ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 3.9

ગિરિરાજખણ્ડ - નવમોઽધ્યાયઃ
વૃન્દાવને ગોવર્ધનાવતારકથા -
શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
અહો ગોવર્ધનઃ સાક્ષાદ્‌ગિરિરાજો હરિપ્રિયઃ ।
તત્સમાનં ન તીર્થં હિ વિદ્યતે ભૂતલે દિવી

કદા બભૂવ શ્રીકૃષ્ણવક્ષસોઽયં ગિરીશ્વરઃ ।
એતદ્વદ મહાબુદ્ધે ત્વં સાક્ષાદ્ધરિમાનસઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ગોલોકોત્પત્તિવૃત્તાન્તં શૃણુ રાજન્ મહામતે ।
ચતુષ્પદાર્થદં નૄણામાદ્યલીલાસમન્વિતમ્

અનાદિરાત્મા પુરુષો નિર્ગુણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્પ્રભુઃ

પ્રત્યગ્ધામા સ્વયંજ્યોતી રમમાણો નિરન્તરમ્ ।
યત્ર કાલઃ કલયતામીશ્વરો ધામમાનિનામ્

રાજન્ન પ્રભવેન્માયા ન મહાંશ્ચ ગુણઃ કુતઃ ।
ન વિશન્તિ ક્વચિદ્‌રાજન્ મનશ્ચિતો મતિર્હ્યહમ્

સ્વધામ્નિ બ્રહ્મ સાકારમિચ્છયા વ્યરચીકરત્ ।
પ્રથમં ચાભવચ્છેષો બિસશ્વેતો બૃહદ્વપુઃ

તદુત્સંગે મહાલોકો ગોલોકો લોકવન્દિતઃ ।
યં પ્રાપ્ય ભક્તિસંયુક્તઃ પુનરાવર્તતે ન હિ

અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતેર્ગોલોકાધિપતેઃ પ્રભોઃ ।
પુનઃ પાદાબ્જસંભૂતા ગંગા ત્રિપથગામિની

પુનર્વામાંસતસ્તસ્ય કૃષ્ણાઽભૂત્સરિતાં વરા ।
રેજે શૃઙ્ગારકુસુમૈર્યથોષ્ણિઙ્‍મુદ્રિતા નૃપ

શ્રીરાસમણ્ડલં દિવ્યં હેમરત્‍નસમન્વિતમ્ ।
નાનાશૃઙ્ગારપટલં ગુલ્ફાભ્યાં શ્રીહરેઃ પ્રભોઃ

સભાપ્રાંગણવીથીભિર્મણ્ડપૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ।
વસન્તમાધુર્યધરઃ કૂજત્કોકિલસંકુલઃ

મયૂરૈઃ ષટ્પદૈર્વ્યાપ્તઃ સરોભિઃ પરિસેવિતઃ ।
જાતો નિકુંજો જંઘાભ્યાં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ

વૃદાવનં ચ જાનુભ્યાં રાજન્ સર્વવનોત્તમમ્ ।
લીલાસરોવરઃ સાક્ષાદૂરુભ્યાં પરમાત્મનઃ

કટિદેશાત્સ્વર્ણભૂમિર્દિવ્યરત્‍નખચિત્પ્રભા ।
ઉદરે રોમરાજિશ્ચ માધવ્યો વિસ્તૃતા લતાઃ

નાનાપક્ષિગણૈર્વ્યાપ્તા ધ્વનદ્‌ભ્રમરભૂષિતાઃ ।
સુપુષ્પફલભારૈશ્ચ નતાઃ સત્કુલજા ઇવ

શ્રીનાભિપંકજાત્તસ્ય પંકજાનિ સહસ્રશઃ ।
સરઃસુ હરિલોકસ્ય તાનિ રેજુરિતસ્તતઃ

ત્રિબલિપ્રાંતતો વાયુર્મન્દગામ્યતિશીતલઃ ।
જત્રુદેશાચ્છુભા જાતા મથુરા દ્વારકાપુરી

ભુજાભ્યાં શ્રીહરેર્જાતાઃ શ્રીદામાદ્યષ્ટ પાર્ષદાઃ ।
નન્દાશ્ચ મણિબંધાભ્યામુપનન્દાઃ કરાગ્રતઃ

શ્રીકૃષ્ણબાહુમૂલાભ્યાં સર્વે વૈ વૃષભાનવઃ ।
કૃષ્ણરોમસમુદ્‌ભૂતાઃ સર્વે ગોપગણા નૃપ

શ્રીકૃષ્ણમનસો ગાવો વૃષા ધર્મધુરન્ધરાઃ ।
બુદ્ધેર્યવસગુલ્માનિ બભૂવુમૈંથિલેશ્વર

તદ્વામાંસાત્સમુદ્‌ભૂતં ગૌરં તેજઃ સ્ફુરત્પ્રભમ્ ।
લીલા શ્રીર્ભૂશ્ચ વિરજા તસ્માજ્જાતા હરેઃ પ્રિયાઃ

લીલાવતી પ્રિયા તસ્ય તાં રાધાં તુ વિદુઃ પરે ।
શ્રીરાધાયા ભુજાભ્યાં તુ વિશાખા લલિતા સખી

સહચર્યસ્તથા ગોપ્યો રાધારોમોદ્‌ભવા નૃપ ।
એવં ગોલોકરચનાં ચકાર મધુસૂદનઃ

વિધાય સર્વ નિજલોકમિત્થં
શ્રીરાધયા તત્ર રરાજ રાજન્ ।
અસંખ્યલોકાણ્ડપતિઃ પરાત્મા
પરઃ પરેશઃ પરિપૂર્ણદેવઃ

તત્રૈકદા સુન્દરરાસમણ્ડલે
સ્ફુરત્ક્વણન્નૂપુરશબ્દસંકુલે ।
સુચ્છત્રમુક્તાફલદામજાવૃત-
સ્રવદ્‌બૃહદ્‌બિન્દુવિરાજિતાંગણે

શ્રીમાલતીનાં સુવિતાનજાલતઃ
સ્વતઃ સ્રવત્સન્મકરન્દગન્ધિતે ।
મૃદઙ્ગતાલધ્વનિવેણુનાદિતે
સુકણ્ઠગીતાદિમનોહરે પરે

શ્રીસુન્દરીરાસરસે મનોરમે
મધ્યસ્થિતં કોટિમનોજમોહનમ્ ।
જગાદ રાધાપતિમૂર્જયા ગિરા
કૃત્વા કટાક્ષં રસદાનકૌશલમ્

રાધોવાચ -
યદિ રાસે પ્રસન્નોઽસિ મમ પ્રેમ્ણા જગત્પતે ।
તદાહં પ્રાર્થનાં ત્વાં તુ કરોમિ મનસિ સ્થિતામ્

શ્રીભગવાનુવાચ -
ઇચ્છાં વરય વામોરુ યા તે મનસિ વર્ત્તતે ।
ન દેયં યદિ યદ્વસ્તુ પ્રેમ્ણા દાસ્યામિ તત્પ્રિયે

રાધોવાચ -
વૃન્દાવને દિવ્યનિકુંજપાર્શ્વે
કૃષ્ણાતટે રાસરસાય યોગ્યમ્ ।
રહઃસ્થલં ત્વં કુરુતાન્મનોજ્ઞં
મનોરથોઽયં મમ દેવદેવ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તથાઽસ્તુ ચોક્ત્વા ભગવાન્ રહોયોગ્યં વિચિન્તયન્ ।
સ્વનેત્રપંકજાભ્યાં તુ હૃદયં સંદદર્શ હ

તદૈવ કૃષ્ણહૃદયાદ્‌‌ગોપીવ્યૂહસ્ય પશ્યતઃ ।
નિર્ગતં સજલં તેજોઽનુરાગસ્યેવ ચાંકુરમ્

પતિતં રાસભૂમૌ તદ્‌વવૃધે પર્વતાકૃતિ ।
રત્‍નધાતુમયં દિવ્યં સુનિર્ઝરદરીવૃતમ્

કદંબબકુલાશોકલતાજાલમનોહરમ્ ।
મન્દારકુન્દવૃન્દાઢ્યં સુપક્ષિગણસંકુલમ્

ક્ષણમાત્રેણ વૈદેહ લક્ષયોજનવિસ્તૃતમ્ ।
શતકોટિર્યોજનાનાં લંબિતં શેષવત્પુનઃ

ઊર્ધ્વં સમુન્નતં જાતં પઞ્ચાશત્કોટિયોજનમ્ ।
કરીન્દ્રવત્સ્થિતં શશ્વત્પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તૃતમ્

કોટિયોજનદીર્ઘાંગૈઃ શૃઙ્ગાનાં શતકૈઃ સ્ફુરત્ ।
ઉચ્ચકૈઃ સ્વર્ણકલશૈઃ પ્રાસાદમિવ મૈથિલ

ગોવર્ધનાખ્યં તચ્ચાહુઃ શતશૃઙ્ગં તથાપરે ।
એવંભૂતં તુ તદપિ વર્દ્ધિતં મનસોત્સુકમ્

કોલાહલે તદા જાતે ગોલોકે ભયવિહ્વલે ।
વીક્ષ્યોત્થાય હરિઃ સાક્ષાદ્ધસ્તેનાશુ તતાડ તમ્

કિં વર્દ્ધસે ભો પ્રચ્છિન્નં લોકમાચ્છાદ્ય તિષ્ઠસિ ।
કિં વા ન ચૈતે વસિતું તચ્છાન્તિમકરોદ્ધરિઃ

સંવીક્ષ્ય તં ગિરિવરં પ્રસન્ના ભગવત્પ્રિયા ।
તસ્મિન્ રહઃસ્થલે રાજન્ રરાજ હરિણા સહ

સોઽયં ગિરિવરઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણેન પ્રણોદિતઃ ।
સર્વતીર્થમયઃ શ્યામો ઘનશ્યામઃ સુરપ્રિયઃ

ભારતાત્પશ્ચિમદિશિ શાલ્મલીદ્વીપમધ્યતઃ ।
ગોવર્ધનો જન્મ લેભે પત્‍ન્યાં દ્રોણાચલસ્ય ચ

પુલસ્ત્યેન સમાનીતો ભારતે વ્રજમણ્ડલે ।
વૈદેહ તસ્યાગમનં મયા તુભ્યં પુરોદિતમ્

યથા પુરા વર્દ્ધિતુમુત્સુકોઽયં
તથા પિધાનં ભવિતા ભુવો વા ।
વિચિન્ત્ય શાપં મુનિના પરેશો
દ્રોણાત્મજાયેતિ દદૌ ક્ષયાર્થમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગિરિરાજખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ગિરિરાજોત્પત્તિવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સચ્છ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા