ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.177

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કેશોત્પત્ત્યાદિવર્ણનં નામ ષટ્સપ્તત્યુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 177
હરિરુવાચ ।
સોભાઞ્જનપત્રરસં મધુયુક્તં હિ ચક્ષુષોઃ ।
ભ (ચ) રણાદ્રોગહરણં ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

અશીતિતિલપુષ્પાણિ જાત્યાશ્ચ કુસુમાપિ ચ ।
ઉષાનિમ્બામલાશુણ્ઠીપિપ્પલીતણ્ડુલીયકમ્

છાયાસુષ્કાં વટીં કુર્યાત્પિષ્ટ્વા તણ્ડુલવારિણા ।
મધુના સહસા ચાક્ષ્ણોરઞ્જનાત્તિમિરાદિનુત્

બિભીતકાસ્થિમજ્જા તુ શઙ્ખનાભિર્મનઃ શિલા ।
નિમ્બપત્રમરીચા નિ અજામૂત્રેણ પેષયેત્

પુષ્પં રાત્ર્યન્ધતાં હન્તિ તિમિરં પટલં તથા ।
ચતુર્ભાગાનિ શઙ્ખસ્ય તદર્ધેન મનઃ શિલા

સૈન્ધવં ચ તદર્ધેનત્વેતત્પિષ્ટ્વાદકેન તુ ।
છાયાશુષ્કાં તુ વટિકાં કૃત્વા નયનમઞ્જયેત્

તિમિરં પટલં હન્તિ પિચિટં ચ મહૌષધમ્ ।
ત્રિકટુ ત્રિફલાં ચૈવ કરં જસ્ય ફલાનિ ચ

સૈન્ધવં રજનીદ્વે વ ભૃઙ્ગરાજરસેન હિ ।
પિષ્ટ્વા તદઞ્જનાદેવ તિમિરાદિવિનાશનમ્

આટરૂષકમૂલં તુ કાઞ્જિકાપિષ્ટમેવ તુ ।
તેનાક્ષિબૂમિલેપાચ્ચ ચક્ષુઃ શૂલં વિનશ્યતિ

સતક્રં બદરીમૂલં પીતં વાક્ષિવ્યથાં હરેત્ ।
સૈન્ધંવં કટુતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્

ક્ષીરકાઞ્જિકસંઘૃષ્ટં તામ્રપાત્રે તુ તેન ચ ।
અઞ્જનાત્પિઞ્જટસ્યૈવ નાશો ભવતિ શઙ્કર

ઓં દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ઓં ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ ।
આદ્યા હિ વશામાયાન્તિ મન્ત્રેણાનેન ચાઞ્જનાત્

બિલ્વકનીલિકામૂલં પિષ્ટમભ્યઞ્જનેન ચ ।
અનેનાઞ્જિતમાત્રેણ નશ્યન્તિ તિમિરાણિ હિ

કટુકં (પિપ્પલી) તગરં ચૈવ હરિદ્રામલકં વચા ।
ખદિરપિષ્ટવાત્તશ્ચ અઞ્જનાન્નેત્રરોગનુત્

નીરપૂર્ણમુખો ધૌતિ બૃહન્માનેન યો ઽક્ષિણી ।
પ્રભાતે નેત્રરોગૈશ્ચ નિત્યં સર્વૈઃ પ્રમુચ્યતે

શુક્લૈરણ્ડસ્ય મૂલેન પત્રેણાપિ પ્રસાધિતમ્ ।
છગદગ્ધસેકમૌષ્ણ્યાચ્ચક્ષુષોર્વાતશલનત્

ચન્દનં સૈન્ધવં વૃદ્ધપાલાશશ્ચ હરીતકી ।
પટલં કુસુમં નીલી ચ (વ) ક્રિકાં હરતે ઽઞ્જનમ્

ગુઞ્જામૂલં છાગમૂત્રે ઘૃષ્ટં તિમિરનુચ્ચ તત્ રૌપ્યતામ્રસુવર્ણાનાં હસ્તઘૃષ્ટશલાકયા

ઘૃષ્ટમુદ્વર્તનં રુદ્ર કામલાવ્યાધિનાશનમ્ ।
ઘોષાફલમપાઘ્રાતં પીતકામલનાશનમ્

દૂર્વાદાડિમપુષ્પં તુ અલક્તકહરીતકી ।
નાસાર્શવાતરક્તનુન્નસ્યાદ્વૈ સ્વરસેન હિ

આપિષ્ટ્વા જાઙ્ગલી મૂ (તૂ) લં તદ્રસેન વૃષધ્વજ ।
નસ્યાદારાદ્વિનશ્યેત નાશાર્શો નીલલોહિત

ગવ્યં ઘૃતં સર્જરસં રુદ્ર ધન્યાકસૈન્ધવમ્ ।
ધુત્તૂરકં ગૈરિકં ચ એતૈઃ સાધિતસિક્થકમ્

સતૈલં વ્રણનુત્સ્યાચ્ચ સ્ફુટિતોદ્ધટિતાધરે ।
જાતીપત્રં ચ ચર્વિત્વા વિધૃતં મુખરોગનુત્

ભક્ષાત્કેસરબીજસ્ય દન્તાઃ સ્યુશ્ચલિતાઃસ્થિરાઃ ।
મુષ્ટકં કુષ્ઠમેલા ચ યષ્ટિકં મધુવાલકમ્

ધન્યાકમેતદદનાન્મુખદુર્ગન્ધનુદ્ધર ।
કષાયં કટુકં વાપિ તિક્તશાકસ્ય ભક્ષણાત્

તલયુક્તસ્ય નિત્યં સ્યાન્મુખદુર્ગન્ધતાક્ષયઃ ।
દન્તવ્રણાનિ સર્વાણિ ક્ષયં ગચ્છન્ત્યનેન તુ

કાઞ્જિકસ્ય સતૈલસ્ય ગણ્ડૂષકવલાસ્થિતિઃ ।
તામ્બૂલચૂર્ણદગ્ધસ્ય મુખસ્ય વ્યાધિનુચ્છિવ !

પરિત્યક્તશ્લેષ્મણશ્ચ શુણ્ઠીચર્વણતો યથા ।
માતુલુઙ્ગદલાન્યેલા યષ્ટી મધુ ચ પિપ્પલી

જાતીપત્રમથૈષાં ચ ચૂર્ણં લીઢ્વા તથા કૃતમ્ ।
શેફાલિકજટાયાશ્ચ ચર્વણં ગલશુણ્ઠિનુત્

નાસાશિરારક્તકર્ષાન્નશ્યેચ્છંશકર જિહ્વિકા ।
રસઃ શિરીષબીજાનાં હરિદ્રાયાશ્ચતુર્ગુણઃ

તેન પક્વેન ભૂતેશ નસ્યં મસ્તકરોગનુત્ ।
ગલરોગા વિનશ્યન્તિ નસ્યમાત્રેણ તત્ક્ષણાત્

દન્તકીટવિનાશઃ મ્યાદ્ગુઞ્જામૂલસ્ય ચર્વણાત્ ।
કાકજઙ્ઘાસ્નુહીનીલીકવાયો મધુમોજિતઃ

દન્તાક્રાન્તાન્દન્તજાંશ્ચ કૃમીન્નાશયતે શિવ ।
ઘતં કર્કટપાદેન દુગ્ધોન્મિશ્રેણ સાધિતમ્

તેન ચામ્યઙ્ગિતાદન્તાઃ કુર્યુઃ કટકટાન્ન હિ ।
લિપ્ત્વા કર્કટપાદેન કેવલેનાથવાશિવ

ત્રિસપ્તાહં વાઃ પિષ્ટાનિ જ્યોતિષ્મત્યાઃ ફલાનિ હિ ।
શુક્લાભયામજ્જલેપાદ્દન્તસ્યાઙ્કકલઙ્કનુત્

લોધ્રકુઙ્કુમમઞ્જિષ્ઠાલોહકા લેયકાનિ ચ ।
યવતણ્ડુલમેતૈશ્ચ યષ્ટી મધુસમન્વિતૈઃ

વારિપિષ્ટૈર્વક્ત્રલેપઃ સ્ત્રીણાં શોભનવક્ત્રકૃત્ ।
દ્વિભાગં છાગદુગ્ધેન તૈલપ્રસ્થં તુ સાધિતમ્

રક્તવન્દનમઞ્જિષ્ઠાલક્ષાણાં કર્ષકેણ વા ।
યષ્ટીમધુકુઙ્કુમાભ્યાં સપ્તાહાન્મુખકાન્તિકૃત્

શુણ્ઠીપિપ્પલિચૂર્ણં તુ ગુડૂચી કણ્ટકારિકા ।
એભિશ્ચ ક્વથિતં વારિ પીતં ચાગ્નિં કરોતિ વૈ

વાતશૂલક્ષયં ચૈવ કગેતિ પ્રથમેશ્વર ।
કરઞ્જપર્પટોશીરં બહતી કટુરોહિણી

ગોક્ષુરં ક્વથિતં ત્વભિર્વારિ પીતં શ્રમાપહન્ ।
દાહં પિત્તં જ્વરં શોષં મૂર્છાં ચૈવ ક્ષયં નયેત્

મધ્વાજ્યપિપ્પલીચૂર્ણં ક્વથિતં ક્ષીરસંયુતમ્ ।
પીતં હૃદ્રોગકાસસ્ય વિષમજ્વરનુદ્ભવેત્

ક્વાથૌપધીનાં સર્વાસાં કર્ષાર્ધં ગ્રાહ્યમેવ ચ ।
વયો ઽનુરૂયતો જ્ઞેયો વિશેષો વૃષભધ્વજ

દુગ્ધં પીતં તુ સંયુક્તં ગોપુરીષરસેન ચ ।
વિષમજ્વરનુત્સ્યાચ્ચ કાકજન્ધારસસ્તથા

મશુણ્ઠિ ક્વથિતં ક્ષીગ્મજાયા જ્વરનુદ્ભવેત્ ।
યષ્ટીમધુકમુસ્તં ચ સૈન્ધવં બૃહતીફલમ્

એતૈર્નસ્વપ્રિદાનાચ્ચ નિદ્રા સ્યાત્પુરુપસ્ય ચ ।
મરીચપ્રધ્વશ્વલાલાનસ્યાન્નિદ્રા ભવેચ્છિવ

મૂલં તુ કાકજઙ્ઘાયા નિદ્રાકૃત્સ્યાચ્છિરસ્થિતમ્ ।
સિદ્ધં તૈલં કાઞ્જિકેન તથા સર્જરસેન ચ

શીતોદકસમાયુક્તં લેપાત્સન્તાપનાશનમ્ ।
શોણિતજ્વરદાહેભ્યો જાતસન્તાપનુત્તથા

શૃકશૈવાલમન્થશ્ચ શુણ્ઠીપાપાણભેદકમ્ ।
શૌવાઞ્જનં ગોક્ષુરં વા વરુણચ્છન્નમેવ ચ

સૌભાઞ્જનસ્ય મૂલં ચ એતૈઃ ક્વથિતવારિ ચ ।
દત્ત્વા હિઙ્ગુયવક્ષારં પીતં વાતવિનાશનમ્

પિપ્પલી પિપ્પલીમૂલં તથા ભલ્લાતકં શિવ ।
વાર્યેતૈઃ ક્વથિતં પીતં વરશૂલાપહારકૃત્

અશ્વગન્ધામૂલકાભ્યાં સિદ્ધા વલ્મીકમૃત્તિકા ।
એતયા મર્દનાદ્રુદ્ર ઊરુસ્તમ્ભઃ પ્રશામ્યતિ

બૃહતીકસ્ય વૈ મૂલં સંપિષ્ટમુદકેન ચ ।
પીતં સંઘાતવાતસ્ય વિપાટનકૃદેવ ચ

પીતં તક્રેણ મૂલં ચ આર્દ્રસ્ય તગરસ્ય ચ ।
હરેત્ ઝિઞ્જિનીવાતં?વૈ વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા

અસ્થિસંહારમેકેન ભક્તેન સહ વાદિતમ્ ।
પતિં માંસરસેનાપિ વાતનુચ્ચાસ્થિભઙ્ગનુત્

ઘૃતલિપ્તં સશુષ્કં ચ છાગીક્ષીરેણ સંયુતમ્ ।
તલ્લોપાત્પાદયાર્નંશ્યેત્સક્ષેપ્યે ચાત્ર સંશયઃ

મધ્વાજ્યસૈન્ધવં સિક્થં ગુડકૈરિકગુગ્ગુલૈઃ ।
સસર્જરસસ્ફુટિતઃ ક્લોમશુદ્ધિશ્ચ લેપનાત્

કટુતૈલેન લિપ્તો વૈ વિધૂમાગ્નૌ પ્રતાપિતઃ ।
મૃત્તિકારખાદિતઃ પાદઃ સમઃ સ્યાદ્વૃષભધ્વજ

સર્જરસાઃ સિક્થકં ચ જીરકં ચ હરીતકી ।
ઉત્સાધિતઘૃતાભ્યઙ્ગો હ્યગ્નિદગ્ધવ્યથાપનુત્

તિલતૈલં ચાગ્નિદગ્ધં યવભસ્મસમન્વિતમ્ ।
અગ્નિદગ્ધવ્રણં નશ્યેદ્બ્રહુશઃ કૃતલેપતઃ

નવનીતં માહિષં ચ દગ્ધપિષ્ટતિલાનિ ચ ।
સભલ્લાકં વ્રણં નશ્યેદ્ધૃચ્છૂલં નસ્યલેપનાત્

કર્પૂરગવ્યસર્પિર્ભ્યાં પ્રહારઃ પૂરિતો હર ।
શસ્ત્રોદ્ભવઃ સબદ્ધશ્ચ શુક્લવર્ણેન શઙ્કર ! ।
પાકં ચ વેદનાં ચૈવ સંસ્પૃશેદ્વૃષભધ્વજ

આમ્ર (તસ્ય) મૂલરસેનૈવ શસ્ત્રઘાતઃ પ્રપૂરિતઃ ।
ઢૌકતે શસ્ત્રઘાતાભ્યાં નિર્વ્રણો ઘૃપૂરિતઃ

શરપુઙ્ખા લજ્જાલુકા પાઠા ચૈષાં તુ મૂલકમ્ ।
જલપિષ્ટં તસ્ય લેપાચ્છસ્ત્રઘાતઃ પ્રશામ્યતિ

મૂલં ચ કાકજઙ્ઘાયાસ્ત્રિરાત્રેણૈવ શોષિતઃ ।
પાકપૂતિં વેદનાં ચ હન્તિ વૈ રોહિતો વ્રણે

સજલં તિલતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ ।
તત્સેકદાનાન્નશ્યેચ્ચ પ્રહારોદ્ભવવેદના

અભયાં સૈન્ધવં શુણ્ઠીમેતત્પિષ્ટ્વોદકેન તુ ।
ભક્ષયિત્વા હ્યજીર્ણસ્ય નાશો ભવતિ શઙ્કર !

કટિબદ્ધં નિમ્બમૂલમક્ષિસૂલહરં ભવેત્ ।
શણમૂલં સતામ્બૂલં દગ્ધમિન્દ્રિયકસ્ય (લ્પ) હૃત્

અન્નસ્વિન્નહરિદ્રા ચ શ્વેતસર્ષપમૂલકમ્ ।
બીજાનિ માતુલુઙ્ગસ્ય એષામુદ્વર્તનં સમમ્ ।
સપ્તરાત્રપ્રયોગેણ શુભદેહકરં ભવેત્

શ્વેતાપરાજિતાપત્રં નિમ્બપત્રરસેન તુ ।
નસ્યદાનાડ્ડાકિનીનાં માતૄણાં બ્રહ્મરક્ષસામ્ ।
મોક્ષઃ સ્યાન્મધુસારેણ નસ્યાચ્ચ વૃષભધ્વજ

મૂલં શ્વેતજયન્ત્યાશ્ચ પુષ્યર્ક્ષે તુ સમાહૃતમ્ ।
શ્વેતાપરાજિતાર્કસ્ય ચિત્રકસ્ય ચ મૂલકમ્ ।
કૃત્વા તુ વટિકાં નારી તિલકેન વશી ભવેત્

પિપ્પલીલોહચૂર્ણં તુ શુણ્ઠીશ્ચામલકાનિ ચ ।
સમાનિ રુદ્ર જાનીયાત્સૈન્ધવં મધુશર્કરા

ઉદુમ્બરપ્રમાણેન સપ્તાહં ભક્ષણાત્સમમ્ ।
પુમાંશ્ચ બલવાન્સ સ્યાજ્જીવેદ્વર્ષશતદ્વયમ્ ।
ઓં ઠ ઠ ઠ ઇતિ સર્વવશ્યપ્રયોગેષુ પ્રયુક્તઃ સર્વકામકૃત્

સંગૃહ્ય વિદ્વાન્કાકસ્ય નિલયં પ્રદહેચ્ચ તત્ ।
ચિતાગ્નૌ ભસ્મ તચ્છત્રોર્દત્તં શિરસિ શઙ્કર

તમુચ્ચાટયતે રુદ્ર શૃણુ તદ્યોગમુત્તમમ્ ।
નિઃ ક્ષિપ્તં ચ પુરીષં વૈ વનમૂષિકચર્મણિ

કટિતન્તુનિબદ્ધં વૈ કુર્યાન્મલનિરોધનમ્ ।
કૃષ્ણકાકસ્ય રક્તેન યસ્ય નામ પ્રલિપ્ય ચ

ચ્યુતદલે મધ્યમધ્યે તતો નિઃ ક્ષિપ્યતે હર ! ।
સ ખાદ્યતે કાકવૃન્દૈર્નારી પુરુષ એવ ચ

શર્કરામધ્વજાક્ષીરં તિલગોક્ષુરકં સમમ્ ।
સ શત્રું નાશયેદ્રુદ્ર ! ઉચ્ચાટિતમિદં હર !

ઉલૂકકૃષ્ણકાકસ્ય બિલ્વસ્યાથ સમિચ્છતમ્ ।
રુધિરેણ સમાયુક્તં યયોર્નામ્ના તુ હૂયતે ।
તયોર્મધ્યે મહાવૈરં ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

ભાવિતં ઋક્ષદુગ્ધેન મત્સ્યસ્ય રોહિતસ્ય ચ ।
માંસં તત્સાધિતં તૈલં તદભ્યઙ્ગાચ્ચ રોગનુત્ ।
ચન્દનોદકનસ્યાત્તુ રોમોત્થાનં ભવેત્પુનઃ

હસ્તે લાઙ્ગલિકાકન્દં ગૃહીતં તેન લેપિતમ્ ।
શરીરં યેન સ પુમાન્વૃદ્ધેર્દર્પં વ્યપોહતિ

મયૂરરુધિરેણૈવ જીવં સંહરતે શિવ ।
જ્વલતાં તુ ભુજઙ્ગાનાં બિલસ્થાનામપીશ્વર

દેહશ્ચિતાગ્નૌ દગ્ધશ્ચ સર્પસ્યાજગરસ્ય હિ ।
તદ્ભસ્મ સંમુખે ક્ષિપ્તં શત્રણાં ભઙ્ગકૃદ્ભવેત્

મન્ત્રેણાનેન તત્ક્ષિપ્તં મહાભઙ્ગકરં રિપોઃ ।
ઓં ઠ ઠ ઠ ચાહીહિચાહીહિ સ્વાહા ।
ઓં ઉદરં પાહિહિ પાહિહિસ્વાહા

સુદર્શનાયા મલં તુ પુષ્યર્ક્ષે તુ સમાહૃતમ્ ।
નિઃ ક્ષિપ્તં ગૃહમધ્યે તુ ભુજઙ્ગા વર્જયન્તિ તત્

અર્કમૂલેન રવિણા અર્કાગ્નિજ્વલિતા શિવ ।
યુક્તા સિદ્ધાર્થતૈલેન વર્તિર્માર્ગાહિનાશિની

માર્જારપલલં વિષ્ઠા હરિતાલં ચ ભાવિતમ્ ।
છાગ મૂત્રેણ તલ્લિપ્તો મૂષિકો મૂષિકાન્હરેત્

મુક્તો હિ મન્દિરે રુદ્ર નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
વિફલાર્જુનપુષ્પાણિ ભલ્લાતકશિરીષકમ્

લાક્ષા સર્જરસશ્ચૈવ વિડઙ્ગશ્ચૈવ ગુગ્ગુલુઃ ।
એતૈર્ધૂપો મક્ષિકાણાં મશકાણાં વિનાશનઃ