ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.22

ભારતજયાનન્તરં પ્રદ્યુમ્નસ્ય પૂર્વોત્તરદેશગમનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
દુર્યોધનં શાંતયિત્વા સાનુજૈઃ કુરુભિઃ સહ ॥
જગ્મતુઃ પાંડવાન્દ્રષ્ટુમિંદ્રપ્રસ્થં યદૂત્તમૌ

ઇંદ્રપ્રસ્થાત્તતો રાજાઽઽજાતસત્રુર્યુધિષ્ઠિરઃ ॥
ભ્રાતૃભિઃ સ્વજનૈઃ સાર્દ્ધં નેતું કૃષ્ણં સમાયયૌ

શંખદુંદુભિનાદેન બ્રહ્મઘોષેણ વેણુભિઃ ॥
પુષ્પવર્ષં પ્રકુર્વદ્‌ભિરિંદ્રપ્રસ્થનિવાસિભિઃ ॥
રામકૃષ્ણૌ પરિષ્વજ્ય દોર્ભ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિરઃ

પરમાં નિર્વૃતિં લેભે યોગીવાનંદસંવૃતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નાદ્યા હરિસુતાઃ પ્રણેમુઃ શ્રીયુધિષ્ઠિરમ્

યુધિષ્ઠિરોઽનુજગ્રાહ કરાભ્યાં તાન્કૃતાશિષઃ ॥
અર્જુનં ભીમસેનં ચ પરિરભ્ય હરિઃ સ્વયમ્

પપ્રચ્છ કુશલં તેષાં યમાભ્યાં ચાભિવંદિતઃ ॥
પરિપૂર્ણતમૌ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણૌ ચ સ્વયં હરિઃ

અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતી હરિદાસેન પૂજિતૌ ॥
પ્રસ્થાપ્ય યદુમુખ્યાંશ્ચ પ્રદ્યુમ્નાદીન્ સસૈનિકાન્

સમગ્રાં જગતીં જેતું ચાજ્ઞાં દત્ત્વા વિધાનતઃ ॥
મિલિત્વા સાનુજં ધર્મં સર્વેશૌ ભક્તવત્સલૌ

દ્વારકાં જગ્મતૂ રાજન્ ગૌરશ્યામૌ મનોહરૌ ॥
ઇત્થં શ્રીકૃષ્ણચરિતં મયા તે કથિતં નૃપ

ચતુષ્પદાર્થદં નૄણાં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ।
બહુલાશ્વ ઉવાચ -
કુશસ્થલીં ગતે કૃષ્ણે સબલે પુરુષોત્તમે

તતશ્ચકાર કિં સાક્ષાત્પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ ॥
અદ્‌ભુતં તસ્ય ચરિતં શ્રવણીયં મનોહરમ્

મુક્તાનામપિ ભક્તાનાં જિજ્ઞાસૂનાં પુનઃ કિમુ ॥
અર્થાર્થિનામર્થદં સદાર્તાનામર્તિનાશનમ્

ચતુર્વિધાનાં જીવાનાં સર્વેષાં પાપનાશનમ્ ॥
કથં દિગ્વિજયં કૃત્વા દિગ્જયાર્થી હરેઃ સુતઃ

આજગામ પુનઃ સૈન્યૈરેતન્મે વદ તત્વતઃ ॥
દેવર્ષે ત્વં બ્રહ્મસુતો ભગવાન્સર્વદર્શનઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણસ્ય મનઃ પૂર્વં તસ્મૈ તે હરયે નમઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા રાજન્ધન્યસ્ત્વં તત્પ્રભાવવિત્ ॥
શ્રીકૃષ્ણચરિતં શ્રોતું પાત્રં ત્વમસિ ભૂતલે

કૃષ્ણે યાતેઽજાતશત્રૂ રક્ષાર્થં સ્નેહતો નૃપ ॥
શત્રુભ્યઃ શંકિતઃ કાર્ષ્ણિં પ્રાયુઙ્ક્તાશુકિરીટિનમ્

અથ કાર્ષ્ણિર્યદુશ્રેષ્ઠઃ ફાલ્ગુનેન સમં નૃપ ॥
વિકર્ષન્મહતીં સેનાં ત્રિગર્તાન્પ્રયયૌ ત્વરમ્

ત્રિગર્તાધીશ્વરો ધન્વી સુશર્મા તેન શંકિતઃ ॥
ઉપાયનં દદૌ તસ્મૈ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

વિરાટેન તથા રાજ્ઞા પૂજિતો યાદવેશ્વરઃ ॥
સરસ્વતીં નદીં સ્નાત્વા કુરુક્ષેત્રં દદર્શ હ

પૃથૂદકં બિંદુસરસ્ત્રિતં કૂપં સુદર્શનમ્ ॥
સ્નાત્વા સરસ્વતીં પ્રાગાદ્દત્વા દાનાન્યનેકશઃ

સારસ્વતાધિપો રાજા કુશાંબો ન દદૌ બલિમ્ ॥
કૌશાંબીં નગરીમેત્ય દુર્યોધનવશાનુગઃ

ચારુદેષ્ણઃ સુદેષ્ણશ્ચ ચારુદેહશ્ચ વીર્યવાન્ ॥
સુચારુશ્ચારુગુપ્તશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ

ચારુચંદ્રો વિચારુશ્ચ ચારુશ્ચ દશમસ્તથા ॥
રુક્મિણીનંદના હ્યેતે પ્રદ્યુમ્નેન પ્રણોદિતાઃ

સિંધુદેશહયારૂઢાઃ સર્વેષાં પશ્યતાં ગતાઃ ॥
કૌશાંબીં નગરીમેત્ય રુરુધુઃ સર્વતસ્તદા

બાણૈઃ પ્રાસાદશિખરા ધ્વજકુંભાદિતોલિકાઃ ॥
ચૂર્ણીભૂતા નિપેતુઃ કૌ લંકાટ્ટાલા યથા મૃગૈઃ

બાણાંધકારે ચ કૃતે રુક્મિણીનંદનૈર્યદા ॥
તદોપાયનપાણિઃ સન્કુશાંબો નિર્ગતઃ પુરાત્

કૃતાંજલિઃ શંબરારિં દત્વા નત્વા બલિં બહુ ॥
જુગોપ નગરીં રાજા ભયાર્તો ભયવિહ્વલઃ

તદૈવ સૌવીરપતિઃ સુદેવ
આભીરનાથોઽપિ વિચિત્રનામા ॥
ચિત્રાઙ્ગદઃ સિંધુપતિર્મહૌજાઃ
કાશ્મીરપો જાંગલપઃ સુમેરુઃ

લાક્ષેશ્વરો ધર્મપતિર્બિડૌજા
ગાંધારમુખ્યોઽપિ સુયોધનસ્ય ॥
વશે સ્થિતાસ્તેઽપિ ભયાત્કિલૈતે
દત્વા બલિં નેમુરતીવ કાર્ષ્ણિમ્

યયૌ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ ॥
અર્બુદાન્મ્લેચ્છદેશાંશ્ચ જેતું કલ્કિરિવોદ્‌ભટઃ

કાલસ્યાપિ સુતશ્ચંડો યવનેંદ્રો મહાબલઃ ॥
કાર્ષ્ણિં સમાગતં શ્રુત્વા સંમુખાત્કોપપૂરિતઃ

પિતૃહંતુઃ સુતં હત્વા યાસ્યામ્યપચિતિં પિતુઃ ॥
ઇત્થં વિચાર્ય્ય મનસા મ્લેચ્છાનાં દશકોટિભિઃ

મદચ્યુતં પ્રોન્નદન્તં ગજમારુહ્ય રક્તદૃક્ ॥
નિર્યયૌ સંમુખે યોદ્ધું પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ

આગતાં મહતીં સેનાં શિતબાણપ્રવર્ષિણીમ્ ॥
ચંડપ્રણોદિતં દૃષ્ટ્વા પ્રદ્યુમ્નો વાક્યમબ્રવીત્

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
સેનાં હત્વાપિ યશ્ચાણ્ડં શિરસ્ત્રસહિતં શિરઃ ॥
આનેષ્યતે તં સ્વબલે કરિષ્યામિ ધ્વજાપતિમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં કાર્ષ્ણૌ વદત્યારાત્ફાલ્ગુનો વાનરધ્વજઃ ॥
એકો વિવેશ ગાંડીવી ધનુષ્ટઙ્કારયન્મુહુઃ

વીરાન્ રથાન્ ગજાનશ્વાન્સંમુખસ્થાન્દ્વિધાકરોત્ ॥
ગાંડીવમુક્તૈર્વિશિખૈર્ગાંડીવી રણદુર્મદઃ

કેચિચ્છિન્નભુજાઃ પેતુઃ શક્તિખડ્ગર્ષ્ટિપાણયઃ ॥
ભિન્નપાદા ભિન્નનખાઃ કેચિદ્વીરાઃ સકંચુકાઃ

દુદ્રુવુઃ કરિણો યુદ્ધે ભિન્નકક્ષાશ્ચ સક્ષતાઃ ॥
ગતઘંટાઃ શ્લથન્નીડાઃ પાતયંતઃ કરૈર્ગજાન્

જિષ્ણુબાણૈર્દ્વિધાભૂતૈર્ગજૈરશ્વૈ રણાંગણમ્ ॥
બભૌ ક્ષેત્રં શંકુલયા કૂષ્માંડશકલૈરિવ

તદૈવ દુદ્રુવુર્મ્લેચ્છાસ્ત્યક્ત્વા સ્વં સ્વં રણાંગણમ્ ॥
નભોઽર્કરશ્મિસંભિન્ના નીહારપટલા ઇવ

ગજારૂઢો મ્લેચ્છપતિઃ શક્તિં ચિક્ષેપ જિષ્ણવે ॥
ભ્રામયિત્વા મૈથિલેંદ્ર સિંહનાદમથાકરોત્

વિદ્યુલ્લતામિવાયાંતીં બાણૈઃ કૃષ્ણસખો બલી ॥
ગાંડીવમુક્તૈ રાજેંદ્ર લીલયા શતધાચ્છિનત્

યાવચ્ચંડો મહામ્લેચ્છો ધનુર્જર્ગ્રાહ રોષતઃ ॥
તાવચ્ચિચ્છેદ ગાંડીવી બાણેનૈકેન લીલયા

દ્વિતીયં ધનુરાદાય સ ચણ્ડશ્ચણ્ડવિક્રમઃ ॥
પ્રલયાબ્ધિમહાવર્તભીમસંઘર્ષનાદિનીમ્

ચિચ્છેદ સિંજનીં જિષ્ણોર્ગરુત્માનિવ પન્નગીમ્ ॥
બીભત્સુઃ સ્વમસિં નીત્વા સ્ફુરંતં ચર્મણા સહ

જઘાન તદ્‌ગજં કુંભે શૈલમિંદ્રો યથા પવિઃ ॥
અગ્નિદત્તેન ખડ્ગેન ભિન્નકુંભો ગજો નદન્

જાનુભ્યાં ધરણીં સ્પૃષ્ટ્વા કશ્મલં પરમં યયૌ ॥
ચંડઃ ખડ્ગં ગૃહીત્વાથ પ્રાહત્ય પાંડુનંદનમ્

તત્ખડ્ગં ચર્મણોન્નીય પ્રાહિણોત્તં કુરૂદ્વહઃ ॥
સશિરસ્ત્રં શિરસ્તસ્ય દેહાદ્‌ભિન્નં બભૂવ હ

સજ્જં કૃત્વા ધનુર્જિષ્ણુર્નિધાય વિશિખે ચ તત્ ॥
આકૃષ્ય પાતયામાસ પ્રદ્યુમ્નસ્ય બલે મહત્

તદા દુન્દુભિનાદોઽભૂજ્જયારાવસમાકુલઃ ॥
અર્જુનસ્યોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

તદૈવ કાર્ષ્ણિઃ સબલસ્ય જિષ્ણું
ચકાર નાથં વિજયધ્વજસ્ય ॥
સંવીજ્યમાનં સિતચામરાદ્યૈઃ
કપિધ્વજં યાદવવૃંદમુખ્યૈઃ

વેગવાનર્બુદાધીશઃ પ્રદ્યુમ્નં શરણં ગતઃ ॥
ઉપાયનં દદૌ ભીરુર્નમસ્કૃત્ય કૃતાંજલિઃ

મૌરંગેશો મંદહાસો હયાનાં દશલક્ષકમ્ ॥
દત્વા ભીરુર્નમશ્ચક્રે પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

ઇત્થં ખંડં ભારતાખ્યં જિત્વા કાર્ષ્ણિર્યદૂત્તમઃ ॥
હિમાદ્રિં દક્ષિણીકૃત્ય પ્રાગુદીચીં દિશં યયૌ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
બહુદિગ્વિજયો નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ