ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.105

ઇતિ શ્રાગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે યાજ્ઞવલ્ક્યોક્તકર્મવિપાકનિરૂપણં નામ ચતુરુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 105
વિહિતસ્યાનનુષ્ઠાનાન્નિન્દિતસ્ય ચ સેવનાત્ ।
અનિગ્રહાચ્ચેન્દ્રિયાણાં નરઃ પતનમૃચ્છતિ

તસ્માદ્યત્નેન કર્તવ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ।
એવમસ્યાન્તરાત્મા ચ લોકશ્ચૈવ પ્રસદિતિ

લોકઃ પ્રસીદેદાત્મૈવં પ્રાયશ્ચિત્તૈરઘક્ષયઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તમકુર્વાણાઃ પશ્ચાત્તાપવિવર્જિતાઃ

નરકાન્યાન્તિ પાપા વૈ મહારૌરવરૌરવાન્ ।
તામિસ્ત્રં લોહશઙ્કું ચ પૂતિગન્ધસમાકુલમ્

હંસાભં લોહિતોદં ચ સઞ્જીવનનદીપથમ્ ।
મહાનિલયકાકોલમન્ધતામિસ્ત્રવાપનમ્

અવીચિં કુમ્ભીપાકં ચ યાન્તિ પાપા હ્યપુણ્યતઃ ।
બ્રહ્મહા મદ્યપઃ સ્તેયી સંયોગી ગુરુતલ્પગઃ

ગુરુનિન્દા વેદનિન્દા બ્રહ્મહત્યાસમે હ્યુભે ।
નિષિદ્ધભક્ષણં જિહ્મક્રિયાચરણમેવ ચ

રજસ્વલામુખાસ્વાદઃ સુરાપાનસમાનિ તુ ।
અશ્વરત્નાદિહરણં સુવર્ણસ્તેયસંમિતમ્

સખિભાર્યાકુમારીષુ સ્વયોનિષ્વન્ત્યજાસુ ચ ।
સગોત્રાસુ તથા સ્ત્રીષુ ગુરુતલ્પસમં સ્મૃતમ્

પિતુઃ સ્વસારં માતુશ્ચ માતુલાનીં સ્નુષામ પિ ।
માતુઃ સપત્નીં ભગિનીમાચાર્યતનયાં તથા

આચાર્યપત્નીં સ્વસુતાં ગચ્છંસ્તુ ગુરુતલ્પગઃ ।
છિત્ત્વા લિઙ્ગં વધસ્તસ્ય સકામાયાઃ સ્ત્રિયાસ્તથા

ગોવધો વ્રાત્યતાસ્તેયમૃણાનાં ચ પરિક્રિયા ।
અનાહિતાગ્નિતાપણ્યવિક્રયઃ પરિવેદનમ્

ભૃત્યાચાધ્યયનાદાનં ભૃતકાધ્યા પનન્તથા ।
પારદાર્યં પારિવિત્ત્યં વાર્ધુષ્યં લવણક્રિયા

સચ્છૂદ્રવિટ્ક્ષત્ત્રબન્ધોર્નિન્દિતાર્થોપજીવિતા ।
નાસ્તિક્યં વ્રતલોપશ્ચ શૂલ્યં ગોશ્વેવ વિક્રયઃ

પિતૃમાતૃસુહૃત્ત્યાગસ્તડાગારામવિક્રયઃ ।
કન્યાયાદૂષણ ચૈવ પરિવિન્દકયાજનમ્

કન્યાપ્રદાનં તસ્યૈવ કૌટિલ્યં વ્રતલોપનમ્ ।
આત્મનોર્ઽથે ક્રિયારમ્ભો મદ્યપસ્ત્રીનિષેવણમ્

સ્વાધ્યાયાગ્નિસુતત્યાગો બાન્ધવત્યાગ એવ ચ ।
અસચ્છાસ્ત્રાભિગમનં ભાર્યાત્મપરિવિ ક્રયઃ

ઉપપાપાનિ ચોક્તાનિ પ્રાયશ્ચિત્તં નિબોધત ।
શિરઃ કપાલધ્વજવાન્ ભિક્ષાશી કર્મ વેદયન્

બ્રહ્મહા દ્વાદશ સમા મિતભુક્ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
લોમભ્યઃ સ્વાહેતિ ચ વા લોમપ્રભૃતિ વૈ તનુમ્

મજ્જાન્તાં જુહુયાદ્વાપિ સ્વસ્વમન્ત્રૈર્યથાક્રમમ્ ।
શુદ્ધિઃ સ્યાદ્બ્રાહ્મણત્રાણાત્કૃત્વૈવં શુદ્ધિરેવ ચ

નિરાતઙ્કં દ્વિજં ગાં ચ બ્રાહ્મણાર્થે હતો ઽપિ વા ।
અરણ્યે નિયતો જુપ્ત્વા ત્રિઃ કૃત્વો વેદસંહિતામ્

સરસ્વતીં વા સંસેવ્યં ધનં પાત્રે સમર્પયેત્ ।
યાગસ્થક્ષત્ત્રવિડ્ઘાત્ ચરેદ્બ્રહ્મહણો વ્રતમ્

ગર્ભહા વા યથાવર્ણં તથાત્રેયીનિષૂ (સૂ) દનમ્ ।
ચરેદ્બ્રતમહત્વાપિ ઘાતનાર્થમુપાગતઃ

દ્વિગુણં સવનસ્થે તુ બ્રાહ્મણે વ્રતમાચરેત્ ।
સુરામ્બુઘૃતગોમૂત્રં પીત્વા શુદ્ધિઃ સુરાપિણઃ

અગ્નિવર્ણં ઘૃતં વાપિ ચીરવાસ જટી ભવેત્ ।
વ્રતં બ્રહ્મહણઃ કુર્યાત્પુનઃ સંસ્કારમર્હતિ

રેતેવિણ્મૂત્રપાનાચ્ચ સુરાપા બ્રાહ્મણી તથા ।
પતિલોકપરિભ્રષ્ટા ગૃધ્રી સ્યાત્સૂકરી શુની

સ્વર્ણહારી દ્વિજો રાજ્ઞે દત્ત્વા તુ મુસલં તથા ।
કર્મણઃ ખ્યાપનં કૃત્વા હતસ્તેન ભવેચ્છુચિઃ

આત્મતુલ્યં સુવર્ણં વા દત્ત્વા શુદ્ધિમિયાદ્દ્વિજઃ ।
શયને સાર્ધમાયસ્યા યોષિતા નિભૃતં સ્વપેત્

ઉચ્છેદ્ય લિઙ્ગં વૃષણં નૈરૃત્યામુત્સૃજોદ્દિશિ ।
પ્રાજાપત્યં ચરેત્કૃચ્છ્રં સમા વા ગુરુતલ્પગઃ

ચાન્દ્રાયણં વા ત્રીન્માસનભ્યસેદ્વેદસંહિતામ્ ।
પઞ્ચગવ્યં પિબેદ્ગોઘ્નો માસમાસીત સંયતઃ

ગોષ્ઠેશયો ગો ઽનુગામી ગોપ્રદાનેન શુધ્યતિ ।
ઉપપાતકશુદ્ધિઃ સ્યાચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતેન ચ

પયસા વાપિ માસેન પરાકેણાપિ વા પુનઃ ।
ઋષભૈકં સહસ્રં ગા દદ્યાત્ક્ષત્ત્રવધે પુમાન્

બ્રહ્મહત્યાવ્રતં વાપિ વત્સરત્રિતયં ચરેત્ ।
વૈશ્યહાબ્દં ચ (બ્દાંશ્ચ) રેદેતદ્દદ્યાદ્વૈકશતં ગવામ્

ષણ્માસાચ્છૂદ્રહા ચૈતદ્દદ્યાદ્વા ધેનવો દશ ।
અપ્રદુષ્ટાં સ્ત્રિયં હત્વા શૂદ્રહત્યાવ્રતં ચરેત્

માર્જારગોધાનકુલપશુમણ્ડૂકઘાતનાત્ ।
પિબેત્ક્ષીરં ત્ર્યહં પાપી કૃચ્છ્રં વાપ્યધિકં ચરેત્

ગજે નીલાન્વૃષાન્પઞ્ચ શુકે વત્સં દ્વિહાયનમ્ ।
ખરાજમેષેષુ વૃષો દેયઃ ક્રૌઞ્ચે ત્રિહાયણઃ

વૃક્ષગુલ્મલતાવીરુચ્છેદને જપ્યમૃક્શતમ્ ।
અવકીર્ણો ભવેદ્ગત્ત્વા બ્રહ્મચારી ચ યોષિતમ્

ગર્દભં પશુમાલભ્ય નૈરૃતં ચ વિશુધ્યતિ ।
મધુમાંસાશને કાર્યં કૃચ્છ્રં શેષવ્રતાનિ ચ

કૃચ્છ્રત્રયં ગુરુઃ કુર્યાન્મ્રિયેત્ પ્રહિતો યદિ ।
પ્રતિકૂલં ગુરોઃ કૃત્વા પ્રસાદ્યૈવ વિશુધ્યતિ

રિપૂન્ધાન્યપ્રદાનાદ્યૈઃ સ્નેહાદ્યૈર્વાપ્યુપક્રમેત્ ।
ક્રિયમાણોપકારે ચ મૃતે વિપ્રે ન પાતકમ્

મહાપાપોપપાપાભ્યાં યોભિશસ્તો મૃષા પરમ્ ।
અબ્ભક્ષો માસમાસીત સ જાપી નિયતન્દ્રિયઃ

અનિયુક્તો ભ્રાતૃભાર્યાં ગચ્છંશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
ત્રિરાત્રાન્તે ઘૃતં પ્રાશ્ય ગત્વોદક્યાં શુચિર્ભવેત્

ગોષ્ઠે વસન્બ્રહ્મચારી માસમેકં પયોવ્રતી ।
ગાયત્ત્રીજપ્યનિરતો મુચ્યતે ઽસત્પ્રતિગ્રહાત્

ત્રિઃ કૃચ્છ્રમાચરેદ્વ્રાત્યયાજકો ઽપિ ચરન્નપિ ।
વેદપ્લાવી યવાશ્યબ્દં ત્યક્ત્વા ચ શરણાગતાન્

પ્રાણાયામત્રયં કુર્યાત્ખરયાનોષ્ટ્રયાનગઃ ।
નગ્નઃ સ્નાત્વા ચ સુપ્ત્વા ચ ગત્વા ચૈવ દિવા સ્ત્રિયમ્

ગુરુન્ત્વં કૃત્ય હુઙ્કૃત્ય વિપ્રં નિર્જિત્ય વાદ તઃ ।
પ્રસાદ્ય તં ચ મુનયસ્તતો હ્યુપવસેદ્દિનમ્

વિપ્રે દણ્ડોદ્યમે કૃચ્છ્રમતિકૃચ્છ્રં નિપાતને ।
દેશં કાલં વયઃ શક્તિં પાપં ચાવેક્ષ્ય યત્નતઃ

પ્રાયશ્ચિતં પ્રકલ્પ્યં સ્યાદ્યત્ર યોક્તા તુ નિષ્કૃતિઃ ।
ગર્ભત્યાગો ભર્તૃનિન્દા સ્ત્રીણાં પતનકારણમ્

એષ ગ્રહાન્તિકે દોષઃ તસ્માત્તાં દૂતરસ્ત્યજેત્ ।
વિખ્યાતદોષઃ કુર્વીત ગુરોરનુમતં વ્રતમ્

અસંવિખ્યાતદોષસ્તુ રહસ્યં વ્રતમાચરેત્ ।
ત્રિરાત્રોપોષણો જપ્ત્વા બ્રહ્મહા ત્વઘમર્ષણમ્

અન્તર્જલે વિશુદ્ધે ચ દત્ત્વા ગાં ચ પયસ્વિનીમ્ ।
લોમભ્યઃ સ્વાહેતિ ઋચા દિવસં મારુતાશનઃ

જલે જપ્ત્વા તુ જુહુયાચ્ચાત્વારિંશદ્ઘૃતાહુતીઃ ।
ત્રિરાત્રોપોષણો હુત્વા કૂષ્માણ્ડીભિર્ઘૃતં શુચિઃ

સુરાપઃ સ્વર્ણહારી ચ રુદ્રજાપી જલે સ્થિતઃ ।
સહસ્રશીર્ષાજપ્યેન મુચ્યતે ગુરુતલ્પગઃ

પ્રાણાયામશતં કુર્યાત્સર્વપાપાપનુક્ત્યે ।
ઓઙ્કારાભિયુતં સોમસલિલપ્રશનાચ્છુચિઃ

કૃત્વોપવાસં રેતોવિણ્મૂત્રાણાં પ્રાશનેદ્વિજઃ ।
અજ્ઞાનકૃતપાપસ્ય નાશઃ સન્ધ્યાત્રયે કૃતે

રુદ્રૈકાદશજપ્યાદ્ધિ પાપનાશો ભવેદ્દ્વિજૈઃ ।
વેદાભ્યાસરતં શાન્તં પઞ્ચયજ્ઞક્રિયાપરમ્

ન સ્પૃશન્તિ હા પાપાનિ ચાશુ સ્મૃત્વા હ્યપોહિતઃ ।
જપ્ત્વા સહસ્રગાયત્ત્રીં શુચિર્બ્રહ્મહણાદૃતે

બ્રહ્મચર્યં દયા ક્ષાન્તિર્ધ્યાનં સત્યમકલ્કતા ।
અહિંસા સ્તેયમાધુર્યે દમશ્ચૈતે યમાઃ સ્મૃતાઃ

સ્નાનમૌનોપવાસોજ્યાસ્વાધ્યાયોપસ્થનિગ્રહઃ ।
તપો ઽક્રોધો ગુરોર્ભક્તિઃ શૌચં ચ નિયમાઃ સ્મૃતાઃ

પઞ્ચગવ્યં તુ ગોક્ષીરં દધિમૂત્રશકૃદ્ઘૃતમ્ ।
જગ્ધ્વા પરેહ્ન્યુપવસેત્કૃચ્છ્રં સાન્તપનં ચરેત્

પૃથક્ સાન્તપનૈર્દ્રવ્યૈઃ ષડહઃ સોપવાસકઃ ।
સપ્તાહેન તુ કૃચ્છ્રો ઽયં મહાસાન્તપનઃ સ્મૃતઃ

પર્ણોદુમ્બરરાજીવબીલ્વપત્રકુશોદકૈઃ ।
પ્રત્યેકં પ્રત્યહાભ્યસ્તૈઃ પર્ણ કૃચ્છ્ર ઉદાહૃતઃ

તપ્તક્ષીરઘૃતામ્બૂનામેકૈકં પ્રત્યહં પિબેત્ ।
એકરાત્રોપવાસશ્ચ તપ્તકૃચ્છ્રશ્ચ પાવનઃ

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ।
ઉપવાસેન ચકન પાદકૃચ્છ્ર ઉદાહૃતઃ

યથા કથઞ્ચિત્ત્રિગુણઃ પ્રજાપત્યો ઽયમુચ્યતે ।
અયમેવાતિકૃચ્છ્રઃ સ્યાત્પાણિપૂર્ણામ્બુભોજનાત્

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં પયસા દિવસાનેકવિંશતિમ્ ।
દ્વાદશાહોપવાસૈશ્ચ પરાકઃ સમુદાહૃતઃ

પિણ્યાકાચામતક્રામ્બુસક્તૂનાં પ્રતિવાસરમ્ ।
એકૈકમુપવાસશ્ચ કૃચ્છ્રઃ સૌમ્યો ઽયમુચ્યતે

એષાં ત્રિરાત્રમભ્યાસાદેકૈકં સ્યાદ્યથાક્રમાત્ ।
તુલાપુરુષ ઇત્યેષ જ્ઞેયઃ પઞ્ચદશાહિકઃ

તિથિપિણ્ડાંશ્ચરેદ્વૃદ્ધ્યા શુક્લે શિખ્યણ્ડસંમિતાન્ ।
એકૈકં હ્રાસયેત્કૃષ્ણે પિણ્ડં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

યથાકથઞ્ચિત્પિણ્ડાનાં ચત્વારિંશચ્છતદ્વયમ્ ।
માસેનૈવોપભુઞ્જીત ચાન્દ્રાયણમથાપરમ્

કૃત્વા ત્રિષવણં સ્નાનં પિણ્ડં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
પવિત્રાણિ જપેત્પિણ્ડાન્ ગાયત્ત્ર્યા ચાભિમન્ત્રયેત્

અનાદિષ્ટેષુ પાપેષુ શુદ્ધિશ્ચાન્દ્રાયણેન તુ ।
ધર્માર્થો યશ્ચરેદેતચ્ચન્દ્રસ્યૈતિ સલોકતામ્

કૃચ્છ્રકૃદ્ધર્મકામસ્તુ મહતીં શ્રિયમશ્નુતે