ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.18

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતક્લપે શ્રવણમહાત્મ્યનિરૂપણં નામ સપ્તદસો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 18
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
શ્રવણાનાં વચઃ શ્રુત્વા ક્ષણં ધ્યાત્વા પુનસ્તતઃ ।
યત્કૃતં તુ મનુષ્યૈશ્ચપુણ્યં પાપમહર્નિશમ્

તત્સર્વં ચ પરિજ્ઞાય ચિત્રગુપ્તો નિવેદયેત્ ।
ચિત્રગુપ્તસ્તતઃ સર્વં કર્મ તસ્મૈ વદત્યથ

વાચૈવ યત્કૃતં કર્મ કૃતં ચૈવ તુ કાયિકમ્ ।
માનસં ચ તથા કર્મ કૃતં ભુઙ્ક્તે શુભાશુભમ્

એવં તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય પ્રેતમાર્ગસ્ય નિર્ણયઃ ।
વિશ્રાન્તિ દાનિ સર્વાણિ સ્થાનાનિ કથિતાનિ તે

તમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં સુખં યાતિ મહાધ્વનિ ।
દિવા રાત્રૌ તમુદ્દિશ્ય સ્થાને દીપપ્રદો ભવેત્

અન્ધકારે મહાઘોરે શ્વપૂર્ણે લક્ષ્યવર્જિતે ।
દીપ્તે ઽધ્વનિ ચ તે યાન્તિ દીપો દત્તશ્ચ યૈર્નરૈઃ

કાર્તિકે ચ ચતુર્દશ્યાં દીપદાનં સુખાય વૈ ।
અથ વક્ષ્યામિ સંક્ષેપાદ્યમમાર્ગસ્ય નિષ્કૃતિમ્

વૃષોત્સર્ગસ્ય પુણ્યેન પિતૃલોકં સ ગચ્છતિ ।
એકાદશાહપિણ્ડેન શુદ્ધદેહો ભવેત્તતઃ

ઉદકુમ્ભપ્રદાનેન કિઙ્કરાસ્તૃપ્તિમાપ્નુયુઃ

શય્યાદાનાદ્બિમાનસ્થો યાતિ સ્વર્ગેષુ માનવઃ ।
તદહ્નિ દીયતે સર્વં દ્વાદશાહે વિશેષતઃ

પદાનિ સર્વવસ્તૂનિ વરિષ્ઠાનિ ત્રયોદશે ।
યો દદાતિ મૃતસ્યેહ જીવન્નપ્યાત્મહેતવે

તદાશ્રિતો મહામાર્ગે વૈનતેય સ ગચ્છતિ ।
એક એવાસ્તિ સર્વત્રે વ્યવહારઃ ખગાધિપ

ઉત્તમાધમમધ્યાનાં તત્તદાવર્જનં ભવેત્ ।
યાવદ્ભાગ્યં ભવેદ્યસ્ય તાવન્માર્ગે ઽતિરિચ્યતે

સ્વયં સ્વસ્યેન યદ્દત્તં તત્તત્રાધિકરોતિ તમ્ ।
મૃતે યદ્બાન્ધવૈર્દત્તં તદાશ્રિત્ય સુખી ભવેત્

ગરુડ ઉવાચ ।
કસ્માત્પદાનિ દેયાનિ કિંવિધાનિ ત્રયોદશ ।
દીયતે કસ્ય દેવેશ તદ્વદસ્વ યથાતથમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ।
છત્ત્રોપાનહવસ્ત્રાણિ મુદ્રિકા ચ કમણ્ડલુઃ ।
આસનં ભાજનં ચૈવ પદં સપ્તવિધં સ્મૃતમ્

આતપસ્તત્ર યો રૌદ્રો દહ્યતે યેન માનવઃ ।
છત્રદાનેન સુચ્છાયા જાયતે પ્રેતતુષ્ટિદા

અસિપત્રવનં ઘોરં સો ઽતિક્રામતિ વૈ ધ્રુવમ્ ।
અશ્વારૂઢાશ્ચ ગચ્છન્તિ દદતે ય ઉપાનહૌ

આસને સ્વાગતે (ભોજને) ચૈવ દત્તં તસ્મૈ દ્વિજાયતે ।
સુખેન ભુઙ્ક્તે સ પ્રેતઃ પથિ ગચ્છઞ્છનૈઃ શનૈઃ

બહુધર્મસમાકીર્ણે નિર્વાતે તોયવર્જિતે ।
કમણ્ડલુપ્રદાનેન સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્

મૃતોદ્દેશેન યો દદ્યાદુદપાત્રં તુ તામ્રજમ્ ।
પ્રપાદાનસહસ્રસ્ય તત્ફલં સો ઽશ્નુતે ધ્રુવમ્

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ ।
ન પીડયન્તિ દાક્ષિણ્યાદ્વસ્ત્રાભારણદાનતઃ

સાયુધા ધાવમાનાશ્ચ ન માર્ગે દૃષ્ટિગોચરાઃ ।
પ્રયાન્તિ યમદૂતાસ્તે મુદ્રિકાયાઃ પ્રદાનતઃ

ભાજનાસનદાનેન આમાન્નભોજનેન ચ ।
આજ્યયજ્ઞોપવીતાભ્યાં પદં સમ્પૂર્ણતાં વ્રજેત્

એવં માર્ગે ગચ્છમાનસ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ ।
મહિષીરથ (દુગ્ધ) દાનાચ્ચ સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્

ગરુડ ઉવાચ ।
મૃતોદ્દેશેન યત્કિઞ્ચિદ્દીયતે સ્વગૃહે વિભો ।
સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે તદ્દત્તં કેન ગૃહ્યતે

શ્રીભગવાનુવાચ ।
ગૃહ્ણાતિ વરુણો દાનં મમ હસ્તે પ્રયચ્છતિ ।
અહં ચ ભાસ્કરે દેવે ભાસ્કરાત્સો ઽશ્નુતે સુખમ્

વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ વંશચ્છેદે ક્ષિતાવિહ ।
સર્વે તે નરકં યાન્તિ યાવત્પાપસ્ય સંક્ષયઃ

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે પૂર્ણે મહિષાસનસંસ્થિતઃ ।
નરકાન્વીક્ષ્ય ધર્માત્મા નાનાક્રન્દસમાકુલાન્

ચતુરશીતિલક્ષાણાં નરકાણાં સ ઈશ્વરઃ ।
તેષાં મધ્યે શ્રેષ્ઠતમા ઘોરા યા એકવિંશતિઃ

તામિસ્ત્રં લોહશઙ્કુશ્ચ મહારૌરવશાલ્મલી ।
રૌરવં કુડ્વલં કાલસૂત્રકં પૂતિમૃતિકા

સઙ્ઘાતં લોહતોદં ચ સવિષં સમ્પ્રતાપનમ્ ।
મહાનરકકાલોલઃ સજીવનમહાપથઃ

અવીચિરન્ધતા મિસ્ત્રઃ કુમ્ભોપાકસ્તથૈવ ચ ।
અસિપત્રવનં ચૈવ પતનશ્ચૈકવિંશતિઃ

યેષાં તુ નરકે ઘોરે બહ્વબ્દાનિ ગતાનિ વૈ ।
સન્તાતર્નૈવ વિદ્યતે દૂતત્વં તે તુ (પ્રેત્ય) યાન્તિ હિ

યમેન પ્રેષિતાસ્તે વૈ માનુષસ્ય મૃતસ્ય તુ ।
દિનેદિને પ્રગૃહ્ણન્તિ દત્તમન્નાદ્યપાનકમ્

પ્રેતસ્યૈવ વિલુણ્ઠન્તિ મધ્યે માર્ગે બુભુક્ષિતાઃ ।
માસાન્તે ભોજનં પિણ્ડમેકે યચ્છન્તિ તત્ર વૈ

તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ તે સર્વે પ્રત્યહં ચૈવ વત્સરમ્ ।
એવમાદિકૃતૈઃ પુણ્યૈઃ ક્રમાત્સૌરિપુરં વ્રજેત્

તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે પ્રત્યાસન્ને યમાલયે ।
બહુભીતકરે પ્રેતો હસ્તમાત્રં સમુત્સૃજેત્

દિવસૈર્દશભિર્જાતં તં દેહં દશપિણ્ડજમ્ ।
જામદગ્ન્યસ્યેવ રામં દૃષ્ટ્વા તેજઃ પ્રસર્પતિ

કર્મજં દેહમાશ્રિત્ય પૂર્વદેહં સમુત્સજેત્ ।
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રો વાયુશ્ચ શમીપત્રંસમારુહેત્

વ્રજંસ્તિષ્ઠન્પદૈકેન યથૈવૈકેન ગચ્છતિ ।
યથા તૃણજલૌકેવ દેહી કર્માનુગો ઽવશઃ

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરો ઽપરાણિ ।
તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી