ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.6

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે પ્રજાકર્ત્રાદિસૃષ્ટિર્નામ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 6
હરિરુવાચ ।
ઉત્તાનપાદાદભવત્સુરુચ્યામુત્તમઃ સુતઃ ।
સુનીત્યાં તુ ધ્રુવઃ પુત્રઃ સ લેભે સ્થાનમુત્તમમ્

મુનિપ્રસાદાદારાધ્ય દેવદેવં જનાર્દનમ્ ।
ધ્રુવસ્ય તનયઃ શ્લિષ્ટિર્મહાબલપરાક્રમઃ

તસ્ય પ્રાચીનવર્હિસ્તુ પુત્રસ્તસ્યાપ્યુદારધીઃ ।
દિવઞ્જયસ્તસ્ય સુતસ્તસ્ય પુત્રો રિપુઃ સ્મૃતઃ

રિપોઃ પુત્રસ્તથા શ્રીમાંશ્ચાક્ષુષઃ કીર્તિતો મનુઃ ।
રુરુસ્તસ્ય સુતઃ શ્રીમાનઙ્ગસ્તસ્યાપિ ચાત્મજઃ

અઙ્ગસ્ય વેણઃ પુત્રસ્તુ નાસ્તિકો ધર્મવર્જિતઃ ।
અધર્ંમકારી વેણ(ન) શ્ચ મુનિભિશ્ચ કુશૈર્હતઃ

ઊરું મમન્થુઃ પુત્રાર્થે તતો ઽસ્ય તનયો ઽભવત્ ।
હ્રસ્વો ઽતિમાત્રઃ કૃષ્ણાઙ્ગો નિષીદેતિ તતો ઽબ્રુવન્

નિષાદસ્તેન વૈ જાતો બિન્ધ્યશૈલનિવાસકઃ ।
તતો ઽસ્ય દક્ષિણં પાણિં મમન્થુઃ સહસા દ્વિજાઃ

તસ્માત્તસ્ય સુતો જાતો વિષ્ણોર્માનસરૂપધૃક્ ।
પુથુરિત્યેવનામા સ વેણપુત્રો દિવં યયૌ

દુદોહ પૃથિવીં રાજા પ્રજાનાં જીવનાય હિ ।
અન્તર્ધાનઃ પૃથોઃ પુત્રો તહવિર્ધાનસ્તદાત્મજઃ

પ્રાચીનવહર્સ્તેત્પુત્રઃ પૃથિવ્યામેકરાડ્ બભૌ ।
ઉપયેમે સમુદ્રસ્ય લવણસ્ય સ વૈ સુતામ્

તસ્માત્સુષાવ સામુદ્રી દશ પ્રાચીનબર્હિષઃ ।
સર્વે પ્રાચેતસા નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ

અપૃથગધર્ંમચરણાસ્તે ઽતપ્યન્ત મહત્તપઃ ।
દશવર્ષસહસ્રાણિ સમુદ્રસલિલેશયાઃ

પ્રજાપતિત્વં સંપ્રાપ્ય ભાર્યા તેષાં ચ મારિષ ।
અભવદ્ધવશાપેન તસ્યાં દક્ષો ઽભવત્તતઃ

અસૃજન્મનસા દક્ષઃ પ્રજાઃ પૂર્વં ચતુર્વોધાઃ ।
નાવર્ધન્ત ચ તાસ્તસ્ય અપધ્યાતા હરેણ તુ

મૈથુનેન તતઃ સૃષ્ટિં કર્તુમૈચ્છત્પ્રજાપતિઃ ।
અસિક્રીમાવહદ્ભાર્યાં વીરણસ્ય પ્રજાપતેઃ

તસ્ય પુત્રસહસ્રં તુ વૈરણ્યાં સમપદ્યત ।
નારદોક્તા ભુવશ્ચાન્તં ગતા જ્ઞાતું ચ નાગતાઃ

દક્ષપુત્રસહસ્રં ચ તેષુ નષ્ટેષુ સૃષ્ટવાન્ ।
શવલાશ્વાસ્તે ઽપિ ગતા ભ્રાતૄણાં પદવીં હર !

દક્ષઃ ક્રુદ્ધઃ શશાપાથ નારદં જન્મ ચાપ્સ્યસિ ।
નારદો હ્યભવત્પુત્રઃ કશ્યપસ્ય મુનેઃ પુનઃ

યજ્ઞે ધ્વસ્તે ઽથ દક્ષો ઽપિ શશાપ્રોગ્રં મહેશ્વરમ્ ।
સ્તુત્વાત્વામુપચારૈશ્ચ પૂજયિષ્યન્તિ શઙ્કર

જન્માન્તરે ઽપિ વૈરેણ તે વિનશ્યન્તિ શઙ્કર ! ।
તસ્માદ્વૈરં ન કર્તવ્યં કદાચિદપિ કેનચિત્ ।
અસિક્ન્યાં (મહિષ્યાં) જનયામાસ દક્ષો દુહિતરો હ્યથ

ષષ્ટિં કન્યા રૂપયુતા દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે દદૌ ।
દ્વે પ્રાદાત્સ કૃશાશ્વાય દશ ધર્ંમાય ચાપ્યથ

ચતુર્દશ કશ્યપાય અષ્ટાવિંશાતિમિન્દવે ।
પ્રદદૌ બહુપુત્રાય સુપ્રભાં ભામિનીં તથા

મનોરમાં ભાનુમતીં વિશાલાં બહુદામથ ।
દક્ષઃ પ્રાદાન્મહાદેવ ! ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે (ને)

સ કૃશાશ્વાય ચ પ્રાદાત્સુપ્રજાં ચ તથા જયામ્ ।
અરુન્ધતી વસુર્યાર્(જા) મી લમ્બા ભાનુર્મરુદ્વતી

સઙ્કલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ તા દશ ।
ધર્ંમપત્ન્યઃ સમાખ્યાતાઃ કશ્યપસ્ય વદામ્યહમ્

અદિતિર્દિતિર્દનુઃ કાલા હ્યનાયુઃ સિંહિકા મુનિઃ ।
કદ્રૂઃ સાધ્યા હરા ક્રોધા વિનતા સુરભિઃ ખગા

વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાન્વ્યજાયત ।
મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્તુ વસવસ્તથા

ભાનોસ્તુ ભાનવો રુદ્ર ! મુહૂર્તાચ્ચ મુહૂર્તજાઃ ।
લમ્બાયાશ્ચૈવ ઘોષો ઽથ નાગવીથિસ્તુ યા (જા) મિતઃ

પૃથિવીવિષયં સર્વમરુત્વત્યાં વ્યજાયત ।
સઙ્કલ્પાયાસ્તુ સર્વાત્મા જજ્ઞે સંકલ્પ એવ હિ

આપો ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ ધરશ્ચૈવાનિલો ઽનલઃ ।
પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવો નામભિઃ સ્મૃતાઃ

આપસ્ય પુત્રો વેતુણ્ડિઃ (ણ્ડઃ) શ્રમઃ શ્રાન્તો ધ્વનિસ્તથા ।
ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્કાલો લોકપ્રકાલનઃ

સોમસ્ય ભગવાન્વર્ચા વર્ચસ્વી યેન જાયતે ।
ધરસ્ય પુત્રો દ્રુહિણો હુતહવ્યવહસ્તથા

મનોહરાયાં શિશિરઃ પ્રાણો ઽથ રમણસ્તથા ।
અનિલસ્ય શિવા ભાર્યા તસ્યાઃ પુત્રઃ પુલોમજઃ

અવિજ્ઞાતગતિશ્ચૈવ દ્વૌ પુત્રાવનિલસ્ય તુ ।
અગ્નિપુત્રઃ કુમારસ્તુ શરસ્તમ્બે વ્યજાયત્

તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ચ પૃષ્ટજઃ ।
અપત્યં કૃત્તિકાનાં તુ કાર્તિકેય ઇતિ સ્મૃતઃ

પ્રત્યુષસ્ય વિદુઃ પુત્રમૃષિં નામ્ના તુ દેવલમ્ ।
વિશ્વકર્ંમા પ્રભાસસ્ય વિખ્યાતો દેવવર્ધકિઃ

અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યસ્ત્વષ્ટા રુદ્રશ્ચ વીર્યવાન્ ।
ત્વષ્ટુશ્ચાપ્યાત્મજઃ પુત્રો વિશ્વરૂપો મહાતપાઃ

હરશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ત્ર્યમ્બકશ્ચાપરાજિતઃ ।
વૃષાકપિશ્ચ શમ્ભુશ્ચ કપર્દે રૈવતસ્તથા

મૃગવ્યાધશ્ચ શર્વશ્ચ કપાલી ચ મહામુને ! ।
એકાદશૈતે કથિતા રુદ્રાસ્ત્રિભુવનેશ્વરાઃ

અદિત્યાં કશ્યપાચ્ચૈવ સૂર્યા દ્વાદશ જજ્ઞિરે ।
વિષ્ણુઃ શક્રોર્ઽય્યમા ધાતા ત્વષ્ટા પૂષા તથૈવ ચ

વિવસ્વાન્સવિતા ચૈવ મિત્રો વરુણ એવ ચ ।
અશુમાંશ્ચ ભગશ્ચૈવ આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ

સપ્તવિંશતિઃ સોમસ્ય પત્ન્યો નક્ષત્રસંજ્ઞિતાઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્દિત્યાં હિરણ્યાક્ષો ઽભવત્તદા

સિંહિકા ચાભવત્કન્યા વિપ્રચિત્તિપરિગ્રહા ।
હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાશ્ચત્વારઃ પૃથુલૌજસઃ

અનુહ્રાદશ્ચ હ્રાદશ્ચ પ્રહ્રાદશ્ચૈવ વીર્યવાન્ ।
સંહ્રાદશ્ચાવમસ્તેષાં પ્રહ્રાદો વિષ્ણુતત્પરઃ

સંહ્રાદપુત્ર આયુષ્માઞ્છિબિર્વાષ્કલ એવ ચ ।
વિરોચનશ્ચ પ્રાહ્રાદિર્બલિર્જજ્ઞે વિરોચનાત્

બલેઃ પુત્રશતં ત્વાસીદ્વાણજ્યેષ્ઠં વૃષધ્વજ ! ।
હિરણ્યાક્ષસુતાશ્ચાસન્સર્વ એવ મહાબલાઃ

ઉત્કુરઃ શકુનિશ્ચૈવ ભૂતસન્તાપનસ્તથા ।
મહાનાગો મહાબાહુઃ કાલનાભસ્તથાપરઃ

અભવન્દનુપુત્રાશ્ચ દ્વિમૂર્ધા શઙ્કરસ્તથા ।
અયોમુખઃ શઙ્કુશિરાઃ કપિલઃ શમ્બરસ્તથા

એકચક્રો મહાબાહુસ્તારકશ્ચ મહાબલઃ ।
સ્વર્ભાનુર્વૃષપર્વા ચ પુલોમા ચ મહાસુરઃ

એતે દનોઃ સુતાઃ ખ્યાતા વિપ્રચિત્તિશ્ચ વીર્યવાન્ ।
સ્વર્ભાનોઃ સુપ્રભા કન્યા શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી

ઉપદાનવી હયશિરાઃ પ્રખ્યાતા વરકન્યકાઃ ।
વૈશ્વાનરસુતે ચોભે પુલોમા કાલકા તથા

ઉભે તે તુ મહાભાગે મારીચેસ્તુ પરિગ્રહઃ ।
તાભ્યાં પુત્રસહસ્રાણિ ષષ્ટિર્દાનવસત્તમાઃ

પૌલોમાઃ કાલકઞ્જાશ્ચ મારીચતનયાઃ સ્મૃતાઃ ।
સિંહિકાયાં સમુત્પન્ના વિપ્રચિત્તિસુતાસ્તથા

વ્યંશઃ શલ્યશ્ચ બલવાન્નભશ્ચૈવ મહાબલઃ ।
વાતાપિર્નમુચિશ્ચૈવ ઇલ્વલઃ ખસૃમાંસ્તથા

અઞ્જ (ન્ત) કો નરકશ્ચૈવ કાલ નાભસ્તથૈવ ચ ।
નિવાતકવચા દૈત્યાઃ પ્રહ્રાદસ્ય કુલે ઽભવન્

ષટ્ સુતાશ્ચ મહાસત્ત્વાસ્તામ્રાયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
શુકી શ્યેની ચ ભાસી ચ સુગ્રીવી શુચિગૃધ્રિકે

શુકી શુકાનજનયદુલૂકી પ્રત્યલૂકકાન્ ।
શ્યેની શ્યેનાંસ્તથા ભાસી ભાસાન્ ગૃધ્રાંશ્ચ ગૃધ્ર્યપિ

શુક્યૌદકાન્પક્ષિગણાન્સુગ્રીવી તુ વ્યજાયત ।
(અશ્વાનુષ્ટાન્ ગર્દભાંશ્ચ તામ્રાવંશઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ગર્પ્_1,6. 58 ॥)
વિનતાયાસ્તુ પુત્રૌ દ્વૌ વિખ્યાતૌ ગરુડારુણૌ ।
સુરસાયાઃ સહસ્રં તુ સર્પાણામમિતૌજસામ્

કાદ્રવેયાશ્ચ ફણિનઃ સહસ્રમમિતૌજસઃ ।
તેષા પ્રાધાના ભૂતેશ ! શેષવાસુકિતક્ષકાઃ

શઙ્ખઃ શ્વેતો મહાપદ્મઃ (શઙ્ખઃ) કમ્બલાશ્વતરૌ તથા ।
એલાપત્રસ્તથા નાગઃ કર્કોટકધનઞ્જયૌ

ગણં ક્રોધવશં વિદ્ધિ તે ચ સર્વે ચ દંષ્ટ્રિણઃ ।
ક્રોધા તુ જનયામાસ પિશાચાંશ્ચ મહાબલાન્

ગાસ્તુ વૈ જનયામાસ સુરભિર્મહિષાંસ્તથા ।
ઇરા વૃક્ષલતાબલ્લીસ્તૃણજાતીશ્ચ સર્વશઃ

ખગા ચ યક્ષરક્ષાંસિ મુનિરપ્સરસસ્તથા ।
અરિષ્ટા તુ મહાસત્ત્વાન્ ગન્ધર્વાન્સમજીજનત્

દેવા એકોનપઞ્ચાશન્મરુતો હ્યભવન્નિતિ ।
એકજ્યો તિશ્ચ દ્વિર્જ્યોતિચતુર્જ્યોતિસ્તથૈવ ચ

એકશુક્રો દ્વિશુક્રશ્ચ ત્રિશુક્રશ્ચ મહાબલઃ ।
ઈદૃક્ સદૃક્ તથાન્યાદૃક્ તતઃ પ્રતિસદૃક્ તથા

મિતશ્ચ સમિતશ્ચૈવ સુમિતશ્ચ મહાબલઃ ।
ઋતજિત્સત્યજિચ્ચૈવ સુષેણઃ સેનજિત્તથા

અતિમિત્રો ઽપ્યમિત્રશ્ચ દૂરમિત્રો ઽજિતસ્તથા ।
ઋતશ્ચ ઋતધર્ંમા ચ વિહર્તા વરુણો (ચમસો) ધ્રુવઃ

વિધારણશ્ચ દુર્મેધા અયમેકગણઃ સ્મૃતઃ ।
ઈદૃશશ્ચ સદૃક્ષશ્ચ એતાદૃક્ષો મિતાશનઃ

એતેનઃ પ્રસદૃક્ષશ્ચ સુરતશ્ચ મહાતપાઃ ।
હેતુમાન્પ્રસવસ્તદ્વત્સુરભશ્ચ મહાયશાઃ

નાદિરુગ્રો ધ્વનિર્ભાસો બિમુક્તો વિક્ષિપઃ સહઃ ।
દ્યુતિર્વસુરનાધૃષ્યો લાભ કામો જયી વિરાટ્

ઉદ્વેષણો ગણો નામ વાયુસ્કન્ધે તુ સપ્તમે ।
એતત્સર્વં હરે રૂપં રાજાનો દાનવાઃ સુરાઃ

સૂર્યાદિ પરિવારેણ મન્વાદ્યા ઈજિરે હરિમ્