ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 3.7

ગિરિરાજખણ્ડ - સપ્તમોઽધ્યાયઃ
ગોવર્ધનસ્ય અઙ્ગીભૂતતીર્થવર્ણનમ્ -
શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
કતિ મુખ્યાનિ તીર્થાનિ ગિરિરાજે મહાત્મનિ ।
એતદ્‍બ્રૂહિ મહાયોગિન્ સાક્ષાત્ત્વં દિવ્યદર્શનઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
રાજન્ ગોવર્ધનઃ સર્વઃ સર્વતીર્થવરઃ સ્મૃતઃ ।
વૃન્દાવનં ચ ગોલોકમુકુટોઽદ્રિઃ પ્રપૂજિતઃ

ગોપગોપીગવાં રક્ષાપ્રદઃ કૃષ્ણપ્રિયો મહાન્ ।
પૂર્ણબ્રહ્માતપત્રો યઃ યસ્માત્તીર્થવરસ્તુ કઃ

ઇન્દ્રયાગં વિનિર્ભર્સ્ત્ય સર્વૈર્નિજજનૈઃ સહ ।
યત્પૂજનં સમારેભે ભગવાન્ ભુવનેશ્વરઃ

પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ।
અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતિર્ગોલોકેશઃ પરાત્પરઃ

યસ્મિન્સ્થિતઃ સદા ક્રીડામર્ભકૈઃ સહ મૈથિલ ।
કરોતિ તસ્ય માહાત્મ્યં વક્તું નાલં ચતુર્મુખઃ

યત્ર વૈ માનસી ગંગા મહાપાપૌઘનાશિની ।
ગોવિન્દકુણ્ડં વિશદં શુભં ચન્દ્રસરોવરમ્

રાધાકુણ્ડઃ કૃષ્ણકુણ્ડો લલિતાકુણ્ડ એવ ચ ।
ગોપાલકુંડસ્તત્રૈવ કુસુમાકર એવ ચ

શ્રીકૃષ્ણમૌલિસંસ્પર્શાન્મૌલિચિહ્ના શિલાઽભવત્ ।
તસ્યા દર્શનમાત્રેણ દેવમૌલિર્ભવેજ્જનઃ

યસ્યાં શિલાયાં કૃષ્ણેન ચિત્રાણિ લિખિતાનિ ચ ।
અદ્યાપિ ચિત્રિતા પુણ્યા નામ્ના ચિત્રશિલા ગિરૌ

યાં શિલામર્ભકૈઃ કૃષ્ણો વાદયન્ ક્રીડને રતઃ ।
વાદની સા શિલા જાતા મહાપાપૌઘનાશિની

યત્ર શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રેણ ગોપાલૈઃ સહ મૈથિલ ।
કૃતા વૈ કંદુકક્રીડા તત્ક્ષેત્રં કંદુકં સ્મૃતમ્

દૃષ્ટ્વા શક્રપદં યાતિ નત્વા બ્રહ્મપદં ચ તત્ ।
વિલુંઠન્ યસ્ય રજસા સાક્ષાદ્‌વિષ્ણુપદં વ્રજેત્

ગોપાનામુષ્ણિષાણ્યત્ર ચોરયામાસ માધવઃ ।
ઔષ્ણિષં નામ તત્તીર્થં મહાપાપહરં ગિરૌ

તત્રૈકદા વૈ દધિવિક્રયાર્થં
વિનિર્ગતો ગોપવધૂસમૂહઃ ।
શ્રુત્વા ક્વણન્નૂપુરશબ્દમારા-
દ્રુરોધ તન્માર્ગમનંગમોહી

વંશીધરો વેત્રવરેણ ગોપૈઃ
પુરશ્ચ તાસાં વિનિધાય પાદમ્ ।
મહ્યં કરાદાનધનાય દાનં
દેહીતિ ગોપીર્નિજગાદ માર્ગે

ગોપ્ય ઊચુઃ -
વક્રસ્ત્વમેવાસિ સમાસ્થિતઃ પથિ
ગોપાર્ભકૈર્ગોરસલમ્પટો ભૃશમ્ ।
માત્રા ચ પિત્રા સહ કારયામો
બલાદ્‌ભવન્તં કિલ કંસબન્ધને

શ્રીભગવાનુવાચ -
કંસં હનિષ્યામિ મહોગ્રદણ્ડં
સબાંધવં મે શપથો ગવાં ચ ।
એવં કરિષ્યામિ યદોઃ પુરે બલા-
ન્નેષ્યે સદાહં ગિરિરાજભૂમેઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા દધિપાત્રાણિ બાલૈર્નીત્વા પૃથક્ પૃથક્ ।
ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ સાનન્દં નન્દનન્દનઃ

અહો એષ પરં ધૃષ્ટો નિર્ભયો નન્દનન્દનઃ ।
નિરંકુશો ભાષણીયો વને વીરઃ પુરેઽબલઃ

બ્રુવામહે યશોદાયૈ નન્દાય ચ કિલાદ્ય વૈ ।
એવં વદન્ત્યસ્તા ગોપ્યઃ સસ્મિતાઃ પ્રયયુર્ગૃહાન્

નીપપાલાશપત્રાણાં કૃત્વા દ્રોણાનિ માધવઃ ।
જઘાસ બાલકૈઃ સાર્દ્ધં પિચ્છલાનિ દધીનિ ચ

દ્રોણાકારાણિ પત્રાણિ બભૂવુઃ શાખિનાં તદા ।
તત્ક્ષેત્રં ચ મહાપુણ્યં દ્રોણં નામ નૃપેશ્વર

દધિદાનં તત્ર કૃત્વા પીત્વા પત્રધૃતં દધિ ।
નમસ્કુર્યાન્નરસ્તસ્ય ગોલોકાન્ન ચ્યુતિર્ભવેત્

નેત્રે ત્વાચ્છાદ્ય યત્રૈવ લીનોઽભૂન્માધવોઽર્ભકૈઃ ।
તત્ર તીર્થં લૌકિકં ચ જાતં પાપપ્રણાશનમ્

કદમ્બખણ્ડતીર્થં ચ લીલાયુક્તં હરેઃ સદા ।
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ નરો નારાયણો ભવેત્

યત્ર વૈ રાધયા રાસે શૃઙ્ગારોઽકારિ મૈથિલ ।
તત્ર ગોવર્ધને જાતં સ્થલે શૃઙ્ગારમણ્ડલમ્

યેન રૂપેણ કૃષ્ણેન ધૃતો ગોવર્ધનો ગિરિઃ ।
તદ્‌રૂપં વિદ્યતે તત્ર નૃપ શૃઙ્ગારમણ્ડલમ્

અબ્દાશ્ચતુઃસહસ્રાણિ તથા ચાષ્ટૌ શતાનિ ચ ।
ગતાસ્તત્ર કલેરાદૌ ક્ષેત્રે શૃઙ્ગારમણ્ડલે

ગિરિરાજગુહામધ્યાત્સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ ।
સ્વતઃ સિદ્ધં ચ તદ્‌રૂપં હરેઃ પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ

શ્રીનાથં દેવદમનં તં વદિષ્યન્તિ સજ્જનાઃ ।
ગોવર્ધને ગિરૌ રાજન્ સદા લીલાં કરોતિ યઃ

યે કરિષ્યન્તિ નેત્રાભ્યાં તસ્ય રૂપસ્ય દર્શનમ્ ।
તે કૃતાર્થા ભવિષ્યન્તિ મૈથિલેન્દ્ર કલૌ જનાઃ

જગન્નાથો રંગનાથો દ્વારકાનાથ એવ ચ ।
બદ્રીનાથશ્ચતુષ્કોણે ભારતસ્યાપિ પર્વતે

મધ્યે ગોવર્ધનસ્યાપિ નાથોઽયં વર્તતે નૃપ ।
પવિત્રે ભારતે વર્ષે પંચ નાથાઃ સુરેશ્વરાઃ

સદ્ધર્મમણ્ડપસ્તમ્બા આર્તત્રાણપરાયણાઃ ।
તેષાં તુ દર્શનં કૃત્વા નરો નારાયણો ભવેત્

ચતુર્ણાં ભુવિ નાથાનાં કૃત્વા યાત્રાં નરઃ સુધીઃ ।
ન પશ્યેદ્દેવદમનં સ ન યાત્રાફલં લભેત્

શ્રીનાથં દેવદમનં પશ્યેદ્‌ગોવર્ધને ગિરૌ ।
ચતુર્ણાં ભુવિ નાથાનાં યાત્રાયાઃ ફલમાપ્નુયાત્

ઐરાવતસ્ય સુરભેઃ પાદચિહ્નાનિ યત્ર વૈ ।
તત્ર નત્વા નરઃ પાપી વૈકુણ્ઠં યાતિ મૈથિલ

હસ્તચિહ્નં પાદચિહ્નં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ।
દૃષ્ટ્વા નત્વા નરઃ કશ્ચિત્સાક્ષાત્કૃષ્ણપદં વ્રજેત્

એતાનિ નૃપ તીર્થાનિ કુંડાદ્યાયતનાનિ ચ ।
અંગાનિ ગિરિરાજસ્ય કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગિરિરાજખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ગિરિરાજતીર્થવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સચ્છ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા