ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 9.2

વ્યાસકૃતં લોકગતિવર્ણનમ્
ઉગ્રસેન ઉવાચ -
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ તવ વર્ણનનિર્વૃતઃ ॥
હૃદુદ્‌ભૂતં ચ સંદેહં દૂરીકર્તું ભવાન્ ક્ષમઃ

કર્મણાં સનિમિત્તાનાં કા ગતિઃ કિં ચ લક્ષણમ્ ॥
કતિ ભેદા હિ તેષાં વૈ વદ બ્રહ્મન્ યથા તથા

વ્યાસ ઉવાચ -
ગુણૈઃ સર્વાણિ કર્માણિ સનિમિત્તાનિ સંતિ હિ ॥
તાન્યેવ ચાનિમિત્તાનિ રાજન્ ત્યક્તફલાનિ હિ

સનિમિત્તં ચ યત્કર્મ બંધનં વિદ્ધિ યાદવ ॥
અનિમિત્તં ચ યત્કર્મ મોક્ષદં પરમં શુભમ્

સત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસંભવાઃ ॥
તૈર્વ્યાપ્તં હિ જગત્સર્વં સર્વાર્થમિવ વિષ્ણુના

સત્વે પ્રલીનાઃ સ્વર્યાંતિ નરલોકં રજોલયાઃ ॥
તમોલયાસ્તુ નરકં યાંતિ કૃષ્ણં હિ નિર્ગુણાઃ

પંચાગ્નિતપ્તા અતપન્ યે રાજન્ વ્રજવાસિનઃ ॥
લોકં સપ્તઋષીણાં તુ તે યાંતિ ગતકલ્મષાઃ

સંન્યાસાશ્રમકર્તારસ્ત્રિદંડધૃતપાણયઃ ॥
જિતેન્દ્રિયમનોધર્માઃ સત્યલોકં વ્રજંતિ હિ

અષ્ટાંગયોગયોગીંદ્રા નિર્મલા ઉર્ધ્વરેતસઃ ॥
જનલોકં મહર્લોકં યાંતિ તે નાત્ર સંશયઃ

યજ્ઞકર્તા શક્રલોકે વસતે શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥
દાની ચાંદ્રમસં લોકં વ્રતી સૌરં વ્રજત્યલમ્

તીર્થયાયી ચાગ્નિલોકં સત્યસંધશ્ચ વારુણમ્ ॥
વૈષ્ણવાશ્ચાપિ વૈકુણ્ઠં શૈવાઃ શૈવં વ્રજંતિ હિ

પિતૄન્ યજંતિ યે નિત્યં સુખૈશ્વર્યપ્રજેપ્સવઃ ॥
દક્ષિણેન પથાઽઽર્ય્યમ્ણા પિતૃલોકં વ્રજંતિ તે

સ્વર્લોકં વૈ તથા સ્માર્તાઃ પંચપૂજનસંયુતાઃ ॥
પ્રજાપતિયજો યાંતિ દક્ષાદીંશ્ચ પ્રજાપતીન્

ભૂતાનિ યાંતિ ભૂતેજ્યા યક્ષાન્ યક્ષયજસ્તથા ॥
યે યસ્ય ભક્તાસ્તલ્લોકાન્યાંતિ રાજન્ન સંશયઃ

તથા પાપરતા રાજન્દુઃસંગવશવર્તિનઃ ॥
યમલોકં ચ તે યાંતિ નિરયૈર્દારુણૈર્વૃતમ્

પુનરાવર્તિનો લોકાઃ સર્વે ચાબ્રહ્મલોકતઃ ॥
પુનરાવર્તિનો લોકાન્ વિદ્ધિ રાજન્ મહામતે

કર્મણાં સનિમિત્તાનાં માર્ગમેષ ગતાગતઃ ॥
તાવત્પ્રમોદતે સ્વર્ગે યાવત્પુણ્યં સમાપ્યતે

ક્ષીણપુણ્યઃ પતત્યર્વાગનિચ્છન્કાલચાલિતઃ ॥
યાદવેન્દ્ર મહાબાહો તસ્માત્કર્મફલં ત્યજેત્

ભક્તો નિષ્કારણો ભૂત્વા જ્ઞાનવૈરાગ્યસંયુતઃ ॥
પ્રેમલક્ષણયા વાચા હરિભક્તજનપ્રિયઃ

ભજેચ્છ્રીકૃષ્ણપાદાબ્જમભયં હંસસેવિતમ્ ॥
યોઃ મૃત્યુઃ સર્વલોકાનાં બલાત્સંહારકારકઃ

સ યત્ર ભગવદ્ધામ્નિ ગતઃ સન્મૃત્યુમાપ્નુયાત્

ઉગ્રસેન ઉવાચ -
સર્વે લોકા હિ ભગવન્પુનરાવર્તિનઃ સ્મૃતાઃ ॥
તેભ્યો જાતં ચ વૈરાગ્યં મનસો મે ન સંશયઃ

શ્રીકૃષ્ણધામ પરમં યતો નાવર્તતે ગતઃ ॥
તલ્લોકં વદ મે બ્રહ્મન્ ક્વ ચાસ્તે સર્વતઃ પરમ્

શ્રીવ્યાસ ઉવાચ -
બ્રહ્માંડેભ્યો બહિર્દ્ધામ શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ॥
યદ્‌ગતા ન નિવર્તંતે તદ્‌ગોલોકં વિદુઃ પરમ્

બ્રહ્માંડોઽયં જીવસંઘઃ પઞ્ચાશત્કોટિયોજનૈઃ ॥
વિસ્તૃતઃ પરતો દ્વાભ્યાં શતકોટિવિલંઘિતઃ

યદંતરગતો રાજન્ લક્ષ્યતે પરમાણુવત્ ॥
તદંતરગતાશ્ચાન્યે કોટિશો હ્યંડરાશયઃ

ન તદ્‌ભાસયતે સૂર્યો ન શશાંકો ન પાવકઃ ॥
કામક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ ન મોહો યત્ર યાતિ ચ

ન યત્ર શોકો ન જરા ન મૃત્યુર્નાર્તિરેવ ચ ॥
ન પ્રધાનં ન કાલશ્ચ વિશંતે ચ ગુણાઃ કુતઃ

શબ્દબ્રહ્માપ્યનિર્વાચ્યં તદ્વર્ણયિતુમક્ષમઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણતેજઃસંભૂતાસ્તત્ર સંતિ ચ પાર્ષદાઃ

અકિંચનાશ્ચ યે દાંતાઃ શાંતા વૈ સમચેતસઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણચંદ્રપાદાબ્જામકરંદરસાલયાઃ

પ્રેમલક્ષણયા ભક્ત્યા સદા નિષ્કારણાઃ પરાઃ ॥
લોકાનુલ્લંઘ્ય તદ્ધામ યાંતિ રજન્ન સંશયઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વિજ્ઞાનખંડે શ્રીવ્યાસોગ્રસેનસંવાદે
લોકગતિનિરૂપણં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ