ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 5.17

રાધિકાપ્રમુખ-ગોપીગણાનાં વિરહ-ખેદોક્તિઃ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા શ્રીકૃષ્ણસંદેશં પ્રસન્ના ગોપવલ્લભાઃ ।
અશ્રુમુખ્યો બાષ્પકંઠ્ય ઉચુરૌપગવિં નૃપ

ગોલોકવાસિન્ય ઉચુઃ -
વિદેશં ગતવાન્કૃષ્ણસ્ત્યક્ત્વા પૂર્વપ્રિયાઞ્જનાન્ ।
તદુપર્યલિખદ્યોગમહો નિર્મોહતાબલમ્

દ્વારપાલિકા ઊચુઃ -
ચકોરે ગ્લૌઃ પંકજેઽર્કો ભ્રમરે પંકજં યથા ।
ચાતકે ચ ઘનઃ પ્રીતિં ન કરોતિ કદાચન

શૃંગારપ્રકરા ઊચુઃ -
ચંદ્રમિત્રં ચકોરોઽસ્તિ સખ્યો વહ્નિકણઃ સદા ।
વિધાત્રા યદ્વિલિખિતં તન્ન્યૂનં ન ભવેદિહ

શય્યોપાકરિકા ઊચુઃ -
વ્યાધોઽપિ હત્વા હિ મૃગાન્ સ્મરતિ ત્વરમાતુરઃ ।
કટાક્ષૈઃ સ્વપ્રિયાન્હત્વા નિર્મોહી ન સ્મરેદહો

પાર્ષદાખ્યા ઊચુઃ -
જાતં વિરહજં દુઃખં નાન્યો વેત્તિ કદાચન ।
યથા કંટકવિદ્ધાંગો વિદ્વાન્વા વિદ્ધકંટકઃ

વૃન્દાવનપાલિકા ઊચુઃ -
અનિમિત્તં પ્રેમસૌખ્યમનિમિત્તો હિ વેત્તિ તત્ ।
સનિમિત્તો ન જાનાતિ રસં કર્મેંદ્રિયં યથા

ગોવર્ધનવાસિન્ય ઊચુઃ -
પુરંધ્રીપ્રેમકૃદ્યો વૈ સૈરંધ્રીનાયકોઽભવત્ ।
શૈલૌકોભિસ્તુ કિં તસ્ય બહુના કથિતેન કિમ્

કુઞ્જવિધાયિકા ઊચુઃ -
હા માધવીકુઞ્જપુઞ્જે ગુઞ્જન્મત્તમધુવ્રતે ।
સ્વદૃગ્લક્ષીકૃતો યો વૈ તસ્યેયં શ્રૂયતે કથા

નિકુઞ્જવાસિન્ય ઊચુઃ -
વૃન્દાવને મત્તમિલિન્દપુઞ્જે
કલિન્દજાતીરકદમ્બકુઞ્જે ।
શનૈશ્ચલંતં સબલં સગોપં
સગોધનં નંદસુતં ભજામઃ

જાહ્નવીયૂથ ઉવાચ -
કદા તથાઽસ્મત્સમયો ભવિષ્યતિ
યથા પુરંધ્રીસમયઃ પ્રદૃશ્યતે ।
શોકં પરં મા કુરુત વ્રજાંગનાઃ
સદા ન કસ્યાપિ જયઃ પરાજયઃ

યમુનાયૂથ ઉવાચ -
વિધાતુર્ન દયા કિંચિદ્યુનક્તિ વિયુનક્તિ યઃ ।
ભૂતાનિ સકલાન્યેવ ક્રીડનાનિ યથાઽર્ભકઃ

રમાયૂથ ઉવાચ -
કુબ્જાપુરાદ્યર્જુસમાનવિગ્રહા
દાસી ત્વિદાનીં તુ કુલીનતાં ગતા ।
કુરૂપિણી રૂપવતી બભાવહો
ચતુર્દિનૈર્દુન્દુભિનાદકારિણી

વિરજાયૂથા ઊચુઃ -
સદા ન કસ્યાપિ ભુજા પ્રિયાંસે
સદા વસંતો ન સદા યુવા સ્યાત્ ।
ઇન્દ્રો ન રાજ્યં કુરુતે સદાઽયં
ચતુર્દિનૈર્માનમલંકરોતુ

લલિતાયૂથ ઉવાચ -
રામાભિષેકં વિનિવાર્ય મંથરા
ચકાર વિઘ્નં કિલ કોસલે પુરે ।
કુબ્જૈવ સેયં મથુરાપુરે ગતા
કુબ્જૈવ કિં કિં ન કરોતિ ગોપિકાઃ

વિશાખાયૂથ ઉવાચ -
ગોચારણાયાનુચરૈર્વ્રજંતં
પ્રબોધયંતં સ્વપુરં વિરાવૈઃ ।
મત્તેભયાનં હિ વિડંબયંતં
શ્રીનન્દસૂનું ન હિ વિસ્મરામઃ

માયાયૂથ ઉવાચ -
સંકોચવીથીષુ પટે પ્રગૃહ્ય
પ્રસહ્ય દોર્ભ્યાં હૃદયે નિધાય ।
અન્યોન્યમાકર્ષણહર્ષભીતિ-
ર્ગૃહાન્ હરિં તં હિ કદા નયામઃ

અષ્ટસખ્ય ઊચુઃ -
વીક્ષ્ય નન્દસુતમંગ સુન્દરં
નેત્રમદ્ય ન જગદ્વિપશ્યતિ ।
નન્દરાજતનયે પુરીં સ્થિતે
કિં ભવિષ્યતિ વદાશુ નસ્ત્વરમ્

ષોડશસખ્ય ઊચુઃ -
વેણુનાદમધુરધ્વનિં વને
સંનિશ્યમ્ય કુસુમેષુવર્ધનમ્ ।
શ્રોત્રયુગ્મમિહ નઃ શૃણોતિ નો
વિશ્વગીતમુત વા યશઃ પરમ્

દ્વાત્રિંશત્સખ્ય ઊચુઃ -
પ્રીત્યા સ્વમિત્રં હિ રિપું નયેન
લુબ્ધં ધનૈશ્ચ દ્વિજમાદરેણ ।
ગુરું પ્રણામૈ રસિકં રસેન
નિર્મોહિનં કેન વશીકરોતિ

શ્રુતિરૂપા ઊચુઃ -
યજ્જાગરાદિષુ ભવેષુ પરં હ્યતેર્હેતુ-
સ્વિદસ્ય વિચરંતિ ગુણાશ્ચ યેન ।
નૈતદ્વિશંતિ મહદિંદ્રિયદેવસંઘા-
સ્તસ્મૈ નમોઽગ્નિમિવ વિસ્તૃતવિસ્ફુલિંગાઃ

ઋષિરૂપા ઊચુઃ -
નૈવેશિતું પ્રભુરયં બલિનાં બલિયા-
ન્માયા ન શબ્દ ઉત નો વિષયીકરોતિ ।
તદ્‍બ્રહ્મ પૂર્ણમમૃતં પરમં પ્રશાંતં
શુદ્ધં પરાત્પરતરં શરણં ગતાઃ સ્મઃ

દેવાંગના ઊચુઃ -
અંશાંશકાંશકકલાદ્યવતારવૃન્દૈ-
રાવેશપૂર્ણસહિતાશ્ચ પરસ્ય યસ્ય ।
સર્ગાદયઃ કિલ ભવંતિ તમેવ કૃષ્ણં
પૂર્ણાત્પરં તુ પરિપૂર્ણતમં નતાઃ સ્મઃ

યજ્ઞસીતા ઊચુઃ -
શ્રીમન્નિકુઞ્જલતિકાકુસુમાકરોઽયં
શ્રીરાધિકા હૃદયકણ્ઠવિભૂષણોઽયમ્ ।
શ્રીરાસમંડલપતિર્વ્રજમંડલેશો
બ્રહ્માંડમંડલમહીપરિપાલકોઽયમ્

રમાવૈકુણ્ઠનિવાસિન્ય ઊચુઃ -
યો ગોપિકા સકલયૂથમલંચકાર
વૃન્દાવનં ચ નિજપાદરજોભિરદ્રિમ્ ।
યઃ સર્વલોકવિભાય બભૂવ ભૂમૌ
તં ભૂરિલીલમુરગેન્દ્રભુજં ભજામઃ

શ્વેતદ્વીપસખીજના ઊચુઃ -
યથા શિલીંધ્રં શિશુરશ્રમો ગજઃ
સ્વપુષ્કરેણૈવ ચ પુષ્કરં ગિરિમ્ ।
ધૃત્વા બભૌ શ્રીવ્રજરાજનન્દનઃ
કૃપાકરોઽસૌ ન હિ વિસ્મૃતઃ ક્વચિત્

ઊર્ધ્વવૈકુણ્ઠવાસિન્ય ઊચુઃ -
શ્યામવર્ણમયે નેત્રે જગચ્છ્યામં વિપશ્યતઃ ।
ન દ્વૈતં દૃશ્યતે યાસાં તાભિઃ કિં યોગસેવનમ્

અજિતપદાશ્રિતા ઊચુઃ -
સ્નેહપાશો દૃઢચ્છિન્નો ન ચ્છિન્નો હરિણા વિના ।
છિત્વા તં મથુરાં પ્રાગાન્નાગપાશં યથા ખગઃ

લોકાચલવાસિન્ય ઊચુઃ -
કૃષ્ણે લગ્નં નેત્રયુગ્મં ધાવદ્દશદિશાંતરમ્ ।
અહો ન લગ્નં કુત્રાપિ પદ્મલગ્નો યથા હ્યલિઃ

શ્રીસખ્ય ઊચુઃ -
કાર્પણ્યેન યશો હંતિ ક્રુધા ગુણગણોદયમ્ ।
ધનાનિ વ્યસનૈર્લોકઃ કપટેનૈવ મિત્રતામ્

મૈથિલા ઊચુઃ -
ધનં દત્વા તનું રક્ષેત્તનું દત્વા ત્રપાં વ્યધાત્ ।
ધનં તનું ત્રપાં દદ્યાન્મિત્રકાર્યાર્થમેવ હિ

કૌશલા ઊચુઃ -
ન કોપિ જાનાતિ વિયોગજાં દશાં
જીવં વિના વક્તુમલં ન સાપિ હિ ।
ભૂયાદૂરોબાણવિભિન્નમારા-
ન્માભૂત્કદાપિ પ્રિયવિપ્રયોજનમ્

અયોધ્યાપુરવાસિન્ય ઊચુઃ -
કૃત્વા નિરાશાં વિનિધાય ચાશાં
જગામ ચાશાં મથુરાપુરસ્ય ।
યોગં ચ તસ્યોપરિ ચાલિખન્નો
નિર્મોહિનાં ચિત્તમહો વિચિત્રમ્

પુલિંદિકા ઊચુઃ -
એનં વરં કર્તુમતીવ વિહ્વલાં
સમાગતાં શૂર્પણખાં પુરા વને ।
યઃ કારયામાસ વિરૂપિણીં બલા-
ત્સૌમિત્રિણા તેન તુ વઃ કૃપા કથમ્

સુતલવાસિન્ય ઊચુઃ -
ભક્તં બલિં સત્યપરં ભૂરિદં
નીત્વા બલિં યઃ કુપિતો બબન્ધ હ ।
અહો કથં તસ્ય કરોતિ સેવનં
માયાવટોર્વામનરૂપધારીણઃ

જાલંધર્ય ઊચુઃ
પુરાતિકષ્ટં પ્રગતેઽસુરોત્તમે
કાયાધવે ભક્તવરે તતો હ્યયમ્ ।
ભૂત્વા નૃસિંહઃ કૃતવાન્સહાય-
મહો પરા નિષ્ઠુરતા પ્રદૃશ્યતે

ભૂમિગોપ્ય ઊચુઃ -
અહોઽતિનિર્મોહિજનસ્ય ચિત્રં
પરં ચરિત્રં ગદિતું ન યોગ્યમ્ ।
મુખેન ચાન્યદ્‍ધૃદિ ભાવ્યમન્ય-
દ્દેવો ન જાનાતિ કુતો મનુષ્યઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં મથુરાખંડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ગોપીવાક્યં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ