ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.5

અશ્વમેધખણ્ડઃ - પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
ઇન્દ્રેણ સહ કૃષ્ણસ્ય યુદ્ધમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણચન્દ્રો ગજેન્દ્રોપરિ શોભિતમ્ ॥
ઇંદ્રં દેવપરીવારં યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્

શંખં દઘ્મૌ સ્વયં કૃષ્ણઃ શબ્દેનાપૂરયન્દિશઃ ॥
મુમોચ ચ શરવ્રાતં સહસાયુધસંમિતમ્

તતો દિશશ્ચ ગગનં દૃષ્ટ્વા બાણશતાન્વિતમ્ ॥
મુમુચુર્વિબુધાઃ સર્વે શરાશ્ચક્રાયુધોપરિ

એકૈકમસ્ત્રં શસ્ત્રં ચ સુરૈર્મુક્તં સહસ્રધા ॥
સ્વબાણૈર્ભગવાન્કૃષ્ણશ્ચિચ્છેદ નૃપ લીલયા

પાશિનશ્ચાહિપાશં ચ ચિચ્છિદે પન્નગાશનઃ ॥
યમરાજેન પ્રહિતં દંડં લોકભયંકરમ્

ગદયા પાતયામાસ ભૂમૌ કૃષ્ણસ્તુ લીલયા ॥
ચક્રેણ ધનદસ્યાપિ શિબિકાં તિલકો બહુ

ચકાર કૃષ્ણઃ સૂર્યં ચ કોપદૃષ્ટ્યા હતૌજસમ્ ॥
મહાગ્નિમાગતં વીક્ષ્ય મુખેન ચ પપૌ હરિઃ

તતો રુદ્રગણૈર્મુક્તાઞ્શૂલાંશ્ચિચ્છેદ વૈ રુષા ॥
ચક્રેણ ચ હરી રુદ્રાન્પાતયામાસ બાહુના

તતો મરુદ્‌ગણા દેવાઃ સાધ્યા વિદ્યાધરાસ્તથા ॥
મુમુચુર્બાણપટલાન્માધવોપરિ ભૂપતે

શરવર્ષં પ્રમુંચંતીં સેનાં સર્વાં સમાગતામ્ ॥
વિલોક્ય સત્યભામા તુ ભયં પ્રાપ તદા મૃધે

તાં ભીતાં પ્રાહ ગોવિંદઃ સત્યે ત્વં મા ભયં કુરુ ॥
આગતાં શક્રસેનાં વૈ હનિષ્યામિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ક્રુદ્ધો બાણૈઃ શાર્ઙ્ગધનુશ્ચ્યુતૈઃ ॥
તાડયામાસ વિબુધાન્ક્રોષ્ટૂન્સિંહો નખૈર્યથા

તતઃ પ્રત્યાહ ગરુડં કંસહા કોપપૂરિતઃ ॥
વૈનતેય ત્વયા યુદ્ધં ન કૃતં રણમંડલે

તચ્છ્રુત્વા તુ સભાર્યં ચ સ્કન્ધે સંધારયન્હરિમ્ ॥
કોપાદ્વિષ્ણુરથઃ સદ્યઃ પક્ષાભ્યાં નખરાંકુરૈઃ

તુંડેન ભક્ષયન્દેવાંસ્તાડયન્વિચચાર વૈ ॥
તતશ્ચ દુદ્રુવુર્દેવા હન્યમાના ગરુત્મતા

અથ બાણૈર્મહીપાલ ઇંદ્રોપેન્દ્રૌ મહાબલૌ ॥
પરસ્પરં ચ વર્ષંતૌ ધારાભિરિવ તોયદૌ

ઐરાવતેન રાજેંદ્ર સુપર્ણો યુયુધે તદા ॥
ગજસ્તાર્ક્ષ્યં તુ દશનૈર્જઘાન ગરુડસ્તથા

ગજં તુ તુંડપક્ષૈશ્ચ છિન્નં ભિન્નં ચકાર હ ॥
સુરૈઃ સમસ્તૈર્યુયુધે વજ્રિણા ચ યદૂત્તમઃ

ભગવાન્મઘવંતં વૈ મઘવા મધુસૂદન્ ॥
બાણૈર્વવૃષતુઃ ક્રુદ્ધાવન્યોન્યવિજિગીષિણૌ

છિન્નેષ્વસ્ત્રેષુ બાણેષુ શસ્ત્રેષ્વસ્ત્રેષુ ચ ત્વરમ્ ॥
વજ્રં જગ્રાહ મઘવા ભગવાઁશ્ચક્રમેવ ચ

હાહાકારસ્તદૈવાસીત્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥
વજ્રચક્રધરૌ વીક્ષ્ય સુરેશ્વરનરેશ્વરૌ

જગ્રાહ વામહસ્તેન ક્ષિપ્તં વજ્રં ચ વજ્રિણા ॥
ન મુચોચ હરિશ્ચક્રં તિષ્ઠ તિષ્ઠેત્યુવાચ ચ

લજ્જિતં વજ્રહીનં ચ તાર્ક્ષ્યેણ ક્ષતવાહનમ્ ॥
ભીતં પલાયમાનં ચાલોક્ય સત્યા જહાસ વૈ

શચી વીક્ષ્યાગતં શક્રં પ્રાહ કોપેન પૂરિતા ॥
એકાકિના માધવેન પ્રધને તુ વિનિર્જિતઃ

મહાસૈન્યયુતસ્ત્વં વૈ તસ્માત્તે ધિગ્બલં સુર ॥
અહં ગત્વા રણે કૃષ્ણં વિનિર્જિત્ય સુરદ્રુમમ્

મોચયામિ ન સંદેહઃ પશ્ય ત્વં ચ સુરાધમ ॥
ગર્ગ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા શિબિકાં શીઘ્રમારુહ્ય કુપિતા શચી

યોદ્ધુકામા યયૌ રાજન્પુનઃ સુરગણૈર્વૃતા ॥
તામાગતાં વીક્ષ્ય કૃષ્ણો યુદ્ધાય ન દધે મનઃ

તતઃ સત્યા હરિં પ્રાહ રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરા ॥
અદ્ય યુદ્ધં કરિષ્યામિ શચ્યા સાર્દ્ધમહં પ્રભો

તચ્છ્રુત્વા પ્રહસન્કૃષ્ણો દત્ત્વા તસ્યૈ સુદર્શનમ્ ॥
સ્થાપયિત્વા સુપર્ણે ચ જગ્રાહ દ્યુતરું સ્વયમ્

યદા હરિપ્રિયા ક્રુદ્ધા યુદ્ધં કર્તું સમાગતા ॥
તદા સર્વત્ર બ્રહ્માંડે ચાસીત્કોલાહલો મહાન્

ભયં પ્રાપુઃ સુરાઃ સર્વે વિધિશક્રાદયો નૃપ ॥
તદૈવ ગીષ્પતી રાજન્નાયયૌ શક્રનોદિતઃ

આગત્ય વારયામાસ યોદ્ધુકામાં પુલોમજામ્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ -
શચી શૃણુ મદીયં વૈ વચનં બહુબુદ્ધિદમ્

કૃષ્ણસ્તુ ભગવાન્સાક્ષાત્સત્યભામા ચ ધીમતી ॥
તયા સાર્દ્ધં કથં યુદ્ધં કરિષ્યસિ હરિપ્રિયે

તસ્માદવજ્ઞાં સંત્યજ્ય ઋભુક્ષે ત્વં ગૃહં વ્રજ ॥
સત્યાં વૈ પારિજાતં ચ દત્વા રક્ષ સુરાન્ભયાત્

યદ્‌ભયાદ્વાતિ પવનો વહ્નિર્દહતિ યદ્‌ભયાત્ ॥
ભયાદ્યન્મૃત્યુશ્ચરતિ બ્રધ્નો વ્રજતિ યદ્‌ભયાત્

યસ્માદ્બિભેતિ બ્રહ્મા વૈ કપર્દી ચ પુરંદરઃ ॥
તં ન જાનાસિ કૃષ્ણં વૈ ભૌમં હત્વા સમાગતમ્

ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા શચી વાક્યં ભામાં કૃષ્ણં ચ લજ્જયા ॥
નત્વા જગામ સદનમાત્મનં ચ વિગર્હતી

તતઃ શક્રં નમંતં ચ વ્રીડિતં વીક્ષ્ય માધવઃ ॥
ઉવાચ શક્ર મા વ્રીડાં ગતે ચ ભિદુરે કુરુ

દ્વંદ્વયુદ્ધે હિ ચૈકસ્ય ભવિષ્યતિ પરાજયઃ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ પ્રોવાચ વચનં પાકશાસનઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ -
યસ્મિઞ્જગત્સકલમેતદનાદિમધ્યે
યસ્માદ્યતશ્ચ ન ભવિષ્યતિ સર્વભૂતાત્ ॥
તેનોદ્‌ભવપ્રલયપાલનકારણેન
વ્રીડા કથં ભવતિ દેવિ નિરાકૃતસ્ય

સકલભુવનસૂતેર્મૂર્તિરન્યાતિસૂક્ષ્મા
વિદિતસકલવેદ્યૈર્જ્ઞાયતે યસ્ય નાન્યૈઃ ॥
તમજમકૃતમીશં શાશ્વતં સ્વેચ્છયૈનં
જગદુપકૃતિમર્ત્યં કો વિજેતું સમર્થઃ

ઇત્યુક્ત્વા સત્યભામાં વૈ શક્રસ્તૂષ્ણીં બભૂવ હ ॥
તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા

ભવાન્દેવાધિપઃ શક્ર વયં ભૂમિનિવાસિનઃ ॥
ક્ષંતવ્યમપરાધં તદ્‌ભવતા ચ કૃતં મયા

ભોઃ શક્ર પારિજાતશ્ચ નીયતામુચિતાસ્પદમ્ ॥
ગૃહીતોઽયં મયા સત્યભામાવચનકારણાત્

ગૃહાણ કુલિશં ચેદં પ્રહિતં યત્ત્વયા મયિ ॥
તવૈવાસ્ત્રં શુનાસીર તદ્વૈરિષુ નિવારણમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ -
કૃષ્ણ કિં મોહયસિ માં નરોઽહમિતિ કિં વદ ॥
જાનીમસ્ત્વાં જગન્નાથં ન તુ સૂક્ષ્મવિદો વયમ્

યોઽસિ સોઽસિ જગત્ત્રાણ પ્રવૃત્તૌ નાથ સંસ્થિતિઃ ॥
વિશ્વસ્ય શલ્યનિષ્કર્ષં કરોષિ ગરુડધ્વજ

અયં ચ નીયતાં કૃષ્ણ પારિજાતઃ કુશસ્થલીમ્ ॥
નરલોકે ત્વયા ત્યક્તે નાયં સંસ્થાસ્યતે ભુવિ

આગમિષ્યતિ ગોવિન્દ સ્વયમેવ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા વજ્રિણે વજ્રં દત્ત્વા સોઽપ્યાજગામ કૌ

દ્વારકાં દ્વારકાનાથઃ સ્તૂયમાનઃ સુરેશ્વરૈઃ ॥
ઉપાધ્માય તતઃ કંબું સંસ્થિતો દ્વારકોપરિ

ઉત્પાદયામાસ મુદં દ્વારકાવાસિનાં નૃપ ॥
સુપર્ણાદવતીર્યાથ કૃષ્ણો ભામાસમન્વિતઃ

પારિજાતં ચ નિષ્કૂટે સ્થાપયામાસ લીલયા ॥
જુષ્ટં સુરદ્રુમં કૃષ્ણો ભ્રમરૈઃ સ્વર્ગપક્ષિભિઃ

અથૈકસ્મિન્મુહૂર્તે વૈ માધવે માધવઃ સ્વયમ્ ॥
ઉવાહ રાજકન્યાશ્ચ પૃથગ્ગેહેષુ ધર્મતઃ

ષોડશસ્ત્રીસહસ્રાણિ અષ્ટાધિકશતાનિ ચ ॥
તાવંતિ ચક્રે રૂપાણિ પરિપૂર્ણતમો હરિઃ

એકૈકસ્યાં દશ દશ કૃષ્ણોઽજીજનદાત્મજાન્ ॥
યાવત્ય આત્મનો ભાર્યા અમોઘગતિરીશ્વરઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધખંડે શ્રીગર્ગવજ્રનાભસંવાદે
પારિજાતાનયનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા