ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.44

વેદાદિકૃત કૃષ્ણસ્તુતિઃ
બહુલાશ્વ ઉવાચ -
રાગિણીનાં ચ નામાનિ વદ દેવઋષે મમ ॥
તથા વૈ રાગપુત્રાણાં ત્વં પરાવરવિત્તમઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
કાલેન દેશભેદેન ક્રિયયા સ્વરમિશ્રયા ॥
ભેદા બુધૈઃ ષટ્‍પઞ્ચાશત્કોટ્યો ગીતસ્ય કીર્તિતાઃ

અંતર્ભેદા અનંતાહિ તેષાં સન્તિ નૃપેશ્વર ॥
વિદ્ધ્યેનં રાગમાનન્દં શબ્દબ્રહ્મમયં હરિમ્

તસ્માન્મુખ્યાશ્ચ ભેદાઃ કૌ વદિષ્યામિ તવાગ્રતઃ ॥
ભૈરવી પિંગલા શંકી લીલાવત્યગરી તથા

ભૈરવસ્યાપિ રાગસ્ય રાગિણ્યઃ પઞ્ચ કીર્તિતાઃ ॥
મહર્ષિશ્ચ સમૃદ્ધશ્ચ પિંગલો માગધસ્તથા

બિલાવલશ્ચ વૈશાખો લલિતઃ પઞ્ચમસ્તથા ॥
ભૈરવસ્યાષ્ટ પુત્રા યે ગીયંતે ચ પૃથક્ પૃથક્

ચિત્રા જયજયાવંતી વિચિત્રા કથિતા પુનઃ ॥
વૃજલ્લાર્ષ્યંધકાકારી રાગિણ્યોઽપિ મનોહરાઃ

મેઘમલ્લારરાગસ્ય કથિતા પઞ્ચ મૈથિલ ॥
શ્યામકારઃ સોરઠશ્ચ નટો ડાયન એવ ચ

કેદારો વ્રજરંહસ્યો જલધારસ્તથૈવ ચ ॥
વિહાગશ્ચેત્યષ્ટ પુત્રા કથિતાઃ પૂર્વસૂરિભિઃ

કંચુકી મંજરી ટોડી ગુર્જરી શાબરી તથા

દીપકસ્યાપિ રાગસ્ય રાગિણ્યઃ પંચ વિશ્રુતાઃ ॥
કલ્યાણઃ શુભકામશ્ચ ગૌડકલ્યાણ એવ ચ

કામરૂપઃ કાન્હરેતિ રામસંજીવનસ્તથા ॥
સુખનામા મન્દહાસઃ પુત્રાશ્ચાષ્ટૌ વિદેહરાટ્

રાગસ્ય દીપકસ્યાપિ કથિતા રાગપણ્ડિતૈઃ ॥
ગાંધારી વેદગાંધારી ધનાશ્રી સ્વર્મણિસ્તથા

ગુણાગરીતિ રાગિણ્યઃ પઞ્ચૈતા મૈથિલેશ્વર ॥
માલકોશસ્ય રાગસ્ય કથિતા રાગમણ્ડલે

મેઘશ્ચમચલો મારુમાચારઃ કૌશિકસ્તથા ॥
ચન્દ્રહારો ઘુંઘુટશ્ચ વિહારો નન્દ એવ ચ ॥

માલકોશસ્ય રાગસ્ય ચાષ્ટપુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
વૈરાટિ ચૈવ કર્ણાટી ગૌરી ગૌરાવટી તથા

ચતુશ્ચન્દ્રકલા ચૈવ રાગિણ્યઃ પઞ્ચ વિશ્રુતાઃ ॥
શ્રીરાગસ્યાપિ રાજેન્દ્ર કથિતાઃ પૂર્વસૂરિભિઃ

સારંગઃ સાગરો ગૌરો મરુત્પઞ્ચશરસ્તથા ॥
ગોવિન્દશ્ચ હમીરશ્ચ ગીર્ભીરશ્ચ તથૈવ ચ

શ્રીરાગસ્યાપિ રાજેન્દ્ર હ્યષ્ટૌ પુત્રા મનોહરાઃ ॥
વસન્તી ઐરજા હેરી તૈલંગી સુન્દરી તથા

હિંડોલસ્યાપિ રાગસ્ય રાગિણ્યઃ પઞ્ચ વિશ્રુતાઃ ॥
મંગલશ્ચ વસન્તશ્ચ વિનોદઃ કુમુદસ્તથા

એવં ચ વિહિતો નામ વિભાસઃ સ્વરમણ્ડલઃ ॥
પુત્રાશ્ચાષ્ટૌ સમાખ્યાતા મૈથિલેન્દ્ર વિચક્ષણૈઃ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
શબ્દબ્રહ્મ હરેઃ સાક્ષાન્નિગમસ્ય મહાત્મનઃ ॥
રાગમણ્ડલ ઇત્યેવં હિંડોલસ્ય પૃથક્ પૃથક્

અંગાનિ વદ મે દેવ કાનિ કાનિ મહીતલે ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ -
મુખં વ્યાકરણં પ્રોક્તં પિંગલઃ પાદ ઉચ્યતે

મીમાંસશાસ્ત્રં હસ્તૌ ચ જ્યોતિર્નેત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
આયુર્વેદઃ પૃષ્ઠદેશો ધનુર્વેદ ઉરઃસ્થલમ્

ગાંધર્વં રસનં વિદ્ધિ મનો વૈશેષિકં સ્મૃતમ્

સાંખ્યં બુદ્ધિરહંકારો ન્યાયવાદઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વેદાંતં તસ્ય ચિત્તં હિ વેદસ્યાપિ મહાત્મનઃ

રાગરૂપમિમં રાજન્ વિહારં વિદ્ધિ મૈથિલ ॥
એતત્તે કથિતં રાજન્ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
તસ્મિન્વેદપુરે રમ્યે કિં ચકાર હરિઃ સ્વયમ્ ॥
એતન્મે વદ દેવર્ષે ત્વં સાક્ષાદ્દિવ્યદર્શનઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
આયાંતં વેદનગરં શ્રીકૃષ્ણં યાદવેશ્વરમ્ ॥
નિગમોઽપિ બલિં નીત્વા સરસ્વત્યા તયા સહ

ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામતાલૈઃ સ્વરૈઃ સહ ॥
રાગૈઃ સભેદૈઃ સહિતઃ પ્રણનામ કૃતાંજલિઃ

પ્રસન્નો ભગવાન્સાક્ષાદ્દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
વેદં પ્રાહ યદૂનાં ચ સર્વેષાં શૃણ્વતાં સતામ્ ૩૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ -
નિગમ ત્વં વરં બ્રૂહિ યત્તે મનસિ વર્તતે ॥
દુર્લભં કિં ત્રિલોકેષુ ભક્તાનાં હર્ષિતે મયિ

વેદ ઉવાચ -
યદિ દેવ પ્રસન્નોઽસિ સર્વે યે મે સુપાર્ષદાઃ ॥
તેષાં દેવ નિજં રૂપં દર્શયાત્ર પરેશ્વર

યદ્‌રૂપં તે ચ ગોલોકે સ્વધામ્નિ પ્રસ્ફુરદ્દ્યુતૌ ॥
વૃંદાવને ચ તદ્‌રાસે તસ્ય દર્શનકાંક્ષિણઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા વેદવચઃ કૃષ્ણઃ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્ ॥
સ્વરૂપં દર્શયામાસ રાધયા સહિતં પરમ્

તદ્‌રૂપં સુંદરં દૃષ્ટ્વા સર્વે વૈ મૂર્ચ્છનાં ગતાઃ ॥
પૂરિતાઃ સાત્ત્વિકૈર્ભાવૈ-ર્વિસ્મૃત્ય સ્વતનોઃ સુખમ્

તદાપિ હર્ષિતાઃ સર્વે વાદિત્રૈર્મધુરસ્વનૈઃ ॥
જગુસ્તત્પુરતો રાજન્નનૃતુઃ પશ્યતાં સતામ્

યથા શ્રુતં તથા દૃષ્ટં માધુર્યં રૂપમદ્‌ભુતમ્ ॥
તથૈવ ચક્રુર્વેદાદ્યા વર્ણનં મૈથિલેશ્ચર

વેદ ઉવાચ -
સજ્જ્ઞાનમાત્રં સદસત્પરં બૃહ-
ચ્છશ્વત્પ્રશાંતં વિભવં સમં મહત્ ॥
ત્વાં બ્રહ્મ વંદે વસુદુર્ગમં પરાં
સદા સ્વધામ્ના પરિભૂતકૈતવમ્

સરસ્વત્યુવાચ -
મહઃ પરં ત્વાં કિલ યોગિનો વિદુઃ
સવિગ્રહં તત્ર વદંતિ સાત્વતાઃ ॥
દૃષ્ટં તુ યત્તે પદયોર્દ્વયં મે
ક્ષેમસ્ય ભૂયાન્મહસામધીશ્વરમ્

ગન્ધર્વા ઉચુઃ -
શ્યામં ચ ગૌરં વિદિતં સ્વધામ્ના
કૃતં ત્વયા ધામ નિજેચ્છયા હિ ॥
વિરાજસે નિત્યમલં ચ તાભ્યાં
ઘનો યથા મેચકદામિનીભ્યામ્

અપ્સરસ ઊચુઃ -
યથા તમાલઃ કલધૌતવલ્લ્યા
ઘનો યથા ચંચલયા ચકાસ્તિ ॥
નીલોઽદ્રિરાજો નિકષાશ્મખન્યા
શ્રીરાધયાઽઽદ્યસ્તુ તથા રમણ્યા

ગ્રામા ઊચુઃ -
યસ્ય પદસ્ય પરાગં શંભૂ રમા કવિદેવૈઃ ॥
ઇચ્છતિ ચેતાસિ રાધા તં ભજ માધવપાદમ્

તાલા ઊચુઃ -
યેન બલિઃ સદ્વિહરેત્તદ્‌બલિમેવ હરેત્ ॥
તં ભજ પાદં તુ હરેશ્ચેતસિ તપ્તે કુહરે

ગાના ઊચુઃ -
ઊત્ક્ષિપંતિ બહિર્દુઃખં સન્તો યચ્છરણં ગતાઃ ॥
રાધામાધવયોર્દિવ્યં દધામ પદપંકજમ્

સ્વરા ઊચુઃ -
શરદ્વિકચપંકજશ્રિયમતીવ વિદ્વેષકં
મિલીન્દમુનિલેઢિતં કુલિશકજચિહ્નાવૃતમ્ ॥
સ્ફુરત્કનકનૂપુરં દલિતભક્તતાપત્રયં
ચલદ્દ્યુતિપદદ્વયં હૃદિ દધામિ રાધાપતે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
વેદાદિસ્તુતિવર્ણનં નામ ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ