ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 6.15

દ્વારકાખણ્ડઃ - પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ
કપિટઙ્ક-નૃગકૂપ-ગોપીભૂમિ-માહાત્મ્યકથનમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
તસ્મિન્ ગિરૌ યજ્ઞતીર્થં રૈવતેન કૃતં પુરા ।
યત્ર કૃત્વા યજ્ઞમેકં કોટિયજ્ઞફલં લભેત્

કપિટંકં નામ તીર્થં કપિપાતસમુદ્‌ભવમ્ ।
ગિરૌ રૈવતકે રાજન્ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

ભૌમાસુરસખો દુષ્ટો દ્વિવિદો નામ વાનરઃ ।
મારિતો યત્ર રામેણ મુષ્ટિના વજ્રપાતિના

સદ્યો મુક્તિં ગતઃ સોઽપિ સતાં હેલનવાનપિ ।
તત્ર સ્નાતું સદા દેવા આગચ્છન્તિ નરેશ્વર

કલવિંકસ્ય યાત્રાયાં કોટિગોદાનજં ફલમ્ ।
એતસ્ય દ્વિગુણં પુણ્યં દણ્ડકાખ્યે વને શુભે

તસ્માચ્ચતુર્ગુણં પુણ્યં સૈંધવાખ્યે મહાવને ।
જંબુમાર્ગે પઞ્ચગુણં પુણ્યં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યં પુષ્કરાખ્યે વને સ્મૃતમ્ ।
તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યમુત્પલાવર્તયાત્રયા

તસ્માચ્ચ નૈમિષારણ્યે પુણ્યં દશગુણં સ્મૃતમ્ ।
તસ્માચ્છતગુણં પુણ્યં કપિટંકે વિદેહરાટ્

નૃગકૂપં દ્વારકાયાં તિર્થાનાં તીર્થમુત્તમમ્ ।
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ વિપ્રાવધ્યાત્પ્રમુચ્યતે

અજ્ઞાનાદ્‍બ્રાહ્મણસ્યાપિ ગાં દદૌ બ્રાહ્મણાય સઃ ।
તેન પાપેન કૂપે વૈ કૃકલાસવપુર્દ્ધરઃ

નૃગોઽપિ દાનિનાં શ્રેષ્ઠઃ પતિતોઽથ ચતુર્યુગમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણેન તદુદ્ધારઃ કૃતો વૈ પશ્યતાં સતામ્

તદ્દિનાન્નૃગકૂપં તુ તીર્થીભૂતં મહીપતે ।
કાર્તિકે પૂર્ણિમાયાં તુ તસ્મિન્ સ્નાનં સમાચરેત્

કોટિજન્મકૃતાત્પાપાન્ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
એકં યત્રાપિ ગોદાનં કરોતિ વિધિવન્નરઃ

કોટિગોદાનજં પુણ્યં લભતે વૈ ન સંશયઃ ।
ગોપીભૂમેશ્ચ માહાત્મ્યં શ્રુણુ પાપહરં પરમ્

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ કર્મબન્ધાત્પ્રમુચ્યતે ।
ગોપીનાં યત્ર વાસોઽભૂત્તેન ગોપીભુવઃ સ્મૃતાઃ

ગોપ્યંગરાગસંભૂતં ગોપીચન્દનમુત્તમમ્ ।
ગોપીચન્દનલિપ્તાંગો ગંગાસ્નાનફલં લભેત્

મહાનદીનાં સ્નાનસ્ય પુણ્યં તસ્ય દિને દિને ।
ગોપીચન્દનમુદ્રાભિર્મુદ્રિતો યઃ સદા ભવેત્

અશ્વમેધસહસ્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ ।
સર્વાણિ તીર્થદાનાનિ વ્રતાનિ ચ તથૈવ ચ ।
કૃતાનિ તેન નિત્યં વૈ સ કૃતાર્થો ન સંશયઃ

ગંગામૃદ્‌દ્વિગુણં પુણ્યં ચિત્રકૂટરજઃ સ્મૃતમ્ ।
તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યં રજઃ પઞ્ચવટીભવમ્

તસ્માચ્છતગુણં પુણ્યં ગોપીચન્દનકં રજઃ ।
ગોપીચન્દનકં વિદ્ધિ વૃન્દાવનરજઃસમમ્

ગોપીચન્દનલિપ્તાંગં યદિ પાપશતૈર્યુતમ્ ।
તં નેતું યમઃ શક્તો યમદૂતઃ કુતઃ પુનઃ

નિત્યંકરોતિ યઃ પાપી ગોપીચન્દનધારણમ્ ।
સ પ્રયાતિ હરેર્ધામ ગોલોકં પ્રકૃતેઃ પરમ્

સિંધુદેશસ્ય રાજાઽભૂદ્દીર્ધબાહુરિતિ શ્રુતઃ ।
અન્યાયવર્તી દુષ્ટાત્મા વેશ્યાસંગરતઃ સદા

તેન વૈ ભારતે વર્ષે બ્રહ્મહત્યાશતં કૃતમ્ ।
દશ ગર્ભવતીહત્યાઃ કૃતાસ્તેન દુરાત્મના

મૃગયાયાં તુ બાણૌઘૈઃ કપિલાગોવધઃ કૃતઃ ।
સૈંધવં હયમારુહ્ય મૃગયાર્થી ગતોઽભવત્

એકદા રાજ્યલોભેન મન્ત્રી ક્રુદ્ધો મહાખલમ્ ।
જઘાનારણ્યદેશે તં તીક્ષ્ણધારેણ ચાસિના

ભૂતલે પતિતં મૃત્યુગતં વીક્ષ્ય યમાનુગાઃ ।
બદ્ધ્વા યમપુરીં નિન્યુર્હર્ષયન્તઃ પરસ્પરમ્

સંમુખેઽવસ્થિતં વીક્ષ્ય પાપિનં યમરાડ્ બલી ।
ચિત્રગુપ્તં પ્રાહ તૂર્ણં કા યોગ્યા યાતનાઽસ્ય વૈ

ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ -
ચતુરશીતિલક્ષેષુ નરકેષુ નિપાત્યતામ્ ।
નિઃસન્દેહં મહારાજ યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ

અનેન ભારતે વર્ષે ક્ષણં ન સુકૃતં કૃતમ્ ।
દશગર્ભવતીઘાતઃ કપિલાગોવધઃ કૃતઃ

તથા વનમૃગાણાં ચ કૃત્વા હત્યાઃ સહસ્રશઃ ।
તમ્માદયં મહાપાપી દેવતાદ્વિજનિંદકઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા યમાજ્ઞયા દૂતા નીત્વા તં પાપરૂપિણમ્ ।
સહસ્રયોજનાયામે તપ્તતૈલે મહાખલે

સ્ફુરદત્યુચ્છલત્ફેને કુમ્ભીપાકે ન્યપાતયન્ ।
પ્રલયાગ્નિસમો વહ્નિઃ સદ્યઃ શીતલતાં ગતઃ

વૈદેહ તન્નિપતનાત્પ્રહ્લાદક્ષેપણાદ્યથા ।
તદૈવ ચિત્રમાચખ્યુઃ યમદૂતા મહાત્મને

અનેન સુકૃતં ભૂમૌ ક્ષણવન્ન કૃતં ક્વચિત્ ।
ચિત્રગુપ્તેન સતતં ધર્મરાજો વ્યચિંતયત્

સભાયામાગતં વ્યાસં સંપૂજ્ય વિધિવન્નૃપ ।
નત્વા પપ્રચ્છ ધર્માત્મા ધર્મરાજો મહામતિઃ

યમ ઉવાચ -
અનેન પાપિના પૂર્વં ન કૃતં સુકૃતં ક્વચિત્ ।
સ્ફુરદગ્ન્યુચ્છલત્ફેને કુંભીપાકે મહાખલે

અસ્ય ક્ષેપણતો વહ્નિઃ સદ્યઃ શીતલતાં ગતઃ ।
ઇતિ સન્દેહતશ્ચેતઃ ખિદ્યતે મે ન સંશયઃ

શ્રીવ્યાસ ઉવાચ -
સૂક્ષ્મા ગતિર્મહારાજ વિદિતા પાપપુણ્યયોઃ ।
તથા બ્રહ્મગતિઃ પ્રાજ્ઞૈઃ સર્વશાસ્ત્રવિદાં વરૈઃ

દૈવયોગાદસ્ય પુણ્યં પ્રાપ્તં વૈ સ્વયમર્થવત્ ।
યેન પુણ્યેન શુદ્ધોઽસૌ તચ્છૃણુ ત્વં મહામતે

કસ્યાપિ હસ્તતો યત્ર પતિતા દ્વારકામૃદઃ ।
તત્રૈવાયમ્ મૃતઃ પાપી શુદ્ધોઽભૂત્તત્પ્રભાવતઃ

ગોપીચન્દનલિપ્તાંગો નરો નારાયણો ભવેત્ ।
એતસ્ય દર્શનાત્સદ્યો બ્રહ્મહત્યા પ્રમુચ્યતે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા ધર્મરાજઃ તમાનીય વિશેષતઃ ।
વિમાને કામગે સ્થાપ્ય વૈકુણ્ઠં પ્રકૃતેઃ પરમ્

પ્રેષયામાસ સહસા ગોપીચન્દનકીર્તિવિત્ ।
એવં તે કથિતં રાજન્ ગોપીચન્દનકં યશઃ

ગોપીચન્દનમાહાત્મ્યં ય શ્રૃણોતિ નરોત્તમઃ ।
સ યાતિ પરમં ધામ શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં દ્વારકાખંડે શ્રીનારદ બહુલાશ્વ સંવાદે
કપિટંકનૃગકૂપ ગોપીભૂમિમાહાત્મ્યં નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા