ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.43

વેદનગરવર્ણનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં ખંડં તુ ભદ્રાશ્ચં જિત્વા શ્રીયાદવેશ્વરઃ ॥
યદુભીઃ સૈનિકૈઃ સાર્દ્ધમિલાવૃતમથાયયૌ

વિભાતિ યત્રૈવ ગિરીંદ્રરાજો
ભૂપદ્મગોલસ્ય ચ કર્ણિકેવ ॥
સ્ફુરદ્દ્યુતિઃ સ્વર્ણમયઃ સુમેરુઃ
સુરાલયો મૈથિલ રત્‍નસાનુઃ

તં સર્વતો મંદરમેરુસુંદરૌ
સુપાર્શ્વ એવં કુમુદશ્ચતુર્થકઃ ॥
વિભાતિ સૈકો ગિરિભિર્નગેશ્વર-
શ્ચતુષ્પદાર્થૈશ્ચ મનોરથા ઇવ

જાંબૂનદં જંબુભવં હિ યત્ર
યતઃ સ્વતઃ સિદ્ધિભવં સુવર્ણમ્ ॥
યત્રારુણોદાખ્યનદી ચ જાતા
યદ્વારિપાનાદ્‍ભુવિ નામયિત્વમ્

કદંબજા મધુધારાશ્ચ પંચ
યાસાં તુ પાનેન નૃણાં કદાપિ ॥
શીતોષ્ણવૈવર્ણ્યપરિશ્રમાદ્યા
દૌર્ગન્ધ્યભાવા ન ભવંતિ રાજન્

યદુદ્‌ભવાઃ કામદુઘા નદાશ્ચ
રત્‍નાન્નવાસઃશુભભૂષણાનિ ॥
શય્યાસનાદીનિ ફલાનિ યાનિ
દિવ્યાનિ તાનિ ત્વથ ચાર્પયંતિ

એવં ચ યત્રોર્ધ્વવનં પ્રસિદ્ધં
સંકર્ષણો યત્ર વિરાજતેઽથ ॥
શિવઃ સદાસૌ રમતે પ્રિયાભિઃ
સ્ત્રીભાવતાં યાંતિ જનાસ્તુ તત્ર

હૈમાંબુજૈઃ શીતવસંતવાયુભિઃ
કાશ્મીરવૃક્ષૈશ્ચ લવંગજાલૈઃ ॥
દેવદ્રુમામોદમદાંધષટ્‍પદૈ-
રિલાવૃતં ખંડમતીવ રેજે

પશ્યન્ ભુવં સ્વર્ણમયીં મનોહરાં
વૈદૂર્યરત્‍નાંકુરવૃંદચિત્રિતામ્ ॥
ઇલાવૃતં પૂર્ણમલંકૃતૈઃ સુરૈ-
ર્વિજિત્ય ખંડં જગૃહે બલિં હરિઃ

શ્રીશોભનો નામ પુરા કૃતેન
જામાતૃકોઽભૂન્મુચુકુંદભૂભૃતઃ ॥
એકાદશીં યઃ સમુપોષ્ય ભારતે
પ્રાપ્તઃ સ દેવૈઃ કિલ મંદરાચલે

અદ્યાપિ રાજ્યં કુરુતે કુબેરવદ્‌-
રાજ્ઞઃ સુતોઽસૌ કિલ ચન્દ્રભાગયા ॥
નીત્વા બલિં દેવવરસ્ય સંમુખે
સમાયયૌ મૈથિલ સુંદરઃ પરઃ

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હરિં યદૂત્તમં
પાદારવિંદે પતિતોઽથ શોભનઃ ॥
ભક્ત્યા પ્રણમ્યાશુ બલિં મહાત્મને
દત્વા યયૌ મૈથિલ મંદરાચલમ્

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
શોભને ચ નૃપે યાતે ભગવાન્મધુસૂદનઃ ॥
અગ્રે ચકાર કિં દેવો વદ દેવર્ષિસત્તમ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
સરોવરં પરં દિવ્યં તસ્મિન્મન્દરસાનુનિ ॥
સૌવર્ણપઙ્કજં વીક્ષ્ય કિરીટી પ્રાહ માધવમ્

અર્જુન ઉવાચ -
કાંચનીભિર્લતાભિશ્ચ સૌવર્ણેઃ પંકજૈર્વૃતમ્ ॥
વદ માં દેવકીપુત્ર કસ્યેદં કુંડમદ્‌ભુતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ -
પૃથુઃ પૂર્વો રાજરાજઃ સ્વાયંભુવકુલોદ્‌ભવઃ ॥
તતાપ સ તપો દિવ્યં તસ્યેદં કુણ્ડમદ્‌ભુતમ્

અસ્ય પીત્વા જલં સદ્યઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સ્નાત્વા તદ્ધામ પરમં યાતિ પાર્થ નરેતરઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
અત્રૈવ ભગવાન્સાક્ષાત્તપોભૂમિં જગામ હ ॥
સરૂપાસ્તત્ર નૃત્યંતિ સર્વાસ્તા હ્યષ્ટસિદ્ધયઃ

તા વીક્ષ્ય ચોદ્ધવઃ પ્રાહ ભગવંતં સનાતનમ્ ॥
ઉદ્ધવ ઉવાચ -
કસ્યેયં સુતપોભૂમિર્મન્દરાચલસન્નિધૌ ॥
મૂર્તિમત્યો વિરાજંત્યઃ કાઃ સ્ત્રિયો વદ હે પ્રભો

શ્રીભગવાનુવાચ -
સ્વાયંભુવેન મનુના તપશ્ચાત્ર કૃતં પુરા ॥
તસ્યેયં સુતપોભૂમિરદ્યાપિ શ્રેયસી બહુ

સદાત્રૈવ હિ વર્તંતે નારીરૂપાષ્ટસિદ્ધયઃ ॥
અત્ર પ્રાપ્તસ્ય કસ્યાપિ તતસ્તાશ્ચ ભવંતિ હિ

અત્ર ક્ષણેન તપસા દેવત્વં યાતિ માનવઃ ॥
તપોભૂમેશ્ચ માહાત્મ્યં વક્તું નાલં ચતુર્મુખઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્કૃષ્ણઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ ॥
જગામ પ્રોત્કટાન્દેશાન્દુન્દુભીન્નાદયન્મુહુઃ

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો યત્ર તેપે તપઃ પુરા ॥
યત્ર લીલાવતી નામ વર્તતે કાંચની પુરી

લીલાવતીશ્વરઃ સાક્ષાદ્વીતિહોત્રો હુતાસનઃ ॥
નિત્યં રાજ્યં પ્રકુરુતે મૂર્તિમાન્ ભુવિ સુવ્રતઃ

સોઽપિ શ્રીકૃષ્ણચંદ્રાય પુરુષાય મહાત્મને ॥
બલિં દત્વા પરાં શશ્વત્સ્તુતિં ચક્રે ધનંજયઃ

ઇત્થં પશ્યન્દેવદેવઃ સર્વં વર્ષમિલાવૃતમ્ ॥
જગામ વેદનગરં જંબૂદ્વીપં મનોરમમ્

મૂર્તિમાન્ યત્ર નિગમો દૃશ્યતે સર્વદૈવ હિ ॥
તત્સભાયાં સદા વાણી વીણાપુસ્તકધારિણી

ગાયન્તી કૃષ્ણચરિતં સુભગં મંગલાયનમ્ ॥
ઉર્વશીપૂર્વચિત્યાદ્યા નૃત્યંત્યપ્સરસો નૃપ

હાવભાવકટાક્ષૈશ્ચ તોષયન્ત્યઃ શ્રુતીશ્વરમ્ ॥
અહં વિશ્વાવસુશ્ચૈવ તુંબરુશ્ચ સુદર્શનઃ

તથા ચિત્રરથો હ્યેતે વાદિત્રાણિ મુહુર્મુહુઃ ॥
વેણુવીણામૃદઙ્ગાનિ મુરુયષ્ટિયુતાનિ ચ

તાલદુન્દુભિભિઃ સાર્દ્ધં વાદયન્તિ યથાવિધિ ॥
હ્રસ્વદીર્ઘપ્લુતોદાત્તાનુદાત્તસ્વરિતા નૃપ

સાનુનાસિકભેદશ્ચ તથા નિરનુનાસિકઃ ॥
એતૈરષ્ટાદશૈર્ભૈદૈર્ગીયન્તે શ્રુતયઃ પરૈઃ

મૂર્તિમન્તો વિરાજંતે તત્ર વેદપુરે નૃપ ॥
અષ્ટૌ તાલાઃ સ્વરાઃ સપ્ત તથા ગ્રામત્રયં નૃપ

વસન્તિ વેદનગરે મૂર્તિમન્તઃ સદૈવ હિ ॥
ભૈરવો મેઘમલ્લારો દીપકો માલકંસકઃ

શ્રીરાગશ્ચાપિ હિંડોલો રાગાઃ ષટ્ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥
પઞ્ચભિશ્ચ પ્રિયાભિશ્ચ તનુજૈરષ્ટભિઃ પૃથક્

મૂર્તિમન્તસ્તુ તે તત્ર વિચરન્તિ નરેશ્વર ॥
ભૈરવો બભ્રૂવર્ણશ્ચ માલકંસઃ શુકદ્યુતિઃ

મયૂરદ્યુતિસંયુક્તો મેઘમલ્લાર એવ હિ ॥
સુવર્ણાભો દીપકશ્ચ શ્રીરાગોઽરુણવર્ણભૃત્ ॥
હિંડોલો દિવ્યહંસાભો રાજતે મિથિલેશ્વર

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
તાલાનાં ચ સ્વરાણાં ચ ગ્રામાણાં મુનિસત્તમ ॥
નૃત્યાનાં કતિ ભેદા વૈ નામભિઃ સહિતાન્ વદ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
રૂપકશ્ચઞ્ચરીકશ્ચ તાલઃ પરમઠઃ સ્મૃતઃ ॥
વિરાટકમઠશ્ચૈવ મલ્લકશ્ચ ઝટિજ્જુટા

નિષાદર્ષભગાંધાર-ષડ્‍જમધ્યમધૈવતાઃ ॥
પઞ્ચમશ્ચેત્યમી રાજન્ સ્વરાઃ સપ્ત પ્રકીર્તિતાઃ

માધુર્યમથ ગાંધારં ધ્રૌવ્યં ગ્રામત્રયં સ્મૃતમ્ ॥
રાસં ચ તાંડવં નાટ્યં ગાંધર્વં કૈન્નરં તથા

વૈદ્યાધરં ગૌહ્યકં ચ નૃત્યમાક્રૂરસં નૃપ ॥
હાવભાવાનુભાવૈશ્ચ દશભિશ્ચાષ્ટભેદવત્

સારેગમપધનીતિ સ્વરગમ્યં પદં સ્મૃતમ્ ॥
એતત્તે કથિતં રાજન્ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
વેદનગરવર્ણનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ