ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.21

કૌરવ-સમ્મેલનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
દુર્યોધને ગતે તત્ર હાહાકારો મહાનભૂત્ ॥
તદા દેવવ્રતો ભીષ્મો ગાંગેયઃ પ્રયયૌ ત્વરમ્

યદૂનાં પશ્યતાં તેષાં ધનુષ્ટઙ્કારયન્મુહુઃ ॥
ભસ્મીકર્તું યદુબલં વનં વહ્નિરિવ જ્વલન્

સર્વધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મહાભાગવતઃ કવિઃ ॥
વીરયૂથાગ્રણીર્યેન રામોઽપિ યુધિ તોષિતઃ

શિરસ્ત્રી મુકુટી ગૌરઃ સિતશ્મશ્રુઃ પિતામહઃ ॥
યથા ષોડશવર્ષીયો યુદ્ધાન્તં વિચરન્બલાત્

બાણૈર્નિપાતયામાસાનિરુદ્ધસ્ય બલં મહત્ ॥
કરિણશ્છિન્નશિરસો હયાસ્તે ભિન્નકંધરાઃ

ખડ્ગહસ્તા ભિન્નબાણૈઃ પત્તયોઽપિ દ્વિધાભવન્ ॥
રથાશ્ચૂર્ણીકૃતા યેન હતસૂતાશ્વનાયકાઃ

અધોમુખા ઊર્ધ્વમુખાશ્છિન્નપાદા નૃપાત્મજાઃ ॥
ખડ્ગહસ્તધનુર્હસ્તાઃ પતિતાશ્છિન્નબાહવઃ

કેચિદ્વૈ છિન્નકવચા નિપેતુર્ભૂમિમણ્ડલે ॥
અશ્વૈર્વીરૈર્રથૈર્નાગૈઃ પતિતૈઃ સ્વર્ણભૂષિતૈઃ

યુદ્ધમણ્ડલમારેજે વનં વૃક્ષૈર્હતૈર્યથા ॥
શસ્ત્રદંતા બાણકેશા ધ્વજવસ્ત્રા કરિસ્તના

રથાંગકુશલા રાજન્મહામારીવ ભૂર્બભૌ ॥
ક્ષતજસ્રાવસંભૂતા રથાશ્વનરવાહિની

આપગાભૂન્મહાદુર્ગા નરૈર્વૈતરણી યથા ॥
કૂષ્માણ્ડોન્માદવેતાલા નદન્તો ભૈરવં સ્વનમ્

હરમાલાર્થમાગત્ય જગૃહુર્નૃશિરાંસિ ચ ॥
રથેનાતિપતાકેનાનિરુદ્ધો ધન્વિનાં વરઃ

સ્વબલં પતિતં દૃષ્ટ્વા પ્રાગાદ્‌ભીષ્મં મૃધે મહાન્ ॥
પ્રલયાબ્ધિમહાવર્તભીમસંઘર્ષનાદિનીમ્

ધનુર્જ્યાં તસ્ય ચિચ્છેદ બાણેનૈકેન કાર્ષ્ણિજઃ ॥
તુણ્ડયા તીક્ષ્ણયા રાજન્ ગરુડઃ સર્પિણીં યથા

ભીષ્મોઽન્યદ્ધનુરાદાય સજ્જં કૃત્વા તદાત્મવાન્ ॥
સર્વેષાં પશ્યતાં તત્ર બ્રહ્માસ્ત્રં સંદધે મૃધે

તતઃ પ્રાદુષ્કૃતં તેજઃ પ્રચણ્ડં વીક્ષ્ય માધવઃ ॥
સ્વબલસ્યાપિ રક્ષાર્થં બ્રહ્માસ્ત્રં સંદધે સ્વયમ્

દ્વાદશાદિત્યસંકાશે યુયુધાતે પરસ્પરમ્ ॥
ત્રીંલ્લોકાન્દહતી દ્વીપેઽનિરુદ્ધસ્તં જહાર હ

ગાંગેયસ્યાપિ કોદણ્ડં તડિદ્વર્ણં યદૂત્તમઃ ॥
ચિચ્છેદ સાયકૈઃ સૂર્યો નીહારમીવ રશ્મિભિઃ

ભીષ્મો ગૃહીત્વાથ ગદાં લક્ષભારમયીં દૃઢામ્ ॥
પ્રાહિણોદનિરુદ્ધાય સિંહનાદં તદાકરોત્

ગૃહીત્વા વામહસ્તેન ગરુત્માનિવ પન્નગીમ્ ॥
પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાત્પ્રાહિણોત્સ્વગદાં હૃદિ

ગદાપ્રહારવ્યથિતો મૂર્ચ્છિતઃ પતિતો રથાત્ ॥
બભૌ સૂર્યો યથાઽઽકાશાદ્‌ગાંગેયો મૃધમણ્ડલે

કૃપાચાર્યોઽપિ તત્રૈવાનિરુદ્ધાય મહાત્મને ॥
શક્તિં ચિક્ષેપ સહસા રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

દીપ્તિમાન્કૃષ્ણપુત્રસ્તુ પથિ ચિચ્છેદ તાં નૃપ ॥
ખડ્ગેન શિતધારેણ કુવાક્યેનેવ મિત્રતામ્

દ્રોણાચાર્યો મહાબાહુર્ભાનૂપરિ રુષાન્વિતઃ ॥
ચિક્ષેપ પાર્વતં ચાસ્ત્રં ધનુષ્ટઙ્કારયન્મુહુઃ

પતંતઃ પર્વતા વ્યોમ્નશ્ચૂર્ણયંતો દ્વિષદ્‌બલમ્ ॥
તેષાં પાતેન રાજેન્દ્ર હાહાકારો મહાનભૂત્

તદા હરેઃ સુતો ભાનુર્વાયવ્યાસ્ત્રં સમાદધે ॥
તદ્વાતેનાદ્રયઃ સર્વે ઉડ્ડીતા હ્યભવન્ રણાત્

બાહ્લીકસ્તુ તદા ક્રુદ્ધો વહ્ન્યસ્ત્રં સંદધે તતઃ ॥
ભસ્મીભૂતં બલં જાતં વહ્નિનેવ મહદ્વનમ્

પાર્જન્યમાદદે તત્ર સામ્બો જાંબવતીસુતઃ ॥
તેન શાંતિં ગતો વહ્નિર્જ્ઞાનેનેવ ત્વહંકૃતિઃ

કર્ણસ્તતો મધું હિત્વા સામ્બોપરિ રુષાન્વિતઃ ॥
જઘાન બાણવિંશત્યા જગર્જ ઘનવદ્‌બલી

તદ્‌બાણૈઃ સરથઃ સાંબો બભ્રામ ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
ક્રોશં પુનઃ પ્રપતિતઃ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ

પુનર્ગદાં સમાદાય રથં ત્યક્ત્વા સમેત્ય સઃ ॥
તતાડ ગદયા કર્ણં સાંબો જાંબવીસુતઃ

ગદાપ્રહારવ્યથિતઃ પતિતો ધરણીતલે ॥
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ રણે રાજન્કર્ણો વીરો મહાબલઃ

સામ્બોઽપિ સ્વધનુર્નીત્વા રથમારુહ્ય વેગતઃ ॥
શલં જઘાન વિંશત્યા સોમદત્તં ચ પંચભિઃ

દ્રૌણિં ચ દશભિર્બાણૈર્ધૌમ્યં ષોડશભિસ્તથા ॥
લક્ષ્મણં દશભિસ્તત્ર શકુનિં પઞ્ચભિસ્તથા

દુઃશાસનં ચ વિંશત્યા વિંશત્યા સંજયં પૃથક્ ॥
ભૂરિં બાણશતૈ રાજન્યજ્ઞકેતું શતૈઃ શિતૈઃ

બાણૈર્જઘાન સમરે જગર્જ ઘનવદ્‍બલી ॥
દશભિર્દશભિર્નેતૄનેકૈકેન ગજાન્ હયાન્

પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિર્વીરાન્ બાણૈઃ સાંબસ્તતાડ હ ॥
વીક્ષ્ય જાંબવતીસૂનોઃ સાંબસ્ય કરલાઘવમ્

સ્વે પરે સૈનિકાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ॥
તદા ભીષ્મઃ સમુત્થાય ગૃહીત્વા ધનુરુત્તમમ્

ચિચ્છેદ દશભિર્બાણૈઃ સાંબકોદણ્ડમુત્તમમ્ ॥
ભીષ્મો મહાબલો વીરો દ્રોણાચાર્યશ્ચ સાયકૈઃ

કર્ણઃ સદ્યો યદુબલં જઘ્નુર્જ્ઞાનં યથા ગુણાઃ ॥
દુર્યોધનઃ પુનર્યોદ્ધું રથમારુહ્ય માનદઃ

અક્ષૌહિણીભિર્દશભિર્નાદયન્નાયયૌ મૃધે

દેવૌ પુરણૌ પુરુષૌ તદાવિ-
ર્બભૂવતુર્મૈથિલ રામકૃષ્ણૌ ॥
સુપર્ણતાલધ્વજશાલિયાનૌ
પ્રદ્યોતયન્તૌ પરિતૌ હિ શસ્તૌ

તદા જયારાવસમાકુલાઃ સુરા
ગંધર્વમુખ્યાશ્ચ જગુર્મનોહરમ્ ॥
સુરનકા દુંદુભયો વિનેદુઃ
શ્રીલાજપુષ્પૈર્વવૃષુઃ સુરસ્ત્રિયઃ

તદૈવ નેમુર્યદવઃ પરેશ્વરૌ
દુર્યોધનાદ્યાઃ કુરવસ્તુ સર્વતઃ ॥
નિઘાય શસ્ત્રાણિ દદુર્બલિં પરં
સર્વે પ્રસન્નાઃ કૃતહસ્તસંપુટાઃ

પ્રદ્યુમ્નમુખ્યાન્ સ્વસુતાન્ મદોદ્ધતાન્
નિર્ભર્ત્સ્ય વાગ્ભિઃ પરમેશ્વરો હરિઃ ॥
પ્રણમ્ય દેવવ્રતમુખ્યકૌરવાન્
સમેત્ય દુર્યોધનમૂચતુઃ પરૌ

શ્રીરામકૃષ્ણાવૂચતુઃ -
રાજન્ યદેભિઃ કિલ બાલબુદ્ધિભિ-
સ્તત્ક્ષમ્યતાં મા ભવ દુર્મનાઃ સ્વતઃ ॥
યદા તુ કિંચિત્પરુષં પ્રકીર્તિતં
પ્રકીર્તતાં નૌ ભવતાં નૃપેશ્વર

માભૂત્કુરૂણાં ભુવિ યાદવાનાં
કદાપિ કિંચિત્કલિરેવ રાજન્ ॥
સમ્બન્ધિનો જ્ઞાતય એવ સર્વે
નિચૌલવસ્ત્રાંતરવત્પ્રિયાર્થાઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
પૂજિતૌ કુરુભિઃ શશ્વદ્‌રામકૃષ્ણૌ સુરેશ્વરૌ ॥
પ્રદ્યુમ્નાદ્યૈઃ સયદુભી રેજતુર્મૈથિલેશ્વર

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીરામકૃષ્ણાગમનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ