ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.62

અશ્વમેધખણ્ડઃ - દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
સુમેરુસંપૂર્તિ -
ગર્ગ ઉવાચ -
તપઃ કૃતં પુરા યેન દુર્જ્જરં પૂર્વજન્મનિ ।
ઇહ લોકે ચ તસ્યાશુ ગુરોર્ભક્તિર્હિ જાયતે

ગુરોઃ સેવાં ન કુરુતે સ્વગુરું યો ન મન્યતે ।
યઃ સમર્થશ્ચ પતતિ કુંભીપાકે ચ સર્વદા

ગુરોરભક્તં પ્રગતં દૃષ્ટ્વા ગોઘ્નો ભવેન્નરઃ ।
સ્નાત્વા ગંગાં ચ યમુનાં તદા ભવતિ નિર્મલઃ

દ્રવ્યલાભસ્તુ શિષ્યસ્ય ભવેદ્વૈ યત્ર યત્ર ચ ।
દશાંશં ચ ગુરોસ્તસ્મિન્ગૃહદ્રવ્યે તથા હિ નઃ

તં ભુંજતિ બલાચ્છિષ્યો ન દાસ્યતિ ગુરું પૃથક્ ।
સ મહારૌરવં યાતિ હીનઃ સર્વસુખૈરિહ

હરૌ કુર્વન્તિ યે નિત્યં ભક્તિં ચ નવલક્ષણમ્ ।
સંસારસાગરં રાજંસ્તે તરંતિ સુખેન વૈ

જ્ઞાતિં વિદ્યાં મહત્ત્વં ચ રૂપં યૌવનમેવ ચ ।
યત્‍નેન પરિવર્જેત પંચૈતે ભક્તિકંટકાઃ

ભક્ત્યા કૃષ્ણસ્ય રાજેન્દ્ર પ્રસાદં ચરણોદકમ્ ।
યે ગૃહ્ણન્તિ ભવેયુર્ભૂપાવના નાત્ર સંશયઃ

ગંગા પાપં શશી તાપં દૈન્યં કલ્પતરુર્હરેત્ ।
પાપં તાપં તથા દૈન્યં સદ્યઃ સાધુસમાગમઃ

તાવદ્‌ભ્રમન્તિ સંસારે પિતરઃ પિંડતત્પરાઃ ।
યાવદ્‌વંશે સુતઃ કૃષ્ણભક્તિયુક્તો ન જાયતે

સ કિં ગુરુઃ સ કિં તાતઃ સ કિં પુત્ર સ કિં સખા ।
સ કિં રાજા સ કિં બંધુર્ન દદ્યાદ્યો હરૌ મતિમ્

વિદ્યાધનાગારકલાભિમાનિનો
રૂપાદિદારાસુતનિત્યબુદ્ધયઃ ।
દૃષ્ટ્વાન્યદેવાન્ફલકામિનશ્ચ
જીવન્મૃતાસ્તે ન ભજન્તિ કેશવમ્

હયમેધચરિત્રસ્ય સુમેરુઃ કથિતો મયા ।
વ્યાસઃ કૃષ્ણચરિત્રૈશ્ચ તવાગ્રે નૃપસત્તમ

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ કૃષ્ણભક્તિર્ભવિષ્યતિ ।
નરાણાં નૃપશાર્દૂલ શોકમોહભયાપહા

અનેન ચરિતેનાપિ લભતે વાંછિતં ફલમ્ ।
ધનં ધાન્યં સુતં ભક્તિં તથા શત્રુક્ષયં નરઃ

તસ્માદ્‌ભજાશુ રાજેન્દ્ર શ્રીકૃષ્ણં જગદીશ્વરમ્ ।
ભક્ત્યા ગૃહે વા વિપિને જ્ઞાત્વા વિશ્વં મનોમયમ્

આયુસ્તે નરવીર વર્ધતુ સદા હેમંતરાત્રિર્યથા
લોકાનાં પ્રિયદર્શનો ભવ સદા હેમંતસૂર્યો યથા ।
શત્રૂણામતિદુઃસહો ભવ સદા હેમંતતોયં યથા
નાશં યાંતુ તવારયોઽપિ સતતં હેમંતપદ્મં યથા

સૂત ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા વજ્રનાભિર્હર્ષિતઃ પ્રેમવિહ્વલઃ ।
સ્મરન્કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યં નત્વા ગુરુમથાબ્રવીત્

ધન્યોઽહં ચ કૃતાર્થોઽહં ભવતા કરુણાત્મના ।
શ્રુત્વા કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યં લગ્નં કૃષ્ણે ચ નો મનઃ

સૂત ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા પૂજયામાસ ગર્ગાચાર્યં નૃપોત્તમઃ ।
ગન્ધાક્ષતૈઃ પુષ્પહારૈસ્તથા જાલકમાલયા

ગજૈ રથૈસ્તુરંગૈશ્ચ શિબિકાભિશ્ચ મંદિરૈઃ ।
રૌપ્યાણાં ચૈવ ભારૈશ્ચ સ્વર્ણભારૈશ્ચ શૌનક

તથા રત્‍નૈશ્ચ ગ્રામૈશ્ચ હ્યાત્મના હર્ષપૂરિતઃ ।
પ્રદક્ષિણાપ્રણામૈશ્ચ તથા નીરાજનાદિભિઃ

તતશ્ચ ગર્ગ ઉત્થાય દત્ત્વા વજ્રાય ચાશિષમ્ ।
ભૂપેન વંદિતઃ સોઽપિ યયૌ દક્ષિણયા યુતઃ

સ ગત્વા યમુનાતીરે તીર્થે વિશ્રાંતિસંજ્ઞકે ।
માથુરેભ્યશ્ચ વિપ્રેભ્યો મુનિઃ સર્વં ધનં દદૌ

ગર્ગવાક્યાત્તતો વજ્રો મથુરાયાં મુનીશ્વરૈઃ ।
ચકાર હયમેધં વૈ યથા નાગપુરેશ્વરઃ

તતઃ સ મથુરાયાં ચ દીર્ઘવિષ્ણું ચ કેશવમ્ ।
વૃન્દાવને ચ ગોવિંદં હરિદેવં ગિરીશ્વરે

ગોકુલે ગોકુલેશં ચ ગોકુલાદ્યોજને બલમ્ ।
સ્થાપયામાસ વજ્રસ્તુ હરેશ્ચ પ્રતિમાશ્ચ ષટ્

બલસ્ય પ્રતિમાશ્ચાન્યાઃ પઞ્ચ વૈ વ્રજમણ્ડલે ।
નૃણાં શુભાય વજ્રસ્તુ સ્થાપયામાસ હર્ષિતઃ

અબ્દાશ્ચતુઃસહસ્રાણિ કલૌ પઞ્ચ શતાનિ ચ ।
ગતે ગિરિવરે હિ શ્રીનાથઃ પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ

તં પૂજયિષ્યતિ વ્રજે વિષ્ણુસ્વામી રવેસ્તનુઃ ।
વલ્લભાદ્યાશ્ચ તચ્છિષ્યાશ્ચાન્યે ગોકુલસ્વામિનઃ

શ્રીમદ્‌ભાગવતાન્મુક્તિં દૃષ્ટ્વા વજ્રઃ પરીક્ષિતઃ ।
વૈરાગ્યેણાપિ મુનયો રાજ્યં ત્યક્તું મનો દધે

તદાયયૌ ચૌપગવિર્નરનારાયણાશ્રમાત્ ।
પાદુકાં મસ્તકે બિભ્રત્કૃષ્ણચન્દ્રસ્ય વૈષ્ણવઃ

ભૂપેન વંદિતઃ સોઽપિ પ્રત્યુત્થાનાસનાદિભિઃ ।
કથયામાસ વજ્રાગ્રે શ્રીમદ્‌ભાગવતં મુદા

શ્રુત્વોદ્ધવાદ્‌ભાગવતં વજ્રઃ પ્રોવાચ હર્ષિતઃ ।
શ્રુતા મયા પુરા તાત સુસભાયાં પરીક્ષિતઃ

સમાધિભાષા વ્યાસસ્ય શુકદેવેન વર્ણિતા ।
પુનસ્ત્વયાપિ કથિતા કૃતાર્થોઽહં બભૂવ હ

ઇત્યુક્ત્વા વજ્રનાભિસ્તુ સ્વરાજ્યં પ્રતિબાહવે ।
દત્ત્વા જગામ ગોલોકં વિમાનેનાપિ ચોદ્ધવઃ

ચકાર રાજ્યં ધર્મેણ મથુરાયાં ચ દક્ષિણે ।
પ્રતિબાહુઃ સુતસ્તસ્ય ચોત્તરે જનમેજયઃ

અગ્રે કલિયુગો બ્રહ્મન્નાગમિષ્યતિ દારુણઃ ।
પરંતુ ચૈકં નિર્વાહં દૃશ્યતે પાપનાશનમ્

યાવદ્‌ભાગવતં શાસ્ત્રં યાવદ્‌ગોકુલસ્વામિનઃ ।
યાવદ્‌ગોવર્ધનો ગંગા તાવત્કલિયુગં ન હિ

ભારતાનાં ચ ખણ્ડાનાં જંબૂદ્વીપે યથા મુને ।
મધ્યે સંરાજતે મેરુઃ સૌવર્ણઃ પદ્મપુષ્પવત્

તથા ગોલોકખણ્ડાનાં સંહિતાયાં મહામુને ।
હયમેધચરિત્રસ્ય મધ્યે મેરુર્વિરાજતે

અસ્ય શ્રવણમાત્રેણ વિપ્રહા ગુરુતલ્પગઃ ।
સ્ત્રીરાજપિતૃગોહન્તા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

વિપ્રસ્તુ લભતે વિદ્યાં રાજ્યં રાજન્ય એવ ચ ।
શ્રવણાચ્ચ ધનં વૈશ્યો ધર્મં શૂદ્રસ્તથૈવ ચ

નદીષુ ચ યથા ગંગા દેવેષુ ભગવાન્યથા ।
તીર્થેષુ વૈ રીર્થરાજ ઇયં વૈ સંહિતાસુ ચ

અસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ તૃપ્તિં યાતિ નરોતમઃ ।
ન સજ્જેતાન્યશાસ્ત્રેષુ યથા ભાગવતાન્મુને

તસ્માદ્‌ભજત પાદાબ્જં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ।
કલ્યાણાર્થં ચ મુનયો ભક્તદુઃખહરસ્ય ચ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા શૌનકાદ્યા મુનયશ્ચરિતં હરેઃ ।
શ્લાઘાં વૈ સૂતપુત્રસ્ય ચક્રુર્હર્ષિતમાનસાઃ

સંસારસાગરે મગ્નં દીનં માં કરુણાનિધે ।
કાલગ્રહગૃહીતાંગં ત્રાહિ વિષ્ણો નમોઽસ્તુ તે

અનુગૃહ્ણીષ્વ નઃ સાધો ત્વં હ્યનાથસ્ય વલ્લભઃ ।
ત્રૈલોક્યસ્યાભયં દદ્યાદ્યથા સ્વામી તથા કુરુ

શ્રીગુરોઃ કૃપયા હિ શ્રીમદનમોહનસેવયા ।
બભૂવ વાઙ્‌મમ હરેસ્તસ્યા ચરિતમીરિતમ્

વાલ્મીક્યાદ્યાશ્ચ વ્યાસાદ્યા લઘૂક્તાં કવિતાં મમ ।
પશ્યન્તુ દૃષ્ટ્વા યૂયં ચાપરાધં ક્ષંતુમર્હથ

શ્રીમાધવં વ્રજપતિં નવમેઘગાત્રં
રાધાપતિં સુરપતિં મુરલીધરઞ્ચ ।
ભક્તાર્તિહઞ્ચ પરમાર્થમનન્તદેવં
કૃષ્ણં નમામિ શિરસા મનસા ચ ભક્ત્યા

ષડ્‌વિંશચ્ચ શતા રામા ત્રિસપ્તાશીતિસુપ્રિયાઃ ।
શ્લોકાશ્ચરિત્રમેરોર્વૈ શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ

ઇતિ શ્રીમદ્‌ગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધખણ્ડેસુમેરુસંપૂર્તિર્નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

અશ્વમેધખણ્ડઃ સમાપ્તઃ
સમાપ્તોઽયં ગ્રંથઃ
હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા