાર્ગાત્ ।
ઈશાનપૂર્વૈઃ સમધિષ્ઠિતૈસ્તૈરક્ષૈશ્ચ બિમ્બાર્ણકલાધિદૈવૈઃ ॥ ૧૦-

ભૂમણ્ડલં યચ્ચતુરશ્રપીતં વજ્રાઙ્કિતં ગન્ધગુણં સસદ્યમ્ ।
ઘ્રાણેન્દ્રિયં તત્કલયા નિવૃત્ત્યા યુક્તં ચ દૈવેન ચતુર્મુખેન ॥ ૧૦-

હ્લાંબીજતઃ પૂરકકુમ્ભકાભ્યાં વ્યાપ્તં તદા પાદતલં શિરસ્તઃ ।
શોધ્યં તદુદ્ધાતકપઞ્ચકાત્ સ્યાદ્ વાયૌ પ્રવિષ્ટં પરિભાવયેચ્ચ ॥ ૧૦-

અબ્બિમ્બમર્ધેન્દુસિતાબ્જચિહ્નં શુક્લં રસાઢ્યં રસનેન્દ્રિયં ચ ।
વામાસ્થિતં વિષ્ણુસમન્વિતં સ્યાદ્ યુક્તં પ્રતિષ્ઠાકલયા વિશોધ્યમ્ ॥ ૧૦-

હ્રી।બીજમુદ્ધાતચતુષ્ટયાન્તં તચ્ચાણિભૂતં પ્રવિશન્ત્યપશ્ચાત્ ।
વહ્નેસ્ત્રિકોણારુણમણ્ડલં સ્યાદ્ વિદ્યાતલં સ્વસ્તિકલાઞ્છનં ચ ॥ ૧૦-

દૃગિન્દ્રિયં રૂપગુણં સરુદ્રં હ્રૂંબીજતોઽઘોરયુતં વિશોધ્યમ્ ।
ત્ર્યુદ્ધાતતસ્તત્સલિલે પ્રવિષ્ટં વિચિન્તયેદ્ વ્યાપ્તસમસ્તદેહમ્ ॥ ૧૦-

ષડ્બિન્દુચિહ્નં ત્વથ વાયુબિમ્બં કૃષ્ણં ષડશ્રં પુરુષાસ્થિતં તત્ ।
ત્વક્સ્પર્શશાન્ત્યન્વિતમીશ્વરેણ હ્યૈંયુક્તમુદ્ધાતયુગાત્ કુભૂતમ્ ॥ ૧૦-

વૃત્તં સ્વબિમ્બં સ્ફટિકાવદાતં સશ્રોત્રશબ્દં ચ સબિન્દુશક્તિ ।
ઈશાનસાદેશયુતં ત્વતીતં ચોદ્ધાતશોધ્યં ખલુ હુંફડન્તાત્ ॥ ૧૦-

તદ્દ્વાદશાન્તઃસ્થિતમૂલમન્ત્રાચ્ચન્દ્રામૃતાસારજલૈઃ સમસ્તમ્ ।
આપ્લાવ્ય નિર્વર્તિતભૂતશુદ્ધિઃ સંપાદ્ય તત્ત્વાનિ યથાક્રમેણ ॥ ૧૦-

શિવેચ્છયોત્પાદિતશુદ્ધદેહો હૃદ્યાસનં તુ પ્રણવેન દત્ત્વા ।
તદ્વ્યાપિનીં ન્યસ્ય શિવાં તુ શક્તિં સ્વબીજજીવં નિહિતં શિવાખ્યે ॥ ૧૦-

તદ્દ્વાદશાન્તાદથ પૂરકેણ ત્વાનીય નાડ્યા હૃદયાબ્જમધ્યે ।
સંસ્થાપ્ય મૂલામૃતવારિપૂરૈરાપ્લાવ્ય પૂજાદિકમારભેત્ ॥ ૧૦-

ભૂતશુદ્ધ્યધિકારઃ
અત્રોચ્યતેઽન્યા સ્ફુટમાત્મશુદ્ધિર્યા શોષણાદિક્રમશોધ્યદેહા ।
નિશ્શેષદોષક્ષયશુદ્ધિદાનાદ્ રોગાન્ જરાં મૃત્યુમપિ ક્ષિણોતિ ॥ ૧૦-

પ્રાગ્વત્ સ્વદેહે સુષિરં તુ ચિન્ત્ય તદ્વ્યાપિનીં ચાન્તરબાહ્યશક્તિમ્ ।
હુઙ્કારમધ્યસ્થિતચિત્તજીવઃ પ્રાણાન્ નિયમ્યાહૃતપૂરકેણ ॥ ૧૦-૨૫ ॥ ૧૦-
ગ્રન્થીન્ વિદાર્યાહૃતરેચકાન્તં ચાસ્ત્રેણ વાયું વિનિવર્ત્ય પૂરાત્ ।
ચૈતન્યમાહૃત્ય સસાન્તજીવં હૃત્સંપુટં જ્યોતિરનામયાખ્યમ્ ॥ ૧૦-

તત્કુમ્ભકોદ્ધાતવશાત્ તદૂર્ધ્વં ત્વાકૃષ્ય સૌષુમ્નપથા સ્વકાન્તમ્ ।
તદ્દ્વાદશાન્તસ્થશિવે નિયુજ્ય તત્ત્વાનિ નીત્વા વિલયં વિલોમાત્ ॥ ૧૦-

વર્ણાન્ વિલોમાત્ ક્ષહસક્રમોક્તં નીત્વા લયં શબ્દતતિં ચ શક્તૌ ।
શૂન્યં તુ દેહં મલપાપમાત્રં વિચિન્ત્ય કૃષ્ણં ત્વથ નાભિચક્રે ॥ ૧૦-

બિમ્બે તુ વાયોરતિધૂમ્રવર્ણં યઙ્કારમુદ્ભાવ્ય તુ ચણ્ડવાયુમ્ ।
ધ્યાયેદધઃશાખમથોર્ધ્વમૂલં સંસારવૃક્ષાત્મકમાત્મદેહમ્ ॥ ૧૦-

અત્ર બ્રહ્મશમ્ભુઃ -
દેહાત્માધોમુખસ્તત્ર ધ્યાતવ્યો ભવપાદપઃ ઇતિ ।
તં શોષયેન્નાભિવિનિર્ગતેન ધ્યાત્વાનિલેનાઘમલે ચ શોષ્યે ।
ઉદ્ધાતકૈઃ પઞ્ચભિરસ્ય શોષં વાયોર્નિરોધેન વિધાય પશ્ચાત્ ॥ ૧૦-

હૃત્પઙ્કજેઽન્ત્યં વિષવહ્નિવાયું સાનુગ્રહાર્ધેન્દુયુતં સનાદમ્ ।
બીજં તુ ચિન્તામણિસંજ્ઞમેતદ્ બિમ્બે હુતાશસ્ય તુ વહ્નિરૂપમ્ ॥ ૧૦-

વિન્યસ્ય ષટ્કોણલસત્ત્રિશૂલજ્વાલાસહસ્રપ્રસરૈરઘૌઘમ્ ।
સમ્યગ્ દહન્તં તુ કલેબરાખ્યં તદ્ભસ્મસાદ્ભૂતમપીહ ચિન્ત્યમ્ ॥ ૧૦-

દહેત્ પાશુપતાસ્ત્રેણ ઇતિ પરાખ્યપૌષ્કરયોરુક્તત્વાત્ પાશુપતાસ્ત્રેણ વા તદ્ દહેત્ ।
પ્રોત્સાર્ય ચણ્ડાનિલવાયુબીજાત્ તદ્ ભસ્મ સર્વં તુ દિશો વિકીર્ય ।
શૂન્યં ખતુલ્યં પરિભાવ્ય દેહં શુદ્ધં તુ તત્ કેવલપુણ્યશેષમ્ ॥ ૧૦-

અત્ર બ્રહ્મશમ્ભુઃ -
કુમ્ભકેનાગ્નિના શુષ્કં નિર્દગ્ધ ચ વિચિન્તયેત્ ।
રેચકેનાથ વાયવ્યાદ્ ભસ્મીભૂતં દિશો દશ ॥
પ્રલીનમન્ત્યયા શુદ્ધં નિર્મલં વ્યોમ ભાવયેત્ ॥ ૧૦-ઇતિ
કલેબરં દહેદ્ ધીમન્ ભસ્મકૂટવ્યવસ્થિતમ્ ॥
ઇતિ શ્રીકાલોત્તરે -
વ્યોમામ્બુજાન્તસ્થશિવસ્ય શક્તેરિચ્છાક્રિયાજ્ઞાનવશાત્ સિસૃક્ષોઃ ।
શક્તેર્યથાવલ્લિપિવર્ણપૂગૈસ્તત્ત્વાનિ ચોત્પાદ્ય તુ તૈઃ શરીરમ્ ॥ ૧૦-

સૃષ્ટ્વા તદણ્ડાત્મકવિશ્વલોકં સંભાવ્ય શુદ્ધં ગતપાશબન્ધમ્ ।
પ્રાગ્દ્વાદશાન્તાહિતબીજજીવં ત્વાકૃષ્ય તત્પૂરકવાયુમિશ્રમ્ ॥ ૧૦-

તદ્બ્રહ્મરન્ધ્રેણ નિવેશ્ય માર્ગાદ્ધૃદબ્જમધ્યે શિવમાત્મરૂપમ્ ।
વ્યોમાબ્જમધ્યેન્દુકલાસ્વરાઢ્યં દ્વ્યષ્ટચ્છદાધારસુધાકલાભિઃ ॥ ૧૦-

સૌષુમ્નમાર્ગેણ પૃથગ્ યથાવદાપૂરયેદ્ વ્યુત્ક્રમતઃ સ્વરાણામ્ ।
સામૃતા માનસી તુષ્ટિપુષ્ટી તથા પ્રીતિરુક્તા રતિઃ શ્રીશ્ચ શાન્તિઃ સ્વધા ।
કાન્ત્યથ જ્યોત્સ્નયા હૈમવત્યા પ્રભા પૂરણી વામયા સ્યાદમા ષોડશી ॥ ૧૦-

દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠતો ગુલ્ફજાનૂ કટિશ્ચોદરં પાણિસન્ધિર્ભુજો દક્ષિણઃ ।
મૂર્ધ્નિ ચાર્ધં ક્રમાદ્ વામભાગેઽપિ ચ સ્થાનમુક્ત કલાસ્તદ્વિલોમાન્ન્યસેત્ ॥
અઃ અમાયૈ નમઃ । અં વામાયૈ નમઃ । ઔં પૂરણ્યૈ નમઃ ।
ઇત્યઙ્ગુષ્ઠાદિમૂર્ધાન્તં ષોડશકલા વિન્યસ્ય તદમૃતૈઃ ક્રમાદાપૂરયેદિત્યુપદેશઃ ।
તોયમર્ધેન્દુમત્પૂર્ણચન્દ્રપ્રભં સ્વામ્બુજે ભાવયેત્ તત્કલાર્તસ્વરમ્ ।
શઙ્ખકુન્દેન્દુગોક્ષીરગૌરામૃતૈર્બ્રહ્મનીડાપથાપૂર્ય દેહં સ્વકમ્ ॥ ૧૦-

અત્ર બ્રહ્મશમ્ભુઃ -
તત્સુધાધવલાપૂરસિક્તં કૃત્વા નિરન્તરમ્ । ઇતિ ।
શ્રીકાલોત્તરે ચ -
ચન્દ્રબિમ્બં સ્મરેત્ તત્ર શ્વેતપદ્મોપરિ સ્થિતમ્ ।
સ્રવન્તમમૃતં દિવ્યં શરીરોત્પત્તિકારણમ્ ॥ ૧૦- ઇતિ ।
દ્વ્યષ્ટવર્ષાકૃતિં શુદ્ધવિદ્યાતનું તત્ સુધાપૂરણપ્લાવ્યમાનાકૃતિમ્ ।
પુણ્યપૂગાર્જિતં શુદ્ધમિત્થં ધિયા યઃ સ્મરેદેકદાપ્યેષ યોગી ભવેત્ ॥ ૧૦-

ઇત્થમભ્યાસતઃ શુદ્ધસત્ત્વઃ સ્વયં શક્તિપાતં લભેતેશ્વરાનુગ્રહાત્ ।
જપ્યપૂજાદિભિશ્ચેષ્ટસિદ્ધિં તદા સુપ્રસન્ના મુખાન્નિસ્સરેદ્ ભારતી ॥ ૧૦-

નહિ સલિલવિશેષૈઃ કેવલં ક્ષાલનાદ્યૈઃ પ્રભવતિ પરિશુદ્ધં યન્મલિષ્ઠં શરીરમ્ ।
દ્વિવિધમિતિહ સદ્ભિઃ સાન્તરઙ્ગાત્મશુદ્ધિઃ સવિધિકમુપદિષ્ટાં તાં ભજે નિત્યશોઽપિ ॥
ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે
ભૂતશુદ્ધ્યાદિપટલો દશમઃ ॥
અથૈકાદશઃ પટલઃ==
અથોચ્યતે સિદ્ધિકરી મનૂનાં દીક્ષા યથા સા ચ ચતુષ્પ્રકારા ।
તથાહિ મન્ત્રી પ્રથમાથ શૈવી શાક્તેયિકાખ્યા ત્વથ વૈષ્ણવી ચ ॥ ૧૧-

દદાતિ યસ્માદિહ દિવ્યભાવં માયામલે કર્મ ચ સંક્ષિણોતિ ।
ફલં ચતુર્વર્ગમયં ચ યસ્યાસ્તસ્માત્ તુ દીક્ષેત્યભિધાનમસ્યાઃ ॥ ૧૧-

સામાન્યભૂતા ખલુ માન્ત્રિકી સ્યાદ્ દીક્ષા સ્મૃતા મન્ત્રગણેષુ તદ્વત્ ।
વર્ણેષુ ચાપિ દ્વિજપૂર્વકેષુ સ્યાચ્છૈવશાક્તેષ્વપિ વૈષ્ણવેષુ ॥ ૧૧-

કૌબેરદિગ્ભાગગતે દિનેશે પુણ્યર્ક્ષયોગે સુતિથૌ સુલગ્ને ।
પક્ષે તુ પૂર્વે વિદધીત દીક્ષામાચાર્યશિષ્યાભ્યુદયપ્રદે ચ ॥ ૧૧-

દીક્ષાસુ દેવાલયમણ્ડપાનાં વેશ્માદિકૃત્યેઽપિ ચ વિઘ્નશાન્તૌ ।
વાસ્ત્વીશપૂજાં પ્રથમં વિદધ્યાત્ સંવર્તયેત્ સર્વસમીહિતાનામ્ ॥ ૧૧-

વાસ્ત્વીશનામા હ્યસુરોઽતિકાયો દેવૈઃ પુરા દત્તવરોઽતિપૂજ્યઃ ।
શેતે સ્મ ભૂમ્યાં પ્રવિસાર્ય પાદૌ હસ્તૌ તથાધોવદનઃ સદૈવઃ ॥ ૧૧-

તદ્દેહસંસ્થાઃ ખલુ દેવતાસ્તા દ્વાત્રિંશદન્યે પ્રકૃતિપ્રસંખ્યાઃ ।
પૂજ્યાશ્ચતુઃષષ્ટિપદેષુ વિપ્રૈરેકોત્તરાશીતિપદે નૃપાદ્યૈઃ ॥ ૧૧-

ઉદ્દિષ્ટદેશે નવગોમયામ્ભઃસેકોપલિપ્તે ચતુરશ્રમાદૌ ।
કૃત્વાષ્ટધા તદ્ વિભજેદથૈવમુક્તં ચતુષ્ષષ્ટિપદં તુ તત્ સ્યાત્ ॥ ૧૧-

તસ્મિન્ વિભક્તે નવધા તુ સૂત્રાણ્યાસ્ફાલ્ય સંમિશ્રિતપિષ્ટચૂર્ણમ્ ।
એકોત્તરાશીતિપદં તદુક્તં દેવાલયાનામપિ ભૂમિપાનામ્ ॥ ૧૧-

કૃત્વા ચતુષ્ષષ્ટિપદં તુ તસ્મિન્ કોણેષુ સૂત્રેઽપિ નિવેશ્ય તત્ર ।
મધ્યે પદાનાં હિ ચતુષ્ટયે સ્યાદ્ બ્રહ્માદિપૂજ્યસ્તદનન્તરશ્ચ ॥ ૧૧-

પૂર્વાદિદિક્કોષ્ઠયુગેષુ તદ્વચ્ચાર્યો વિવસ્વાનથ મિત્રનામા ।
મહીધરાખ્યશ્ચ તદન્તરાલે કોણાર્ધયુગ્મેષુ વદામિ દેવાન્ ॥ ૧૧-

સાવિત્રઃ સવિતા ચ વહ્નિદિશિ તત્ સ્યાતાં પદાર્ધે ગતા-
વિન્દ્રશ્ચેન્દ્રજયશ્ચ રાક્ષસદિશિ (ખ્યા?સ્યા)તામથો મારુતે ।
રુદ્રો રુદ્રજયસ્તથેશદિશિ ચાપ્યાપાપવત્સાહ્વયૌ
બાહ્યે કોણચતુષ્ટયેઽપિ ચ પુનર્વક્ષ્યામિ દેવાષ્ટકમ્ ॥ ૧૧-

શર્વસ્કન્દો યમાહ્નશ્ચ જમ્ભકઃ પિલિપિઞ્જકઃ ।
ચરકી ચ વિદારી ચ પૂતના પાપરાક્ષસી ॥ ૧૧-

અથ પ્રાન્તચતુષ્પઙ્ક્તિદ્વાત્રિંશત્કોષ્ઠદેવતાઃ ।
પ્રાગાદિક્રમશો જ્ઞેયાશ્ચતુર્ધૈવ ચતુર્દિશમ્ ॥ ૧૧-

પ્રાઅચ્યામીશાનપર્જન્યજયન્તેન્દ્રાર્કસત્યકાઃ ।
ભૃશાન્તરિક્ષાવિત્યષ્ટૌ દેવતાઃ સ્યુઃ પ્રતિક્ષણઃ ॥ ૧૧-

અગ્નિઃ પૂષાધ વિતથો યમશ્ચ ગૃહરક્ષકઃ ।
ગન્ધર્વભૃઙ્ગરાજૌ ચ મૃગાખ્યોઽપિ ચ દક્ષિણે ॥ ૧૧-

નિર્-ઋતિર્દૌવારિકશ્ચ સુગ્રીવવરુણાવપિ ।
પુષ્પદન્તાસુરૌ શોષઃ પાપયક્ષ્મા ચ પશ્ચિમે ॥ ૧૧-

મારુતો નાગમુખ્યૌ ચ ભલ્લાટશ્ચ નિશાકરઃ ।
અર્ગલશ્ચ દિતિસ્તદ્વદદિતિશ્ચોત્તરસ્થિતાઃ ॥ ૧૧-

ઈશાનસ્ય શિરો નિવેશિતમભૂદ્ વાસ્તોષ્પતેર્મારુતે
વહ્નૌ ચાપિ કરદ્વયં પદયુગં નક્તઞ્ચરે સ્થાપિતમ્ ।
પર્જન્યો નયને દિતિશ્ચ વદને સ્યાદાપવત્સો ગલે
કર્ણૌ ચાપ્યદિતિસ્તથાર્ગલયુતાવંસૌ જયન્તાશ્રિતૌ ॥ ૧૧-

શક્રશ્ચાથ નિશાકરશ્ચ ભુજયોઃ પૃષ્ઠે તુ રુદ્રઃ સ્થિતઃ
સાવિત્રઃ સવિતા ચ રોગસહિતાઃ હોષશ્ચ પાણ્યોઃ સ્થિતાઃ ।
નાભૌ સ્યાચ્ચતુરાનનોઽસ્ય કુચયોર્ભૂભૃત્ તથૈવાર્યમા
મિત્રશ્ચાપિ વિવસ્વતા તદુદરે ગુહ્યેન્દ્રકશ્ચાપરઃ ॥ ૧૧-

ઈશાનપૂજા તુ ઘૃતાક્ષતાદ્ભિઃ પર્જન્યકસ્યોત્પલગન્ધતોયૈઃ ।
પીતા જયન્તસ્ય ભવેત્ પતાકા રક્તાન્નદીપૈશ્ચ યજેન્મહેન્દ્રમ્ ॥ ૧૧-

સૂર્યસ્ય પીતાન્નવિતાનકાભ્યાં સત્યસ્ય સાજ્યેન તથૌદનેન ।
ગોધૂમકાન્નેન ભૃશસ્ય પૂજા કાર્યાન્તરિક્ષસ્ય તુ માષમાંસૈઃ ॥ ૧૧-

અગ્નિં સ્રુચાભ્યર્ચ્ય તથૈવ લાજૈઃ પૂષાણમિષ્ટ્વા વિતથં ચ હેમ્ના ।
મધ્વોદનાભ્યાં ગૃહરક્ષકં ચ માંસૌદનાભ્યાં યમમર્ચયેચ્ચ ॥ ૧૧-

ગન્ધર્વમિષ્ટ્વા કુસુમૈઃ સગન્ધૈઃ સ્યાત્ પક્ષિજિહ્વા ત્વથ ભૃઙ્ગરાજે ।
પૂજા મૃગસ્યાપિ તિલૈર્યવૈઃ સ્યા પિત્ર્યં નિર્-ઋત્યૈ કૃસરં યથાવત્ ॥ ૧૧-

દૌવારિકં શોભનદન્તકાષ્ઠૈઃ સુગ્રીવમિષ્ટ્વા તુ યવૈઃ સધૂપૈઃ ।
સ્તમ્બૈઃ કુશાનામપિ પુષ્પદન્તં તદ્વજ્જલેશં સિતપુણ્ડરીકૈઃ ॥ ૧૧-

મધ્વક્ષતાભ્યામસુરાય પૂજા શોષાય ચાન્નં ઘૃતમિશ્રિતં સ્યાત્ ।
નીવારકાન્નં ત્વથ પાપયક્ષ્મણ્યાજ્યેન વાયોરપિ મણ્ડકાનિ ॥ ૧૧-

નાગપ્રસૂનૈરપિ નાગપૂજાં કુર્યાત્ તુ મુખ્યાય તુ મોદકૈશ્ચ ।
ભલ્લાટસંજ્ઞસ્ય સમુદ્ગમન્નં સોમાય રાજ્ઞે મધુપાયસાજ્યમ્ ॥ ૧૧-

શાલ્યક્ષતૈરર્ગલમર્ચયિત્વા સંરક્તશાલ્યન્નઘૃતૈર્દિતિં ચ ।
માષાન્નભક્ષ્યૈરદિતિં યથાવદ્ દ્વાત્રિંશદિત્થં ક્રમશોઽર્ચયિત્વા ॥ ૧૧-

આપસ્તુ દુગ્ધેન તથાપવત્સઃ પૂજ્યસ્તુ દધ્ના ઘૃતલડ્ડુકૈશ્ચ ।
સાવિત્રમિષ્ટ્વાથ કુશાર્ગલાન્નૈસ્તથા સવિત્રે યજનં વિદધ્યાત્ ॥ ૧૧-

હારિદ્રમન્નં સઘૃતં તથેન્દ્રે શુદ્ધાન્નમેવેન્દ્રજયાય શસ્તમ્ ।
રુદ્રાય માંસં વિહિતં તુ પક્વં માંસં તથા રુદ્રજયે ત્વપક્વમ્ ॥ ૧૧-

અ(ત્રા)ભિપૂજ્યાઃ સમરીચકાદ્યાસ્તે લડ્ડુકાલોહિતશુક્લભક્તૈઃ ।
તથૈવ ભાષૈઃ સઘૃતૈર્યથાવત્ સ્વે સ્વે પદે સ્યુશ્ચતુરઃ ક્રમેણ ॥ ૧૧-

બ્રહ્માણમાજ્યાક્ષતપઞ્ચગવ્યૈઃ પુષ્પૈઃ સગન્ધૈશ્ચરુણા તિલૈશ્ચ ।
સંપૂજ્ય તુ પ્રાગ્ ઘૃતપાયસેન શર્વાહ્વયં સ્કન્દમથો યજેત્ ॥ ૧૧-

યામ્યેઽર્યમ્ણે સમાંસાજ્યં તતઃ પીતસ્રગામિષે ।
જમ્ભકાય તુ વારુણ્યાં પિલિપિઞ્જાય ચોત્તરે ॥ ૧૧-

સાન્દ્રલોહિતપુષ્પાન્નૈર્બલિમિત્થં પ્રદાપયેત્ ।
માંસૌદનઘૃતાપૂપૈરૈશાન્યાં ચરકીબલિઃ ॥ ૧૧-

બાહ્યે પિત્તેન માંસેન વિદાર્યૈ બહ્નિદિગ્બલિઃ ।
પૂતનાયાસ્તુ રાક્ષસ્યાં દધિરક્તૌદનૈર્દિશિ ॥ ૧૧-

ક્ષીરપિત્તાસ્થિરક્તાન્નૈર્વાયવ્યાં પાપરાક્ષસીમ્ ।
યજેત્ સર્વાન્ સ્વનામ્નૈવ નમોન્તં સોપચારકમ્ ॥ ૧૧-

બાહ્યે ત્વષ્ટવિધેભ્યોઽથ ભૂતેભ્યો બલિમાહરેત્ ।
પ્રત્યેકમુક્તદ્રવ્યાણામલાભે કુસુમાક્ષતૈઃ ॥ ૧૧-

સુગન્દધૂપદીપૈશ્ચ શુદ્ધાન્નેન સ્મૃતો બલિઃ ।
સ્વૈર્નામભિસ્તુ પ્રણવાદિયુક્તૈર્નમોન્તકૈરર્ચનમેષુ કૃત્વા ।
પઞ્ચોપચારૈર્નિશિ શુક્લવાસા વિશુદ્ધભાવસ્તુ બલિં વિદધ્યાત્ ॥ ૧૧-

ઇત્થં વાસ્તુશરીરસ્થા દેવતાઃ સમ્યગર્ચિતાઃ ।
તત્તત્કર્મસુ સંસિદ્ધિં પ્રયચ્છન્તિ ચ શાન્તિકમ્ ॥ ૧૧-

એકાશીતિપદેષુ પૂર્વવદમું વિન્યસ્ય વાસ્તોષ્પતિં
મધ્યે તસ્ય તુ વેધસં નવપદેષ્વભ્યર્ચ્ય તદ્બાહ્યતઃ ।
કોણેષ્વત્ર પદદ્વયેષ્વઘ્નિગતાઃ સાવિત્રપૂર્વાઃ સુરા-
સ્તન્મધ્યે સમરીચપૂર્વકસુરાશ્ચત્વાર ઉક્તાઃ ક્રમાત્ ॥ ૧૧-

પૂર્વાદ્યાસુ દિશાસુ બાહ્યવૃતિગા એકૈકકોષ્ઠસ્થિતા
દ્વાત્રિંશત્ પૃથગીશપૂર્વકસુરાઃ પૂજ્યાઃ પુરોવત્ ક્રમાત્ ।
બાહ્યેઽન્યાઃ પદવર્જિતાસ્તુ ચરકી ચૈશે વિદાર્યાનલે
કોણે રક્ષસિ પૂતનાથ પવનસ્યાશાગતા રાક્ષસી ॥ ૧૧-

શર્વસ્કન્દાદિચત્વારઃ પદવર્જં બહિઃ સ્થિતાઃ ।
પ્રાગ્યામ્યવારુણાશાસુ કૌબેર્યાં ચ ક્રમાદ્ યજેત્ ॥ ૧૧-

અનયોર્માર્ગયોરેકમાશ્રિત્યાવાહ્ય વાસ્તુપમ્ ।
તદઙ્ગપદગાશ્ચાપિ દેવતાઃ ક્રમશોઽર્ચયેત્ ॥ ૧૧-

વાસ્તુવિન્યાસપૂજાધિકારઃ
એવં સમારાધ્ય તુ વાસ્તુદેવાન્ દ્વિજાતયશ્ચેદથ વાસ્તુહોમમ્ ।
કુર્યુર્યથા વાસ્તુપતિઃ પ્રશામ્યેદ્ યથૈવ બોધાયનદૃષ્ટમાર્ગાત્ ॥ ૧૧-

નવં ગૃહાદ્યં પ્રવિવિક્ષુરગ્રે તત્ સાધ્વલઙ્કૃત્ય તુ તોરણાદ્યૈઃ ।
પ્રકલ્પ્ય કર્તુઃ શયનપ્રદેશં તારેણ સંશોધ્ય ગણેશમિષ્ટ્વા ॥ ૧૧-

તદ્વાસ્તુમધ્યં ચ વિધાય તસ્માત્ પૂર્વોત્તરસ્યાં દિશિ ગોમયેન ।
ગોચર્મમાત્રં ચતુરશ્રબિમ્બં ત્વાલિપ્ય ચોલ્લેખનકાદિ કૃત્વા ॥ ૧૧-

તસ્મિન્ સ્વગૃહ્યોક્તવિધાનતોઽગ્નિમાધાય તત્રાગ્નિમુખં વિધાય ।
ગોક્ષીરસિદ્ધં ચરુમાજ્યસિક્તં મન્ત્રૈર્યથાવત્ ક્રમશો જુહોતિ ॥ ૧૧-

વાસ્તોષ્પતે પ્રતિજાનીહ્યસ્માનિત્યાદિમુક્ત્વા તુ પુરોનુવાક્યામ્ ।
વાસ્તોષ્પતે શં મયા સંસદા તેત્યાદ્યાં તુ યાજ્યાં જુહુયાદુદીર્ય ॥ ૧૧-

વાસ્તોષ્પતે ધ્રુવા સ્થૂણાં સત્ત્વમિત્યાદિમન્ત્રતઃ ।
ગૃહ્યં ભયં યદિત્યાદ્યમક્ષિસ્પન્દેતિ ચાદિના ॥ ૧૧-

દુઃસ્વપ્ને પાપસ્વપ્ને ચ યત્ સ્વપ્નાશન-આદિના ।
વાસ્તોષ્પતે પ્રતરણો ન એધીત્યાદિનાપિ ચ ॥ ૧૧-

અમીવહા વાસ્તોષ્પતેત્યાદિના ચ જુહોતિ વૈ ।
એભિસ્તુ વૈદિકૈર્મન્ત્રૈર્હુત્વાજ્યેન સ્રુવેણ તુ ॥ ૧૧-

તતઃ સ્વિષ્ટકૃતં કુર્યાદાધેનુવરદાનતઃ ।
અથાગ્નેઃ પુરતો દર્ભાનાસ્તીર્ય હુતશેષિતમ્ ॥ ૧૧-

નમો રુદ્રાય વાસ્તોષ્પત ઇત્યાદિના નિક્ષિપેત્ ।
અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ સ્થાલીં સઙ્ક્ષાલ્ય તજ્જલમ્ ॥ ૧૧-

પાત્રે પ્રક્ષિપ્ય કસ્મિંશ્ચિચ્છેષાજ્યં શેષમમ્બુ ચ ।
એકીકૃત્ય તુ મન્ત્રેણ શાખયોદુમ્બરસ્ય વા ॥ ૧૧-

પાલાશશાખયા વાથ દર્ભમુષ્ટ્યાથવા પુનઃ ।
પ્રાસાદભવનાદૌ તત્ સર્વત્ર ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧૧-

પર્યુક્ષન્નથ પર્યેતિ તતઃ સંપૂજ્ય વૈ દ્વિજાન્ ।
ત્વં વિપ્રસ્ત્વં ક્વિરિતિ મન્ત્રેણાનેન ભોજયેત્ ॥ ૧૧-

આશિષો વાચયિત્યા તુ શિવં વાસ્ત્વિતિ વાચયેત્ ।
વાસ્તુહોમાધિકારઃ ।
પ્રસાદં ભવનં પ્રપાદિકમથો યદ્વાપિ યાગાલયં
કૃત્વા તક્ષકરાત્ પ્રગૃહ્ય તુ તતઃ સૂત્રત્રયાવેષ્ટિતાન્ ।
કૌશ્યા ચાપિ ચ માલયા તુ પરિતઃ સંવેષ્ટ્ય ધાન્યાક્ષતૈઃ
સર્વત્ર પ્રવિકીર્ય પૂર્ણકલશં દીપં ચ મધ્યે ન્યસેત્ ॥ ૧૧-

તતઃ કૃણુષ્વાદિકમત્ર સૂક્તં ત્વર્ધર્ચશોઽન્તે તુ દહાશસાદ્યમ્ ।
ઋચોઽર્ધમાયોજ્ય જપેદશેષં રક્ષોઘ્નમેવં તુ જપાદિષુ સ્યાત્ ॥ ૧૧-

કૃત્વા પુનઃ સ્થણ્ડિલમગ્નિભાગે તત્રાગ્નિમાધાય યથાવિધાનમ્ ।
હુત્વા પુરૈવાગ્નિમુખં જુહોતુ રક્ષોહણં વાજિનમુત્યુભાભ્યામ્ ॥ ૧૧-

પુનઃ કૃણુષ્વાદિભિરત્ર મન્ત્રૈરાજ્યેન હુત્વા તુ યથાક્રમેણ ।
તદ્વદ્ વિભિન્નૈરથ પઞ્ચભિશ્ચ વેદાદિમન્ત્રૈર્જુહુયાચ્ચતુર્ભિઃ ॥ ૧૧-

ઇષે ત્વેત્યાદિના તદ્વદગ્નિમીલે તુ ચાદિના ।
અગ્ન-આયાહિપૂર્વેણ શન્નોદેવીરથાદિના ॥ ૧૧-

તતસ્તુ પઞ્ચદુર્ગાભિર્વેદોક્તાભિર્જુહોતિ ચ ।
જાતવેદસ ઇત્યાદ્યા ઋગ્ દુર્ગા પ્રથમા ભવેત્ ॥ ૧૧-

તામગ્નિવર્ણામિત્યાદ્યા દ્વિતીયા ઋગુદીરિતા ।
અગ્નેત્વંપારયાનવ્યો-અસ્માનાદ્યં તૃતીયકમ્ ॥ ૧૧-

વિશ્વાનિનોદુર્ગહાદ્યશ્ચતુર્થો મન્ત્ર ઈરિતઃ ।
પૃતનાજિતમિત્યાદિઃ પઞ્ચમો મન્ત્ર ઉચ્યતે ॥ ૧૧-

એતાભિઃ પઞ્ચદુર્ગાભિરાજ્યેન જુહુયાત્ પૃથક્ ।
તતો વ્યાહૃતિભિસ્તદ્વદઘોરાસ્ત્રેણ વૈ પુનઃ ॥ ૧૧-

પશ્ચાદપામાર્ગસમિદ્ઘૃતાભ્યામન્નેન સાજ્યેન શતં જુહોતુ ।
અષ્ટોત્તરં સ્વિષ્ટકૃતં ચ પશ્ચાચ્છિષ્ટાજ્યમાદાય તથામ્બુશેષમ્ ॥ ૧૧-

આદાય તદ્ ભસ્મ ચ મિશ્રયિત્વા પાત્રે ત્વપામાર્ગરસેન યુક્તમ્ ।
તેનાખિલં તદ્ભવનં પ્રમાર્જ્ય સમ્પ્રોક્ષયેત્ તત્પરિતસ્તુ દર્ભૈઃ ॥ ૧૧-

તમગ્નિમાદાય તથેશકોણે સંસ્થાપ્ય પશ્ચાત્ તુ ચતુષ્પથે વા ।
વિસર્જયેદુક્તજલાન્નપિણ્ડૈર્દત્ત્વા બલિં દિક્ષુ સમાપ્ય ચૈવમ્ ॥ ૧૧-

એવં તુ રક્ષોહણશાન્તિરુક્તા રોગાપમૃત્યુગ્રહદોષહન્ત્રી ।
રક્ષાકરી શ્રીવિજયાયુષાં સ્યાદ્ વૃદ્ધિપ્રદૈષા વિધિવત્ પ્રયુક્તા ॥ ૧૧-

દીક્ષાપ્રસઙ્ગાદિતિ વાસ્તુપૂજા બલિશ્ચ હોમોઽપિ ચ તન્ત્રસિદ્ધઃ ।
રક્ષોઘ્નશાન્તિશ્ચ યથાવદુક્તો બૌધાયનાચાર્યમતં વિદિત્વા ॥ ૧૧-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે વાસ્તુવિદ્યાપટલ એકાદશઃ ॥
અથ દ્વાદશઃ પટલઃ==
ઉત્સવેષુ વિવિધેષ્વપિ દીક્ષાસ્થાપનાદિષુ પવિત્રવિધૌ ચ ।
મઙ્ગલાઙ્કુરવિરોપણપૂર્વં મઙ્ગલં ભવતિ કર્મ કૃતં તત્ ॥ ૧૨-

શસ્તયાગદિવસાત્ તુ પુરસ્તાત્ સપ્તમેઽહનિ શુભે નવમે વા ।
પઞ્ચમેઽપિ સુદિને સુમુહૂર્તે મઙ્ગલાઙ્કુરવિધિં વિદધીત ॥ ૧૨-

પાત્રમત્ર વિહિતં ત્રિવિધં તત્ પાલિકા ચ ઘટિકા ચ શરાવમ્ ।
વિષ્ણુપદ્મભવશઙ્કરદૈવં તત્ત્રયં પૃથગનુક્રમશઃ સ્યાત્ ॥ ૧૨-

અઙ્ગુલૈઃ કૃતિમિતૈઃ સ્ફુટમુચ્ચા પાલિકાવદનવિસ્તરતોઽપિ ।
ઉત્તમા ચ યરયાઙ્ગુલસંખ્યે મધ્યમાધમવિધૌ કથિતે વૈ ॥ ૧૨-

પાદવિસ્તૃતિરથોર્ધ્વમિતા સ્યાત્ તત્ત્રિભાગમિતકણ્ઠબિલં ચ ।
દણ્ડવદ્ ભવતિ શિષ્ટમશેષં કણ્ઠતુલ્યં પરિણાહમનોજ્ઞમ્ ॥ ૧૨-

વ્યાસસોચ્છ્રયસમા ઘટિકાખ્યા તાલમાત્રમિહ પઞ્ચમુખી સ્યાત્ ।
દિક્ષુ તન્મુખચતુષ્ટયમેકં મધ્યમં તુ સમવર્તિતભાગમ્ ॥ ૧૨-

તાલવિસ્તૃતમુખં તુ શરાવં તત્સમોચ્છ્રયમતોઽર્ધમિતાઙ્ઘ્રિ ।
દણ્ડકસ્ય ચતુરઙ્ગુલનાહં કણ્ઠમસ્ય બિલવર્જ્યમુદગ્રમ્ ॥ ૧૨-

સમ્ભવે કનકરૂપ્યકતામ્રૈર્માર્તિકાન્યભિનવાન્યથ વા સ્યુઃ ।
ક્ષાલિતાનિ સલિલેન નિજાસ્ત્રાત્ સૂત્રવેષ્ટિતગલાનિ નિદધ્યાત્ ॥ ૧૨-

શુદ્ધમૃત્સિકતગોમયચૂર્ણૈઃ પૂરિતાનિ કુશકૂર્ચયુતાનિ ।
મઙ્ગલાઙ્કુરગૃહે સવિતાને પાત્રકાણિ નિદધાતુ મનોજ્ઞે ॥ ૧૨-

ગોમયાદ્ભિરુપલિપ્ય તુ ભૂમિં સ્વાઙ્ગમૂલમનુયુક્તજલાસ્ત્રાત્ ।
પ્રોક્ષ્ય પિષ્ટપરિરૂષિતસૂત્રૈરુક્તલક્ષ્મવિહિતે ચતુરશ્રે ॥ ૧૨-

વિઘ્નનાથમભિપૂજ્ય પુરસ્તાત્ પુણ્યકાહમપિ વેદવિશિષ્ટૈઃ ।
વાચયેદધિકમેકમશીતે સ્યાત્ પદં તુ વિહિતં ચતુરશ્રે ॥ ૧૨-

મધ્યતો નવપદૈરથં શુક્લં કર્ણિકાષ્ટદલકેસરશોભિ ।
આલિખેત્ સરસિજં તુ રજોભિઃ શાલિભિઃ સુવિહિતોચ્છ્રિતમધ્યમ્ ॥ ૧૨-

તત્ર સૂત્રવિનિવેષ્ટિતકુમ્ભં ધૂપિતં તુ વિનિધાય કુશેષુ ।
દ્વાદશાન્તગલિતામૃતતોયૈઃ પૂરયેત્ સકુશકૂર્ચહિરણ્યમ્ ॥ ૧૨-

પિપ્પલામ્રનવપલ્લવગન્ધૈર્માલ્યદામકુસુમાક્ષતવસ્ત્રૈઃ ।
શાલિતણ્ડુલફલાઢ્યવિધાનં વસ્ત્રયુગ્મકુસુમૈરભિરામમ્ ॥ ૧૨-

માતૃકામ્બુજગતં તુ કલાભિઃ ષોડશસ્વરયુતાભિરુપેતમ્ ।
તં વિભાવ્ય શિશિરાંશુમુદંશું તારકેશમુડુચક્રસમેતમ્ ॥ ૧૨-

પૂજયેત્ તદુપચારવિશેષૈઃ પાયસં ચરુઘૃતં વિનિવેદ્ય ।
શોભિતેષુ રજસાથ પદેષુ સ્થાપયેત્ તુ પૃથગઙ્કુરપાત્રમ્ ॥ ૧૨-

આદિત્યે સમરીચે ચ વિવસ્વતિ યમે તથા ।
જલાધિપે ચ મિત્રે ચ સોમે ચ પૃથિવીધરે ॥ ૧૨-

એષાં પદેષુ ઘટિકાઃ સ્થાપયેદષ્ટ વૈ ક્રમાત્ ।
અગ્નૌ પૂષણિ ચિત્રાખ્યે દૌવારે રોગનાગયોઃ ॥ ૧૨-

અદિતાવપિ ચૈશાને શરાવાણ્યષ્ટ વિન્યસેત્ ।
એષાં મધ્યપદેષ્વષ્ટૌ દિગ્વિદિક્ક્રમયોગતઃ ॥ ૧૨-

સ્થાનાનિ પાલિકાનાં તુ કથિતાન્યષ્ટ વિન્યસેત્ ।
પદાન્યાદૌ વિલિખ્યૈષુ શુક્લચૂર્ણેન પૂરયેત્ ॥ ૧૨-

પૃથક્ શાલ્યાઢકં ક્ષિપ્ત્વા દર્ભવિષ્ટરકે પૃથક્ ।
સંસ્થાપ્ય ઘટિકાદીનિ તેષુ બીજાનિ વાપયેત્ ॥ ૧૨-

માષમુદ્ગકુલસ્થાનિ નિષ્પાવતિલશાલયઃ ।
સર્ષપો માર્ગગોધૂમશ્યામાકવ્રીહયો યવાઃ ॥ ૧૨-

પ્રિયઙ્ગવસ્તથાઢક્યો વૈણવશ્ચેત્યનુક્રમાત્ ।
ત્રિપઞ્ચવર્ગબીજાનિ કથિતાન્યુત્તમાઙ્કુરે ॥ ૧૨-

વર્ગદ્વયં મધ્યમે સ્યાદધમે બીજપઞ્ચકમ્ ।
બીજાનિ ક્ષાલયિત્વાદ્ભિઃ ક્ષીરેણ તદનન્તરમ્ ॥ ૧૨-

વસ્ત્રખણ્ડે દૃઢં બદ્ધ્વા દિનમાત્રં જલે સ્થિતમ્ ।
ઉદ્ધૃત્ય યામદ્વિતયે સમતીતે તુ વાપયેત્ ॥ ૧૨-

બીજાનાં દૈવતં સોમઃ સ રાત્રૌ કાન્તિમાન્ યતઃ ।
તસ્માદ્ બુભુક્ષુર્બીજાનિ નિશાયામેવ વાપયેત્ ॥ ૧૨-

અભિમન્ત્ર્ય હૃદા પૂર્વં મન્ત્રેણાનેન વાપયેત્ ।
ઓં ત્ર્યમ્બકાય શર્વાય શઙ્કરાય શિવાય ચ ॥ ૧૨-

સર્વલોકપ્રધાનાય શાશ્વતાય નમો નમઃ ।
અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ સિઞ્ચેદ્ હારિદ્રવારિણા ॥ ૧૨-

પઞ્ચોપચારૈરભ્યર્ચ્ય ચાચ્છાદ્ય વસનૈઃ સિતૈઃ ।
સપ્તરાત્રં બલિં દદ્યાદ્ વક્ષ્યમાણક્રમેણ તુ ॥ ૧૨-

બ્રહ્મભૂતેન્દ્રગન્ધર્વયક્ષરક્ષઃ પિશાચકાઃ ।
ગણા બલિભુજઃ સપ્ત ક્રમાત્ તન્નામલક્ષિતાઃ ॥ ૧૨-

સાન્નપુષ્પકુશં બ્રહ્મરાત્રે તુ પ્રથમે બલિઃ ।
અન્નં દધિ નિશાચૂર્ણં લાજાઃ સક્તુતિલાસ્તથા ॥ ૧૨-

ભૂતક્રૂરમિતિ ખ્યાતં ભૂતરાત્રે પ્રદાપયેત્ ।
ઇન્દ્રવલ્લીરસોન્મિશ્રમન્નં સક્તુપયોદધિ ॥ ૧૨-

ઇન્દ્રરાત્રે તૃતીયે તુ બલિં દદ્યાત્ તુ દેશિકઃ ।
વૈણવાન્નં પયોયુક્તં ગાન્ધર્વે સ્યાચ્ચતુર્થકે ॥ ૧૨-

પઞ્ચમે યક્ષરાત્રાખ્યે પુષ્પાન્નાજ્યામ્બુભિર્બલિઃ ।
રક્તાન્નં સતુષં મૃત્સ્નાયુક્તં ષષ્ઠે તુ રાક્ષસે ॥ ૧૨-

સપ્તમે ત્વથ પૈશાચે માષાન્નં કૃસરં મધુ ।
હારિદ્રચૂર્ણં તૈલાઢ્યં સામિષં તુ પ્રદાપયેત્ ॥ ૧૨-

અન્યથા કેચિદાચાર્યાઃ પ્રાહુર્વૈ ગુણસપ્તકમ્ ।
તચ્ચાત્ર કથ્યતે ભૂતાઃ પિતરોઽપિ ચ ગુહ્યકાઃ ॥ ૧૨-

નાગા બ્રહ્મા શિવો વિષ્ણુર્દેવતાઃ સર્વરાત્રિષુ ।
પ્રણવાદિનમોન્તૈઃ સ્વૈર્નામભિર્દાપયેદ્ બલિમ્ ॥ ૧૨-

પ્રથમે ભૂતરાત્રે તુ ભૂતક્રૂરેણ દાપયેત્ ।
તિલૈસ્તણ્ડુલમિશ્રૈસ્તુ પિતૃરાત્રે દ્વિતીયકે ॥ ૧૨-

તૃતીયે નાલિકેરામ્ભઃ શાલ્યન્નૈર્યક્ષરાત્રકે ।
સક્ષીરપિષ્ટસક્ત્વદ્ભિર્નાગરાત્રે ચતુર્થકે ॥ ૧૨-

સપદ્માક્ષાન્નમાજ્યં ચ બ્રહ્મરાત્રે તુ પઞ્ચમે ।
સાપૂપાન્નેન સાજ્યેન ષષ્ઠે શૈવે તુ દાપયેત્ ॥ ૧૨-

શુદ્ધૌદનેન સાજ્યેન સપ્તમે વૈષ્ણવે બલિઃ ।
યદા નવ સ્યુર્દિવસાઃ પાયસં કૃસરં ક્રમાત્ ॥ ૧૨-

ઉદ્દિષ્ટદૈવતગણમુદ્દિષ્ટબલિનાર્ચયેત્ ।
ન કશ્ચિદઙ્કુરાણ્યન્યો નિરીક્ષેત કદાચન ॥ ૧૨-

આચાર્ય એવ પ્રવિશેત્ તચ્છિષ્યો વા તદાજ્ઞયા ।
પ્રરૂઢૈરઙ્કુરૈઃ કર્તુર્નિર્દિશેત્ તુ શુભાશુભમ્ ॥ ૧૨-

શ્યામૈઃ કૃષ્ણૈરઙ્કુરૈરર્થહાનિં તિર્યગ્રૂઢૈર્વ્યાધિમાલોહિતૈશ્ચ ।
કુબ્જૈર્દુઃખં ચ પ્રરૂઢૈર્મૃતિં ચ બ્રૂયાદ્ ભગ્નૈઃ સ્થાનદેશેષ્ટહાનિમ્ ॥ ૧૨-

શુક્લૈઃ પીતૈઃ સંપ્રરૂઢૈશ્ચ પૂર્ણૈઃ શીઘ્રોત્પન્નૈશ્ચારુભિર્વ્યાયતૈશ્ચ ।
લક્ષ્મીં પુષ્ટિં ચેષ્ટસિદ્ધિં સમગ્રાં કર્તા વિન્દેતાઙ્કુરૈર્મઙ્ગલં ચ ॥ ૧૨-

આચાર્યસ્તત્રાઙ્કુરેષ્વપ્રશસ્તેષ્વાલક્ષ્યાસ્મિંશ્છાન્તિકં કર્મં કુર્યાત્ ।
મૂલેનાઙ્ગૈર્બ્રહ્મભિશ્ચાથ હુત્વા વ્યાહૃત્યન્તં સ્યાત્ તિલૈરાજ્યમિશ્રૈઃ ॥ ૧૨-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે અઙ્કુરાર્પણવિધિર્નામ દ્વાદશઃ પટલઃ ॥
અથ ત્રયોદશઃ પટલઃ
અથો યાગગેહં ચતુર્દ્વારકોણં ચતુસ્તોરણાઙ્કં વિતાનધ્વજાઢ્યમ્ ।
સગોગોમયાદ્ભિર્વિલિપ્તં સમન્તાત્ સ્રગાલમ્બિતં તત્સુગન્ધં ચ ધૂપૈઃ ॥ ૧૩-

પ્રદીપાઙ્કુરાઢ્યૈસ્તથા પૂર્ણકુમ્ભૈરલઙ્કૃત્ય કુણ્ડં ચ કૃત્વેન્દ્રભાગે ।
યથાલક્ષણાઢ્યં ચતુષ્કોણમસ્મિન્ નિધાયાગ્નિમગ્નેર્મુખં ચાત્ર હુત્વા ॥ ૧૩-

તતો દક્ષિણસ્યાં યજેદ્ વિઘ્નરાજં સમભ્યર્ચ્ય ગન્ધૈશ્ચ ભક્ષ્યૈશ્ચ ભોજ્યૈઃ ।
ગૃહે મધ્યતસ્તત્ સ્થલં શોધયિત્વા ચતુષ્કોણમસ્મિન્ વિધાયોક્તસૂત્રૈઃ ॥ ૧૩-

પુનર્દ્વ્યષ્ટધા તદ્ વિભજ્યાત્ર ચ સ્યુઃ પદાનાં શતે દ્વે ચ પઞ્ચાશતા ષટ્ ।
લિખેન્મધ્યતોઽબ્જં પદૈર્દ્વ્યષ્ટસંખ્યૈર્બહિર્વર્તુલાનાં ત્રયં દર્ભસંખ્યૈઃ ॥ ૧૩-

અશીત્યા પદાનાં ભવેદ્ રાશિચક્રં પ્રિયાયજ્ઞસંખ્યૈઃ પદૈરત્ર શિષ્ટૈઃ ।
લિખેદ્ દ્વારશોભાઃ પ્રશોભાઃ સકોણાઃ પદૈઃ ષટ્ચતુર્ભિશ્ચ વેદર્તુસંખ્યૈઃ ॥ ૧૩-

લિખેદ્ વર્તુલં તત્તુ વીથ્યોસ્તુ મધ્યે ભવેત્ સૂત્રકાણાં ચતુષ્કં દિશાસુ ।
અરા દ્વાદશૈવં તુ તે રાશયઃ સ્યુઃ સમા માતુલુઙ્ગૈસ્તુ ચેન્દીવરાભાઃ ॥ ૧૩-

બહિર્વીથિકાયાં તુ કલ્પદ્રુમાઃ સ્યુર્લતાજાલપત્રૈઃ ફલૈઃ પક્ષિભિશ્ચ ।
યથાસ્થાનશોભં તુ પદ્મોત્પલાદ્યૈઃ સમં કોરકૈશ્ચાથ પુષ્પૈશ્ચ ગુચ્છૈઃ ॥ ૧૩-

ચતુર્ધા તુ પદ્મસ્થલં ભ્રામયિત્વા સમં કર્ણિકાર્થં ચ તત્કેસરાણામ્ ।
તથા સન્ધયઃ સ્યુર્દલાગ્રાણિ ચૈવં સમાન્યષ્ટપત્રાણ્યથો વર્તયેત ॥ ૧૩-

સિતં શાલિપિષ્ટં તુ ચૂર્ણં સુપીતં હરિદ્રોદ્ભવં ચાથ રક્તં કુસુમ્ભમ્ ।
ભવેચ્છ્યામવર્ણૈઃ પલાશૈસ્તુ તાદૃક્ સુનીલં વિદગ્ધૈસ્તથા વ્રીહિભિઃ સ્યાત્ ॥ ૧૩-

ભવેત્ કર્ણિકા તસ્ય પીતાથ સૂક્ષ્મા તથા કેસરાશ્ચાદિતઃ સ્થૂલમધ્યાઃ ।
પિશઙ્ગાસ્તદગ્રે તુ પીતાસ્તદન્તે સિતાઃ સ્યુર્દલેષ્વેષુ તે યુગ્મશઃ સ્યુઃ ॥ ૧૩-

સિતાઃ સર્વરેખાસ્ત્વનામાસમાનાશ્છદાન્યચ્છચૂર્ણૈશ્ચ રક્તાનિ ચ સ્યુઃ ।
દલાનાં તુ સન્ધિર્ભવેચ્છ્યામવર્ણસ્ત્રિવૃત્તાનિ શુક્લારુણાનીલભાઞ્જિ ॥ ૧૩-

તથા શ્યામલા વારુણા રાશયઃ સ્યુઃ સુપીતાશ્ચ વીથ્યાં તુ તત્સન્ધયઃ સ્યુઃ ।
યથાશોભવર્ણં તુ કલ્પદ્રુમાઃ સ્યુર્વિચિત્રાશ્ચ ચક્ષુર્મનોજ્ઞા વિધેયાઃ ॥ ૧૩-

લિખેદ્ દ્વારદેશાંશ્ચ શુક્લાંસ્તુ શોભાઃ કુસુમ્ભારુણાઃ સ્યુશ્ચ પીતોપશોભાઃ ।
સુનીલેષુ શઙ્ખાસ્તુ કોણેષુ શુક્લાન્ લિખેત્ સ્વસ્તિકાન્ વા યથેષ્ટં મનોજ્ઞાન્ ॥ ૧૩-

સશિષ્યો ગુરુઃ પ્રાગુપોષ્યૈકરાત્રં કૃતસ્નાનનિત્યક્રિયઃ ક્ષાલિતાઙ્ઘ્રિઃ ।
સમાચમ્ય શુક્લોત્તરાસઙ્ગવાસાઃ કૃતદ્વારપૂજાવિધિઃ પ્રેરિતાસ્ત્રઃ ॥ ૧૩-

પદા પાર્ષ્ણિઘાતત્રયં ચાત્ર દત્ત્વા પદા દેહલીં ચાસ્પૃશન્ દક્ષિણેન ।
પ્રવિશ્યોત્તરાં ત્વન્તરાશ્રિત્ય શાખાં તતો વાસ્તુનાથં વિધિં ચાર્ચયિત્વા ॥ ૧૩-

વિધાયાસ્ત્રવપ્રં તુ રક્ષાં સમન્તાદ્ યથોક્તાસને તૂપવિષ્ટોઽથ મૌની ।
ચરેદ્ ભૂતશુદ્ધિં મરુત્સંયમોત્થાં ગજાસ્યં તુ યામ્યે ગુરું ચૈશ ઇષ્ટ્વા ॥ ૧૩-

તતો મન્ત્રનદ્ધસ્વદેહઃ શિવાત્મા હૃદમ્ભોરુહસ્થં શિવં જ્યોતિરેકમ્ ।
મનઃસાધિતૈસ્તૂપચારૈસ્તથેષ્ટ્વા યજેન્નાભિકુણ્ડેઽનલં માનસેન ॥ ૧૩-

સમાપૂર્ય ચાર્ઘ્યં સમૂલાઙ્ગમિષ્ટ્વા શિરઃ સ્વં સમુક્ષેચ્ચ કૂર્ચાર્ઘ્યતોયૈઃ ।
તથા તૈરથોક્ષ્યાર્ચનદ્રવ્યજાતં તથા યાગભૂમિં ચ તૈઃ પ્રોક્ષયિત્વા ॥ ૧૩-

તતઃ સ્થાનશુદ્ધિં તુ તાલત્રયાસ્ત્રાત્ પ્લુતાન્તં પઠન્ નિષ્કલાન્તં ચ મન્ત્રમ્ ।
સમુચ્ચાર્ય સ્વાબ્જાદથેન્દોઃ સ્રુતાદ્ભિઃ સમાપ્લાવ્ય બેરં તથાસ્ત્રામ્બુ શોધ્યમ્ ॥ ૧૩-

ન્યસેદ્ વર્ધનીં ચોત્તરેણામ્બુપૂર્ણાં તથા ગન્ધપુષ્પાક્ષતં દક્ષિણસ્યામ્ ।
તદર્ઘ્યામ્બુબિન્દું સગન્ધં ચ પુષ્પં ક્ષિપેન્મૂલમન્ત્રં જપેદ્ દ્રવ્યચક્રે ॥ ૧૩-

યથાશક્તિ દીપાનપિ જ્વાલયિત્વા મનોજ્ઞાન્ વિશુદ્ધાન્ યથોક્તપ્રકારાન્ ।
સુગન્ધાક્ષતાદ્યૈર્યથોક્તૈઃ પૃથગ્ વા યજેદ્ વક્ષ્યમાણક્રમાન્મણ્ડલં તત્ ॥ ૧૩-

તથાધારશક્તિં ન્યસેલ્લોકધાત્રીં મૃણાલાઙ્કુરાભાં ભુવોઽધો યજેત્ તામ્ ।
તતોઽનન્તમુર્વીમનન્તાસનાખ્યં ચતુષ્કોણપીઠં તુ તદ્યોગસંજ્ઞમ્ ॥ ૧૩-

વૃષાકારરક્તં તુ ધર્માખ્યમગ્નૌ યજેદ્ જ્ઞાનસિંહં તુ કૃષ્ણાક્ષપાદે ।
સુપીતં વિરાગં તથૈશ્વર્યમચ્છં યજેન્મારુતૈશસ્થભૂતદ્વિપાભૌ ॥ ૧૩-

રજઃ કન્દમુક્તં તમસ્તત્ર નાલં ભવેત્ સાત્ત્વિકાખ્યં સુશુક્લં સરોજમ્ ।
તતઃ સૂર્યસોમાગ્નિબિમ્બાનિ વેધોહરીશાત્મયુક્તચ્છદાદીનિ વિદ્યાત્ ॥ ૧૩-

તથૈવાત્મવિદ્યા શિવાખ્યાનિ તત્ત્વાન્યથો માતૃકાબ્જં યજેત્ તદ્ યથાવત્ ।
સમભ્યર્ચ્ય કુમ્ભં તુ હૈમાદિકં તં સુધૌતં ત્રિસૂત્ર્યા સમં વેષ્ટયિત્વા ॥ ૧૩-

અવાગ્ ધૂપગર્ભં ન્યસેત્ કર્ણિકાયાં સધાન્યં સદર્ભં સબોધિચ્છદાયામ્ ।
નિધાયાધરાસ્યાં કલાસંખ્યગર્ભૈર્નિદધ્યાત્ તુ કૂર્ચં તતઃ કુમ્ભપૃષ્ઠે ॥ ૧૩-

નિરૂપ્યાથ તસ્મિન્ સ્ફુરચ્છક્તિમાદ્યાં પ્રપઞ્ચપ્રસૂતિં ચ તત્ત્વૈરશેષૈઃ ।
તમુત્તાનયિત્વા ઘટં તત્ર કૂર્ચં તદાધાય શક્તિં જપેન્ તારગર્ભામ્ ॥ ૧૩-

વિલોમેન તૂક્તૈસ્તતો માતૃકાર્ણૈઃ સ્વપદ્મેન્દુબિમ્બામૃતાસારમિશ્રૈઃ ।
સમં તીર્થતોયૈઃ સમાપૂર્ય પૂર્વં સવર્ણૌષધીનાં જલેનાપિ ગન્ધૈઃ ॥ ૧૩-

અલાભે ત્વથાસાં તુ સર્વૌષધીનાં ચતુઃક્ષીરવૃક્ષત્વચામમ્બુભિર્વા ।
ક્ષિપેદષ્ટગન્ધાન્ સુપિષ્ટાન્ યથાવત્ સુગન્ધીનિ તદ્વત્ સુપુષ્પાણિ ચૈવમ્ ॥ ૧૩-

શુભં પદ્મરાગં પ્રવાલં ચ વજ્રં હરિદ્રત્નમુક્તાસ્તથા પુષ્યરાગમ્ ।
વિડૂરોદ્ભવં ચેન્દ્રનીલં વિશુદ્ધં ક્ષિપેચ્ચન્દ્રકાન્તં ચ કુમ્ભાધિરાજે ॥ ૧૩-

નવૈર્માલ્યપુષ્પૈરલઙ્કૃત્ય ચૌતૈસ્તથાશ્વત્થબિલ્વૈર્દલૈઃ પાનસૈશ્ચ ।
વિશુદ્ધૈર્નવૈશ્ચોન્મુખૈઃ શક્રવલ્લ્યાં નિબધ્ય સ્મરેત્ તં તરું પારિજાતમ્ ॥ ૧૩-

સુપૂર્ણં તુ પાત્રં સિતૈસ્તણ્ડુલૈસ્તત્સતામ્બૂલપૂગં નિધાયાસ્ય વક્ત્રે ।
સુસૂક્ષ્માબ્મરાભ્યાં સિતાભ્યાં નવાભ્યામલઙ્કૃત્ય માલ્યૈશ્ચ ગન્ધાક્ષતાભ્યામ્ ॥ ૧૩-

સમાવાહ્ય શક્તિં પ્રપઞ્ચપ્રસૂતિં વિશુદ્ધાં ચ વિદ્યાં ચિતિં સૂક્ષ્મરૂપામ્ ।
પૃથઙ્ માતૃકાર્ણૈસ્તુ તારાન્તરસ્થૈઃ શતાર્ધં કલાશ્ચાપિ તારપ્રસૂતાઃ ॥ ૧૩-

કલાસ્ત્રિંશદષ્ટૌ ચ પૂર્વોદિતા યાઃ ક્રમાત્ સન્નિયુજ્યાત્ તુ શક્તૌ ઘટેઽસ્મિન્ ।
તથેચ્છાક્રિયાખ્યે પુનર્જ્ઞાનશક્તિં સ્વતન્ત્રપ્રબોધાવભિવ્યઞ્જયેચ્ચ ॥ ૧૩-

તથા શક્તિશાન્તૌ ચ હંસાખ્યજીવં નિયુઞ્જીત તસ્મિન્ નિજાઙ્ગૈશ્ચ મૂલમ્ ।
પ્રતિષ્ઠાં ચ જીવસ્ય મન્ત્રેણ કૃત્વા સમસ્તેન્દ્રિયાણાં સ્મરેત્ સન્નિધાનમ્ ॥ ૧૩-

ઋચઃ પઞ્ચ યાશ્ચ દ્વિજસ્તારકોક્તા નિયુઞ્જીત હંસઃ શુચીત્યાદિરેકા ।
પ્રતદ્વિષ્ણુરન્યા ત્વનુષ્ટુપ્ તથા તત્પદાદ્યા ચ વિષ્ણોર્નુકં ચેતિ પૂર્વા ॥ ૧૩-

તથૈવાઙ્ગમન્ત્રૈશ્ચ મૂલેન યુક્ત્યા નિયુઞ્જીત તસ્મિંસ્તુ સાકારભાવમ્ ।
યથોક્તોપચારૈઃ સમભ્યર્ચ્ય સમ્યક્ સ્મરેચ્છક્તિમિષ્ટપ્રદાં ચારુરૂપામ્ ।
જપાપાટલાભાં તુ દૃષ્ટાર્થસિદ્ધ્યૈ સપાશાઙ્કુશાં ચેષ્ટદાભીતિહસ્તામ્ ।
વિચિત્રામ્બરસ્રક્પિશઙ્ગાનુલેપાં લસચ્ચઞ્ચલીકપ્રભાકેશપાશામ્ ॥ ૧૩-

સ્ફુટદ્રત્નભૂષાકિરીટપ્રભાભિઃ પૃથક્ છત્રચાપશ્રિયં બિભ્રતીં ખે ।
પ્રપઞ્ચપ્રસૂતિં પ્રપઞ્ચાત્મિકાં તાં વિચિન્ત્યાર્ચયિત્વા હૃદમ્ભોરુહે સ્યાત્ ॥ ૧૩-

સમાવાહ્ય શિષ્.યેષ્ટમન્ત્રાનુકૂલાં સ્મરન્ દેવતાં ચેષ્ટરૂપાદિવર્ણામ્ ।
વિદિક્ષ્વઙ્ગમન્ત્રૈશ્ચતુર્ભિસ્તદસ્રં ન્યસેદ્ દિક્ષુ નેત્રં તુ મધ્યેઽર્ચયીત ॥ ૧૩-

તદબ્જચ્છદાગ્રસ્થશક્તિસ્તદુક્તા યજેલ્લોકપાલાંશ્ચ દિક્ષ્વસ્ત્રદેવાન્ ।
ક્રમાત્ પિઙ્ગપીતા સિતા ધૂમ્રશુક્લા મધુચ્છાયપાણ્ડુચ્છવી શુક્લરક્તૌ ॥ ૧૩-

સરોજપ્રભશ્ચેતિ લોકાધિપાઃ સ્યુર્દશેન્દ્રાદયશ્ચાબ્જભૂશેષયુક્તાઃ ।
સુપીતં ચ વજ્રં તુ શક્તિઃ સુરક્તા સિતાભસ્તુ દણ્ડઃ ખડ્ગવર્ણસ્તુ ખડ્ગઃ ॥ ૧૩-

તડિત્કલ્પ ઉક્તશ્ચ પાશાઙ્કુશઃ સ્યાત્ સિતાભા ગદાપ્યગ્નિકલ્પં ત્રિશૂલમ્ ।
દિનેશાભમબ્જં તુ ચક્રં ચ તદ્વત્ ક્રમાદિત્થમુક્તં યથાસ્ત્રાગ્નિવર્ણૈઃ ॥ ૧૩-

ગણં વીરભદ્રં તથા સપ્તમાતૄર્ભજેદ્ દક્ષિણસ્યાં પિશઙ્ગં ગજાસ્યમ્ ।
સુનીલં તુ ભદ્રં તથા સપ્ત માતૄઃ સ્વદેવોપમાસ્તાઃ સવાહાયુધાદ્યૈઃ ॥ ૧૩-

કુબેરાત્ તુ પૂર્વપ્રદેશે તુ ચણ્ડં તથા ક્ષેત્રપાલં સ્વવાહં ચ પૂર્વે ।
સતારસ્વનામ્ના નમોન્તં યથાવત્ ક્રમેણોપપત્ત્યોપચારૈરિમેઽર્ચ્યાઃ ॥ ૧૩-

તતો મણ્ડલાગ્રે ન્યસેત્ પાલિકાદ્યાઃ પ્રરૂઢાઙ્કુરાઢ્યા યજેદ્ દિક્ષુ ચૈતાઃ ।
નવં ગવ્યમાજ્યં ચરુ ચાથ કૃષ્ણાંસ્તિલાઞ્ શાલિસક્તૂંશ્ચ સિદ્ધાર્થયુક્તાન્ ॥ ૧૩-

સતારાન્ લિપેશ્ચાક્ષરાઞ્છક્તિહંસૌ ઠયુગ્માન્તમુક્ત્વા તુ તત્તજ્જુહોતિ ।
સ્વમન્ત્રેણ ચાઙ્ગૈરભીષ્ટેન હુત્વા મહાવ્યાહૃતીશ્ચેદ્ દ્વિજો વ્યાહૃતીશ્ચ ॥ ૧૩-

ચતુષ્કર્મબન્ધપ્રહાણાય મન્ત્રં પઠન્ વક્ષ્યમાણં તિલાજ્યં જુહોતિ ।
બકોક્તિઃ સવામાક્ષિરગ્નિઃ સઝણ્ટીણકારસ્તૃતીયાયુતઃ પ્રાણશબ્દઃ ॥ ૧૩-

જાટટા સ્વપ્નેણ લુપ્તેણ મનસા વાચા કર્મણા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના યત્ સ્મૃતં યદુક્તં યત્ કૃતં તત્ સર્વં બ્રહ્માર્પણં ભવતુ ઠ ઠ ॥
અનેનાષ્ટયુક્તં શતં તત્ર હુત્વા બલિં ચોત્તરેણાથ પૂર્ણાહુતિં ચ ।
તિથીનામુડૂનાં ચ રાશિગ્રહાણાં સ્વનામ્ના નમોન્તં બલિં તત્ર દત્ત્વા ॥ ૧૩-

તતસ્તત્ર શિષ્યં વિધિસ્નાનશુદ્ધં સમાચાન્તમસ્મિન્ નિવેશ્યાથ પીઠે ।
શિરસ્યસ્ય દૂર્વાશ્ચ કૂર્ચાક્ષતાદ્યં નિધાયૈનમિષ્ટ્વા સુગન્ધૈશ્ચ પુષ્પૈઃ ॥ ૧૩-

પશોરસ્ય બન્ધચ્યુતિં ચેષ્ટસિદ્ધિં પ્રસીદેતિ નત્વાથ તદ્દેવતાયાઃ ।
અવાપ્યાભ્યનુજ્ઞાં તુ બિમ્બસ્થદેવાન્ સમાયોજ્ય કુમ્ભે સ્વયં દેશિકસ્તમ્ ॥ ૧૩-

કરાભ્યાં તુ બિભ્રત્ તમુદ્ધૃત્ય તિષ્ઠન્ કુશાગ્રેષુ શિષ્યં નિષિઞ્ચેત્ તદદ્ભિઃ ।
સુષુમ્નાપથા તત્ક્રમાચ્છિષ્યદેહે સ્રવદ્વારિધારાસુધામિશ્રમન્ત્રૈઃ ॥ ૧૩-

સ્ફુરચ્છક્તિદીપ્ત્યાથ તદ્દેવતાયાઃ પ્રવેશો હૃદબ્જેઽથ તસ્યાભિચિન્ત્યઃ ।
ત્રિવાશ્યાલિમોક્ષં તથાસ્ત્રેણ કુર્યાચ્છિવત્વં ચ નાડ્યા સમાપાદ્ય તસ્મિન્ ॥ ૧૩-

સમુત્થાય શિષ્યસ્તુ શુક્લં વિશુદ્ધં દધદ્ વસ્ત્રયુગ્મં પુનઃ ક્ષાલિતાઙ્ઘ્રિઃ ।
સમાચમ્ય દત્ત્વા તુ સૂર્યાય ચાર્ઘ્યં નમસ્કૃત્ય ગત્વાથ તદ્દ્વારદેશમ્ ॥ ૧૩-

કુશેષૂપવિષ્ટો નિબદ્ધાઞ્જલિઃ સન્ ગુરોરાજ્ઞયા તૂત્તરાશામુખઃ સ્યાત્ । ગુરુઃ પ્રાઙ્મુખસ્તૂપવિશ્યાર્ઘ્યતોયૈઃ શિરઃ પ્રોક્ષયેચ્ચાસ્ત્રતસ્તસ્ય દર્ભૈઃ ॥ ૧૩-

શિરસ્યસ્ય ભૂત્યા ત્રિરારાધ્ય દેહં તતઃ શોષણાદ્યૈસ્ત્રિધા શોધયિત્વા ।
પુનર્ભૂતશુદ્ધિં ચ શિષ્યસ્ય દેહે સ્વયં ચિત્તવૃત્ત્યા સમાપાઅદ્ય પાત્રે ॥ ૧૩-

વિશેષાર્ઘ્યમિષ્ટ્વાથ તત્કૂર્ચતોયૈઃ પુનઃ પ્રોક્ષ્ય તસ્મિન્ ન્યસેન્માતૃકાર્ણાન્ ।
તતઃ સાધ્યમન્ત્રં ચ તસ્યાઙ્ગમન્ત્રાન્ ન્યસેન્મૂર્તિમત્તાં સમાપાદ્ય તસ્મિન્ ॥ ૧૩-

પુનશ્ચાવકુણ્ઠ્યાથ તં વર્મણાથો સ્વમૂલાઙ્ગયુક્તં નવં શ્ક્લવસ્ત્રમ્ ।
સમાદાય નેત્રેઽસ્ય વદ્ધ્વાથ બિમ્બે પુરૈવેષ્ટદેવે સમભ્યર્ચ્ય તસ્મિન્ ॥ ૧૩-

તતઃ ક્ષેપયેત્ તસ્ય પુષ્પાઞ્જલિં તં સ યસ્યાં તુ મૂર્તૌ પતેદ્ બાઙ્ગમન્ત્રે ।
તદુક્તં હિ નામ્નાસ્ય મન્ત્રં ચ તસ્મૈ પ્રદદ્યાત્ ત્રિવારં પઠેત્ સોઽપિ મન્ત્રમ્ ॥ ૧૩-

તતસ્તારપીઠે તુ દર્ભાસનસ્થઃ સમાલોક્ય શિષ્યં તુ મૂલાઙ્ગજાપી ।
સ્વહસ્તં શિરસ્યસ્ય વિન્યસ્ય મન્ત્રં નિધાયાઙ્ગમૂલૈઃ સ્પૃશેત્ સર્વમઙ્ગમ્ ॥ ૧૩-

તતો દર્ભમૂલં તુ શિષ્યસ્ય હસ્તે પ્રદાયોપવિષ્ટઃ પુરાગ્નેસ્તદગ્રમ્ ।
સ્વજઙ્ઘાન્તરસ્થં નિપીડ્યાત્મનોઽસ્મિન્ ક્રમાજ્જીવનાડ્યોશ્ચ સન્ધિં વિદધ્યાત્ ॥ ૧૩-

ઇડાપિઙ્ગલાખ્યસ્વનાડ્યોઃ સ્વનસ્તઃ સુષુમ્નાપથા(ચા?ચ્ચા)પિ મૂર્ધ્નઃ પ્રસૂતમ્ ।
ત્રિધા યુત્તુ તેજસ્તથા શિષ્યદેહેઽપ્યવિચ્છિન્નસન્ધિં તુ જીવં વિભાવ્યાત્ ॥ ૧૩-

સમાનીય શિષ્યાત્મનોરેકભાવં ઘૃતેન ત્રિવારં તુ મૂલેન હુત્વા ।
તથા શિષ્યજીવં તથાત્મપ્રવિષ્ટં પુનર્નિર્ગતં ચાસ્ય દેહં પ્રવિષ્ટમ્ ॥ ૧૩-

ભવેદાત્મજન્મૈવમુદ્ભાવ્ય શિષ્યઃ સ્ફુટં શક્તિપાતાત્ સ્વતુલ્યઃ શિવઃ સ્યાત્ ।
હરિત્કીટકં યન્મૃદાવેષ્ટ્ય નાદં બિકુર્વન્ ષડ્ઙ્ઘ્રિઃ સ્વજાતિં કરોતિ ॥ ૧૩-

તથા પ્રાકૃતં શિષ્યમાચાર્યવર્યઃ ક્રિયાદીક્ષયા મન્ત્રમૂર્તિં કરોતિ ।
તતોઽષ્ટૌ શતં ચાપિ મૂલેન હુત્વા દશાંશેન ચાઙ્ગૈર્ઘૃતેનૈવ પઞ્ચ ॥ ૧૩-

દ્વિજશ્ચેજ્જયાદિં જુહોતીહ પૂર્ણાં સમૂલાઙ્ગમન્ત્રૈઃ સમસ્તૈર્જુહોતુ ।
સમિત્ક્ષીરલાજૈશ્ચ સિદ્ધાર્થગવ્યૈસ્તિલૈઃ સર્પિષાઙ્ગૈશ્ચ મૂલેન હુત્વા ॥ ૧૩-

દ્વિજઃ શ્રૌતમન્ત્રૈઃ સ્વસૂત્રોક્તમાર્ગાજ્જુહોતીહ સર્પિર્યથા નિષ્કૃતિઃ સ્યાત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં મૂલતસ્ત્વદ્વિજાનાં હુત્વા ચાષ્ટૌ વિંશતિં ચાપિ મન્ત્રી ॥ ૧૩-

જાતિં તસ્યાથોદ્ધરેદ્ વક્ષ્યમાણૈર્મન્ત્રૈરાજ્યસ્યાહુતીનાં ત્રયેણ ।
તારઃ શક્તિં મૂલમન્ત્રો નિજાયાં
ભવન્નસ્યાત્મનો યોનિર્બીજાહારભાવદેશશુદ્ધૌ દ્વિજો ભવતુ મન્ત્રદેહઃ ઠ ઠ ।
તસ્માદૂર્ધ્વં વ્યાહૃતીભિશ્ચ હુત્વા ॥ ૧૩-

ભગવન્નસ્યાત્મા મન્ત્રાત્મકો ભવતુ ઠ ઠ ।
હુત્વાનેનાપ્યાહુતીસ્તત્ર તિસ્રો ભૂયો હુત્વા વ્યાહૃતીરત્ર પશ્ચાત્ ।
અસ્ત્રેણૈનં પ્રોક્ષ્ય સન્તાડ્ય સદ્યો રેચાદન્તઃ સંપ્રવિશ્યાસ્ય પાશાન્ ॥ ૧૩-

વિશ્લેષ્યાસ્માચ્છેદયેદપ્યથાસ્ત્રાન્ મુદ્રાં બદ્ધ્વા ત્વઙ્કુશાખ્યાં પુનશ્ચ ।
યચ્ચૈતન્યં શિષ્યદેહસ્થમસ્માદાકૃષ્યેન્દૌ દ્વાદશાન્તે નિયોજ્ય ॥ ૧૩-

ઇષ્ટેઽમ્ભોજે હૃદ્ગતે પૂરકે તુ સ્વાત્મન્યેતદ્ યોજયેત્ કુમ્ભકેન ।
સમરસં તુ નયેદથ રેચકાન્મનુજભાવમપાસ્ય શિવાત્મકમ્ ॥ ૧૩-

સ્મરતુ હંસજપાદભિપૂજ્ય તત્ પુનરુદસ્ય તુ શિષ્યહૃદં નયેત્ ।
નાડીમાર્ગાચ્છિષ્યહૃત્પઙ્કજે તચ્ચૈતન્યં તુ સ્થાપયિત્વા સ્વપદ્માત્ ॥ ૧૩-

સૂતૈરિન્દોઃ સૌધધારામ્બુપૂરૈરાપ્લાવ્યૈનં મન્ત્રદેહં વિભાવ્ય ।
અનામયં શિષ્યમલુપ્તશક્તિં વિચિન્ત્ય વિન્યસ્ય તુ માતૃકાર્ણાન્ ॥ ૧૩-

તદિષ્ટમૂલાઙ્ગનિવિષ્ટદેહં વિધાય તં બાલતનું તનૂજમ્ ।
જાતકર્માદિકં તસ્ય કુર્યાત્ તતો મૂલતસ્તત્ ક્રમાત્ સ્યાત્ ત્રિવારં પૃથક્ ।
સાઙ્ગમૂલં જપંશ્ચોપવીતેન તં યોજયેત્ તદ્વ્રતૈશ્ચોદિતૈર્મૂલતઃ ॥ ૧૩-

મૂલતસ્તર્પયેત્ પાવકં શક્તિતસ્તત્ર પૂર્ણાં પુનશ્ચાપિ હુત્વા ગુરુઃ ।
સામયાચારિકાન્ ધર્મસેતૂનમું શ્રાવયેત્ તાન્ યથા પાલયેત્ સાધકઃ ॥ ૧૩-૭૫ ॥ ૧૩-
ઇત્થમાચાર્યતો મન્ત્રદીક્ષામસૌ સપ્તજન્માંહસાં શોધનીમિષ્ટદામ્ ।
જપ્યહોમાર્ચનામન્ત્રસિદ્ધિપ્રદાં પ્રાપ્ય સદ્યઃ સુધીઃ સ્યાત્ કૃતાર્થશ્ચિરમ્ ॥ ૧૩-

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે મન્ત્રદીક્ષાપટલસ્ત્રયોદશઃ ॥
અથ ચતુર્દશઃ પટલઃ
અથાગ્નેયાસ્તુ કથ્યન્તે કલ્પાઃ સઙ્કલ્પિતાર્થદાઃ ।
વૈદિકઃ પ્રથમઃ કલ્પઃ શૈવો વૈષ્ણવ એવ ચ ॥ ૧૪-

કામ્યશ્ચેતિ ચતુર્ધાગ્નેઃ કલ્પાઃ સ્યુસ્તન્ત્રચોદિતાઃ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં સાધ્યં યત્ કર્મ વૈદિકૈઃ ॥ ૧૪-

દ્વિજૈસ્તુ વૈદિકૈર્મન્ત્રૈસ્તત્ સિધ્યેદ્ વૈદિકાગ્નિના ।
શૈવાગમોદિતં કર્મં શૈવૈર્મન્ત્રૈરથાપિ યત્ ॥ ૧૪-

કૃતં પાશુપતાદ્યૈશ્ચ શૈવોઽગ્નિસ્તત્ પ્રસાધયેત્ ।
વૈષ્ણવં કર્મ તન્મન્ત્રૈઃ સાધયેદ્ વૈષ્ણવાગ્નિના ॥ ૧૪-

પુરુષાર્થચતુષ્કં યત્ કામ્યકર્માણિ યાનિ ષટ્ ।
તાનિ સંસાધયેદગ્નિર્મન્ત્રૈર્વૈદિકતાન્ત્રિકૈઃ ॥ ૧૪-

દ્વાત્રિંશદ્ભેદભિન્નોઽગ્નિર્દ્વાત્રિંશત્કર્મભેદિતઃ ।
ઇત્થમાથર્વણવિદાં ખ્યાતમઙ્ગિરસાં મતમ્ ॥ ૧૪-

લૌકિકઃ પાવકોઽગ્નિઃ સ્યાન્મરુત્તો ગર્ભધારણે ।
પવમાનઃ પુંસવને સીમન્તે મઙ્ગલાહ્વયઃ ॥ ૧૪-

તુઙ્ગે તુ શોભનો નામ પ્રબલો જાતકર્મણિ ।
પાર્થિવો નામકરણે ભદ્રો નિષ્ક્રમણે મતઃ ॥ ૧૪-

શુચિરન્નાશને પ્રોક્તઃ સભ્યશ્ચૌલે સમીરિતઃ ।
જાતવેદા હ્યુપનયે સંભવઃ સ્યાદ્ વ્રતત્રયે ॥ ૧૪-

ગોદાને નામતઃ સૂર્યઃ સૌમ્યો વ્રતસમર્પણે ।
આવસથ્યો વિવાહે સ્યાદન્વાહાર્યે મહેશ્વરઃ ॥ ૧૪-

વિષ્ણુરાહવનીયે તુ બ્રહ્મા સ્યાદ્ ગાર્હપત્યકે ।
પ્રાયશ્ચિત્તે વીતિહોત્રઃ પૂર્ણાહુત્યાં મૃડાહ્વયઃ ॥ ૧૪-

ક્રવ્યાદઃ શવદાહે તુ સમુદ્રે વડવામુખઃ ।
વર્ધનો વનદાહે તુ ક્ષયે સંવર્તકો મતઃ ॥ ૧૪-

વરદઃ શાન્તિકે પ્રોક્તઃ પૌષ્ટિકે બલવર્ધનઃ ।
ઉત્સાદોચ્ચાટયોર્ધૂમ્રઃ કૃષ્ણો વિદ્વેષણે મતઃ ॥ ૧૪-

વશ્યે તુ કામદો નામ મારણે શોષણાહ્વયઃ ।
પિઙ્ગલઃ સ્તમ્ભને નામ્ના જઠરે જાઠરો મતઃ ॥ ૧૪-

દ્વાત્રિંશદગ્નિભેદાધિકારઃ
શુચૌ દેશે તુ કુણ્ડે વા સ્થણ્ડિલે વા યથોદિતે ।
ગોમયાલેપિતે હેમરૂપ્યતામ્રમયાદિના ॥ ૧૪-

શકલેનોદ્ધૃતાં ભૂમિં પ્રોક્ષયિત્વાથ વાલુકાઃ ।
પ્રાક્ષિપ્યારત્નિમાત્રં તુ ચતુરશ્રં વિધાય તુ ॥ ૧૪-

ઉલ્લિખેત્ ત્રિરથો રેખાઃ પ્રાચીનાસ્ત્રિરુદઙ્મુખાઃ ।
ન શર્કરાતૃણઃ કાષ્ઠૈર્ન લોષ્ટેન નખેન વા ॥ ૧૪-

નાઙ્ગારેણાપિ વા તૂષ્ણીં તત્ર બ્રહ્માધિદૈવતમ્ ।
બ્રહ્મજજ્ઞાનમન્ત્રેણ પ્રાચીનં મધ્યતો લિખેત્ ॥ ૧૪-

નાકેસુપર્ણાત્ પ્રાચીનં દક્ષિણે તૂત્તરે પુનઃ ।
આપ્યાયસ્વેતિ પૂર્વાગ્રં યો રુદ્રેત્યુદગાયતમ્ ॥ ૧૪-

ઇદં વિષ્ણુસ્તથા પશ્ચાદિન્દ્રં વો વિશ્વતસ્પરિ ।
ઇતિ પ્રાચ્યામુદીચીનભવોક્ષ્ય શકલં ત્યજેત્ ॥ ૧૪-

સ્પૃષ્ટ્વામ્ભઃ પાત્રગં વહ્નિં વ્યાહૃતીભિર્નિરૂપ્ય તુ ।
મધ્યે પ્રણવતઃ ક્ષિપ્ત્વા સમાચ્છાદ્ય સદિન્ધનૈઃ ॥ ૧૪-

જ્વાલયિત્વા તુ તારેણ સદર્ભારચિતાઞ્જલિઃ ।
જુષ્ટો દમૂના ઇત્યાદિ પઠન્ પરિસમૂહ્ય તુ ॥ ૧૪-

પરિષિચ્યામ્ભસા દર્ભૈઃ પરિસ્તીર્ય યથોદિતૈઃ ।
દેવસ્ય ત્વેતિ વૈ પ્રાચ્યાં વ્યાહૃતીભિસ્તુ દક્ષિણે ॥ ૧૪-

ઉદ્વયં તમસઃ પશ્ચાદગ્ન આયાહિ ચોત્તરે ।
દક્ષિણાનુત્તરાન્ કુર્યાદુત્તરાનધરાનપિ ॥ ૧૪-

ઉત્તરેણાગ્નિમાસ્તીર્ય દર્ભાન્ પાત્રાણિ સાદયેત્ ।
દ્વન્દ્વશસ્ત્વાજ્યપાત્રં ચ સ્રુવં ચ પ્રોક્ષણીઃ સ્રુચમ્ ॥ ૧૪-

પ્રણીતાપાત્રમિધ્મં ચ ચરુસ્થાલીં ચ મેક્ષણમ્ ।
બર્હિષઃ સહ કૂર્ચૈરપ્યન્યદ્ધોમોપયોગિ યત્ ॥ ૧૪-

બ્રીહિનિર્વાપપક્ષે તુ મુસલોલૂખલે તથા ।
શૂર્પં કૃષ્ણાજિનં ચાપિ સ્યાત્ સર્વં તદધોમુખમ્ ॥ ૧૪-

તિર્યક્ પવિત્રં પ્રોક્ષણ્યામાદાયાપૂર્ય ચામ્ભસા ।
અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં તત્ પાણિભ્યાં પરિગૃહ્ય તુ ॥ ૧૪-

વિચ્છિદ્ય તિઃ સમુત્પૂય પાત્રાણ્યદ્ભિરવોક્ષ્ય તુ ।
ઉત્તાનયિત્વા ત્રિઃ પ્રોક્ષ્ય વિસ્રસ્યેધ્માદિકં પુનઃ ॥ ૧૪-

પ્રાદેશસંમિતૈર્દર્ભૈરવિચ્છિન્નાગ્રકૈરપિ ।
બ્રહ્માસનં દક્ષિણતઃ પ્રણીતાસનમુત્તરે ॥ ૧૪-

આજ્યસ્થાલ્યાસનં પશ્ચાત્ સઙ્કલ્પ્ય બ્રાહ્મણં શુચિમ્ ।
બ્રહ્માર્થમુપવેશ્યાસ્મિન્ કૂર્ચં વા બ્રાહ્મણો ન ચેત્ ॥ ૧૪-

તારવ્યાહૃતિભિર્બ્રહ્મન્નાદિનાવાહ્ય ચાર્ચયેત્ ।
પ્રોક્ષણીવત્ પ્રણીતાર્થં પાત્રમાપૂર્ય ચામ્ભસા ॥ ૧૪-

દર્ભસ્થં દર્ભસઞ્છન્નમુદ્ધત્ય ઘ્રાણસમ્મિતમ્ ।
બ્રહ્મણા સમનુજ્ઞાતઃ સ્થાપયેત્ તત્તદાસને ॥ ૧૪-

વરુણોઽસીત્યથારાધ્ય વ્રીહીન્ વા તણ્ડુલાનપિ ।
સ્રુચા સ્થાલ્યાથવા તૃષ્ણીમન્તર્ધાયાથ યાજ્યયા ॥ ૧૪-

અમુષ્યા ઇતિ નિર્દિશ્ય દેવતાયૈ તુ નિર્વપેત્ ।
બ્રીહીશ્ચેદવહન્ત્યેષ પ્રોક્ષ્ય ત્રિઃ ક્ષાલયેચ્ચ તાન્ ॥ ૧૪-

પાત્રેષુ પાતયેત્ પશ્ચાદસ્મિન્નગ્નૌ ચરું પુનઃ ।
શ્રપયિત્વા યથોદ્દિષ્ટમભિધાર્યાવતાર્ય તુ ॥ ૧૪-

ઉત્તરેણાગ્નિમાસાદ્ય સ્થાલ્યામાજ્યં વિનિક્ષિપેત્ ।
નિરૂહ્યોત્તરતોઽઙ્ગારાનધિશ્રિત્યાજ્યમાસને ॥ ૧૪-

દર્ભાભ્યાં તદભિદ્યોત્ય ચરું ચામ્ભઃ સ્પૃશેત્ પુનઃ ।
ત્રિરભિદ્યોત્ય ચાજ્યેઽથ દર્ભાગ્રે તુ વિનિક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

સહ પર્યગ્નિકૃત્વાગ્નૌ દર્ભાઙ્ગારાન્ વિનિક્ષિપેત્ ।
મધ્યગ્રન્થિપવિત્રેણ ત્રિરુત્પૂયાજ્યબિન્દુભિઃ ॥ ૧૪-

અગ્નૌ પ્રહૃત્ય પ્રક્ષાલ્ય વિસ્રસ્ય ક્ષાલિતં ક્ષિપેત્ ।
અગ્નાવથ ચતુર્દર્ભાન્ સ્રુક્સ્રુવૌ ચોચ્છ્રિતાનનૌ ॥ ૧૪-

ગૃહીત્વાગ્નૌ વિનિષ્ટપ્ય ત્રિસ્તૈઃ સંમાર્જયેત્ પુનઃ ।
આવેષ્ટ્ય ચાઙ્ગુલીસ્તૈસ્તુ પૃથક્ સ્રુક્સ્રુવયોઃ પુનઃ ॥ ૧૪-

અગ્રં દર્ભાગ્રતો મધ્યં મધ્યતો મૂલમાદિતઃ ।
પરિમૃજ્યાનલે દર્ભાન્ ક્ષિપેત્ પ્રક્ષાલ્ય તૌ પુનઃ ॥ ૧૪-

દર્ભાસને દક્ષિણતો નિધાયાધોમુખૌ યજેત્ ।
આધાય પરિધિં સ્થૂલં પશ્ચિમેઽથ કૃશં પુનઃ ॥ ૧૪-

દીર્ઘે દક્ષિણતો ન્યસ્ય હ્રસ્વં સૂક્ષ્મં તથોત્તરે ।
તથોર્ધ્વસમિધૌ ન્યસ્ય દક્ષિણોત્તરપૂર્વયોઃ ॥ ૧૪-

રક્ષસામપહત્યૈ સ્યાદિતિ સઞ્ચિન્ત્ય વૈ દ્વિજઃ ।
અદિતેત્યાદિના યામ્યે પ્રાચીનં પરિષિચ્ય તુ ॥ ૧૪-

પશ્ચિમેઽનુમતેઽપ્યેવમુદીચીનમથોત્તરે ।
સરસ્વતેત્યાદિનાથ સમન્તાદ્ દેવપૂર્વકમ્ ॥ ૧૪-

સવિતઃ પ્રસવેત્યુક્ત્વા પરિષિચ્ય વિચક્ષણઃ ।
ધ્યાયેદથાનલં દેવં શક્તિસ્વસ્તિકપાણિનમ્ ॥ ૧૪-

ત્રિણેત્રં કુઙ્કમાભાસં દિવ્યાભરણવાસસમ્ ।
પ્રસન્નવદનં ચારુજટામકુટધારિણમ્ ॥ ૧૪-

હેમમાલાપરિક્ષિપ્તં વરદાભયસંયુતમ્ ।
કાલી કરાલી ચ મનોજવા ચૈવ સુલોહિતા ॥ ૧૪-

સુધૂમ્રાવિષ્ફુલિઙ્ગિન્યૌ જિહ્વા વિશ્વરુચિસ્તતઃ ।
દિક્સપ્તકસ્થિતા હ્યેતાઃ ક્રમાત્ પૂર્વાદિતઃ પુનઃ ॥ ૧૪-

ઐશાન્યાં વસુધારાખ્યા હ્યુપજિહ્વા હવિર્ભુજઃ ।
કાલ્યાં શુદ્રસ્ય કૃત્યાનિ કરાલ્યામાભિચારકમ્ ॥ ૧૪-

ભૂતગ્રહાદિરોગાણાં શાન્તિં કુર્યાન્મનોજવા ।
સુલોહિતાયામપિ ચ શાન્તિં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૪-

અમ્ભોવૃષ્ટ્યાદિ ધૂમ્રાયાં દ્વેષોચ્ચાટે સ્ફુલિઙ્ગિની ।
સર્વાર્થસાધની દેવી જિહ્વા વિશ્વરુચિર્મતા ॥ ૧૪-

જુહોતુ વસુધારાયાં શ્રીકામઃ પૌષ્ટિકાય વા ।
એવં તુ સપ્ત જિહ્વાઃ સ્યુર્વસુધારા તથાષ્ટમી ॥ ૧૪-

જિહ્વાભેદમવિજ્ઞાય હોમઃ સ્યાન્નિષ્ફલો યતઃ ।
જ્ઞાત્વા હવિર્ભુજો જિહ્વાઃ સ્યાત્ ફલાપ્તિર્હુતાદિહ ॥ ૧૪-

તતઃ સિદ્ત્વા ઘૃતેનેષ્મં સ્વાહેત્ જુહુયાત્ સમમ્ ।
સ્રુવેણાજ્યમુપાદાય પરિધ્યોઃ સન્ધિમુત્તરમ્ ॥ ૧૪-

સ્પૃષ્ટ્વા ચાપાતયેદ્ વહ્નાવૃજુધારાં પ્રજાપતેઃ ।
તથા દક્ષિણસન્ધિં તુ સ્પૃષ્ટ્વેન્દ્રાયેતિ મન્ત્રતઃ ॥ ૧૪-

અથાજ્યભાગૌ જુહુયાદ્ યામ્યોદક્પૂર્વભાગયોઃ ।
અગ્નયે ચૈવ સોમાય સ્યાતામસ્યાક્ષિણી તુ તે ॥ ૧૪-

યથોપદેશં તુ સમં પૂર્વેણાગ્નેર્મુખે તતઃ ।
યુક્તો વહાન્દિનાજ્યેન ચતસ્રસ્ત્વાદિના તથા ॥ ૧૪-

આનો ભદ્રાદ્ વિરૂપાક્ષાદ્ વિરૂપાક્ષાદિના પુનઃ ।
યાતિરશ્ચીનિપૂર્વેણ સંરાધન્યાદિના પુનઃ ॥ ૧૪-

પ્રસાધન્યા વ્યાહૃતિભિર્હુત્વેત્યગ્નિમુખં ભવેત્ ।
ચરું તમભિઘાર્યાથ પૂર્વાર્ધાચ્ચાપરાર્ધતઃ ॥ ૧૪-

અવદાનદ્વયં કૃત્વા ત્વભિધાર્ય સ્રુચં ન્યસેત્ ।
અથાભિધાર્ય જુહુયાદ્ યથામ્નાયં પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૧૪-

અથાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતેત્યુત્તરાર્ધાત્ સકૃચ્ચરોઃ ।
અવદાનં જુહોત્યગ્નાવભિધાર્ય સ્રુચૈવ તુ ॥ ૧૪-

પૂર્વોત્તરાર્ધે તદ્ધુત્વા હવિરુત્ક્ષિપ્ય મેક્ષણમ્ ।
સંસ્રાવેણાભિહુત્વાથ દર્વ્યામાનીય તજ્જલમ્ ॥ ૧૪-

અન્તઃપરિધિ સાધ્યાંસ્તાનામ્નાતાંસ્તુ પિતૄન્ સ્રુચા ।
નિનીયાન્તઃપરિધિ વૈ નિર્ણિજ્યાગ્નૌ પ્રતાપ્ય તુ ॥ ૧૪-

પૂરયિત્વાદ્ભિરેનાં તુ બહિઃપરિધિ સેચયેત્ ।
પ્રહૃત્ય સમિધં તાં ચ યા પૂર્વં પરિશેષિતા ॥ ૧૪-

તથૈવ ચેધ્મસંનાહં પ્રહરેદુક્ષિતં તતઃ ।
જયાદિં જુહુયાત્ પશ્ચાત્ ચિત્તંચાદિત્રયોદશ ॥ ૧૪-

મન્ત્રાસ્તતોઽગ્નિર્ભૂતાનાં માદયોઽષ્ટાદશ ક્રમાત્ ।
ક્વચિત્ સમાવત્વન્તં તુ જુહુયાદવિશેષિતે ॥ ૧૪-

વિશેષિતેષુ કૃત્યેષુ જુહોત્યધિપતિઃ સમાઃ ।
અવત્વસ્મિનદાદ્ બ્રહ્મન્નસ્મિન્ક્ષત્રેત્યુદીર્ય તુ ॥ ૧૪-

અસ્યામાન્તે તુ શિષ્યસ્યાંપુરોધાયાંપદં તતઃ ।
અસ્મિન્કર્મન્વદસ્યાન્તે દેવહૂત્યાં (ચ) ઠદ્વયમ્ ॥ ૧૪-

સમાસીકૃત્ય જુહુયાત્ ક્રમાદષ્ટાદશાહુતીઃ ।
ઋતાષાડાદિભિર્મન્ત્રૈર્હુત્વા દ્વાદશભિસ્તતઃ ॥ ૧૪-

તથામાત્યાહુતીર્ગુત્વા યદ્દેવા દેવહેડનમ્ ।
ઇત્યાદિભિસ્ત્વમગ્નેન્તં જુહુયાન્મન્ત્રવિંશતિમ્ ॥ ૧૪-

પ્રજાપતે ન ત્વદાજ્યાદિધ્મં પ્રવ્રશ્ચનં ક્ષિપેત્ ।
મનોજ્યોતિરયાશ્ચાગ્નેર્યદસ્મિન્ કર્મણીતિ ચ ॥ ૧૪-

સ્વસ્તિ નસ્ત્વાદિકેનાથ યન્મ આત્મન ઇત્યપિ ।
પુનરન્યાદિના હુત્વા વ્યાહૃતીભિસ્તથા પુનઃ ॥ ૧૪-

આભિર્ગીર્ભિરનાજ્ઞાતં તદ્વત્ પુરુષસંમિતઃ ।
પ્રત્ પાકત્રા યદસ્યતિ હુત્વા સ્વિષ્ટકૃતં તતઃ ॥ ૧૪-

સંમૃજ્ય પરિધીન્ દર્ભાન્ પ્રસ્તરેભ્યોઽવલુમ્પતુ ।
અગ્રમધ્યમમૂલાનિ ત્વાજ્યસ્થાલ્યાં નિમજ્જ્ય તુ ॥ ૧૪-

અગ્રાદારભ્ય ચોર્ધ્વાગ્રમામૂલમથ દાહયેત્ ।
નધૂનયેન્ન બાહ્યેઽગ્નેઃ પ્રક્ષિપેદ્ વિકિરેત્ વા ॥ ૧૪-

પ્. ૧૨૪) એકીકૃત્ય શનૈઃ પ્રાસ્યેત્ પૃથક્કૃતતૃણં તથા ।
શમ્યાશ્ચેન્ન પરિત્યાજ્યાઃ પરિધિં મધ્યમં ક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

ઇતરૌ યુગપત્ પ્રાસ્યેદ્ધુત્વોર્ધ્વસમિધાવપિ ।
સંસ્રાવમપિ હુત્વાગ્નૌ પરિષેકં વિસૃજ્ય તુ ॥ ૧૪-

પ્રણીતામ્ભઃ પ્રતિદિશં તૂષ્ણીં સંસેચયેત્ તથા ।
પ્રાચ્યાં દિશ્યાદિભિર્મન્ત્રૈઃ સેચયેદ્ વા યથાક્રમમ્ ॥ ૧૪-

ભૂમૌ શિષ્ટાઃ પરાસિઞ્ચેદ્ બ્રહ્મણે ગાં ચ દક્ષિણામ્ ।
સત્યાં દદ્યાન્નચેદ્ વિપ્રાન્ ભોજયેદ્ વાપિ શક્તિતઃ ॥ ૧૪-

પ્રાશ્નીયાદ્ધુતશેષં વોદરમાયુરિતિ સ્પૃશેત્ ।
આચમ્ય યત્ ઇન્દ્રાદિમુત્તરાં ચ જપેત્ તતઃ ॥ ૧૪-

શેષં દદ્યાચ્છ્રોત્રિયાયેત્યાહ બોધાયનો વિભુઃ ।
વૈદિકાગ્નિકલ્પાધિકારઃ ।
અથ શૈવોઽગ્નિકલ્પોઅત્ર કથ્યતે પ્રોક્તલક્ષણમ્ ॥ ૧૪-

કુણ્ડં વા સ્થણ્ડિલં વાપિ સમાક્રામન્ પ્રદક્ષિણમ્ ।
શિવમન્ત્રં જપન્ હોમદ્રવ્યાણ્યાલોકથન્ દૃશા ॥ ૧૪-

ગત્વા કુણ્ડાન્તિકં કુણ્ડયોનિં વીક્ષ્યોત્તરામુખઃ ।
આસીત હૌં શિવાયેતિ પ્રણવાદિનમોન્તકમ્ ॥ ૧૪-

જપન્ નિરીક્ષ્ય તત્ કુણ્ડં ખાત્વાસ્ત્રેણ તુ દેશિકઃ ।
શિવાઙ્ગાન્યત્ર દૃશ્યન્તે વક્ષ્યમાણક્રિયાપ્તયે ॥ ૧૪-

ઓં હાં શિવાય નમો હૃદયાય નમઃ ।
ઓં હીં શિવાય નમઃ શિરસે સ્વાહા ।
ઓં હૂં શિવાય નમઃ શિખાયૈ વષટ્ ।
ઓં હૈં શિવાય નમઃ કવચાય હુમ્ ।
ઓં હૌં શિવાય નમો નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ।
ઓં હઃ શિવાય નમઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ।
અસ્ત્રેણ ખાતમુદ્ધૃત્ય હૃદયેનાભિપૂર્ય તુ ।
તેનૈવ તુ સમીકૃત્ય ચાભ્યુક્ષ્ય કવચેન તુ ॥ ૧૪-

શરાણુના કોટ્ટયિત્વા સંમાર્જ્યાલિપ્ય તેન તુ ।
ઓં હૌં શાન્ત્યતીતાયૈ નમઃ ।
ઓં હૈં શાન્ત્યૈ નમઃ ।
ઓં હૂં વિદ્યાયૈ નમઃ ।
ઓં હીં પ્રતિષ્ઠાયૈ નમઃ ।
ઓં હાં નિવૃત્ત્યૈ નમઃ ।
ઇતિ મધ્યેન્દ્રયામ્યાપ્યકૌબેર્યાસુ યજેત્ કલાઃ ॥ ૧૪-

ઓં હાં કલામયાય કુણ્ડાય નમઃ ।
સાકલ્યેન કલાત્માનં કુણ્ડં ધ્યાત્વાભિપૂજ્ય તુ ।
ત્રિસૂત્ર્યાવેષ્ટ્ય તત્ કુણ્ડં તતોઽસ્ત્રેણ કુશેન તુ ॥ ૧૪-

આત્મવિદ્યાશિવૈસ્તત્ત્વૈઃ પ્રાચીનં ત્રિઃ સમુલ્લિખેત્ ।
ઉદીચીનં સકૃન્મધ્યે સમિદગ્રેણ મૂલતઃ ॥ ૧૪-

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ શિવસ્ત્વાસાં તુ દૈવતમ્ ।
ત્રિભિર્દર્ભૈરથાસ્ત્રેણ વજ્રીકૃત્ય પુનર્હૃદા ॥ ૧૪-

પૂર્વોત્તરાગ્રદર્ભાભ્યાં કુણ્ડે કૃત્વા ચતુષ્પથમ્ ।
ઇત્યષ્ટાદશસંસ્કારૈઃ શુદ્ધે કુણ્ડે કુશૈઃ પુનઃ ॥ ૧૪-

પટં કુણ્ડસ્ય સઙ્કલ્પ્ય
ઓં હાં વાગીશ્વરીવાગીશ્વરાસનાયઃ નમ ।
ઇતિ દર્ભાસનં ન્યસેત્ ।
ઓં હાં વાગીશ્વરીમાવાહયામિ ।
શ્યામામલઙ્કૃતાં દેવી સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥ ૧૪-

ધ્યાત્વાવાહ્ય ત્વનેનૈનામૃતુસ્નાતાં સમર્ચયેત્ ।
તતો વાગીશ્વરં ત્વનેનૈનામૃતુસ્નાતાં રાગિણમ્ ॥ ૧૪-

સંપૂજ્યાગ્નિં યથોદ્દિષ્ટજ્વાલાધૂમેન્ધનૈર્વિના ।
શરાવાદિસ્થમાનીય ક્રવ્યાદાંશં ત્યજેત્ તતઃ ॥ ૧૪-

મૂલેનાવોક્ષ્ય ચાસ્ત્રેણ પ્રેક્ષ્યાસ્ત્રેણાથ વર્મણા ।
અવકુણ્ઠ્યાભિરક્ષ્યાસ્ત્રાજ્જ્યોતિરાકારવત્ સ્મરન્ ॥ ૧૪-

ઓં હોં રૌં હાં
ઇત્યાદાય લલાટાક્ષાન્નેત્રાગ્નિં તેન યોજયેત્ ।
પતત્પતઙ્ગસઙ્કાશં નાભિકુણ્ડોત્થિતાનલમ્ ॥ ૧૪-

રેચકાત્ પિઙ્ગલામાર્ગાન્નિસ્સાર્યાગ્નૌ નિયોજયેત્ ।
ભૌતિકં દૈવતં ચેત્થં જાઠરં ચાનલત્રયમ્ ॥ ૧૪-

એકીકૃત્ય ષડઙ્ગેન
ઓં રાં હૃદયાય નમઃ । ઓં રીં શિરસે સ્વાહા ।
ઓં રૂં શિખાયૈ વષટ્ । ઓં રં નેત્રત્રયાય નમઃ ।
ઓં રઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ।
તારં હૌં શક્તયે વષટ્ ।
ઇતિ ધેન્વામૃતીકૃત્ય કવચેનાવકુણ્ઠ્ય તુ ॥ ૧૪-

સંરક્ષ્યાસ્ત્રાદ્ધૃદાભ્યર્ચ્ય તમુદ્યમ્ય કરદ્વયાત્ ।
સ્થિત્વા જાનુદ્વયેનાથ કુણ્ડસ્યોપરિ દેશિકઃ ॥ ૧૪-

ક્ષોભાર્થે ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય દેવી દેવૌ નિરમ્બરૌ ।
ધ્યાત્વેશાનશિરસ્કૌ તૌ
ઓં હાં શિવબીજાય નમઃ ।
શિવબીજમિતિ સ્મરન્ ॥ ૧૪-

આત્માભિમુખમગ્નિં તં દેવ્યા ગર્ભપથા ક્ષિપેત્ ।
વિકીર્ણમેકીકૃત્યાસ્ત્રાન્નાભૌ તત્સંપુટં નયેત્ ॥ ૧૪-

ઓં હાં વાગીશ્વર્યૈ નમઃ ।
પરિધાપ્યેતિ વસ્ત્રે તુ શૌચાચમનકેઽપિ ચ ।
ક્વચેનેન્ધનૈશ્છન્નં ધવિત્રાજ્જ્વાલયેદમુમ્ ॥ ૧૪-

ઓં હાં હાં ગર્ભાગ્નયે નમઃ ।
ઇત્યભ્યર્ચ્યાથ સંશુદ્ધં કુશકઙ્કણકં કરે ।
દક્ષિણે તુ નિબધ્નીયાદ્ વાગીશ્વર્યાસ્તુ કૌતુકમ્ ॥ ૧૪-

ઓં સદ્યોજાતાય નમઃ ।
ઇતિ સદ્યં સમાવાહ્ય સ્વાહાન્તં હૃદયેન તુ ।
પઞ્ચાહુતીસ્તિલૈર્હુત્વા ગર્ભાધાનં સમાપયેત્ ॥ ૧૪-

ઓં હીં વામદેવાય નમઃ ।
તમાવાહ્યેતિ શિરસા હુત્વા પુંસવનં ભવેત્ ।
ઓં હું અઘોરાય નમઃ ।
ઓં હાં પુર્યષ્ટકદેહાય નમઃ ।
જલબિન્દું કુશાસ્ત્રેણ દેહપ્રાણકૃતે ક્ષિપેત્ ।
શિખયાર્ઘ્યાદિતિ યાવત્ ।
સદ્યાદિભિસ્તિલૈર્હુત્વા વક્ત્રાઙ્ગાનિ ચ કલ્પયેત્ ॥ ૧૪-

વક્ત્રનિષ્કૃતિનિષ્પત્ત્યૈ પુનઃ પઞ્ચાહુતીસ્તથા ।
હુત્વા પ્રસૂતાં વાગીશીં શિશુમગ્નિં ચ સંસ્મરેત્ ॥ ૧૪-

ઓં હેં તત્પુરુષાય નમઃ ।
આવાહ્ય પુરુષં ત્વેવં વર્મણાહુતિપઞ્ચકમ્ ।
હુત્વાસ્ત્રેણાર્ઘ્યતોયેન બહિરન્તરવોક્ષ્ય તુ ॥ ૧૪-

દર્ભકઙ્કણકં ત્યક્ત્વા સૂતકસ્ય નિવૃત્તયે ।
સ્નાતાં વિભૂષિતાં દેવીં દેવં ચાસ્ત્રામ્બુસેકતઃ ॥ ૧૪-

વસ્ત્રભૂષણગન્ધાદ્યૈરલઙ્કૃત્યાથ તૌ ધિયા ।
તતઃ શૂલાપનોદાય જુહોત્યસ્ત્રાત્ પલાશજાઃ ॥ ૧૪-

વિતસ્તિમાત્રાઃ પઞ્ચાગ્રસમિધો ઘૃતસેચિતાઃ ।
ઉત્તરેણ તુ દર્ભેષુ પાત્રદ્રવ્યાણિ સાદયેત્ ॥ ૧૪-

પરિસ્તરણમપ્યત્ર કૃત્વા વેણ્યા કુશૈરપિ ।
દર્ભાસનાનિ વિન્યસ્ય પ્રોક્ષણ્યૈ બ્રહ્મણે તથા ॥ ૧૪-

પ્રણીતાનાં ચ પરિધીન્ વિન્યસ્ય પરિષેચયેત્ ।
તિરઃ પવિત્રેણાપૂર્ય પ્રોક્ષણીં સલિલેન તુ ॥ ૧૪-

નિવૃત્ત્યાદિકલાભિસ્તુ પરિષિચ્ય યથાક્રમમ્ ।
દર્ભેણ શિવગાયત્ર્યા તથા પરિસમુહ્ય તુ ॥ ૧૪-

ઓં હાં બ્રહ્મણે યજ્ઞધ્યક્ષાય નમઃ ।
ઇતિ બ્રહ્માણમાવાહ્ય દ્વિજં વા કૂર્ચમર્ચયેત્ ।
પવિત્રેણ પ્રણીતાર્થમાપૂર્યાદ્ભિર્જલેશ્વરમ્ ॥ ૧૪-

વિભાવ્યાનાસમુદ્ધૃત્ય તસ્યાભ્યર્ચ્ય સ્વવિષ્ટરે ।
ઓં હાં વિષ્ણવે યજ્ઞારિસૂદનાય નમઃ ।
ઇતિ કૂર્ચાહિતં વિષ્ણું પ્રણીતાયાં પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧૪-

તતઃ પરિધિદર્ભસ્થાન્ બ્રહ્માણં શઙ્કરં હરિમ્ ।
અનન્તં ચ ચતુર્દિક્ષુ તારં હાંનામતોઽર્ચયેત્ ॥ ૧૪-

લોકેશાનપિ રક્ષાર્થં સ્વદિક્ષ્વારાધ્ય તુ ક્રમાત્ ।
તદસ્ત્રાણિ ચ તદ્દિક્ષુ શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેત્ તતઃ ॥ ૧૪-

ભો ભો બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણ્વાદ્યા દેવાઃ સાસ્ત્રાઃ શિવાજ્ઞયા ।
સ્વસ્યાં સ્વસ્યાં દિશિ સ્થિત્વા રક્ષધ્વં વહ્નિબાસકમ્ ॥ ૧૪-

સ્રુક્સ્રુવાવપિ ચાદાય નિરીક્ષ્ય સુકુશૌ હૃદા ।
પ્રતાપ્યાસ્ત્રેણ સંક્ષાલ્ય શિરસોર્ધ્વમુખૌ હૃદા ॥ ૧૪-

પ્રતાપ્ય ક્ષાલયિત્વાથ મૂલમધ્યાગ્રતઃ કુશૈઃ ।
ઓં હાં આત્મતત્ત્વાધિપતયે બ્રહ્મણે નમઃ ।
ઓં હીં વિદ્યાતત્ત્વાધિપતયે વિષ્ણવે નમઃ ।
ઓં હું શિવતત્ત્વાધિપતયે રુદ્રાય નમઃ ।
ઇતિ ક્રમેણ સ્ંમૃજ્ય સંક્ષાલ્યાભ્યર્ચ્ય તત્ત્રયમ્ ॥ ૧૪-

ઓં હૌં શક્તયે નમઃ ।
ઇતિ સ્રુચં સમારાધ્ય
ઓં હાં શિવાય નમઃ ।
સ્રુવં ચાનેન પૂજયેત્ ।
ત્રિસૂત્ર્યાવેષ્ટિતગ્રીવો નો ચેદ્ દર્ભેણ દક્ષિણે ॥ ૧૪-

કુશાસને તૌ સંસ્થાપ્ય તતો ગવ્યં નવં શુભમ્ ।
આજ્યં નિરીક્ષણાદ્યુક્તચતુસ્સંસ્કારસંસ્કૃતમ્ ॥ ૧૪-

બ્રાહ્મીં સ્વમૂર્તિં સઞ્ચિન્ત્ય કુણ્ડોર્ધ્વાનલકોણકે ।
પ્રતાપ્યાનેન જુહુયાત્
ઓં હાં બ્રહ્મણે સ્વાહા ।
પુનરૈશે પ્રપ્તાપ્ય તુ ॥ ૧૪-

જુહુયાદ્ વિષ્ણવે ચેતિ વિષ્ણુમૂર્તિઃ સ્વયં તતઃ ।
ઇતિ હુત્વા કુશાગ્રેણ ઘૃતબિન્દું પ્રતાપ્ય ચ ॥ ૧૪-

તતો રુદ્રતનુર્વહ્નિં ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય તદ્ ઘૃતમ્ ।
ઓં હાં રુદ્રાય ઠઠ ।
હુત્વાનેન કુશાગ્રેણ યોન્યાં દર્ભેષુ વિન્યસેત્ ॥ ૧૪-

કુશદ્વયાગ્રં પ્રજ્વાલ્ય ઘૃતે પ્રક્ષિપ્ય તં હૃદા ।
પુનરગ્નૌ ક્ષિપેદ્ દર્ભં પવિત્રીકરણં તુ તત્ ॥ ૧૪-

કવચેન ઘૃતં વીક્ષ્ય શિષ્ટં દર્ભોલ્મુકં ક્ષિપેત્ ।
અગ્નૌ તદ્રઞ્જનં હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્યાદાય વૈ કુશમ્ ॥ ૧૪-

પ્રજ્વાલ્યજ્યે સમાવર્ત્ય ક્ષિપ્ત્વાભિદ્યોતનં ભવેત્ ।
સ્વદક્ષિણોત્તરૌ હસ્તૌ પક્ષૌ શુક્લેતરૌ સ્મરન્ ॥ ૧૪-

સ્વાઙ્ગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં તુ પ્રોત્તાનાભ્યાં પવિત્રકમ્ ।
પ્રાચીનમાજ્યે પ્રક્ષિપ્ય દક્ષિણોત્તરભાગયોઃ ॥ ૧૪-

આજ્યે પૂર્વાપરૌ પક્ષૌ સોમાપ્યાપચયાન્ સ્મરન્ (?) ।
પિઙ્ગલાં ભાવયેચ્ચેડાં સુષુમ્નાં મધ્યતસ્તથા ॥ ૧૪-

ઓં હાં અગ્નયે ઠઠ ।
અનેન દક્ષિણાજ્યાંશાત્ સ્રુવેણાક્ષિણિ દક્ષિણે ।
હુત્વા ચામન્ત્ર્ય ભગેન
ઓં હાં સોમાય ઠઠ ।
વહ્નેર્વામવિલોચને ॥ ૧૪-

ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં ઠઠ ।
ઇતિ મધ્વાજ્યભાગેન હુત્વા લાલાટનેત્રકે ।
ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે ઠઠ ।
ઇત્યાજ્યભાગત્રિતયાદ્ધુત્વાગ્નેર્મુખકલ્પના ॥ ૧૪-

ક્રમોઽયં પૂર્વપક્ષે સ્યાદ્ વિશેષોઽસ્ત્યસિતે યથા ।
ઓં હાં અગ્નયે ઠઠ । ઓં હાં સૂર્યાય ઠઠ । ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં ઠઠ । ઓં ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે ઠઠ ।
એવં નેત્રત્રયં ચાગ્નેઃ સ્યાદ્ વક્ત્રોદ્ધાટનં તથા ॥ ૧૪-

આજ્યે નાડિત્રયાધાનં પક્ષયોરપિ કલ્પના ।
અથાઙ્ગૈરભિમન્ત્ર્યાજ્યમ્
ઓં હૌં શક્તયે વૌષટ્ ।
અનેનાપ્યભિમન્ત્ર્ય તુ ॥ ૧૪-

અમૃતીકૃત્ય તદ્ધેનુમુદ્રયા વર્મણા પુનઃ ।
અવકુણ્ઠ્યાસ્ત્રતો રક્ષેદિત્યુક્તાજ્યસ્ય સંસ્કૃતિઃ ॥ ૧૪-

સંસ્કૃતાજ્યસ્ય યદ્ બિન્દું ક્ષિપેદન્યઘૃતાદિષુ ।
સંસ્કૃતાન્યેવ તાનિ સ્યુર્હૃદયેનાભિમન્ત્રણાત્ ॥ ૧૪-

અથ સદ્યાદિપઞ્ચાસ્યં પ્રતિવક્ત્રં ત્રિલોચનમ્ ।
શિવાગ્નિં સંસ્મરેત્ સૌમ્યં સપ્તજિહ્વાન્વિતાનનમ્ ॥ ૧૪-

અત્ર પૌષ્કરે -
ચતુર્મુખેષુ ચતસ્રો જિહ્વાસ્તિસ્રો મધ્યમે । તાશ્ચ દીક્ષાપ્રતિષ્ઠાદિષુ સાત્ત્વિક્યઃ ક્ષુદ્રેષુ તામસ્યઃ કામ્યેષુ રાજસ્યઃ । (ઇતિ ।) તાઃ પૂર્વમેવોક્તાઃ ।
અભયં સ્વસ્તિકં શક્તિં વરદં દધતં ભુજૈઃ ।
શુક્લમાલ્યામ્બરાલેપં દિવ્યાભરણભૂષિતમ્ ॥ ૧૪-

ઇષ્ટ્વાર્ઘ્યં ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરુપચારૈર્યથાવિધિ ।
ઓં હાં સદ્યોજાતમૂર્તયે ઠઠ । ઓં હાં વામદેવગુહ્યાય ઠઠ । ઓં હાં અઘોરહૃદયાય ઠઠ । ઓં હાં તત્પુષવક્ત્રાય ઠઠ । ઓં હાં ઈશાનમૂર્ધાય ઠઠ ।
એવં વક્ત્રાભિધારઃ સ્યાદ્ધુત્વા તત્તન્મુખે પૃથક્ ॥ ૧૪-

ઓં હાં સદ્યોજાતમૂર્તયે વામદેવગુહ્યાય ઠઠ । ઓં હાં વામદેવગુહ્યાયાઘોરહૃદયાય ઠઠ । ઓં હાં અઘોરાય હૃદયાય તત્પુરુષવક્ત્રાય ઠઠ । ઓં હાં તત્પુરુષવક્ત્રાયેશાનમૂર્ધાય ઠઠ ।
ઇતિ વક્ત્રાણિ સન્ધાય જુહુયાદ્ દ્વન્દ્વશો ઘૃતમ્ ।
ઓં હૌં હેં હું હિં હં ઈશાનતત્પુરુષાઘોરવામદેવસદ્યોજાતેભ્યઃ ઠઠ ।
ઇત્યગ્નિકોણાદ્ વાયવન્તં વાયોર્નક્તઞ્ચરાન્તકમ્ ॥ ૧૪-

રાક્ષસાદીશકોણાન્તં સ્રુવેણાજ્યૈકધારય ॥
હુત્વા નિત્યેષુ મુખ્યત્વાત્ સદ્યસ્ય વદનસ્ય તુ ॥ ૧૪-

કુણ્ડપ્રમાણં તદ્વક્ત્રં ધ્યાત્વાન્યેષાં તુ સદ્યકે ।
અનુપ્રવેશાદ્ વક્ત્રાણાં વક્ત્રૈકીકરણં સ્મરેત્ ॥ ૧૪-

તથાચોક્તં સંહિતાયાં નિત્યકર્મણિ સદ્યકે ।
મુખ્યમૂર્ધ્વં સ્મૃતં વક્ત્રં ગુણત્વમિતરસ્ય તુ ॥ ૧૪-૧૪૫ ॥ ઇતિ ।
અપિ ચ-
નૈમિત્તિકે ચ કામ્યે ચ યસ્ય વક્ત્રસ્ય મુખ્યતા ।
યત્ર યત્ર સમુદ્દિષ્ટં તસ્યૈકીકરણં પરૈઃ ॥ ૧૪-

તથા મુમુક્ષોર્દીક્ષાયા મુખ્યં હ્યૂર્ધ્વમુખં સ્મૃતમ્ ।
દૃષ્ટસિદ્ધ્યાપ્તયે પૂર્વં દક્ષિણં ક્ષુદ્રકર્મસુ ॥ ૧૪-

ઉત્તરં વામદેવાખ્યં શાન્તિકે પૌષ્ટિકેષ્ટદમ્ ।
નિત્યકર્મસુ સદ્યાખ્યં સંહિતાયામિતીરિતમ્ ॥ ૧૪-

એતત્પર્યન્તમુદ્દિષ્ટં જાતકર્મસમાપનમ્ ।
ઓં હાં ઈશાનાય નમઃ ।
ઇતીશાનં સમાવાહ્ય તિલાસ્ત્રાહુતિપઞ્ચકમ્ ॥ ૧૪-

હુત્વા નામાસ્ય કુર્વીત
ઓં હાં શિવાગ્નિગુતાશસ્ત્વમ્ ।
ઇયુક્ત્વારાધ્ય ચાનલમ્ ।
ઓં હાં વાગીશ્વરીવાગીશ્વરાભ્યાં ઠઠ ।
અનેનોદ્વાસ્ય પિતરૌ ।
ઓં હૌં શિવાય વૌષટ્ ।
પૂર્ણે હુત્વા ત્વનેન તુ ॥ ૧૪-

અનાહિતશિવે વહ્નૌ પઞ્ચસંસ્કારસંસ્કૃતે ।
પાત્યાશ્ચરુપુરોડાશા ધૂપાદ્યર્થં ચ રક્ષિતે ॥ ૧૪-

યથોક્તં સંહિતાયાં -
પાત્યાશ્ચરુપુરોડાશાઃ પઞ્ચસંસ્કારસંસ્કૃતે ।
અનાવાહિતદૈવેઽગ્નૌ હોમસ્ત્વાવાહિતે ભવેત્ ॥ ઇતિ ।
અથૈકાદશસંસ્કારાનુપનિષ્ક્રામણાદિકાન્ ।
મૂલેન વૌષડન્તે કુત્યાત્ ત્રિસ્ત્રિર્ઘૃતાદ્ધુતાત્ ॥ ૧૪-

તદ્યથા - ઉપનિષ્ક્રામણાન્નપ્રાશનચૌલોપનયનોપાકર્મવ્રતસંગ્રહણવ્રતોત્-
સર્જનગોદાનસમાવર્તનવિવાહાગ્ન્યાધાનાનીતિ યાવત્ ।
સ્રુચ્યાજ્યપૂર્ણાયાં ચાથ વિન્યસ્યાધોમુખં સ્રુવમ્ ।
સ્રુગગ્રે પુષ્પમાધાય પાણિભ્યાં શઙ્ખમુદ્રયા ॥ ૧૪-

શ્લિષ્ટદણ્ડૌ તૌ ગૃહીત્વા સમપાદતથા સ્થિતઃ ।
સ્રુગગ્રે દત્તદૃષ્ટિઃ સન્ મૂલેન હૃદયાદિના ॥ ૧૪-

બૌષડન્તેનાજ્યધારાં યવમાત્રામખણ્ડિતામ્ ।
મન્ત્રાન્તે પાતયેદગ્નાવિત્થં પૂર્ણાહુતિર્ભવેત્ ॥ ૧૪-

અનન્તરં ભોઃ શિવાગ્રે! ત્વદીયે હૃદયામ્બુજે ।
યાગેઽસ્મિન્ શિવમાવાહ્ય સ્વનુજ્ઞાતા યજામહે ॥ ૧૪-

ઇતિ લબ્ધાભ્યનુજ્ઞોઽથ સ્વાસનાઙ્ગસ્વમૂર્તિભિઃ ।
વહ્નૌ શિવં સમાવાહ્ય શિવસન્ધાનમાચરેત્ ॥ ૧૪-

બહ્નિસ્થશિવનાસાગ્રનિષ્ઠ્યૂતાચ્છિન્નતેજસા ।
લિઙ્ગસ્થશિવનાસાગ્રનિર્ગતજ્યોતિષા સહ ॥ ૧૪-

સન્ધાનં પિઙ્ગલાનાડ્યા ત્વાયાગાન્તં વિભાવયેત્ ।
અભ્યર્ચ્યાજ્યાદિભિઃ પ્રોક્તૈર્હવિર્ભિસ્તર્પયેછિવમ્ ॥ ૧૪-

વિધ્યુક્તાનલજિહ્વાયાં હૂયમાનં તુ યદ્ધવિઃ ।
અગ્નેઃ સૌષુમ્નમાર્ગેણ શિવમૂર્ધ્નિ સુષુમ્નયા ॥ ૧૪-

સન્ધાયામૃતધારાભિર્ગવીરૂપાભિરીશ્વરમ્ ।
તર્પયેત્ યથા સ સ્યાત્ પ્રસન્નઃ સ્વેષ્ટદઃ શિવઃ ॥ ૧૪-

નાડીસન્ધાનાધિકારઃ ।
અથાજ્યં ચ તિલાશ્ચાન્નં સાજ્યં નિત્યે હુતં સ્મૃતમ્ ।
વૈશેષિકેષુ કૃત્યેષુ દ્રવ્યૈરુક્તૈર્જુહોતુ ચ ॥ ૧૪-

શિવાદ્ દશાંશમૂર્તીનામઙ્ગાનાં હવિષા હુતમ્ ।
પર્વસુ દ્વિગુણં નિત્યાદ્ધોમતુલ્યોઽસ્તુ વા જપઃ ॥ ૧૪-

ઓં હૌં શિવાય સ્વાહેતિ સ્વવદાનત્રયં ચરોઃ ।
અભિઘાર્ય સ્રુચા હુત્વા મૂર્ત્યઙ્ગાનાં સકૃત્ સકૃત્ ॥ ૧૪-

આચામં પ્રોક્ષણીતોયૈર્દત્ત્વાર્ઘ્યં ચાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપદીપૈસ્તામ્બૂલેનાપિ તં યજેત્ ॥ ૧૪-

કૃત્વાગ્નિં ભસ્મ ચાલભ્ય નાડીસન્ધિં વિસૃજ્ય તુ ।
બીજાદિભિર્વ્યાહૃતીભિર્મૂર્ત્યાઙ્ગૈશ્ચ સકૃત્ સકૃત્ ॥ ૧૪-

હુત્વાજ્યમુદ્ધૃત્યાસ્ત્રેણ મૂર્ત્યાઙ્ગાનિ યથાસ્થિતિ ।
શિવે નિયોજ્ય વહ્નિસ્થં શિવં ચાગ્નેર્હૃદમ્બુજે ॥ ૧૪-

સન્નિરુધ્યાથવા રક્ષેત્ પ્રત્યહં વિસૃજેત્ તુ વા ।
ઓં હૌં હૈં હૂં હીં હાં શિવમૂર્તયે નમઃ ।
ઇત્યગ્નેઃ શિવમૂર્તિં તાં સઙ્ગૃહ્ય કુસુમાઞ્જલૌ ॥ ૧૪-

ઓં હૌં, ઓં હોં, ઓં હેં, ઓં હું, ઓં હિં શિવાય નમઃ ।
અનેન લિઙ્ગસ્થશિવે યોજયેદ્ વા હૃદમ્બુજે ।
પ્રાગેવ નાડીસન્ધાનં સતિ લિઙ્ગે તુ તચ્છિવે ॥ ૧૪-

અલિઙે સ્વહૃદમ્ભોજે શિવાત્ તન્નાસિકાગ્રતઃ ।
સન્ધાનમાચરેત્ તદ્વદૂહ્યોદ્વાસનકલ્પના ॥ ૧૪-

નૈમિત્તિકેષુ કૃત્યેષુ દ્વિજાતિશ્ચેજ્જયાદિભિઃ ।
અમાત્યનિષ્કૃતીશ્ચૈવ હુત્વા સ્વિષ્ટકૃતં તથા ॥ ૧૪-

ઓં હાં અગ્નયે ઠઠ । ઓં હાં સોમાય ઠઠ । ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં ઠઠ । ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે ઠઠ ।
મન્ત્રૈરેભિશ્ચ જુહુયાદેભિરેવાદ્વિજાતિષુ ।
આગ્નયે વા પુરો વાગ્નેઃ કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ ॥ ૧૪-

બલિં ક્ષિપેન્નમોન્તૈઃ સ્વૈસ્તારહૃત્પૂર્વનામભિઃ ।
ચરુશેષેણ ગન્ધાદ્યૈર્દિગ્વિદિક્ક્રમયોગતઃ ॥ ૧૪-

રુદ્રમાતૃગણાનાં ચ યક્ષગ્રહસુરદ્વિષામ્ ।
રક્ષસામપિ નાગાનાં પ્રાગીશાનાદિકં ક્રમાત્ ॥ ૧૪-

નક્ષત્રાણાં ચ તન્મધ્યે ચૈતેષાં મધ્યતઃ પુનઃ ।
રાશિભ્યં પુનરીશાન્તે વહ્નૌ વિશ્વેભ્ય ઇત્યપિ ॥ ૧૪-

નૈરૃત્યાં ક્ષેત્રપાયા દુર્ગાયૈ વાયુગોચરે ।
એવમન્તર્બલિં ક્ષિપ્ત્વા દ્વિતીયે મણ્ડલે પુનઃ ॥ ૧૪-

ઇન્દ્રાદિભો યથાપૂર્વં દશદિક્ષુ બલિં ક્ષિપેત્ ।
વિસૃજ્યૈતાન્ પુનર્બાહ્યે મણ્ડલાદેવલિં ક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

સર્વતો વિકિરન્ દિક્ષુ
વાયસાદિભ્યઃ સમયભેદિભ્યઃ ઠઠ ।
બલિમન્ત્રાનથો હરેત્ ।
પુનઃ પ્રાઙ્કણભાગાન્તે મણ્ડલે તુ બલિં ક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

યે રુદ્રા રૌદ્રકર્માણો રૌદ્રસ્થાનનિવાસિનઃ ।
સૌમયાશ્ચૈવ તુ યે કેચિત્ સૌમ્યસ્થાનનિવાસિનઃ ॥ ૧૪-

માતરો રૌદ્રરૂપાશ્ચ ગણાનામધિપાશ્ચ યે ।
સર્વે સુપ્રીતમનસઃ પ્રતિહૃહ્ણન્ત્વિમં બલિમ્ ॥ ૧૪-

સિદ્ધિં યચ્છન્તુ મે ક્ષિપ્રં ભયેભ્યઃ પાન્તુ માં સદા ।
સર્વેભ્યો ભૂતેભ્યો નમ ઇતિ બલિં ક્ષિપ્ત્વા પુનશ્ચ
યોગિન્યો ભીષણા રૌદ્રા વેતાલા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥ ૧૪-

આગત્ય પ્રતિગૃહ્ણન્તુ શિવેચ્છાનુવિધાયિનઃ ।
મયા દત્તં બલિં ક્ષિપ્રં ભયેભ્યઃ પાન્તુ માં સદા ॥ ૧૪-

ઓં હાં હઃ હું ફટ્ । અનેન ચ બલિં ક્ષિપેત્ ।
દત્ત્વા બલિં તતઃ પાદૌ પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય વાગ્યતઃ ।
નમસ્કૃત્ય મહાદેવં કર્મ કુર્યાદ્ યથોત્તરમ્ ॥ ૧૪-

શૈવાગ્નિકલ્પાધિકારઃ ।
અથ વૈષ્ણવકલ્પોઽગ્નિઃ કથ્યતે તન્ત્રચોદિતઃ ।
સ્નાતો ધૌતાઙ્ઘ્રિરાચાન્તઃ પ્રાણાનાયમ્ય વાગ્યતઃ ॥ ૧૪-

રેખાસ્તિસ્રોઽથ પૂર્વાગ્રાસ્તિસ્રશ્ચોદઙ્મુખા લિખેત્ ।
દ્વાદશાક્ષરવિદ્યાં તુ જપિત્વા તુ યથાક્રમમ્ ॥ ૧૪-

નિરસ્ય શકલં ધૌતપાણિઃ સમ્પ્રોક્ષ્ય વિદ્યયા ।
કરદેહાઙ્ગવિન્યાસાન્ કૃત્વા તારમનુસ્મરન્ ॥ ૧૪-

તત્રાવાહ્ય પરાં શક્તિં લક્ષ્મીમૃતુમતીં સ્મરન્ ।
સ્નાતામલઙ્કૃતાં વિષ્ણું તથૈવાવાહ્ય તૌ યજેત્ ॥ ૧૪-

આરણેયાગ્ન્યન્યતમં શરાવાદિસ્થિતાનલમ્ ।
અનીતં તારતોઽવોક્ષ્ય વિષ્ણોર્બીજમનુસ્મરન્ ॥ ૧૪-

દેવ્યા યોનૌ વિનિક્ષિપ્ય ગર્ભં ધ્યાત્વેન્ધનૈરમુમ્ ।
ઉદ્દીપ્યવિદ્યયા પ્રાગ્વદદ્ભિઃ પરિસમૂહ્ય તમ્ ॥ ૧૪-

દર્ભેષુ પાત્રાણ્યાસાદ્ય પરિસ્તીર્ય યથાક્રમમ્ ।
પ્રોક્ષણીમદ્ભિરાપૂર્ય દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા ॥ ૧૪-

તસ્યામાવાહ્ય તુ હરિં તજ્જલૈઃ પ્રોક્ષ્ય તાન્યથ ।
ઉત્તાનયિત્વા પાત્રાણિ વિસ્રસ્યેધ્મં ચ વેધસમ્ ॥ ૧૪-

દક્ષિણે પ્રાગ્વદાવાહ્ય સંપૂજ્યોત્તરતઃ પુનઃ ।
પ્રણીતાઃ પૂરયિત્વાદ્ભિઃ પ્રાગ્વદ્ વિન્યસ્ય તત્ર તુ ॥ ૧૪-

સાઙ્ગં વિષ્ણું સમાવાહ્ય સંપૂયાજ્યં નિરૂપ્ય તુ ।
શ્રપયિત્વોત્તરેઽઙ્ગારે ત્રિરભિદ્યોત્ય તં કુશૈઃ ॥ ૧૪-

ત્રિરુત્પૂય નિધાયાગ્રે સદર્ભૌ સ્રુક્સ્રુવૌ પુનઃ ।
પ્રતાપ્ય ક્ષાલયેત્ તારાત્ પરિમૃજ્યાગ્રમગ્રતઃ ॥ ૧૪-

મધ્યં મધ્યેન મૂલં તુ મૂલેનાગ્નૌ ક્ષિપેત્ કુશાન્ ।
પરિધીનૂર્ધ્વસમિધૌ પ્રાગ્વદ્ વિન્યસ્ય વિદ્યયા ॥ ૧૪-

પરિષિચ્યેધ્મમાદાય ઘૃતેનાવોક્ષ્ય તારતઃ ।
સકૃદ્ધુત્વા તથાઅઘારૌ હુત્વા તુ દ્વાદશાક્ષરાત્ ॥ ૧૪-

ગર્ભાધાનાદિકર્માણિ તિલૈઃ પ્રત્યાહુતિત્રયમ્ ।
હુત્વા પ્રણવતસ્તસ્ય પિતરૌ તૌ વિસૃજ્ય તુ ॥ ૧૪-

હેમપીઠામ્બુજે વહ્નેર્મૂર્તિં ધ્યાયેચ્ચ વૈષ્ણવીમ્ ।
પઞ્ચવક્ત્રં ચતુર્બાહું હેમવર્ણં ત્રિલોચનમ્ ॥ ૧૪-

તસ્ય પૃથ્વી ભવેત્ પાદૌ દ્યૌઃ શિરસ્ત્વસવોઽનિલઃ ।
ચક્ષૂંષિ સૂર્યઃ ખં ક્રોડં જિહ્વાઃ સપ્ત જગન્તિ તાઃ ॥ ૧૪-

હૃદયે ગાર્હપત્યઃ સ્યાન્મુખેષ્વાહવનીયકઃ ।
અન્વાહાર્યો ભવેત્ કુક્ષૌ વેદા વક્ત્રાણ્યનુક્રમાત્ ॥ ૧૪-

ઋઙ્મયં પ્રાઙ્મુખં હેમવર્ણં દૈવિકસાધનમ્ ।
ભિન્નાઞ્જનનિભં યામ્યં યાજુષં ક્ષુદ્રકર્મકૃત્ ॥ ૧૪-

પશ્ચિમં તૂદયાર્કાભમાથર્વં શાન્તિકે મતમ્ ।
ઉત્તરં સામ ચન્દ્રાભં કામ્યકર્મપ્રસાધનમ્ ॥ ૧૪-

સર્વવેદમયં હ્યૂર્ધ્વં સ્ફટિકાભં વિમુક્તિદમ્ ।
એવં ધ્યાત્વાભિપૂજ્યૈનં તદીયે હૃદયામ્બુજે ॥ ૧૪-

વાસુદેવં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
યથોક્તરૂપમાવાહ્ય સંપૂજ્યોક્તૈર્જુહોતિ ચ ॥ ૧૪-

જયાદિભિર્દ્વિજાતિશ્ચેદ્ધુત્વા સ્વિષ્ટકૃતં તથા ।
સમાપયેચ્ચ તત્ કર્મ દત્ત્વા તદ્બ્રહ્મદક્ષિણામ્ ॥ ૧૪-

ઉત્સૃજ્યાથ પ્રણીતાશ્ચ તદ્વત્ પરિધિવિષ્ટરાન્ ।
બેરે વા સ્વહૃદબ્જે વા પ્રવાહ્યાગ્નિસ્થમચ્યુતમ્ ॥ ૧૪-

અગ્નિં ચાપિ યથાપૂર્વં સાઙ્ગોપાઙ્ગં પ્રવાહયેત્ ।
વૈષ્ણવાગ્નિકલ્પાધિકારઃ
કલ્પોઽથ માન્ત્રિકો વહ્નેરશેષાર્થપ્રસાધકઃ ॥ ૧૪-

કથ્યતે સ્થણ્ડિલં વાપિ કુણ્ડં વા પ્રોક્તલક્ષણમ્ ।
ગોમયાલેપિતં તારાદુદ્ધૃત્ય શકલેન તુ ॥ ૧૪-

સમીકૃત્યોપલિપ્યાથ હૈમાદિશકલેન તુ ।
મધ્યયામ્યોત્તરા રેખાસ્તિસ્રઃ પ્રાચીનમુલ્લિખેત્ ॥ ૧૪-

મધ્યાપરૈન્દ્રગા રેખાસ્તતોદીચીનમુલ્લિખેત્ ।
અવોક્ષ્ય શકલં ત્યક્ત્વા સર્વત્ર પ્રણવં જપન્ ॥ ૧૪-

અરણેર્વા મણેર્વાગ્નિં શ્રોત્રિયાગારતોઽપિ વા ।
શરાવાદૌ સમાનીતં નિરીક્ષ્યાભ્યુક્ષ્ય તારતઃ ॥ ૧૪-

ક્રવ્યાદાંશં પરિત્યજ્ય પ્રાઙ્મુખો વાગ્યતઃ શુચિઃ ।
જાઠરં ચૈન્દવં ચાગ્નિં ભૌતિકેઽસ્મિન્ નિયોજ્ય તુ ॥ ૧૪-

સ્નાતામૃતુમતીં શક્તિમીશ્વરં ચ સિસૃક્ષયા ।
સઙ્ગતાવભિપૂજ્યૈતૌ શક્તિબીજેન સાધકઃ ॥ ૧૪-

ઈશબીજં વિચિન્ત્યાગ્નિં શક્તેર્ગર્ભે વિનિક્ષિપેત્ ।
ઇન્ધનાભ્યાં તમુત્થાપ્ય સમાચ્છાદ્યેન્ધનૈસ્તતઃ ॥ ૧૪-

ઓં ચિત્પિઙ્ગલ હન દહ પચ સર્વજ્ઞ આજ્ઞાપયતિ ઠઠ ।
અનેન તુ ધવિત્રેણ જ્વાલયિત્વા હુતાશનમ્ ।
ઓં અગ્નિં પ્રજ્વલિતં વન્દે જાતવેદં હુતાશનમ્ ॥ ૧૪-

સુવર્ણવર્ણમનલં સમિદ્ધં સર્વતોમુખમ્ ।
ઉપસ્થાનમનેનાથ કુર્યાત્ પુષ્પં ચ નિક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

એકૈકશસ્તુ પ્રાગાદિદર્ભૈરાસ્તીર્ય દેશિકઃ ।
પરિષિચ્ય જલૈસ્તૂષ્ણીમભ્યર્ચ્યાગ્નિં ષડઙ્ગતઃ ॥ ૧૪-

જલબિન્દું જીવભૂતં ક્ષિપ્ત્વા પ્રણવતોઽનલે ।
ગર્ભાધાનાદિકર્માણિ ષડઙ્ગૈઃ સ્વૈરનુક્રમાત્ ॥ ૧૪-

પ્રત્યાહુતિત્રયં હુત્વા પરિષિચ્યાથ તારતઃ ।
દર્ભેષૂત્તરતો વહ્નેઃ પાત્રાણ્યાસાદ્ય પૂર્વવત્ ॥ ૧૪-

તોયસેકદયાધેયસંખ્યૈર્દર્ભૈર્યથાક્રમમ્ ।
પરિસ્તીર્ય યથાપૂર્વં પ્રોક્ષણીં વેધસં તથા ॥ ૧૪-

પ્રણીતાં ચાભિપૂજ્યાગ્નિં પરિષિચ્યાદિતઃ ક્રમાત્ ।
ધ્યાત્વા હેમાસનામ્ભોજધવલં કેસરોજ્જ્વલમ્ ॥ ૧૪-

તદષ્ટપત્રાગ્રગતા મૂર્તયોઽષ્ટૌ હવિર્ભુજઃ ।
અગ્નિઃ સ્યાત્ પ્રથમા મૂર્તિર્વૈશ્વાનરહુતાશનૌ ॥ ૧૪-

જાતવેદા હુતવહો હુતવર્મા તતઃ પરમ્ ।
તથા દેવમુખઃ સપ્તજિહ્વશ્ચેત્યષ્ટમૂર્તયઃ ॥ ૧૪-

જાતવેદાઃ સપ્તજિહ્વો હવ્યવાહસ્તથાપરઃ ।
અશ્વોદરસ્તથૈવાજસ્તતો વૈશ્વાનરાહ્વયઃ ॥ ૧૪-

તદ્વત્ કૌમારતેજાશ્ચ વિશ્વેદેવમુખસ્તથા ।
અગ્નયેપદપૂર્વાઃ સ્યુર્મૂર્તયોષ્ઽટૌ પરે જગુઃ ॥ ૧૪-

શક્તિસ્વસ્તિકસાભયં સવરદં કાશ્મીરરક્તદ્યુતિં
શુક્લાલેપનમાલ્યદામવસનં ભાસ્વજ્જટામણ્ડલમ્ ।
વ્યાલોલામલહારરત્નમકુટં તં હેમમાલોજ્જ્વલં
ધ્યાયેત્ સૌમ્યમભીષ્ટદં હુતવહં ત્ર્યક્ષં પ્રસન્નાનનમ્ ॥ ૧૪-

હિરણ્યા ગગના રક્તા કૃષ્ણાખ્યા ત્વથ સુપ્રભા ।
બહુરૂપાતિરક્તા ચ સાત્ત્વિક્યઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ ॥ ૧૪-

પદ્મરાગા સુવર્ણી ચ ભદ્રલોહિતલોહિતે ।
શ્વેતા ચ ધૂમિની ચૈવ કરાલીતિ રજોન્વિતાઃ ॥ ૧૪-

વિશ્વમૂર્તિસ્ફુલિઙ્ગિન્યૌ ધૂમ્રવર્ણા મનોજવા ।
વિલોહિતા કરાલી ચ કાલી ચેતિ તમોન્વિતાઃ ॥ ૧૪-

ધાતુબીજૈર્વિલોમોક્તૈર્વહ્નિવાયૂ મભૂષિતૈઃ ।
પૂર્વાદિદિક્ષુ જિહ્વાઃ સ્યુર્વસુધારેશકોણગાઃ ॥ ૧૪-

દૈવેષ્વપિ ચ નિત્યેષુ સાત્ત્વિક્યઃ શાન્તિકેષ્વપિ ।
શસ્તાઃ કામ્યેષુ રાજસ્યસ્તામસ્યઃ ક્રૂરકર્મસુ ॥ ૧૪-

દેવતાઃ પિતૃગન્ધર્વા યક્ષનાગાઃ પિશાચકાઃ ।
ક્રમેણ જિહ્વાધીશાઃ સ્યુસ્તથૈવ બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥ ૧૪-

સર્વદેવમયી ખ્યાતા વસુધારોપજિહ્વિકા ।
તસ્યાં કામ્યાનિ શસ્તાનિ શેષાઃ સ્યુર્વૈદિકોદિતાઃ ॥ ૧૪-

પ્રણવાદિનમોન્તં તુ મૂર્તીર્જિહ્વાસ્તથાર્ચયેત્ ।
સહસ્રાર્ચિઃ સ્વસ્તિપૂર્ણાશ્ચોત્તિષ્ઠપુરુષસ્તતઃ ॥ ૧૪-

ધૂમવ્યાપીસપ્તજિહ્વસ્તથા ષષ્ઠો ધનુર્ધરઃ ।
ષડેવમઙ્ગમન્ત્રાઃ સ્યુર્વહ્નેર્જાતિયુતાઃ પૃથક્ ॥ ૧૪-

અઙ્ગાનિ મૂર્તયશ્ચૈવ પ્રસન્નાઃ સ્યુશ્ચતુર્ભુજાઃ ।
શક્તિસ્વસ્તિકદોર્દ્વન્દ્વરુક્માભરણભૂષણાઃ ॥ ૧૪-

તથેન્દ્રાદ્યાંશ્ચ લોકેશાનસ્ત્રાણિ ચ બહિર્યજેત્ ।
સ્વમૂર્તિમપિ ચાગ્નેયી ન્યસ્તાઙ્ગાં પરિભાવ્ય તુ ॥ ૧૪-

ઇષ્ટ્વા ગન્ધાદિભિર્વહ્નિમાજ્યં સંસ્કૃત્ય પૂર્વવત્ ।
સ્રુક્સ્રુવાવપિ સંમૃજ્ય વૈદિકાગ્ન્યુક્તમાર્ગતઃ ॥ ૧૪-

પ્રાજાપત્યાદિભિર્મન્ત્રૈર્વિઅદિકાગ્નિમુખં તતઃ ।
હુત્વાઙ્ગમૂર્તીર્જિહ્વાનામેકૈકાજ્યાહિતિક્રમાત્ ॥ ૧૪-

હુત્વા ત્વનેન મન્ત્રેણ જુહોત્યેકાહુતિં પુનઃ ।
તાર વ્યાહૃતયસ્તિસ્રો વૈશ્વાનરપદં તતઃ ॥ ૧૪-

સોઽપિ ભાવ જાતવેદ ઇહાવહ સર્વકર્માણિ સાધય ઠઠ ।
વ્યાહૃત્યાદિમિમં મન્ત્રં મૂલમગ્નેર્વિદુર્બુધાઃ ।
ઋષિઃ સ્યાત્ સવિતા છન્દો દૈવીગાયત્રસંજ્ઞિતમ્ ॥ ૧૪-

દેવતા જાતવેદોઽગ્નિઃ સમૃદ્ધ્યાદૌ નિયુજ્યતે ।
મહાસમૃદ્ધિદો હ્યેષ જપ્યઃ સ્યાદયુતં પરઃ ॥ ૧૪-

બ્રીહિં ન્યગ્રોધસમિધસ્તિલરાજ્યાજ્યપાયસૈઃ ।
પૂર્વાદિદિક્ષુ હુત્વાદૌ ક્રમાત્ પ્રતિપદાદિષુ ॥ ૧૪-

સાષ્ટોત્તરસહસ્રં વા શતં વાજ્યં જુહોતુ ચ ।
એકાદશ્યાં યથાશક્તિ ભોજયિત્વા શુચીન્ દ્વિજાન્ ॥ ૧૪-

રક્તાં ગાં દક્ષિણાં દત્ત્વા સિધ્યેત્ સામૃદ્ધિકો મનુઃ ।
ઉક્તૈર્દ્રવ્યૈઃ પ્રતિપદિ પૃથક્ સાષ્ટકં વા સ્હસ્રં
હુત્વા વ્રીહિં જરદમથવા પ્રત્યહં રુદ્રસંખ્યમ્ ।
વ્યાઘાતીયૈર્ધૃતવિલુલિતૈર્વા ત્રિપક્ષં તથેધ્મૈઃ
પાલાશૈર્વા મધુરમિલિતૈઃ સ્યાત્ સમૃદ્ધિસ્તુ પુષ્પૈઃ ॥ ૧૪-

સાજ્યં ગવ્યં પાયસં વા જુહોતુનિત્યં ક્ષીરં કાપિલં ગોઘૃતં વા ।
બન્દૂકૈર્વા ક્ષૌદ્રસિક્તૈશ્ચ પુષ્પૈર્લક્ષ્મીકામો માસમષ્ટૌ સહસ્રમ્ ॥ ૧૪-

ક્ષીરાહારઃ શોણગોક્ષીરહોમી લક્ષ્મીં વિન્દેતાક્ષયાં માસમાત્રાત્ ।
મેધાકામઃ પૌર્ણમાસીષુ લક્ષં સ્પૃષ્ટં (?) બ્રાહ્મં વા ઘૃતં પ્રાશ્ય વિન્દેત્ ॥ ૧૪-

લક્ષં હુત્વા સાજ્યદૂર્વાઙ્કુરાણાં મૃત્યું જિત્વા દીર્ઘમાયુશ્ચ વિન્દેત્ ।
હુત્વા ચૈકામાહુતિં સન્નિધત્તે મન્તેણાદૌ ચાખિલેષ્વધ્વરેષુ ॥ ૧૪-

આહવન્ત્યાદિના પ્રાતરગ્નેસ્તિથૌ પાયસં સર્પિષા સાષ્ટસાહસ્રકમ્ ।
યજ્જુહોત્યક્ષયામાહવત્યેવ તદ્વસ્રહેમાન્નગાસ્ત્વાવહન્તી શ્રિયમ્ ॥ ૧૪-

અસ્યાત્યનુષ્ટુપ્ચ્છન્દઃ સ્યાદૃષિરુક્તસ્તુ કાશ્યપઃ ।
ભદ્રાગ્નિર્દેવતા પ્રાગ્વદઙ્ગાન્યપિ ચ સાધનમ્ ॥ ૧૪-

પ્રાજાપત્યં પઙ્ક્તિસહસ્રં તુ જપિત્વા સાજ્યં દધ્ના ચૌદનહોમાદપિ લક્ષ્મીઃ ।
આજ્યા(ભ્ય)ક્તૈઃ શાલિહુતાદ્ વા પ્રતિપત્સુ પ્રોક્તૈર્દ્રવ્યૈર્વ્યાહૃતિભિર્વા હવનં સ્યાત્ ॥ ૧૪-

ત્રિષ્ટુબસ્ય ભવેચ્છન્દો મરીચિર્ભગવાનૃષિઃ ।
પ્રજાપતિર્દૈવતં ચ સાધનાઙ્ગાનિ પૂર્વવત્ ॥ ૧૪-

ઉદ્ધૃત્યોત્તિષ્ઠશબ્દઃ પુરુષહરિપદે સાર્ધચન્દ્રાક્ષિપાર્શ્વે
સ્વાન્તં માંસં ચ દેહિદ્વયમપિ ચ તતો વામપાદસ્ય મધ્યમ્ ।
દીર્ઘોઽત્રિઃ પાર્શ્વમન્તે મરુદિતિ ગદિતો વહ્નિજાયાન્ત એષો
વહ્નેસ્તારદ્વયાન્તો મનુરખિલજગત્કામ્યકલ્પદ્રુમોઽસૌ ॥ ૧૪-

અસ્યચ્છન્દસ્તુ ગાયત્રી મુનિરપ્યઙ્ગિરા ભવેત્ ।
ભૃગુરિતિ કેચન ।
દેવતા સ્વયમેવાગ્નિરશ્વરૂપી હિરણ્યદઃ ॥ ૧૪-

નિત્યં વા પ્રતિપદિ વા સકૃત્તિકાયાં શાલ્યન્નૈર્ઘૃતમિલિતૈર્જુહોતુ લક્ષ્મ્યૈ ।
દધ્યન્નં ઘૃતમથવા શમીસમિદ્ભિર્હુત્વેષ્ટાં ખલુ લભતે મહાસમૃદ્ધિમ્ ॥ ૧૪-

હુત્વાજ્યં યત્ સ્વેષ્ટાં લક્ષાર્ધં તાં વિન્દેત્ । સરોજૈર્હુતૈઃ સ્યાત્ સુલભ્યં પુરાદ્યમ્ । પૈપ્પલૈરિધ્મકૈઃ કન્યકાં પ્રાપ્નુયાત્ । ઘૃતવચ્ચરુણા વિજયં લભતે । જ્યોતિષ્કતૈલેન રાષ્ટ્રાણિ વિન્દેત્ । જપેન જલાનિ રુજોઽપિ હન્તિ । યત્ ખલુ સિધ્યતિ તજ્જપ સંપદિ યદિહ જગતિ જપતુ ભવતિ ।
હૈરણ્યાશ્વત્થકલ્પદ્રુમકુહરગૃહાન્નિષ્પતદ્વાજિરૂપં
રોમ્ણા કૂપોદ્ગતાર્ચિષ્કપિશિતગગનં રન્ધ્રદેશૈર્ધનૌઘમ્ ।
ધ્યાયન્ વર્ષન્તમગ્નિં પ્રતિપદિ જુહુયાત્ પાયસૈકાહુતિં સ્યા-
દર્ધપ્રસ્થાજ્યપૂર્ણામ્બરચષકગતાં સોઽચિરાદાર્થનાથઃ ॥ ૧૪-

ઇતિ નિગદિતમગ્નેરિષ્ટદં યદ્વિધાનં
તદભિનિયતકાલે ત્વાહુતીનાં સમાનમ્ ।
અનુજપતુ ચ મન્ત્રં તત્ફલાપ્ત્યૈ દ્વિજેન્દ્રાન્
રસવદિહ સમગ્રં ભોજયેન્નિત્યશોઽન્તે ॥ ૧૪-

દશાંશવિપ્રભોજનં તુ મુખ્યમાહુતિક્રમાત્
તથૈવ પઞ્ચવિંશદંશભોજનં તુ મધ્યમમ્ ।
શતાંશમપ્યથાધમં તુ શક્તિતસ્તદૂહયેત્
સમાપ્તિદાનભોજનં ચ દેવતાભિપૂજનમ્ ॥ ૧૪-

તથૈવ દક્ષિણાપિ માનહેમ ચાહુતેઃ સ્મૃતં
સ દૈવિકે તુ પૌષ્ટિકે વશીકરે ચ કર્મણિ ।
વિરઞ્જને પ્રચાટને નિરોધને દ્વિમાનકં
રુજિ ભ્રમે ચ સાદને ત્રિમાનકં વિનિર્દિશેત્ ॥ ૧૪-

તથૈવ કૃષ્ણલામિતં હિરણ્યમેવ મારણે
તથાહિ તત્ત્વસાગરે પ્રપઞ્ચકે ચ દર્શિતમ્ ।
દહેદ્ વિહીનદક્ષિણાપ્રયોગકારિણં નરં
ત્વતો ન હીનદક્ષિણાં પ્રયોજયેચ્ચ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૧૪-

ઇયં હિ દક્ષિણોત્તમા તુ મધ્યમાપ્યતોઽર્ધત-
સ્તદર્ધતોઽધમા ભવેત્ તુ શક્તિતઃ પ્રકલ્પિતા ।
કિમસ્ય દક્ષિણોચ્યતે યદસ્ય કર્મણઃ ફલં
પ્રદર્શ્યતેઽનુભૂયતે તતઃ પ્રદેયમીપ્સિતમ્ ॥ ૧૪-

અથાભિચારકેષુ વહ્નિકુણ્ડસાધાનાદિકં
સમુત્સૃજેદરેઃ પુરે તથામ્બુધૌ સરિત્સુ વિ ।
કરોતુ તત્ર શાન્તિકં સદાનધર્મપૂજનં
યથા સ્વદેહદેશવંશરક્ષણં કૃતં ભવેત્ ॥ ૧૪-

તથૈવ શાન્તિકાદિકાનિ દક્ષિણાવસાનિકં
સામાપ્યં વૈદિકાગ્નિકલ્પદર્શિતક્રમેણ વા ।
નિરુધ્ય દૈવતં ચ વહ્નિમમ્બરેન્દુપઙ્કજે
નિયોજયેત્ ચામૃતામ્બુશીકરપ્રવર્ષિણિ ॥ ૧૪-

ઇતીહ તત્ત્વસાગરાદિતન્ત્રચોદિતો વિધિ-
સ્તથૈવ વૈદિકપ્રયોગવૃત્તિગૃહ્યદર્શિતઃ
શિવાગમોદિતશ્ચ યો નિરૂપ્ય સંપ્રદર્શિતઃ
પ્રયોગતસ્તુ સાધકૈરલં નિષેવ્યતાં સુખમ્ ॥ ૧૪-૨૬૪ ૧।

ઇતિ શ્રીમદીશાનશિવગુરુદેવપદ્ધતૌ તન્ત્રસારે અગ્નિકલ્પવિધિર્નામ ચતુર્દશઃ પટલઃ ॥
ઇતિ સામાન્યપાદઃ પ્રથમઃ સમાપ્તઃ ।
શુભં ભૂયાત્