ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.197

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે ષણ્ણવત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 197
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
ગારુડં સંપ્રવક્ષ્યામિ ગરુડેન હ્યુદીરિતમ્ ।
કશ્યપાય સુમિત્રેણ વિષહૃદ્યેન ગારુડઃ

પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવચ ।
ક્ષિત્યાદિષ્વેવ વર્ગાશ્ચ હ્યેતે વૈ મણ્ડલાધિપાઃ

પઞ્ચતત્ત્વે સ્થિતા દેવાઃ પ્રાપ્યન્તે વિષ્ણુસેવકૈઃ ।
દીર્ઘસ્વરવિભિન્નાશ્ચ નપુંસકવિવર્જિતાઃ

સષડઙ્ગઃ શિવઃ પ્રોક્તો હૃચ્છિરશ્ચ શિખા ક્રમાત્ ।
કવચં નેત્રમસ્ત્રં સ્યાન્ન્યાસઃ સ્વસ્થલસંસ્થિતિઃ

સર્વસિદ્ધિપ્રદસ્યાન્તે કાલવહ્નિર ધો ઽનિલઃ ।
ષષ્ઠસ્વરસમાયુક્તમર્ધેન્દુસંયુતં પરમ્

પરાપરવિભિન્નાશ્ચ શિવસ્યોર્ધ્વાધ ઈરિતાઃ ।
રેફેણાઙ્ગેષુ સર્વત્ર ન્યાસં કુર્યાદ્યથાવિધિ

હૃદિ પાણિતલે દેહે કર્ણે નેત્રે કરોતિ ચ ।
જપાત્તુ સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાચ્ચતુર્વક્ત્રસમાયુતામ્

ચતુરશ્રાં સુવિસ્તારં પીતવર્ણાન્તુ ચિન્તયેત્ ।
પૃથિવીં ચેન્દ્રદેવત્યાં મધ્યે વરુણમણ્ડલમ્

મધ્યે પદ્મં તથાયુક્તમર્ધચન્દ્રં સુશીતલમ્ ।
ઇન્દ્રનીલદ્યુતિં સૌમ્યમથવાગ્નેયમણ્ડલમ્

ત્રિકોણં સ્વસ્થિકૈર્યુક્તં જ્વાલામા લાનલં સ્મરેત્ ।
ભિન્નાઞ્જનનિભાકારં સ્વવૃત્તં બિન્દુભૂષિતમ્

ક્ષીરોર્મિસદૃશાકારં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્ ।
પ્લાવયન્તં જગત્સર્વં વ્યોમામૃતમનુંસ્મરેત્

વાસુકિઃ શઙ્ખપાલશ્ચ સ્થિતૌ પાર્થિવમણ્ડલે ।
કર્કોટઃ પદ્મનાભશ્ચ વારુણે તૌ વ્યવસ્થિતૌ

આગ્નેયે ચાપિ કુલિકસ્તક્ષશ્ચૈવ મહાબ્જકૌ ।
વાયુમણ્ડલસંસ્થૌ ચ પઞ્ચ ભૂતાનિ વિન્યસેત્

અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તમનુલોમવિલોમતઃ ।
પર્વસન્ધિષુ ચ ન્યસ્યા જયા ચ વિજયા તથા

આસ્યાદિસ્વપુરસ્થાને ન્યસ્યાચ્છિવપડઙ્ગકમ્ ।
કનિષ્ઠાદૌ હૃદાદૌ ચ શિખાયાં કરયોર્ન્યસેત્

વ્યાપકન્તુ તત્વપૂર્વં ક્રમાદઙ્ગુલિપર્વસુ ।
ભૂતાનાઞ્ચ પુનર્ન્યાસઃ શિવાઙ્ગાનિ તથૈવ ચ

પ્રણવાદિનમશ્ચાન્તે નામ્નૈવ ચ સમન્વિતઃ ।
સર્વમન્ત્રેષુ કથિતો વિધિઃ સ્થાપનપૂજને

આદ્યાક્ષરં તન્નામ્નશ્ચ મન્ત્રો ઽયં પરિકીર્તિતઃ ।
અષ્ટાનાં નાગજાતીનાં મન્ત્રઃ સાન્નિધ્યકારકઃ

ઓં સ્વાહા ક્રમશશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતપુરોગતમ્ ।
એષ સાક્ષાદ્ભવેત્તાર્ક્ષ્યઃ સર્વકર્મપ્રસાધકઃ

કરન્યાસં સ્વરૈઃ કૃત્વા શરીરે તુ પુનર્ન્યસેત્ ।
જ્વલન્તં ચિન્તયેત્પ્રાણમાત્મસંશુદ્ધિકારકમ્

બીજન્તુ ચિન્તયેત્પશ્ચાદ્વર્ષાન્તમમૃતાત્મકમ્ ।
એવઞ્ચાપ્યાયનં કૃત્વા મૂર્ધ્નિ સઞ્ચિન્ત્ય ચાત્મનઃ

પૃથિવીં પાદયોર્દદ્યાત્તપ્તકાઞ્ચનસપ્રભામ્ ।
અશેષભુવનાકીર્ણાં લોકપાલસમન્વિતામ્

એતાં ભગવતીં પૃથ્વીં સ્વદેહે વિન્યસેદ્ બુધઃ ।
શ્યામવર્ણમયં ધ્યાયેત્પૃથિવીદ્વિગુણં ભવેત્

જ્વાલામાલાકુલં દીપ્તમાબ્રહ્મભુવનાન્તકમ્ ।
નાભિગ્રીવાન્તરે ન્યસ્ય ત્રિકોણં મણ્ડલં રવેઃ

ભિન્નાઞ્જનનિભાકારં નિખિલં વ્યાપ્ય સંસ્થિતમ્ ।
આત્મમૂર્તિસ્થિતં ધ્યાયેદ્વાયવ્યં તીક્ષ્ણમણ્ડલમ્

સિખોપરિ સ્થિતં દિવ્યં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્ ।
અપ્રમાણમહાવ્યોમવ્યાપકં ચામૃતોપમમ્

ભૂતન્યાસં પુરા કૃત્વા નાગાનાઞ્ચ યથાક્રમમ્ ।
લકારાન્તા બિન્દુયુતા મન્ત્રા ભૂતક્રમેણ તુ

શિવબીજં તતો દદ્યાત્તતો ધ્યાયેચ્ચ મણ્ડલમ્ ।
યોયસ્ય ક્રમાખ્યાતો મણ્ડલસ્ય વિચક્ષણઃ ।
તસ્ય તચ્ચિન્તયેદ્વર્ણં કર્મકાલે વિધાનવિત્

પાદપક્ષૈસ્તથા ચઞ્ચત્કૃષ્ણનાગૈર્વિભૂષિતમ્ ।
તાર્ક્ષ્યં ધ્યાયેત્તતો નિત્યં વિષે સ્થાવરજઙ્ગમે

ગ્રહભૂતપિશાચે ચ ડાકિનીયક્ષરાક્ષસે ।
નાગૈર્વિવેષ્ટિતં કૃત્વા સ્વદેહે વિન્યસેચ્છિવમ્

દ્વિધા ન્યાસઃ સમાખ્યાતો નાગાનાં ચૈવ ભૂતયોઃ ।
એવં ધ્યાત્વા કર્મ કુર્યાદાત્મતત્ત્વાદિકં ક્રમાત્

ત્રિતત્ત્વં પ્રથમ્ દત્ત્વા સિવતત્ત્વં તતઃ પરમ્ ।
યથા દેહે તથા દેવે અઙ્ગુલીનાં ચ પર્વસુ

દેહે ન્યાસં પુરા કૃત્વા હ્યનુલોમવિલોમતઃ ।
કન્દં નાલં તથા પદ્મં ધર્મં જ્ઞાનાદિમેવ ચ

દ્વિતીયસ્વરસમ્ભિન્નં વર્ગાન્તેન તુ પૂજયેત્ ।
શૌમિતિ કર્ણિકામધ્યે મૂર્ધ્નિ રેફેણ સંયુતમ્

અકચટતપયશા વર્ગાઃ પૂર્વાદિકે ન્યસેત્ ।
પત્રાન્તકેસરાન્તે તુ દ્વૌ દ્વૌ પૂર્વાદિકૌ તથા

કેશરે તુ સ્વરાન્ન્યસ્યાદીશાન્તાન્ષોડશાર્ચયેત્ ।
વામાદ્યાઃ શક્તયઃ પ્રોક્તાસ્ત્રિતત્ત્વન્તુ તતો ન્યસેત્

આવાહયેત્તતો મર્ધ્નિ શિવમઙ્ગં તતઃ પરમ્ ।
કર્ણિકાયાં ન્યસેદ્દેવં સાંગં તત્ર પુરઃ સરમ્

પૃતિવી પશ્ચિમે પત્રે આપશ્ચોત્તરસંસ્થિતાઃ ।
તેજસ્તુ દક્ષિણે પત્રે વાયું પૂર્વેણ પૂજયેત્

સ્વબીજં મૂર્તિરૂપન્તુ પ્રાગુક્તં પારકલ્પયેત્ ।
યં વાયુમૂલં નૈરૃત્યે રેફસ્ત્વનલસંસ્થિતઃ

વં ચ ત્વીશે સદા પૂજ્ય ઓં હૃદિસ્થઞ્ચ પૂજયેત્ ।
તન્માત્રાન્ભૂતમાત્રાંસ્તાન્બહિરેવ પ્રપૂજયેત્

શિવાઙ્ગાનિ તતઃ પશ્ચાદ્ધ્યાત્વા સંપૂજયેત્તતઃ ।
આગ્નેય્યાં હૃદયં પૂજ્ય શિર ઈશાનગોચરે

નૈરૃત્યે તુ શિખાં દદ્યાદ્વાયવ્યાં કવચં ન્યસેત્ ।
અસ્ત્રન્તુ બાહ્યતો દદ્યાન્નેત્રમુત્તરસંસ્થિતમ્

પત્રાગ્રે કર્ણિકગ્રે તુ બીજાનિ પરિપૂજયેત્ ।
અનન્તાદિકુલીરાન્તા અષ્ટૌ નાગાઃ ક્રમાત્સ્થિતાઃ

પૂર્વાદિકક્રમેણૈવ ત્વીશપર્યન્તમેવ ચ ।
પૂજયેચ્ચ સદા મન્ત્રી વિધાનેન પૃથક્પૃથક્

હૃદિ પદ્મે વિધાનેન શિલાદૌ દત્તમણ્ડલે ।
એતત્કાર્યં સમુદ્દિષ્ટં નિત્યનૈમિત્તિકે ઽપિ ચ

આત્માનં ચિન્તયેન્નિત્યં કામરૂપં મનોહરમ્ ।
પ્લાવયન્તં જગત્સર્વં સૃષ્ટિસંહારકારકમ્

જ્વાલામાલાભિરુદ્દીપ્તં આબ્રહ્મભુવનાન્તકમ્ ।
દશબાહું ચતુર્વક્ત્રં પિઙ્ગાક્ષં શૂલપાણિનમ્

દંષ્ટ્રાકરાલમત્યુગ્રં ત્રિનેત્રં શશિશેખરમ્ ।
ભૈરવન્તુ સ્મરેત્સિદ્ધ્યૈ ગરુડં સર્વકર્મસુ

નાગાનાં નાશનાર્થાય ગરુડં ભીમભીષણમ્ ।
પાદૌ પાતાલં સંસ્થૌ ચ દિશઃ પક્ષાસ્તુ સંશ્રિતાઃ

સપ્ત સ્વર્ગા ઉરસિ ચ બ્રહ્માણ્ડં કણ્ઠમાશ્રિતમ્ ।
પૂર્વાદીશાનપર્યન્તં શિરસ્તસ્ય વિચિન્તયેત્

સદાશિવશિખાન્તસ્થં શક્તિત્રિતયમેવ ચ ।
પરાત્પરં શિવં સાક્ષાત્તાર્ક્ષ્યં ભુવનનાયકમ્

ત્રિનેત્રમુગ્રરૂપઞ્ચ વિષનાગક્ષયઙ્કરમ્ ।
ગ્રસનં ભીમવક્ત્રં ચ ગરુડં મન્ત્રવિગ્રહમ્

કાલાગ્નિમિવ દીપ્તં ચ ચિન્તયેત્સર્વકર્મસુ ।
એવં ન્યાસવિધિં કૃત્વા યદ્યન્મનસિ ચિન્તયેત્

તત્તદેવ ભવેત્સાધ્યં નરો વૈ ગરુડાયતે ।
પ્રેતા ભૂતાસ્તથા યક્ષા નાગા ગન્ધર્વરાક્ષસાઃ ।
દર્શનાત્તસ્ય નશ્યન્તિ જ્વરાશ્ચાતુર્થિકાદયઃ

ધન્વન્તરિરુવાચ ।
એવં સ ગરુડં પ્રોચે ગરુડઃ કશ્યપાય ચ ।
મહેશ્વરો યથા ગૌરીં પ્રાહ વિદ્યાં તથા શૃણુ