ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 5.24

બહુલાશ્વ ઉવાચ ॥
ગોપીનાં ચૈવ ગોપાનાં દત્ત્વા સંદર્શનં પરમ્ ॥
મથુરાયાં કિં ચકાર શ્રીકૃષ્ણો રામ એવ ચ

ચરિત્રં પરમં મિષ્ટં શ્રીકૃષ્ણબલદેવયોઃ ॥
સર્વપાપહરં પુણ્યં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

॥
શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
અન્યચ્ચરિત્રં શૃણુતાચ્છ્રીકૃષ્ણબલદેવયોઃ ॥
સર્વપાપહરં પુણ્યં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

કોલેન પીડિતા લોકાઃ કૌશારવિપુરાન્નૃપ ॥
મથુરામાયયુઃ સર્વે સદ્વિજા દીનમાનસાઃ

અશ્વમાશુ સમારુહ્ય રોહિણીનન્દનો બલઃ ॥
સ્વલ્પૈઃ પુરઃસરૈઃ સાર્દ્ધં મૃગયાર્થી વિનિર્ગતઃ

તં નત્વાભ્યર્ચ્ય વિધિવત્તદંઘ્ર્યોઃ પતિતાઃ પથિ ॥
કૃતાંજલિપુટા ઊચુર્હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

પ્રજા ઊચુઃ ॥
રામરામ મહાબાહો દેવદેવ મહાબલ ॥
કોલેન પાડિતાઃ સર્વે આગતાઃ શરણં વયમ્

દૈત્યઃ કંસસખઃ કોલો જિત્વા કૌશારવિં નૃપમ્ ॥
કૌશારવેઃ પુરે રાજ્યં કરોતિ સ મહાબલઃ

કૌશારવિસ્તદ્ભયાદ્ધિ ગંગાતીરં ગતો નૃપઃ ॥
રાજ્યાર્થં ત્વત્પદાંભોજં ભજતે સુજિતેંદ્રિયઃ

તત્સહાયં કુરુ વિભો વયં યસ્ય પ્રજાઃ શુભાઃ ॥
પુત્રવત્પાલિતાસ્તેન મહાસૌખ્યસમન્વિતાઃ

કોલેનાદ્યૈવ દુષ્ટેન પીડિતાઃ સતતં પ્રભો ॥
ત્રૈલોક્યવિજયવીરઃ કંસોપિ નિહતસ્ત્વયા

કાલો જીવતિ દેવેંદ્ર કંસોપિ ન મૃતઃ સ્મૃતઃ ॥
રક્ષાર્થં સગુણોસિ ત્વં ભક્તાનાં પ્રકૃતેઃ પરઃ

॥ શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષાં શ્રીરામો ભક્તવત્સલઃ ॥
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે કૌશાંબીં નગરીં યયૌ

યોદ્ધું સમાગતં રામં શ્રુત્વા કોલોપિ નિર્ગતઃ ॥
અક્ષૌહિણીભિર્દશભિર્મંડિતશ્ચંડવિક્રમઃ

ચંચલાશ્વતરં ગાઢ્યાં રથેભાશ્વતિમિંગિલામ્॥
નદીમિવાગતાં સેનાં પ્રલયાર્ણવનાદિનીમ્

વીરાવર્તાં ચ તાં વીક્ષ્ય બદ્ધ્વા સેતું હલં બલઃ ॥
આકૃષ્ય તાં તદગ્રેણ મુસલેનાહનદૃઢમ્

યુગપત્તત્પ્રહારેણ વીરા અશ્વા રથા ગજાઃ ॥
સર્વતઃ કોટિશઃ પેતુઃ પેષિતાઃ ફલવદ્રણે

શેષાઃ પ્રદુદ્રુવુર્વીરા ભયાર્તા રણમણ્ડલાત્ ॥
એકાકી યુયુધે દૈત્યઃ કોલો રામેણ શસ્ત્રભૃત્ ॥

ગોમૂત્રચયસિંદૂરકસ્તૂરીપત્રભૃન્મુખમ્ ॥
સુવર્ણશૃંખલાયુક્તં પ્રખચિત્કટિબંધનમ્

સ્રવન્મદં ચતુર્દંતં ઘણ્ટાટઙ્કારભીષણમ્ ॥
પ્રોન્નતં દિગ્ગજમિવ નદત્કાલઘનપ્રભમ્

શિતમંકુશમાદાય કોલ આરુહ્ય કર્ણતઃ ॥
સ્વગજં નોદયામાસ બલદેવાય દૈત્યરાટ્

આગતં વીક્ષ્ય તં નાગં મત્તં કોલેન નોદિતમ્ ॥
તતાડ મુસલેનાસૌ વજ્રેણેન્દ્રો યથા ગિરિમ્

મુસલસ્ય પ્રહારેણ વિશીર્ણોભૂન્મહાગજઃ॥
મૃદ્ધટો નૈક વૈ વાશુ દણ્ડ ઘાતેન મૈથિલ

કોલઃ ક્રોડમુખો દૈત્યો રક્તાક્ષઃ પતિતો ગજાત્ ॥
શૂલં ચિક્ષેપ નિશિતં માધવાય મહાત્મને

મુસલેન તદા રામસ્તચ્છૂલં શતધાચ્છિનત્ ॥
કાચપાત્રં યથા બાલો દણ્ડેન ચ વિદેહરાટ્ ॥૨૫।
સહસ્રભારસંયુક્તાં ગદાં ગુર્વીં પ્રગૃહ્ય ચ॥
બલં તતાડ હૃદયે જગર્જ ઘન્વત્ખલઃ

તદ્ગદાયાઃ પ્રહારેણ કોલં કજ્જલવત્તનુમ્॥
મુસલેનાહનન્મૂર્ધ્નિ બલદેવો મહાબલઃ

મુસલાહત મૂર્દ્ધાપિ પતિતો રણમણ્ડલે॥
મુષ્ટિઘાતં ઘાતયિત્વા તત્રૈવાંતરધીયત

ચકાર માયાં માયાવી દૈતેયીમતિભીષણામ્ ॥
પ્રલયપ્રભવૈર્મેઘૈમહાવાતપ્રણોદિતૈઃ

અંધકારં પ્રકુર્વદ્ભિરભૂદાચ્છદિતં નભઃ

જપાપુષ્પસમાન્બિંદૂનજસ્રં રુધિરસ્ય ચ ॥
મોચયિત્વાથ બીભત્સ વર્ષાંશ્ચક્રુર્ઘનાઘનાઃ

પૂયમેદોતિવિણ્મૂત્રસુરામાંસસમન્વિતાઃ॥
દૃષ્ટ્વા તાભિશ્ચ વર્ષાભિર્હાહાકારો બભૂવ હ

જ્ઞાત્વાથ તત્કૃતાં માયાં બલદેવો મહાપ્રભુઃ ॥
ચિક્ષેપ મુસલં દીર્ઘં પરસૈન્યવિદારણમ્

સર્વાસ્ત્રઘાતકં સ્વચ્છમષ્ટધાતુમયં દૃઢમ્ ॥
શતયોજનવિસ્તીર્ણં પ્રલયાગ્નિસમપ્રભમ્

બલાસ્ત્રં મુસલં રેજે ભ્રમદ્દશદિગંતરે ॥
વિદારયદ્ધનાન્વ્યોમ્નિ નીહારં ચ યથા રવિઃ

તદ્વ્યોમ્નિપ્રગતં દૃષ્ટ્વા હલાસ્ત્રં ચ સ્વતઃ પ્રભુઃ ॥
સભૂત્યાકૃષ્ય ચ બલાન્મધ્યે તાન્વિદદાર હ

નાશં ગતાયાં માયાયાં બલદેવો મહાબલઃ ॥
ગૃહીત્વા ભુજદણ્ડાભ્યાં ભુજદણ્ડે મદોત્કટે

ભ્રામયન્બાલ ઇવ તં પ્રતૂલં સ ઇતસ્તતઃ॥
પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે કમણ્ડલુમિવાર્ભકઃ

તસ્ય દૈત્યસ્ય પાતેન સાબ્ધિશૈલવનૈઃ સહ ॥
ચકંપે નાડિકામાત્રં સર્વભૂખંડમણ્ડલમ્

ભગ્નદંતશ્ચલન્નેત્રો મૂર્ચ્છિતો નિધનં યયૌ ॥
કોલો નામ મહાદૈત્યો વૃત્રો વજ્રહતો યથા

તદા જયજયારાવો દિવિ ભૂમૌ બભૂવ હ ॥
દેવદુંદુભયો નેદુઃ પુષ્પવર્ષાઃ સુરૈઃ કૃતાઃ

ઇત્થં કોલં ઘાતયિત્વા બલદેવોચ્યુતાગ્રજઃ॥
દત્ત્વાથ કૌશારવયે કૌશાંબીં ચ પુરીં તતઃ

સ્નાતું ભાગીરથીં પ્રાગાદ્ગર્ગાચાર્યાદિભિર્વૃતઃ ॥
લોકાનાં સંગ્રહં કર્તું સર્વદોષક્ષયાય ચ

સ્નાપયાંચકુરાર્યાસ્તે ગંગાયાં માધવં બલમ્ ॥
વેદમંત્રૈર્મંગલૈશ્ચ ગર્ગાચાર્યાદયો દ્વિજાઃ ॥ ૪૪
લક્ષં ગજાનાં વૈદેહ સ્યંદનાનાં દ્વિલક્ષકમ્ ॥
હયાનાં ચ તથા કોટિં ધેનૂનામર્બુદં દશ

શતાર્બુદં ચ રત્નાનાં ભારં જાંબૂનદાવૃતમ્ ॥
રામો દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયયૌ મથુરાં પુરીમ્

યત્ર રામેણ ગંગાયાં કૃતં સ્નાનં વિદેહરાટ્॥
તત્ર તીર્થં મહાપુણ્યં રામ તીર્થં વિદુર્બુધાઃ

કાર્તિક્યાં કાર્તિકે સ્નાત્વા રામતીર્થે તુ જાહ્નવીમ્ ॥
હરિદ્વારાચ્છતગુણં પુણ્યં વૈ લભતે જનઃ

બહુલાશ્વ ઉવાચ ॥
કૌશાંબેશ્ચ કિયદ્દૂરં સ્થલે કસ્મિન્મહામુને ॥
રામતીર્થં મહાપુણ્યં મહ્યં વક્તું ત્વમર્હસિ

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
કૌશાંબેશ્ચ તદીશાન્યાં ચતુર્યોજનમેવ ચ ॥
વાયવ્યાં સૂકરક્ષેત્રાચ્ચતુર્યોજનમેવ ચ

કર્ણક્ષેત્રાચ્ચ ષટ્ક્રોશૈર્નલક્ષેત્રાચ્ચ પંચભિઃ ॥
આગ્નેય્યાં દિશિ રાજેંદ્ર રામતીર્થં વદંતિ હિ

વૃદ્ધકેશી સિદ્ધિપીઠાદ્બિલ્વકેશવનાત્પુનઃ ॥
પૂર્વસ્યાં ચ ત્રિભિઃ ક્રોશૈ રામતીર્થં વિદુર્બુધાઃ

દૃઢાશ્વો વંગરાજોભૂત્કુરૂપં લોમશં મુનિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા જહાસ સતતં તં શશાપ મહામુનિઃ

વિકરાલઃ ક્રોડમુખોઽસુરો ભવ મહાખલ॥
ઇત્થં સ મુનિશાપેન કોલઃ ક્રોડમુખોભવત્

બલદેવપ્રહારેણ ત્યક્ત્વા સ્વામાસુરીં તનુમ્ ॥
કોલો નામ મહાદૈત્યઃ પરં મોક્ષં જગામ હ

તતો રામો મંત્રિભિશ્ચ ઉદ્ધવાદિભિરન્વિતઃ ॥
જહ્નુતીર્થં જગામાશુ યત્ર દક્ષશ્રુતેરભૂત્

ગંગાબ્રાહ્મણમુખ્યસ્ય જાહ્નવી યેન કથ્યતે॥
દત્ત્વા દાનં દ્વિજાતિભ્ય ઊષૂ રાત્રૌ જનૈઃ સહ

તતસ્તત્પશ્ચિમે ભાગે પાંડવામતિપ્રિયમ્॥
આહાર સ્થાનકં પ્રાપ્ય રાત્રૌ વાસં ચકાર હ

॥
તત્ર દાનં દ્વિજાતિભ્યો દત્ત્વા સદ્ગુણભોજનમ્ ॥
તતો યોજનમેકં ચ દેવં માંડૂકસંજ્ઞકમ્

તપસ્તપ્તં મહત્તેન ચાંતે દેવ કૃપાપ્તયે॥
તદર્થં સ્વસમાજેન બલદેવો જગામ હ

ઊર્ધ્વાસ્યમેકપાદસ્થં ધ્યાનસ્તિમિતલોચનમ્ ॥
સ્વભક્તં હૃદયસ્થં સ્વં મૂર્તિદર્શનલોલુપમ્

તાં જહાર તદાનંતસ્તતો બાહ્યે દદર્શ હ ॥
સ દૃષ્ટ્વાનંતદેવસ્ય રૂપં પરમસુન્દરમ્

સ્રગ્વ્યેકકુણ્ડલગૌરં તાલાંકરથસંયુતમ્ ॥
સ્તુત્વા પરમયા ભક્ત્યા પપાત ચરણૌ પુનઃ

તસ્ય શીર્ષ્ણિ કરં દત્ત્વા વરં બ્રૂહીત્યુવાચ હ ॥
યદિ પ્રસન્નો ભગવાનનુગ્રાહ્યોસ્મિ વા યદિ

સર્વોત્તમાં ભાગવતીં સંહિતાં શુકવક્ત્રતઃ ॥
નિર્ગતાં દેહિ મે સ્વામિન્કલિદોષહરાં પરામ્

બલદેવ ઉવાચ ॥
ઉદ્ધવદ્વારતઃ પ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ તવાનઘ ॥
શ્રીમદ્ભાગવતીકીર્તિરધિકાયા કલૌ યુગે

માંડૂક ઉવાચ ॥
કથં ભગવતા દત્તા મુખ્યા તસ્યાધિકારિતા ॥
કદા યોગો મમ સ્વામિન્કુરુ સંદેહભંજનમ્

બલદેવ ઉવાચ ॥
કથયામિ પરં ગોપ્યં રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
અદ્યાપિ મમ સામીપ્ય ઉદ્ધવોયં વિરાજતે

તદ્દર્શનં કુરુ પરં પારમાર્થપ્રદાયકમ્ ॥
અદ્ય તીર્થસ્ય યાત્રાયામુપદેશો ન તે ભવેત્

યથોપદેષ્ટા ભવતિ તેન તે કથયામ્યહમ્ ॥
ઉદ્ધવઃ સ્થાપિતઃ શ્રીમદાચાર્યઃ સંહિતામયઃ ॥ 5.24.૭૦ ।
નન્દાદિવ્રજવાસિનાં ગોપિનાં પ્રીતયે કૃતઃ ॥
સ્વસ્વરૂપં પરિકરં યત્કિંચિદ્ભગવત્તમમ્

સર્વસ્વભાવગુણકં કૃષ્ણેન પરમાત્મના ॥
ઉદ્ધવં ચૈવ સ્વાત્માનમેક એવાચરદ્વિભુઃ

સાક્ષાત્કારં ચકારાદૌ ન સ્વીયમંતરં ક્વચિત્ ॥
શ્રીકૃષ્ણમેવ તે જ્ઞાત્વા પૂજયામાસુરાદરાત્

વસન્તર્તુશ્ચ ગ્રીષ્મો પિ સ ચચારવ્રજાત્મકૌ ॥
શમયામાસ રાધાયાઃ શોકં તત્કુણ્ડપાર્શ્વજાઃ

સર્વં ભૂમણ્ડલં તત્ર વિચચાર વ્રજાનુગૈઃ ॥
વિયોગાર્તિહરઃ પ્રોક્તો ગવાં નંદાદિગોપિનામ્

મંત્રાધિકારકુશલઃ સર્વપરિકરાગ્રણીઃ ॥
અથાંતર્ધાનવેલાયાં ભગવાન્ધર્મગુપ્તનુઃ

તસ્મૈ સ્વતૈજસમપિ દાસ્યતે પરમાદ્ભુતમ્॥
મુદ્રાધિકારં સર્વત્ર સર્વદૈવ વિરાજતે

અંતર્ધાનેતુ તુ સ્વસ્થાને દત્તા તસ્યાધિકારિતા॥
બદરીસ્થં સપરકરં ધર્મજં બોધયિષ્યતિ

અર્જુનાદિવિયોગાર્તિહારી સૈવ ભવિષ્યતિ॥
વજ્રનાભો યાદવાનાં માથુરે સંભવિષ્યતિ

શ્રીકૃષ્ણસ્યૈવ પૌત્રેષુ મહારાજ્ઞીગણેષુ ચ॥
વિયોગાર્તિહરશ્ચૈવ સ્થાપ્યતે શ્રી હરિઃ સ્વયમ્

કૌરવાણાં કુલે રાજા પરિક્ષિદિતિ વિશ્રુતઃ॥
તસ્ય પુત્રોતિતેજસ્વી વિખ્યાતો જનમેજયઃ

પિતુઃશત્રુહણં યજ્ઞં કરિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
તસ્યાપિ સર્વસામગ્રી ઉદ્ધવદ્વારતો ભવેત્

શ્રીમદ્ભાગવતં દિવ્યં પુરાણં વાચનં તદા॥
ગૌરાન્વયસ્ય સંપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

શ્રીમત્પ્રસાદાદ્વિપ્રર્ષેર્મહાભાગવતોત્તમાત્॥
તદદારસર્પયજ્ઞસ્ય નિવૃત્તિઃ સંભવિષ્યતિ

યજ્ઞસંસ્કારકર્તૄણાં બ્રાહ્મણાનાં ચ પૂજનમ્॥
સ દાસયતિ મહારાજા ગ્રામાણાં શતકં તથા

તતસ્ત્વાચાર્યવર્યસ્ય શ્રીપ્રસાદસ્ય ચાજ્ઞયા ॥
સ ગંતા સૂકરક્ષેત્રં માસમેકં સ્થિતો ભવેત્

દત્ત્વા દાનાન્યનેકાનિ ગોમહાગજવાજિનઃ ॥
રત્નં વાસો બ્રાહ્મણેભ્યો ભોજનં ચ યદૃચ્છયા

તત્તસ્માત્તત્સ્થલાત્સોપિ નિવર્ત્ય ગુરુણા સહ॥
ગંગાતીરસ્થલાન્પશ્યન્નાગમિષ્યતિ સદ્વૃતઃ

એકચ્છત્ર શયાન નગરે સંસ્થાં કરિષ્યતિ સહાનુગઃ ॥
શ્રીગુરોરાજ્ઞયા તત્ર સામગ્રીં સાધનૈઃ સહ

અશ્વમેધં કરોતિ સ્મ સર્વજેતા ભવિષ્યતિ ॥
એકચ્છત્ર ધરો ભૂત્વા શ્રીગુરોઃ શરણં ગતઃ

તતો ગંગાતટે રમ્યે પૂર્વસ્યાં ક્રોશપંચકે ॥
પરમૈકાંતરૂપેણ સેવનં તત્કરિષ્યતિ

તત્ર ભાગવતી વાર્તા ભવરોગવિનાશિની ॥
ભવિષ્યતિ મુદાયુક્તા સમાજેષુ ધર્મિણામ્

તત્ર પૂર્ણસમાજેષુ તેષાં મધ્યેભવાનપિ॥
શૃણોષિ ભાગવદ્ધર્મં ગંતાશ્રી નિર્મલં પદમ્

તપસ્તપ્તં મદર્થં તે તસ્માદેતત્પ્રકાશિતમ્ ॥
એવં દેવં વરં દત્ત્વા ગતો રામઃ સહાનુગઃ

શયાનનગગચ્છુદ્ધાદીશાન્યાં દિશિ સંસ્થિતમ્ ॥
સ્થાનં ગંગાતટે રમ્યં કંટકાદુત્તરેભવત્

પુષ્પવત્યા દક્ષિણે તુ ક્રોશૈકં વિસ્તરેણ ચ ॥
તત્ર સંકર્ષણો દેવઃ સ્થિત્વા દાનપરોભવત્

ઘોટકં દશસાહસ્રં રથાનાં શતકં તથા ॥
દ્વિપસહસ્રં ગાશ્ચૈવ દક્સહસ્રં દદૌ મુદા

તત્ર સંકર્ષણં દેવં પૂજયામાસુરાદરાત્ ॥
દેવાઃ સમાયયુઃ સર્વે ઋષયશ્ચ ત- પોધનાઃ

નમઃ કોલેશઘાતાય ખરાસુરવિઘાતિને ॥
હલાયુધ નમસ્તેસ્તુ મુસલાસ્ત્રાય તે નમઃ ॥
નમઃ સૌંદર્યરૂપાય તાલાંકાય નમોનમઃ

ઇતિ શ્રુત્વા સ્તુતિં તેષાં સંકર્ષણ ઉવાચ હ ॥
વરં બ્રુવંતુ માં સર્વે ભવતાં યદભીપ્સિતમ્

દ્વિજદેવા ઊચુઃ ॥
યદાયદા પદયુક્તાઃ સ્મરામો ભવતઃ પદમ્ ॥
સર્વબાધાવિનિર્મુક્તા ભવામશ્ચ તવાજ્ઞયા ॥ ૧૦૧।
॥ રામ ઉવાચ ॥
યદાયદા માં સ્મરથ તદાહં શરણાગતાન્ ॥
રક્ષિતાસ્યાં કલૌ નૂનમિતિ સત્યં વચો મમ

અત્ર સ્થલે વરં પ્રાપ્તં પૂજિતં મુનિપુંગવૈઃ॥
અતઃ સંકર્ષણસ્થાનં ભવિષ્યતિ કલૌયુગે

યેઽસ્મિન્સ્નાસ્યંતિ ગંગાયાં દેવાન્સંપૂજયંતિ યે ॥
દાસ્યંતિ દાનં વિપ્રેભ્યો ભોજનં કારયંતિ યે

વિષ્ણું સંપૂજયંતિ સ્મ સફલં જીવિતં ક્ષિતૌ ॥
તે યાન્તિ દૈવતસ્થાનં કામી પ્રાપ્નોતિ કામનામ્

તતઃ પરિવૃતો રામઃ સ્વાં પુરીં સંજગામ હ ॥
કોલરક્ષોવધં કૃત્વા સ્નાત્વા વિષ્ણુપદીજલે

રામસ્ય બલદેવસ્ય કથાં યઃ શૃણુયાન્નરઃ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયાં મથુરાખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે કોલદૈત્યવધોનામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ