હરિપાઠ · અધ્યાય 1

મહારાષ્ટ્રપ્રાન્તે વિખ્યાત: સાધુ: શ્રીજ્ઞાનેશ્વર:।સામાન્યસાધકાનાં કૃતે તેન હરિપાઠ: રચિત:।અસ્મિન્ પદ્યપ્રબનધે ૨૮ પદ્યાનિ સન્તિ।તેષામ્ અયં સંસ્કૃતાનુવાદ:-
॥ જ્ઞાનેશ્વરકૃતો હરિપાઠ:

એકં વાપિ ક્ષણં તિષ્ઠેત્ દેવદ્વારે નરો યદિ ।
સમ્પાદયેત્તાવતૈવ સ તુ મુક્તિં ચતુર્વિધામ્

મુખેન શ્રીહરિર્ગેયો હરિર્ગેયો મુખેન ચ।
યદ્ હરિસ્મરણાજ્જાતં તત્પુણ્યં ગણયેન્નુ ક:

સંસારસ્થોઽપિ જન્તુશ્ચેત્ ત્વરતે નામ જિહ્વયા।
તરતીતિ માહાઘોષ: શ્રુતિશાસ્ત્રેષુ સર્વદા

જ્ઞાનેશ્વરો વદત્યેવં વ્યાસ-સઙ્કેત-પાલનાત્।
પાણ્ડવાનાં ગૃહં સાક્ષાદ્ દ્વારકેશ: સમાગત:

૨==
જ્ઞાનાભિધશ્ચતુર્વેદે ષટ્શાસ્ત્રે કારણાભિધ:।
અષ્ટાદશપુરાણેષુ ગીયતે હરિરેવ ચ

જગતો મન્થનાદ્ ગ્રાહ્યો શ્રીહરિર્નવનીતવત્।
ત્યજ વ્યર્થાં કથાં વ્યર્થં વિમાર્ગગમનં ત્યજ

હરિરાત્મા ચૈક એવ વ્યાપ્તો જીવે શિવે સમ:।
દુર્ગમેષુ વિમાર્ગેષુ ત્વં વૃથા મા મન: કૃથા:

હરિર્વૈકુણ્ઠરૂપોઽયં જ્ઞાનદેવેન પઠ્યતે।
ઓતપ્રોતશ્ચ સર્વત્ર શ્રીહરિ: સમ્પ્રદૃશ્યતે

૩==
ત્રિગુણં સારહીનં સ્યાત્ સારભૂતં તુ નિર્ગુણમ્।
સારાસારવિચારોઽયં હરિપાઠે વિમૃશ્યતે

સગુણં વા નિર્ગુણં વા ગુણસમ્બન્ધત: સ્મૃતમ્।
વિના હરિં તત્ર ચિત્તં પ્રસક્તં ચેન્નિરર્થકમ્

અવ્યક્ત: શ્રીહરિર્હ્યેષ નિરાકારસ્તથૈવ ચ।
ચરાચરં યતો જાતં તમેવ શ્રીહરિં ભજ

રામકૃષ્ણસ્મૃતિર્ધ્યાને જ્ઞાનદેવસ્ય માનસે।
અનન્તજન્મભિશ્ચૈવં પુણ્યં સમ્પાદ્યતે નરૈ:

૪==
ભાવેન રહિતા ભક્તિર્મુક્તિર્ભક્તિં વિના તથા।
બલં વિના કાર્યશક્તિરિતિ વ્યર્થં પ્રજલ્પનમ્

અચિરાદેવ દેવાનાં પ્રસાદ: સ્યાત્ કથં મયિ।
ઇતિ યન્મુહુ: પ્રયતસે, વ્યર્થં તત્ , તિષ્ઠ નિશ્ચલ:

દિવાનિશં પ્રપઞ્ચેઽસ્મિન્ યતસે યતસે મુહુ:।
કિમાલમ્બનમાસ્થાય ભજસે શ્રીહરિં ન ચ

ભાષતે જ્ઞાનદેવો યત્ કર્તવ્ય: શ્રીહરેર્જપ:।
તેનૈવ સ્યાન્નિશ્ચયેન પ્રપઞ્ચસ્ય પ્રબાધનમ્

૫==
ન યોગવિધિના સિદ્ધિર્ન યાગવિધિનાપિ વા।
ધર્મા એતે દમ્ભરૂપા વૃથોપાધય એવ ચ

ન ભાવેન વિના દેવો ન ચ સન્દેહનાશનમ્।
અપરોક્ષાનુભૂતિર્ન વિદ્યતે સદ્ગુરું વિના

નાતપસ્કસ્ય દેવ: સ્યાદદાતુર્નૈવ સમ્પદ:।
એકાન્તે પ્રેમસંવાદં વિના બ્રૂયાદ્ હિતં નુ ક:

પ્રભાષતે જ્ઞાનદેવો દૃષ્ટાન્તો નાત્ર સાધક:।
તરણોપાય લભ્યેત સાધૂનામેવ સઙ્ગતૌ

૬==
તિષ્ઠેત્ સ નિરહઙ્કાર: સાધુના ય: પ્રબોધિત:।
સ્વાધિષ્ઠાને સમરસો જાયતેઽનુભવેન સ:

એધતે ચ યથા જ્યોતિ: કર્પૂરસ્ય સ્વકે સ્થલે।
દીપ્તં પુન: સમાપ્તં તત્ તસ્મિન્નેવ સ્થલે ભવેત્

હરિભક્તસ્ય ચરણં સ્વયં મોક્ષ: સમાગત:।
ભાગ્યેન ભૂષિતો ભક્ત: સાધૂનાં કિઙ્કરસ્તથા

જ્ઞાનદેવસ્ય મનસિ રુચિ: સાધુસમાગમે।
જને વને ચાત્મતત્વે તેનૈવ હરિદર્શનમ્

૭==
અભક્તા: શૈલતુલ્યાનિ પાપાનિ કુર્વતે તથા।
ભવન્તિ તાનિ પાપાનિ વજ્રલેપદૃઢાનિ ચ

નાસ્તિ યેષાં હરૌ ભક્તિરભક્તા: પતિતાશ્ચ તે।
ન ભજન્તે હરિં તસ્માદેતે દુર્ભાગિન: સ્મૃતા:

વાચાલાસ્તે વૃથા જાલં વચનાનાં વિતન્વતે।
નૈતેરવાપ્યતે લોકૈ: શ્રીહરિ: સદયોઽપિ સન્

જ્ઞાનદેવમતેનાત્મા પ્રમાણં ચ ધનં તથા।
સર્વેષાં હૃદયે પૂર્ણશ્ચૈક: સંનિવસત્યયમ્

૮==
સમ્પ્રાપ્યતે ચિત્તલય: સાધૂનાં સઙ્ગતૌ તત:।
શ્રીપતિ: સમ્પ્રાપણીય એતેનૈવ પથા ધ્રુવમ્

રામકૃષ્ણેતિવચનં જીવભાવ ઇતિ સ્મૃત:।
શિવસ્યાત્મેતિ વિખ્યાતો રામનામજપો હ્યયમ્

એકતત્ત્વાત્મકહરૌ નામ સાધનમુચ્યતે।
સાધયન્તિ ચ યે તત્ તાન્ દ્વૈતબન્ધો ન બાધતે

નામામૃતરસાસ્વાદે વૈષ્ણવાનાં પરા રુચિ:।
દીર્ઘજીવનવિદ્યા યા સાધિતા સા તુ યોગિભિ:

નામોચ્ચારસ્ય દૃઢતા પ્રહ્લાદે બાલ્ય એવ ચ।
ઉદ્ધવસ્યોપદેશં તુ શ્રીકૃષ્ણોઽકુરુત સ્વયમ્

જ્ઞાનદેવો વક્તિ નામ સાધનં સુલભં સ્મૃતમ્।
જાનાતિ કશ્ચિદેવં યત્ કઠિનં સાધનાન્તરમ્

૯==
ન રામે ન ચ વા કૃષ્ણે સંરક્તં યસ્ય માનસમ્।
અપવિષ્ણુ જપસ્તસ્ય વ્યર્થો, જ્ઞાનં વૃથા ચ તત્

જાતોઽપ્યદ્વૈતમાર્ગં યો ન જાનીતે સ દુર્ભગ:।
કથં રામેઽથવા કૃષ્ણે પ્રવેશસ્તસ્ય સમ્ભવેત્

ન યૈર્ગુરોધિગતં જ્ઞાનં દ્વૈતવિમર્દનમ્।
સઙ્કીર્તનં હરેર્નામ્નાં કથં તેષાં નુ સમ્ભવેત્

જ્ઞાનેશ્વરો વદતિ યદ્, તદ્ ધ્યાનં સગુણં સ્મૃતમ્।
યસ્ય નામ્નાં પાઠતોઽયં પ્રપઞ્ચ: શાન્તિમૃચ્છતિ

૧૦==
ત્રિવેણીસઙ્ગમે નાનાતીર્થેષ્વટનમેવ વા।
ચિત્તં ન ચેન્નામજપે, સર્વં તદ્ભ્રમણં વૃથા

નામતો યસ્તુ વિમુખો, મૂર્તિમત્પાપમેવ સ:।
ઉદ્ધર્તું તાદૃશં પાપં નાલં કોઽપિ વિના હરિમ્

પુરાણેષુ પ્રસિદ્ધ: સ વાલ્મીકિરિદમુક્તવાન્।
હરિનામસ્મરણતો ભુવનત્રયમુદ્ધરેત્

વદતીદં જ્ઞાનદેવ: શ્રીહરેર્નામ યો જપેત્।
વિશુદ્ધા જાયતે તસ્ય સર્વા કુલપરમ્પરા

૧૧==
ઉચ્ચારેણ હરેર્નામ્નામનન્તા: પાપરાશય:।
ક્ષણમાત્રેણૈવ સર્વે વિલયં યાન્ત્યશેષત:

અગ્નિના સહ સંયોગાત્ તૃણમગ્નિસમં યથા।
વિનશ્યતિ તથા પાપં જપતો નામ શ્રીહરે:

હરિરિત્યયમુચ્ચારો મન્ત્ર: સામર્થ્યવાનયમ્।
એતસ્માન્મન્ત્રતો ભીતા ભૂતબાધા દ્રવન્ત્યપિ

જ્ઞાનદેવો ભાષતે યત્ સમર્થ: શ્રીહરિર્મમ।
અગમ્યશ્ચ તથૈવૈષ: સર્વોપનિષદામપિ

૧૨==
તીર્થૈર્વ્રતૈર્વા નિયમૈર્ન સિદ્ધિર્ભાવવર્જિતૈ:।
ભાવશૂન્યં વૃથોપાધિરૂપમેતદહો જના:

વિજ્ઞાયતે ચ વિસ્પષ્ટં હસ્તસ્થામલકં યથા।
તથા ભાવબલેનાયં હરિર્જ્ઞાયેત નાન્યથા

ભૂમિસ્થ: પારદકણો યથા યત્નશતૈરપિ।
ન ગૃહ્યતે, સાધનાનાં શતૈરપિ તથા હરિ:

જ્ઞાનેશ્વરો વદતિ યત્, નિવૃત્તિર્નિર્ગુણો ગુરુ:।
સ સ્વરૂપસ્થિતિં પૂર્ણામદદાદ્ હસ્તયોર્મમ

૧૩==
હરૌ સમાધિર્ન વિના બ્રહ્માત્મસમતાસુખમ્।
ન સમાધિર્દ્વૈતબુદ્ધ્યા સિદ્ધ્યતીત્યવધાર્યતામ્

ન સમાધિં વિના બુદ્ધેર્વૈભવં વિદ્યતેઽપરમ્।
એકેન કેશવેનૈવ લભ્યન્તે સર્વસિદ્ધય:

ઋદ્ધિ: સિદ્ધિર્નિધિર્વાપિ તાવદ્ વ્યર્થા ઉપાધય:।
યાવત્તસ્મિન્પરાનન્દે શ્રીહરૌ નાસ્તિ માનસમ્

જ્ઞાનદેવો ભાષતે યત્ સર્વદા હરિચિન્તનાત્।
રમણીયં સમાધાનં યત્તદાસાદિતં મયા

૧૪==
મનસા હરિપાઠં યો નિત્યં નિયતસઙ્ખ્યયા।
કુર્યાત્તસ્ય ન બાધ: સ્યાત્ કલિત: કાલતોઽપિ વા

રામકૃષ્ણજપોઽનન્તતપોરાશિસમો મત:।
ભસ્મસાત્તેન વૃન્દાનિ વૃજિનાનાં ભવન્તિ ચ

હરે હરે હરે ચેમં મન્ત્રં જપતિ શઙ્કર:।
મોક્ષં તેઽપિ પ્રાપ્નુવન્તિ મન્ત્રમેતં જપન્તિ યે

જ્ઞાનેશ્વરો વદત્યેવં યત્ શ્રીનારાયણપ્રભો:।
નામપાઠાન્નિજં સ્થાનમુત્તમં પ્રાપ્તવાનહમ્

૧૫==
હરિણૈક્યં તસ્ય નામ્નો , દ્વૈતં નામાન્તરસ્ય ચ।
અદ્વૈતં હરિ-તન્નામ્નોર્જાનાતિ વિરલો જન:

સમબુદ્ધિર્જપાત્ ,સામ્યં હરેર્વિજ્ઞાયતે તયા।
શ્રીહરિસ્મરણાત્સિદ્ધિર્શમસ્ય ચ દમસ્ય ચ

સહસ્રરશ્મિરાદિત્યો યથા સર્વપ્રકાશક:।
અચરેષુ ચરેષ્વેવં રામ એક:પ્રકાશતે

વક્તિ જ્ઞાનેશ્વરશ્ચિત્તે નિત્યં મે હરિસંસ્મૃતિ:।
તેનાગ્રિમેભ્યો જન્મભ્યો જાતં મમ વિમોચનમ્

૧૬==
રામકૃષ્ણેતિ જપનં વાણ્યાતિ સુકરં નૃણામ્।
તથાપિ દુર્લભો લોકે હરિનામ જપન્નર:

યૈ: સાધિતશ્ચિત્તલયો રામકૃષ્ણેતિ નામસુ।
સંસાધિતા નરૈરેતૈ: સિદ્ધય: સકલા અપિ

સિદ્ધિર્બુદ્ધિસ્તથા ધર્મો હરેરેતેઽનુગામિન:।
પ્રપઞ્ચસ્થોઽપિ સત્સઙ્ગાન્મનોલયમવાપ્નુયાત્

જ્ઞાનેશો વક્તિ મે મુદ્રા રામકૃષ્ણેતિ વાઘૃદો:।
આત્મસ્વરૂપા તેનૈવ જાતા દશ દિશો મમ

૧૭==
મુખેન હરિપાઠસ્ય કીર્તિં ગાયતિ ચેન્નર:।
શરીરં તસ્ય તન્નૂનં પવિત્રં સંપ્રજાયતે

તપસો યન્મહત્પુણ્યં તદ્ગાત્રેષુ સમાહિતમ્।
ચિરઞ્જીવ: સ કલ્પાનાં કોટીસ્તેનાભિનન્દતિ

માતા પિતા તથા ભ્રાતા સગોત્રા બહુશસ્તથા।
સન્તિષ્ઠન્તે સર્વ એતે વિષ્ણુરૂપાશ્ચતુર્ભુજા:

ગૂઢગમ્યં ચ યજ્જ્ઞાનં તન્નિવૃત્તિ: કરે મમ।
દત્તવાન્, તન્મયા લબ્ધમિતિ જ્ઞાનેશભાષિતમ્

૧૮==
હરિવંશ: પુરાણાનિ હરિનામ ચ કીર્તનમ્।
હરિં વિના ચ વિષયો યસ્મૈ કોઽપિ ન રોચતે

નરસ્ય તસ્ય લાભોઽયં યદ્ વૈકુણ્ઠં સમાપ્નુયાત્ । તીર્થાટનસ્ય સર્વસ્ય ફલં ચાપિ લભેત સ:

મનોમાર્ગેણ યો યાતો નાપ્નોતિ સ ઇદં સુખમ્।
હરિપાઠે સ્થિરો યસ્તુ સ ધન્યો જાયતે નર:

વક્તિ જ્ઞાનેશ્વરો નામસઙ્ગે મે વિદ્યતે રસ:।
રામકૃષ્ણવિષયિણી વર્તતે મે રુચિ: સદા

૧૯==
સાધનાનાં સાર એકો નારાયણજપ: સદા।
પ્રમાણમત્ર વેદાનાં તથોપનિષદાં વચ:

જપસ્તપ: ક્રિયા કર્મ નિયમો ધર્મ એવ વા।
સર્વમેતદ્વિના નામ વ્યર્થમિત્યવગમ્યતામ્

કલિકામાશ્રિતા ભૃઙ્ગાસ્તત્રૈવાસક્તમાનસા:।
હરિપાઠાશ્રિતાસ્તદ્વદ્ હરાવાસક્તમાનસા:

જ્ઞાનેશસ્ય વચો નામમન્ત્રશાસ્ત્રં બલપ્રદમ્।
યન્નામધારિણો ગોત્રં કુલં ચ યમવર્જિતમ્

૨૦==
નામસઙ્કીર્તનં વિષ્ણોર્ભક્તાનાં સાધનં સ્મૃતમ્।
અનન્તાનન્તપાપાનામન્તસ્તેષામજાયત

અનન્તજન્મતપસા નામૈકં શ્રીહરે: સમમ્ । હરિપાઠોઽસ્તિ સુગમો માર્ગેષુ સકલેષુ ચ

યોગો યાગ: ક્રિયા ધર્મસ્તથૈવાધર્મ એવ ચ।
માયિકં સર્વમેવૈતદ્ , હરિપાઠે વિલીયતે

વક્તિ જ્ઞાનેશ્વરો યજ્ઞો યોગો ધર્મસ્તથા ક્રિયા।
હરિરૂપં સર્વમેતદ્ નાસ્તિ મે નિયમોઽપર:

૨૧==
નામોચ્ચારે ન નિયમ: સમયસ્યાસ્તિ કશ્ચન।
અત્ર વક્તુસ્તથા શ્રોતુરુદ્ધાર ઉભયોરપિ

રામકૃષ્ણેતિ નામેદં સર્વદોષાપહં સ્મૃતમ્।
જીવાનાં ચ જડાનાં ચ હરિરેકસ્તુ તારક:

હરિનામોચ્ચારણેન સાર્થેયં રસના ભવેત્।
નામધારકસદ્ભાગ્યં કો વા વર્ણયિતું ક્ષમ:

જ્ઞાનેશ્વરો વક્તિ સાઙ્ગો હરિપાઠ: સ્વભાવત:।
વૈકુણ્ઠં યાન્ત્યનાયાસં નામધારકપૂર્વજા:

૨૨==
નિત્યં નિયમતો નામ સ્મરન્તો દુર્લભા જના:।
સ લક્ષ્મીવલ્લભસ્તેષાં સમીપે વિદ્યતે સદા

નારાયણ હરે નામ યે જપન્તિ નરા: સદા ।
તેષાં ગૃહે સદા ભુક્તિર્મુક્તિશ્ચૈવ ચતુર્વિધા

હરિનામ વિના જન્મ જાનીત નરકો યથા।
ભવિતા તાદૃશ: પ્રાણી યમલોકાતિથિર્ધ્રુવમ્

જ્ઞાનેશો નામમાહાત્મ્યવિષયે પૃષ્ટવાન્ યદા।
નિવૃત્તિરવદત્ ‘ નામ વ્યાપકં ગગનાદપિ ઽ

૨૩==
સપ્ત પઞ્ચ તથા ત્રીણિ દશ ચૈકત્ર મેલિતમ્।
મેલોઽયં ભાસતે સર્વ એકતત્વાત્મકે હરૌ

નૈવં નામ, વરિષ્ઠં તન્માર્ગેષુ સકલેષુ ચ।
ન નામસ્મરણે કષ્ટં મનાગપ્યનુભૂયતે

સોઽહં હંસ ઇતિ પ્રાણે સોઽજપાજપસંજ્ઞિત:।
તસ્મિન્નપિ જપે નામસ્મરણં વિદ્યતે ધ્રુવમ્

વક્તિ જ્ઞાનેશ્વરો વ્યર્થં જીવિતં નામવર્જિતમ્।
રામકૃષ્ણાખ્યમાર્ગોઽયમત આક્રમ્યતે મયા

૨૪==
જપસ્તપ: ક્રિયા કર્મ નિયમો ધર્મ એવ વા।
રામ: સર્વત્રેતિ શુદ્ધભાવોત્પાદનહેતુકમ્

ન સન્ત્યાજ્યસ્ત્વયા ભાવ: સન્દેહસ્ત્યાજ્ય એવ રે।
રામકૃષ્ણનામઘોષ: સર્વદા ક્રિયતામરે

જાતિર્વિત્તં કુલં શીલં ગોત્રં તે સ્યાત્કથઞ્ચન।
તથાપિ ભાવયુક્ત: સન્ ત્વરયા શ્રીહરિં ભજ

જ્ઞાનેશો વક્તિ મે ધ્યાને રામકૃષ્ણેતિ માનસે।
તેન વૈકુણ્ઠભુવને નિવાસોઽસ્તિ સદા મમ॥
૨૫==
ન ભાનં ન ચ વાભાનં શ્રીહરૌ વિદ્યતે ક્વચિત્।
હરિનામજપાત્તસ્માન્મોક્ષલાભ: સદા ભવેત્

નારાયણ હરે નામોચ્ચારો યત્ર તુ વિદ્યતે।
કલિર્વાપિ ચ કાલો વા પ્રવેશં તત્ર નાર્હત:

નામશક્તે: પ્રમાણં તુ વેદા અપિ વિદન્તિ ન।
કથં તચ્ચ વિજાનીયુ: સામાન્યા જીવજન્તવ:

ફલરૂપો હરે: પાઠ ઇતિ જ્ઞાનેશ્વરોદિતમ્।
તેન વૈકુણ્ઠરૂપાશ્ચ દેશા: સર્વેઽભવન્મમ

૨૬==
નામૈકમેવ તત્વં તદ્ દૃઢં ધારય રે મન:।
કારુણ્યભાવો જાયેત તેન ત્વદ્વિષયે હરૌ

સુવાચં નામ તદ્ રામ કૃષ્ણ ગોવિન્દ વાપિ ચ।
વાણ્યા સગદ્ગદં નામ તદેવ પ્રથમં જપ

નામ્ન: પરતરં તત્વં વિદ્યતે નૈવ ચાપરમ્।
અતશ્ચાન્યેન માર્ગેણ ગમનં તે નિરર્થકમ્

જ્ઞાનેશો વક્તિ મૂક: સન્ધૃત્વા શ્રીહરિમન્તરે।
કૃત્વા ચ મનસો માલાં હૃદિ નિત્યં જપામ્યહમ્

૨૭==
નામ્નિ સર્વસુખાસ્વાદ ઇતિ ષટ્શાસ્ત્રનિર્ણય:।
અતોઽર્ધઘટિકાં વાપિ મા નામવિમુખો ભવ

સંસારવ્યવહારોઽસૌ મિથ્યાસ્તિ સકલોઽપિ ચ।
ગતાગતં વૃથા તત્ર હરિનામ વિના ભવેત્

નામમન્ત્રજપેનૈવ કોટિપાપવિનાશનમ્।
રામકૃષ્ણજપે તસ્માત્સઙ્કલ્પસ્તે દૃઢો ભવેત્

સમાવૃણુ નિજાં વૃત્તિં માયાં ત્રોટય ચાખિલામ્।
ઇન્દ્રિયાનુનયાન્મા સ્વં ગોપયાસ્માચ્છમાદ્દમાત્

કાર્યા તીર્થે વ્રતે શ્રદ્ધા, શાન્ત્યા કરુણયા તથા।
દયયા ચૈવ સત્કાર્યો હરિ: પ્રાહુણિકસ્ત્વયા

જ્ઞાનેશસ્ય પ્રમાણં તજ્જ્ઞાનમુક્તં નિવૃત્તિના।
સંજીવનસમાધિ: સ હરિપાઠેન સિદ્ધ્યતિ

૨૮==
ભવન્તિ હરિપાઠેઽસ્મિન્ પદ્યાનામેકવિંશતિ:।
વિશ્વસ્ય નામસામર્થ્યે જ્ઞાનેશરચિતાનિ ચ

ઇન્દ્રાયણીનદીતીરે નિત્યં પઠતિ યો નર:।
તતસ્તસ્યાધિકારશ્ચ સર્વથા જાયતે ધ્રુવમ્

એકાગ્રમનસા ચૈવ સ્વસ્થચિત્તેન સાધક:।
સોલ્લાસં ચ તથા કુર્યાન્નામસ્મરણમન્તરે

જીવનસ્યાન્તિમે કાલે સઙ્કટેષુ તથૈવ ચ।
બહિશ્ચૈવાન્તરે ચૈવ નિભાલયતિ તાન્હરિ:

અનુભૂતમિદં નૈકૈ: સાધુભિ: સજ્જનૈસ્તથા।
યશ્ચાલસો મન્દબુદ્ધિ: સ કથં નુ તરેન્નર:

નિવૃત્તિસદ્ગુરોરેતત્ શ્રુત્વા પ્રેમયુતં વચ:।
અનુક્ષણં જ્ઞાનદેવ: સન્તોષં પરમાપ્તવાન્