ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 3.6

ગિરિરાજખણ્ડ - ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
ગોપકૃત કૃષ્ણવિભૂતિપરીક્ષા -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
વૃષભાનુવરસ્યેદં વચઃશ્રુત્વા વ્રજૌકસઃ।
ઊચુઃ પુનઃ શાન્તિગતા વિસ્મિતા મુક્તસંશયાઃ

ગોપા ઊચુઃ -
સમીચીનં વરો રાજન્ રાધેયં તુ હરિપ્રિયા ।
તત્પ્રભાવેણ તે દીર્ઘં વૈભવં દૃશ્યતે ભુવિ

સહસ્રશો ગજા મત્તાઃ કોટિશોઽશ્વાશ્ચ ચંચલાઃ ।
રથાશ્ચ દેવધિષ્ણ્યાભાઃ શિબિકાઃ કોટિશઃ શુભાઃ

કોટિશઃ કોટિશો ગાવો હેમરત્‍નમનોહરાઃ ।
મન્દિરાણી વિચિત્રાણિ રત્‍નાનિ વિવિધાનિ ચ

સર્વં સૌખ્યં ભોજનાદિ દૃશ્યતે સામ્પ્રતં તવ ।
કંસોઽપિ ધર્ષિતો જાતો દૃષ્ટ્વા તે બલમદ્‌ભુતમ્

કાન્યકુબ્જપતેઃ સાક્ષાદ્‌ભલન્દનનૃપસ્ય ચ ।
જામાતા ત્વં મહાવીર કુબેર ઇવ કોશવાન્

ત્વત્સમં વૈભવં નાસ્તિ નન્દરાજગૃહે ક્વચિત્ ।
કૃષીવલો નન્દરાજો ગોપતિર્દીનમાનસઃ

યદિ નન્દસુતઃ સાક્ષાત્પરિપૂર્ણતમો હરિઃ ।
સર્વેષાં પશ્યતાં નસ્તત્પરિક્ષાં કારય પ્રભો

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તેષાં વાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વૃષભાનુવરો મહાન્ ।
ચકાર નન્દરાજસ્ય વૈભવસ્ય પરીક્ષણમ્

કોટિદામાનિ મુક્તાનાં સ્થૂલાનાં મૈથિલેશ્વર ।
એકૈકા યેષુ મુક્તાશ્ચ કોટિમૌલ્યાઃ સ્ફુરત્પ્રભાઃ

નિધાય તાનિ પાત્રેષુ વૃણાનૈઃ કુશલૈર્જનૈઃ ।
પ્રેષયામાસ નન્દાય સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ

નન્દરાજસભાં ગત્વા વૃણાનાઃ કુશલા ભૃશમ્ ।
નિધાય દામપાત્રાણિ નન્દમાહુઃ પ્રણમ્ય તમ્

વૃણાના ઊચુઃ -
વિવાહયોગ્યાં નવકંજનેત્રાં
કોટીન્દુબિમ્બદ્યુતિમાદધાનામ્ ।
વિજ્ઞાય રાધાં વૃષભાનુમુખ્ય-
શ્ચક્રે વિચારં સુવરં વિચિન્વન્

તવાંગજં દિવ્યમનંગમોહનં
ગોવર્દ્ધનોદ્ધારણદોઃસામુદ્‌ભટમ્ ।
સંવીક્ષ્ય ચાસ્માન્વૃષભાનુવંદિતઃ
સંપ્રેષયામાસ વિશામ્પતે પ્રભો

વરસ્ય ચાંકે ભરણાય પૂર્વં
મુક્તાફલાનાં નિચયં ગૃહાણ ।
ઇતશ્ચ કન્યાર્થમલં પ્રદેહિ
સૈષા હિ ચાસ્મત્કુલજા પ્રસિદ્ધિઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
દૃષ્ટ્વા દ્રવ્યં પરો નન્દો વિસ્મિતોઽપિ વિચારયન્ ।
પ્રષ્ટું યશોદાં તત્તુલ્યં નીત્વા ચાન્તઃપુરં યયૌ

ચિરં દધ્યૌ તદા નન્દો યશોદા ચ યશસ્વિની ।
એતન્મુક્તાસમાનં તુ દ્રવ્યં નાસ્તિ ગૃહે મમ

લોકે લજ્જા ગતા સર્વા હાસઃ સ્યાચ્ચેદ્ધનોદ્‌ધૃતમ્ ।
કિં કર્તવ્યં તત્પ્રતિ યચ્છ્રીકૃષ્ણોદ્વાહકર્મણિ

તતોઽયોગ્યં તદ્‍ગ્રહણં પશ્ચાત્કાર્યં ધનાગમે ।
એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય નન્દસ્યૈવ યશોદયા

અલક્ષ્ય આગતસ્તત્ર ભગવાન્વૃજિનાર્દનઃ ।
નીત્વા દામશતં તેષુ બહિઃક્ષેત્રેષુ સર્વતઃ

મુક્તાફલાનિ ચૈકૈકમ્પ્રાક્ષિપત્સ્વકરેણ વૈ ।
યથા બીજાનિ ચાન્નાનાં સ્વક્ષેત્રેષુ કૃષીવલઃ

અથ નન્દોઽપિ ગણયન્ કલિકાનિચયં પુનઃ ।
શતં ન્યૂનં ચ તદ્‍દૃષ્ટ્વા સન્દેહં સ જગામ હ

શ્રીનન્દ ઉવાચ -
નાસ્તિ પૂર્વં યત્સમાનં તત્રાપિ ન્યૂનતાં ગતમ્ ।
અહો કલંકો ભવિતા જ્ઞાતિષુ સ્વેષુ સર્વતઃ

અથવા ક્રીડનાર્થ હિ કૃષ્ણો યદિ ગૃહીતવાન્ ।
બલદેવોઽથવા બાલસ્તૌ પૃચ્છે દીનમાનસઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં વિચાર્ય નન્દોઽપિ કૃષ્ણં પપ્રચ્છ સાદરમ્ ।
પ્રહસન્ ભગવાન્નન્દં પ્રાહ ગોવર્ધનોદ્ધરઃ

શ્રીભગવાનુવાચ -
કૃષીવલા વયં ગોપાઃ સર્વબીજપ્રરોહકાઃ ।
ક્ષેત્રે મુક્તાપ્રબીજાનિ વિકીર્ણીકૃતવાહનમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વાથ સ્વાત્મજેનોક્તં તં નિર્ભર્ત્સ્ય વ્રજેશ્વરઃ ।
તાનિ નેતું તત્સહિતસ્તત્ક્ષેત્રાણિ જગામ હ

તત્ર મુક્તાફલાનાં તુ શાખિનઃ શતશઃ શુભાઃ ।
દૃશ્યન્તે દીર્ઘવપુષો હરિત્પલ્લવશોભિતાઃ

મુક્તાનાં સ્તબકાનાં તુ કોટિશઃ કોટિશો નૃપ ।
સંઘા વિલંબિતા રેજુર્જ્યોતીંષીવ નભઃસ્થલે

તદાઽતિહર્ષિતો નન્દો જ્ઞાત્વા કૃષ્ણં પરેશ્વરમ્ ।
મુક્તાફલાનિ દિવ્યાનિ પૂર્વસ્થૂલસમાનિ ચ

તેષાં તુ કોટિભારાણિ નિધાય શકટેષુ ચ ।
દદૌ તેભ્યો વૃણાનેભ્યો નન્દરાજો વ્રજેશ્વરઃ

તે ગૃહીત્વાઽથ તત્સર્વં વૃષભાનુવરં ગતાઃ ।
સર્વેષાં શૃણ્વતાં નન્દવૈભવં પ્રજગુર્નૃપ

તદાઽતિવિસ્મિતાઃ સર્વે જ્ઞાત્વા નન્દસુતં હરિમ્ ।
વૃષભાનુવરં નેમુર્નિઃસન્દેહા વ્રજૌકસઃ

રાધા હરેઃ પ્રિયા જ્ઞાતા રાધાયાશ્ચ પ્રિયો હરિઃ ।
જ્ઞાતો વ્રજજનૈઃ સર્વૈસ્તદ્દિનાન્મૈથિલેશ્વર

મુક્તાક્ષેપઃ કૃતો યત્ર હરિણા નન્દસૂનુના ।
મુક્તાસરોવરસ્તત્ર જાતો મૈથિલ તીર્થરાટ્

એકં મુક્તાફલસ્યાપિ દાનં તત્ર કરોતિ યઃ ।
લક્ષમુક્તાદાનફલં સમાપ્નોતિ ન સંશયઃ

એવં તે કથિતો રાજન્ ગિરિરાજમહોત્સવઃ ।
ભુક્તિમુક્તિપ્રદો નૄણાં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગિરિરાજખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
હરિપરીક્ષણં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સચ્છ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા