ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.16

તુલસીપૂજનમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
રાધાવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા રાજ સર્વસખીવરા ।
ચન્દ્રાનના પ્રત્યુવાચ સંવિચાર્ય ક્ષણં હૃદિ

ચન્દ્રાનનોવાચ -
પરં સૌભાગ્યદં રાધે મહાપુણ્યં વરપ્રદમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણસ્યાપિ લબ્ધ્યર્થં તુલસીસેવનં મતમ્

દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વાઽથવા ધ્યાતા કીર્તિતા નમિતા સ્તુતા ।
રોપિતા સિંચિતા નિત્યં પૂજિતા તુલસીષ્ટદા

નવધા તુલસીભક્તિં યે કુર્વન્તિ દિને દિને ।
યુગકોટિસહસ્રાણિ તે યાંતિ સુકૃતં શુભે

યાવચ્છાખાપ્રશાખાભિર્બીજપુષ્પદલૈઃ શુભૈઃ ।
રોપિતા તુલસી મર્ત્યૈઃ વર્ધતે વસુધાતલે

તેષાં વંશેષુ યે જાતા યે ભવિષ્યંતિ યે ગતાઃ ।
આકલ્પયુગસાહસ્રં તેષાં વાસો હરેર્ગૃહે

યત્ફલં સર્વપત્રેષુ સર્વપુષ્પેષુ રાધિકે ।
તુલસીદલેન ચૈકેન સર્વદા પ્રાપ્યતે તુ તત્

તુલસીપ્રભવૈઃ પત્રૈર્યો નરઃ પૂજયેત્ હરિમ્ ।
લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવાંભસા

સુવર્ણભારશતકં રજતં યચ્ચતુર્ગુણમ્ ।
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ તુલસીવનપાલનાત્

તુલસીકાનનં રાધે ગૃહે યસ્યાવતિષ્ઠતિ ।
તદ્‌ગૃહં તીર્થરૂપં હિ ન યાંતિ યમકિંકરાઃ

સર્વપાપહરં પુણ્યં કામદં તુલસીવનમ્ ।
રોપયંતિ નરાઃ શ્રેષ્ઠાસ્તે ન પશ્યંતિ ભાસ્કરિમ્

રોપણાત્પાલનાત્સેકાદ્દર્શનાત્સ્પર્શનાન્નૃણામ્ ।
તુલસી દહતે પાપં વાઙ્‌મનઃકાયસંચિતમ્

પુષ્કરાદ્યાનિ તીર્થાનિ ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા ।
વાસુદેવાદયો દેવા વસન્તિ તુલસીદલે

તુલસીમંજરીયુક્તો યસ્તુ પ્રાણાન્વિમુંચતિ ।
યમોઽપિ નેક્ષિતું શક્તો યુક્તં પાપશતૈરપિ

તુલસીકાષ્ટજં યસ્તુ ચંદનં ધારયેન્નરઃ ।
તદ્દેહં ન સ્પૃશેત્પાપં ક્રિયમાણમપીહ યત્

તુલસીવિપિનચ્છાયા યત્ર યત્ર ભવેચ્છુભે ।
તત્ર શ્રાદ્ધં પ્રકર્તવ્યં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્

તુલસ્યાઃ સખિ માહાત્મ્યં આદિદેવશ્ચતુર્મુખઃ ।
ન સમર્થો ભવેદ્વક્તું યથા દેવસ્ય શાર્ઙ્‌ગિણઃ

શ્રીકૃષ્ણચંદ્રચરણે તુલસીં ચન્દનૈર્યુતામ્ ।
યો દદાતિ પુમાન્ સ્ત્રી વા યથોક્તં ફલમાપ્નુયાત્

તુલસીસેવનં નિત્યં કુરુ ત્વં ગોપકન્યકે ।
શ્રીકૃષ્ણો વશ્યતાં યાતિ યેન વા સર્વદૈવ હિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં ચંદ્રાનનાવાક્યં શ્રુત્વા રાસેશ્વરી નૃપ ।
તુલસીસેવનં સાક્ષાદારેભે હરિતોષણમ્

કેતકીવનમધ્યે ચ શતહસ્તં સુવર્તુલમ્ ।
ઉચ્ચૈર્હેમખચિદ્‌ભિત્તિ પદ્મરાગતટં શુભમ્

હરિદ્ધીરકમુક્તાનાં પ્રાકારેણ મહોલ્લસત્ ।
સર્વતસ્તોલિકાયુક્તં ચિંતામણિસુમંડિતમ્

હેમધ્વજસમાયુક્તં ઉત્તોરણવિરાજિતમ્ ।
હૈમૈર્વિતાનૈઃ પરિતો વૈજયન્તમિવ સ્ફુરત્

એતાદૃશં શ્રીતુલસીમન્દિરં સુમનોહરમ્ ।
તન્મધ્યે તુલસીં સ્થાપ્ય હરિત્પલ્લવશોભિતમ્

અભિજિન્નમનક્ષત્રે તત્સેવાં સા ચકાર હ ।
સમાહૂતેન ગર્ગેણ દિષ્ટેન વિધિના સતી

શ્રીકૃષ્ણતોષણાર્થાય ભક્ત્યા પરમયા સતી ।
ઇષુપૂર્ણાં સમારભ્ય ચૈત્રપૂર્ણાવધિ વ્રતમ્

પંચામૃતેન તુલસીં માસે માસે પૃથક્ પૃથક્ ।
ઉદ્યાપનસમારંભં વૈશાખપ્રતિપદ્દિને

ગર્ગદિષ્ટેન વિધિના વૃષભાનુસુતા નૃપ ।
ષટ્પંચાશત્તમૈર્ભોગૈઃ બ્રાહ્મણાનાં દ્વિલક્ષકમ્

સંતર્પ્ય વસ્ત્રભૂષાદ્યૈઃ દક્ષિણાં રાધિકા દદૌ ।
દિવ્યાનાં સ્થૂલમુક્તાનાં લક્ષભારં વિદેહરાટ્

કોટિભારં સુવર્ણાનાં ગર્ગાચાર્યાય સા દદૌ ।
શતભારં સુવર્ણાનાં મુક્તાનાઞ્ચ તથૈવ હિ

ભક્ત્યા પરમયા રાધા બ્રાહ્મણે બ્રાહ્મણે દદૌ ।
દેવદુન્દુભયો નેદુઃ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।
તન્મન્દિરોપરિ સુરા પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

તદાઽઽવિરાસીત્ તુલસી હરિપ્રિયા
સુવર્ણપીઠોપરિ શોભિતાસના ।
ચતુર્ભુજા પદ્મપલાશવીક્ષણા
શ્યામા ફુરદ્ધેમકિરીટકુણ્ડલા

પીતાંબરાચ્છાદિતસર્પવેણીં
સ્રજં દધાનાં નવવૈજયન્તીમ્ ।
ખગાત્સમુત્તીર્ય ચ રંગવલ્લી
ચુચુમ્બ રાધાં પરિરભ્ય બાહુભિઃ

તુલસ્યુવાચ -
અહં પ્રસનાઽસ્મિ કલાવતીસુતે
તદ્‌ભક્તિભાવેન જિતા નિરન્તરમ્ ।
કૃતં ચ લોકવ્યવહારસંગ્રહા-
ત્ત્વયા વ્રતં ભામિનિ સર્વતોમુખમ્

મનોરથસ્તે સફલોઽત્ર ભૂયાદ્
બુદ્ધીન્દ્રિયૈશ્ચિત્તમનોભિરગ્રતઃ ।
સદાનુકૂલત્વમલં પતેઃ પરં
સૌભાગ્યમેવં પરિકીર્તનીયમ્

એવં વદન્તીં તુલસીં હરિપ્રિયાં
નત્વાઽથ રાધા વૃષભાનુનન્દિની ।
પ્રત્યાહ ગોવિન્દપદારવિન્દયોઃ
ભક્તિર્ભવેન્મે વિદિતા હ્યહૈતુકી

તથાઽસ્તુ ચોક્તા તુલસી હરિપ્રિયા
ઽથાન્તર્દધે મૈથિલ રાજસત્તમ ।
તદૈવ રાધા વૃષભાનુનન્દિની
પ્રસન્નચિત્તા સ્વપુરે બભુવ હ

શ્રીરાધિકાખ્યાનમિદં વિચિત્રં
શૃણોતિ યો ભક્તિપરઃ પૃથિવ્યામ્ ।
ત્રૈવર્ગ્યભાવં મનસા સમેત્ય રાજન્
તતો યાતિ નરઃ કૃતાર્થામ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
તુલસીપૂજનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ