ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 6.14

દ્વારકાખણ્ડઃ - ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
રત્‍નાકર-રૈવતક-પર્વત માહાત્મ્યમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
દ્વારાવત્યા સમુદ્રસ્ય માહાત્મ્યં શ્રુણુ માનદ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં તત્સ્નાનફલદં સ્મૃતમ્

માધવ્યાં પૂર્ણમાસ્યાં યો વ્રતી સ્નાત્વા નદીપતિમ્ ।
નત્વા સંપૂજ્ય વિધિવદ્‌રત્‍નદાનં કરોતિ યઃ

તસ્ય દેહે ત્રયો દેવા નિવસંતિ મહીપતે ।
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ નરો યાતિ કૃતાર્થતામ્

તદ્દેહસ્પર્શનાત્સદ્યો બ્રહ્મહત્યા પ્રમુચ્યતે ।
યત્ર યત્ર ગતઃ સોઽપિ તત્ર તત્ર ચ ભૂઃ શુભા

દૃષ્ટ્વા તં ચ મૃતઃ પાપી જગદ્વધકરોઽપિ હિ ।
છિનત્તિ પાપપટલં પરં મોક્ષં પ્રયાતિ હિ

રૈવતસ્યાથ શૈલસ્ય માહાત્મ્યં શ્રૃણુ માનદ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં મુક્તિભુક્તિપ્રદાયકમ્

ગૌતમસ્ય સુતો ધીમાન્ મેધાવી નામ વૈષ્ણવઃ ।
વિંધ્યાચલે તપસ્તેપે વર્ષાણામયુતં શતમ્

તં દ્રષ્ટુમાગતઃ સાક્ષાદપાંતરતમો મુનિઃ ।
નોચ્ચચાલાસનાત્સોઽપિ મેધાવી તપસોત્કટઃ

અપાંતરતમસ્તં વૈ શશાપ ક્રોધપૂરિતઃ ।
સતામભક્ત પાપાત્મન્ સ્વતપોબલગર્વિતઃ

શૈલવત્તે સ્થિતિશ્ચાત્ર ત્વં શૈલો ભવ દુર્મતે ।
ઇત્યુક્ત્વાઽથ ગતે સાક્ષાદ્ અપાંતરતમે મુનૌ

મેધાવી શૈલતાં પ્રાપ્તઃ શ્રીશૈલસ્ય સુતોઽભવત્ ।
જાતિસ્મરો મહાબુદ્ધિર્વિષ્ણુભક્તેઃ પ્રભાવતઃ ॥ ।૧૧ ॥
એકદા મન્મુખાચ્છ્રુત્વા માહાત્મ્યં દ્વારકાપુરઃ ।
પ્રોવાચ સોઽપિ રાજાનં રૈવતં ગચ્છ સત્વરમ્

વદ મત્પ્રાર્થનામુક્તાં ત્વં મહાદીનવત્સલઃ ।
સોઽયં મહાબલો રાજા પ્રસન્નો યદિ વા ભવેત્

તેન નીતસ્ય મે વાસો ભવિષ્યતિ હરેઃ પુરિ ।
ઇતિ શ્રુત્વા મયા વિષ્ણુભક્તાનાં શાંતિકારિણા

રૈવતાયશુ કથિતં તથોક્તં પરમં વચઃ ।
સ પ્રસન્નઃ પ્રાહ રાજન્નત્ર કોઽપિ ન પર્વતઃ

તત્સ્થાપનાં કરિષ્યામિ સમુત્પાટ્ય ભુજાબલાત્ ।
સમુન્નીય દ્વારકાયાં પ્રતિજ્ઞામકરોદિમામ્

એતસ્મિંસ્તચ્ચોરયિતું પ્રયાતે નૃપસત્તમે ।
તત્પૂર્વસ્માદહં પ્રાપ્તઃ શ્રીશૈલસ્ય પુરે નૃપ

કલિપ્રિયેણાપિ મયા શ્રીશૈલાય મહાત્મને ।
કથિતઃ સર્વવૃત્તાંતો નૃપચૌર્યસમન્વિતઃ

શ્રીશૈલઃ પુત્રમોહેન નિર્ભર્ત્સ્યેતિ ક્વ યાસિ હિ ।
સુમેરું ગિરિરાજં ચ હિમવન્તં નગેશ્વરમ્

શ્રીશૈલઃ પ્રાહ ધર્માત્મા પુત્રસ્નેહસમાકુલઃ ।
એકો દૈવેન દત્તોઽયં ન પુત્રા બહવશ્ચ મે

તં હર્તુમાગતે રાજ્ઞિ રૈવતે વૈ મહાબલે ।
વિદેશં યાતિ પુત્રો મે તેન રાજ્ઞા મહાત્મના

પુત્રસ્નેહાભિભૂતોઽહં યુવયોઃ શરણં ગતઃ ।
જિત્વા તં રૈવતં શીઘ્રં પુત્રં માં દાતુમર્હથ

જાતેશ્ચ કારણાત્તૌ દ્વૌ સુમેરુશ્ચ હિમાચલઃ ।
શૈલલક્ષૈઃ પરિવૃતૌ યોદ્ધુમાજગ્મતુર્દ્રુતમ્

તતો ભુજાભ્યાં ઉત્પાટ્ય હનુમાનિવ તં ગિરિમ્ ।
ઊર્ધ્વં કૃત્વા બલાદ્‌રાજા યદા ગંતું મનો દધે

તદૈવ ચાગતાન્વીક્ષ્ય ગિરીઞ્છસ્ત્રાસ્ત્રધારિણઃ ।
અટ્ટહાસં ચકોરોચ્ચૈસ્તડિત્પાતમિવાત્મનઃ

નનાદ તેન બ્રહ્માંડં સપ્તલોકેર્બિલૈઃ સહ ।
તદૈવ તેષાં શસ્ત્રાણિ હસ્તેભ્યો ન્યપતન્સ્વતઃ

નિઃશસ્ત્રાસ્તે યદા શૈલાઃ કુર્વંતઃ પ્રધ્વનિં મુહુઃ ।
ગચ્છંતં સગિરિં જઘ્નુઃ મુષ્ટિભિર્જાનુભિઃ પથિ

યથા પુરા હનૂમંતમનુયાતા મહાબલમ્ ।
તૈસ્તાડિતોઽપિ ન જહૌ ગિરિં રાજા કરાગ્રતઃ

મન્મુખાચ્છ્રીહરિઃ શ્રુત્વા શૈલોદ્યોગં નૃપોપરિ ।
સદ્યો ભક્તસહાયાર્થં ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ

આગત્યાકાશમાર્ગેઽપિ દત્ત્વા તેજઃ સ્વકં પરમ્ ।
માભૈષ્ટેત્યભયં દત્ત્વા ત્વરમન્તરધીયત

ગતે હરૌ ભગવતિ ભગવત્તેજસાઽન્વિતઃ ।
એકહસ્તે ગિરિં ધૃત્વા મુષ્ટિના વજ્રઘાતિના

સુમેરું સંતતાડાશુ વજ્રીવ બલવત્તરઃ ।
તસ્ય મુષ્ટિપ્રહારેણ મેરુર્વિહ્વલતાં ગતઃ

હિમવન્તં બાહુવેગાત્પાતયિત્વા મહીતલે ।
મમર્દ પદ્‌ભ્યાં ચાન્યાંશ્ચ વિંધ્યાદીન્‌રણદુર્મદઃ

વિંધ્યાદયશ્ચ તે સર્વે પાદઘાતેન મર્દિતાઃ ।
ભયભીતા રણં ત્યક્ત્વા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ

એવં જિત્વા શૈલસંઘં તં શૈલ શૈલસન્નિભઃ ।
રૈવતોઽપિ જયારાવૈરાનર્તેષુ ન્યપાતયત્

સોઽભૂદ્‌રૈવતનામાપિ રાજન્ રૈવતકોઽચલઃ ।
હરિભક્તઃ શૈલમુખ્યો દ્વારાવત્યાં વિરાજતે

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા પ્રમુચ્યતે ।
સ્પર્શનાચ્છતયજ્ઞાનાં ફલમાપ્નોતિ માનવઃ

યાત્રાં કૃત્વા ચ યસ્યાપિ પરિક્રમ્ય નતાનનઃ ।
ભોજનં બ્રાહ્મણે દત્વા યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં દ્વારકાખંડે શ્રીનારદ બહુલાશ્વ સંવાદે
રત્‍નાકરરૈવતકાચલમાહાત્મ્યં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા