ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.209

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે છન્દઃ શાસ્ત્રે આર્યાવૃત્તાદિછન્દોલક્ષણનિરૂપણં નામાષ્ટોત્તરદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 209
સૂત ઉવાચ ।
શ્રીરુક્થા ગેન સા જ્ઞેયા ઉત્યુક્થા સ્ત્રી ગુરુદ્વયમ્ ।
મો નારી રો મૃગી મધ્યા મગૌ કન્યા પ્રતિષ્ઠયા

ભો ગૌ પઙ્ક્તિઃ સુપ્રાતિષ્ઠા તનુમધ્યા તયૌ સ્મૃતા ।
નયાભ્યાં બાલલલિતા ગાયત્રીચ્છન્દ એવ હિ

મસગૈર્મદલેખા સ્યાદુષ્ણિક્છન્દઃ સ્મૃતં બુધૈઃ ।
ભૌ ગૌ ચિત્રપદા ખ્યાતા વિદ્યુન્માલા મમૌ ગગૌ

માણવકં ભાત્તલગા મ્નૌ ગૌ હંસરુતં સ્મૃતમ્ ।
સમાનિકા રજગલા જરલા ગઃ પ્રમાણિકા ।
આભ્યામન્યદ્વિતાનં સ્યાદનુષ્ટુપ્છન્દ ઈરિતમ્

રનસૈઃ સ્યાદ્ધલમુખી નૌ મઃ શિશુભૃતા ભવેત્ ।
બૃહતીછન્દ ઇત્યુક્તં સ્મૌ જગૌ સ વિરાજિતમ્

પણવં સ્યાન્મનયગૈર્મયૂરસારિણી ભવેત્ ।
રજાભ્યાઞ્ચ રગાભ્યાઞ્ચ રુક્મવતી ભમૌ સગૌ

મત્તા મભસગૈર્યુક્તા નરજા ગો મનોરમા ।
પઙ્ક્તિચ્છન્દઃ સમાખ્યાતં જસતા ગાવુપસ્થિતમ્

તૌ જો ગાવિન્દ્રવજ્રા સ્યાજ્જતજ્ગા ગુપપૂર્વિકા

ઉપજાતયો ઽન્યાદ્યન્તાઃ સુમુખી નજજા લગૌ ।
ભભભા ગૌ દોધકં સ્યાચ્છાલિની મતતા ગગૌ

અબ્ધિલોકૈશ્ચ વિચ્છેદો વાતોર્ંમો મમતા ગગૌ ।
શ્રીર્ભતૌ નનગાઃ પ્રોક્તા પઞ્ચભિઃ ષડૂભિરેવ ચ

મગના નો ગો ભ્રમરવિલાસિતમુદાહૃતમ્ ।
રથોદ્ધતાર્ નૌ રલગાઃ સ્વાગતા રનભા ગગૌ

વૃત્તા નનૌ સગૌ ગઃ સ્યાન્નૌ રલૌ ગઃ સમદ્રિકા ।
રજરા લ્ગૌ શ્યેનિકા સ્યાજ્જસતા ગૌ શિખણ્ડિતમ્ ।
ત્રિષ્ટુપ્છન્દઃ સમાખ્યાતં પિઙ્ગલેન મહાત્મના

રનૌ ભસૌ ચન્દ્રવર્ત્મ વંશસ્થં સ્યાજ્જતૌ જરૌ ।
તતો જરાવિન્દ્રવંશા વેદસૈસ્તોટકં સ્મૃતમ્ ।
ન્ભૌ ભ્રૌ દ્રુતવિલમ્બિતં પુટશ્ચ સ્યાન્નનૌ મયૌ

વસુવેદૈશ્ચ વિરતિર્મુદિતવદના ત્વિયમ્ ।
નનરરૈઃ સમાખ્યાતા નયના યસ્તથા ભવેત્

સા તુ કુસુમવિચિત્રા જલોદ્ધતગતી રસૈઃ ।
જસૌ જસૌ ચ પાદેષુ ચતૂરૈઃ સ્ત્રગ્વિણી મતા

ભુજઙ્ગપ્રયાતં વૃત્તં ચતુભિર્યૈઃ પ્રકીર્તિતમ્ ।
પ્રયંવદા નભજ્રૈશ્ચ મણિમાલા તયૌ તયૌ

ગુહવક્ત્રૈશ્ચ સન્નિદ્રા લલિતા સ્યાત્તભૌ જરૌ ।
પ્રમિતાક્ષરા સજસસૈરુજ્જ્વલા તુ નનૌ ભરૌ

મમૌ યયૌ વૈશ્વદેવી પઞ્ચાશ્વૈશ્ચ યતિર્ભવેત્ ।
મભૌ સમૌ જલધરમાલાબ્ધ્યન્ત્યૈર્યતિભવેત્

નૌ તતૌ ગઃ ક્ષમાવૃત્તં તુરગૈશ્ચ રસૈર્યતિઃ ।
પ્રહર્ષિણી મનૌ જ્રૌ ગા વહ્નિભિર્દશભિર્યતિઃ

જભૌ સજૌ ગો રુચિરા ચતુર્ભિશ્ચ ગ્રહૈર્યતિઃ ।
મત્તમયૂરં મતયાઃ સગૌ દેવગ્રહૈર્યતિઃ

મઞ્જુભાષિણી સજ્સા જ્ગૌ સુનન્દિની સજસા મગૌ ।
નનૌ તતૌ ચન્દ્રિકા ગઃ સપ્તભિશ્ચ રસૈર્યતિઃ

અસમ્બાધા મતનસા ગગૌ બાણગ્રહૈર્યતિઃ ।
નનરાઃ સો લધુગુરુઃ સ્વરૈઃ પ્રોક્તાપરાજિતા

નનૌ ભનૌ પ્રહરણકલિકેયં લગૌ તથા ।
વસન્તતિલકા સિંહોન્નતા તભ્જા જગૌ ગુરુઃ

ભજૌ સનૌ ગગાવિન્દુવદનાથ સુકેશરમ્ ।
નરના રલગાઃ પાદે શર્કરી પ્રતિપાદિતા

ચતુર્દશલઘુઃ સ્યાચ્ચ શ્રેષ્ઠા શશિકલા સગા ।
રસગ્રહયતિઃ સ્રક્સ્રા વસુશૈલયતિસ્તથા

સ્યાન્મણિગુણનિકરો માલિની નનમા યયૌ ।
વસુસ્વરયતિઃ સ્યાચ્ચ નજૌ ભજ્રાઃ પ્રભદ્રકમ્

એલા સયૌ નનૌ યઃસ્યાચ્ચિત્રલેખાસ્વરાષ્ટકૈઃ ।
મરૌ મયૌ યશ્ચ ભવેદુક્તેયમતિ શર્કરી

સ્વરાત્ખં વૃષભગજજૃમ્ભિતં ભ્રનના નગૌ ।
નજભજરા વાણિની ગઃ પિઙ્ગલેનાષ્ટિરીરિતા

રસરુદ્રૈઃ શિખરિણી યમૌ નસભલા ગુરુઃ ।
વસુગ્રયતિઃ પૃથ્વી જસૌ જસયલા ગુરુઃ

દશસ્વરૈર્વંશપત્રપતિતં ભ્રૌન્નભા લગૌ ।
ષડ્વેદાશ્વૈશ્ચ હરિણી નસમા રસલા ગુરુઃ

મન્દાક્રાન્તબ્ધિષડ્નગૈર્મભનાસ્તતગા ગુરુઃ ।
નર્દટકં નજભજા જલૌ ગો યતિરેવ ચ

સપ્તર્ત્વબ્ધિઃ કોકિલકમત્યષ્ટિઃ સ્યાચ્ચ પૂર્વવત્ ।
ભૂતર્ત્વશ્વૈઃ કુસુમિતલતા મ્તૌ ન્યૌ યયૌ ધૃતિઃ

રસર્ત્વશ્વૈર્યમૌ ન્સૌ રૌ મેઘવિસ્ફૂર્જિતા રગૌ ।
શાર્દૂલવિક્રીડિતં મઃ સૂર્યશ્વૈઃ સજ્સતાસ્તગૌ

છન્દો હ્યતિધૃતિઃ પ્રોક્તમત ઊર્ધ્વં કૃતિર્ભવેત્ ।
સપ્તાશ્વર્તુઃ સુવદના ભ્રૌ મનૌ યભલા ગુરુઃ

વૃત્તં રજૌ રજૌ પાદે રજૌ ગો લઃ કૃતિર્ભવેત્ ।
ત્રિસપ્તકૈઃ સ્નગ્ધરા સ્યાત્પ્રકૃતિર્મ્નભનૈસ્ત્રિયૈઃ

દિગર્કૈર્ભદ્રકં ભ્રૌ ન્રૌ નરના ગો યથાકૃતિઃ ।
નજૌ ભશ્વાશ્વલલિતં જભૌ જભલગા ભવેત્

મત્તાક્રીડઞ્ચાષ્ટબાણદશકૈર્મૌ તનૌ નનૌ ।
નલૌ ગુરુશ્ચ વિકૃતિશ્છિન્ના સંકૃતિરુચ્યતે

પઞ્ચાશ્વાર્કૈર્ભતૌ તન્વી નસભા ભનયા ગણાઃ ।
ક્રૌઞ્ચપદા બાણશરવસુશૈલૈર્ભમૌ સભૌ

નૌ નૌ ગો ઽતિકૃતિઃ પ્રોક્તા ચ્છન્દો હ્યુત્કૃતિરુચ્યતે ।
વસ્વીશાશ્વૈર્મમતનૈઃ સ્યાદ્ભુજઙ્ગવિજૃમ્ભિતમ્

નનરસૈર્લગયુક્તૈશ્ચ અપવાહાખ્યકં યતિઃ ।
ગુહૈઃ ષડ્ભી રસૈર્બાણૈર્મોનાઃ ષટ્સગગા ગણાઃ

ચણ્ડવૃત્તિપ્રપાતો ઽસૌ દણ્ડકો નૌ તતો ઽગરઃ ।
રફેવૃદ્ધાન્તકાદસ્ય વ્યાલજીમૂતકાદયઃ