ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.42

અશ્વમેધખણ્ડઃ - દ્વિચત્વારિશોઽધ્યાયઃ
રાસક્રીડા -
શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
હેમંતે માસિ પૂર્વસ્મિન્‌રાકાયાં રાધિકેશ્વરઃ ॥
વંશીં વશકરીં દઘ્મૌ યથા વૃન્દાવને પુરા

ધ્વનિર્બભૂવ તસ્યાશ્ચ સર્વેષામાહરન્મનઃ ॥
નિશમ્ય ગોપ્યઃ સંખિન્નાઃ કામખેદેન તત્રસુઃ

રુંધન્નંબુભૃતશ્ચમત્કૃતિપરં
કુર્વન્મુહુસ્ત્વંબરં
ધ્યાનાદ્ધંતનયન્સનંદનમુખા-
ન્વિસ્મેરયન્વેધસમ્ ॥
ઔત્સુક્યાદ્‌બલિભિર્બલિં ચટુલય-
ન્ભોગેંદ્રમાઘૂર્ણયન્-
ભિંદન્નંડકટાહભિત્તિમભિતો
બભ્રામ વંશીધ્વનિઃ

અથોદગાચ્ચંદ્રમાસ્તુ ચર્ષણીનાં શુચો મૃજન્ ॥
યથા પ્રિયાયા રાજેંદ્ર વિદેશાદાગતઃ પ્રિયઃ

તદૈવ યમુના રાજંસ્તનું દિવ્યં દધાર હ ॥
વૃન્દાવનં ગિરીંદ્રઞ્ચ વ્રજભૂમિઞ્ચ માનદ

કૃષ્ણા નદી જયતિ યત્ર મણીંદ્રમુક્તા-
માણિક્યશુભ્રહરિતા કરતોલિકાભિઃ ॥
વૈદૂર્યનીલકહરિદ્ધરિવજ્રપીત-
સોપાનમણ્ડપયુતાભિરતિસ્ફુરન્તી

સ્વચ્છંદસૂત્પતિતમત્સ્યગણૈર્વહંતી
સચ્છ્યામલેન વપુષાઘગણં હરંતી ॥
ઉત્તુંગલોલલહરી કમલૈર્લસંતી
કૃષ્ણા નદી જયતિ કૃષ્ણગૃહે લુઠંતી

ગોવર્ધનં ભજ ગિરીં શતચંદ્રયુક્તં
મંદારચન્દનલતાવૃતકલ્પવૃક્ષમ્ ॥
શ્રીરાસમણ્ડલયુતં મણિમંડપાઢ્યં
કોટીરમંજુલનિકુંજકુટીરકોટિમ્

વૃન્દાવનં ચ યમુનાતટનીરતીર-
સંપૃક્તમંદગમનૈરતિગંધવાતૈઃ ॥
તત્કંપિતં ચ સુરભીકૃતસર્વદેશં
શ્રીખંડકુંકુમમૃદાગુરુચર્ચિતં તમ્

જુષ્ટં વસન્તનવપલ્લવપુષ્પરંગૈ-
ર્મંદારચન્દનસુચમ્પકનીપનિંબૈઃ ॥
આમ્રાતકામ્રપનસાગુરુનાગરંગૈઃ
શ્રીતાલપિપ્પલવટૈર્નવનારિકેલૈઃ

ખર્જૂરશ્રીફલલવંગવિરાજમાન-
મંજીરશાલકતમાલકદંબયુક્તમ્ ॥
સન્તાનકુંદબદરીકદલીસિતાઢ્યં
શ્રીશાલ્મલીબકુલકેતકિસચ્છિરીષમ્

સન્મોદિનીજલજવૃન્દમનોહરાભં
વૃન્દારકં વરવનં તુલસીલતાઢ્યામ્ ॥
શ્રીમલ્લિકામૃતલતામધુમાધવીભિઃ
સંરાજિતં સ્મર નૃપેંદ્ર વ્રજસ્ય મધ્યે

વંશીવટં ચ કલકંઠવિહંગમૈશ્ચ
કૃષ્ણાતટે ચ પુલિનં કિલ બાલુકાઢ્યામ્ ॥
શ્રીપાટલૈર્મધુકકિંશુકસત્પ્રિયાલૈ-
રૌદુંબરૈઃ ક્રમુકદ્રાક્ષકપિત્થયુક્તમ્

શ્રીકોવિદારપિચુમંદલતાર્જુનૈશ્ચ
પ્લક્ષૈરશોકસરલૈઃ સુરદારુભિશ્ચ ॥
જંબૂસુવેત્રનલકુબ્જકસ્વર્ણયૂથી-
પુન્નાગનાગકુટજૈઃ કુરબૈર્વૃતં ચ

ચક્રાહ્વસારસશુકૈઃ સિતરાજહંસૈઃ
કારંડવૈશ્ચ જલકુક્કુટકૂજિતં ચ

દાત્યૂહકોકિલકપોતકનીલકણ્ઠૈ-
ર્નૃત્યન્મયૂરકલરાવવૃતં સ્મર ત્વમ્

શ્યામાચકોરકલખંજનસારિકાભિઃ
પારાવતૈર્ભ્રમરતિત્તિરતિત્તિરીભિઃ ॥
શ્રીકાંચનીમધુલતામધુયૂથિકાભિઃ
સંવેષ્ટિતં હરિણમર્કટમર્કટીભિઃ

શ્રીપદ્મરાગશિખરં ચ નિકુંજગેહં
શ્રીકૌસ્તુભેંદ્રમણિરાજિવિરાજમાનમ્ ॥
કોટીંદુમંડલવિતાનગણૈશ્ચ હૈમૈઃ
શ્રીપટ્ટસૂત્રરચિતૈર્મણિતોરણાઢ્યમ્

મુક્તાવૃતૈઃ કનકપીતપતત્પતાકૈઃ
પારાવતૈઃ સિતપતત્રિભિરાવૃતઞ્ચ ॥
મંદારકુન્દકરવીરકયૂથિકાનાં
માલાવિચિત્રરચિતં નવચંપકાનામ્

નાગેશપદ્મહરિચંદનપલ્લવાનાં
શ્રીમાલતીકુરબકાંચનયૂથિકાનામ્ ॥
માલાભિરાવૃતમનંગહરં ગૃહં ત-
ત્સદ્‌રત્‍નદર્પણવૃતં સિતચામરૈશ્ચ

સિંહાસનૈશ્ચ નવપલ્લવપુષ્પયુક્તૈઃ
શય્યાસનૈઃ કનકવિદ્રુમપાદવૃન્દૈઃ ॥
શ્રીચંદનાગુરુજલૈર્મકરંદસંઘૈઃ
કસ્તૂરિકામુદિતકુંકુમચર્ચિતં તત્

એજદ્‌વસંતતરુપલ્લવમેવ વાતૈઃ
શીતૈર્ગજેંદ્રગમનૈઃ સુરભીકૃતાંગમ્ ॥
એતાદૃશં હરિનિકુંજગૃહં સ્મર ત્વં
સન્નમ્રશાખતરુયુક્તમતીવ પુષ્પૈઃ

શ્રીવેણુગીતં બહુકામવર્દ્ધનં
નિશમ્ય સર્વા વ્રજયોષિતો નૃપ ॥
શ્રીકૃષ્ણકાંતેન ગૃહીતમાનસા
વિસૃજ્ય કર્માણિ સમાયયુર્વને

રુદ્ધા યાઃ પતિભી રાજન્કૃષ્ણેન હૃતમાનસાઃ ॥
સ્થૂલં શરીરં તાસ્ત્યક્ત્વા ત્વરં કૃષ્ણાંતિકં યયુઃ

સિંહાસને હેમદુકૂલસંયુતે
મધ્યે સ્થિતં સુન્દરનન્દનન્દનમ્ ॥
શ્રીસુન્દરી રાધિકયા સમં પરં
ગલે દધાનં મધુમાલતીસ્રજમ્

શ્યામં પ્રભાતાર્કકિરીટિનં હરિં
સ્ફુરત્પ્રભં શ્રીમુરલીમનોહરમ્ ॥
પીતાંબરં મન્મથરાશિમોહનં
વ્રજસ્ત્રિયસ્તં દદૃશુઃ સમાગતાઃ

દૃષ્ટ્વા પ્રિયાઃ પ્રિયતમં મત્સ્યકુણ્ડલિનં હરિમ્ ॥
ગોપ્યો મૂર્ચ્છાં ગતાઃ સદ્યો ભૂપ ચાલક્ષિતોદ્યમાઃ

સાંત્વયામાસ તાઃ કૃષ્ણો મિષ્ટવાક્યૈઃ સુધાસમૈઃ ॥
તદા ગોપ્યો વનોદ્દેશે સર્વાશ્ચૈતન્યતાં ગતાઃ

કૃષ્ણં ગદ્‌ગદયા વાચા સ્તુત્વા ભીતાઃ સ્ત્રિયો વરાઃ ॥
ત્યક્ત્વા વિરહજં દુઃખં ગોવિંદં દદૃશુઃ પ્રિયમ્

વૃન્દાવને ભ્રાજમાને માલતીવનસંકુલે ॥
દિવ્યદ્રુમલતાજાલે મધુપધ્વનિનાદિતે

વિચચાર હરિઃ સાક્ષાદ્દેવો મદનમોહનઃ ॥
પદ્માભં પદ્મહસ્તેન ગૃહીત્વા રાધિકાકરમ્

પ્રહસન્ભગવાન્સાક્ષાદાયયૌ યમુનાતટમ્ ॥
કૃષ્ણાતીરે નિકુંજે વૈ શ્રીકૃષ્ણો નિષસાદ હ

તસ્મિન્ગૃહે મધુપતેઃ શૃણુ ગોપિકાનાં
શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રચરણસ્મરણાવૃતાનામ્ ॥
ઝંકારનૂપુરઝણત્કરકંકણાનાં
મંજીરરત્‍નવિચલત્કટિકિંકિણીનામ્

સ્મેરદ્યુતિસ્ફુટચમત્કૃતગંડદેશૈઃ
શ્રીદંતપંક્તિવિલસત્તડિતાલિલેશૈઃ ॥
કોટીરહારહરિતાંગદભૂષિતાનાં
બાલાર્કમંડલવિકુંડલમંડિતાનામ્

તાસાં તુ કાપિ યુવતી કથિતા ચ મુગ્ધા
મધ્યાપિ કાપિ તરુણી રુચિરા પ્રગલ્ભા ॥
કાચિત્તરું વિનયતી મધુરં હસંતી
કાચિત્સખી મદયુતા સુવને વ્રજંતી

સંતાડ્ય તામપિ કરેણ તુ કાપ્યધાવ-
ત્સંગૃહ્ય કાપિ ભુવને કમલૈર્જઘાન ॥
કાચિચ્છ્લથત્કનકહારમુપાજહાર
કાચિત્પ્રમુક્તકબરી તુ વિહારમત્તા

શ્રીજાહ્નવી ચ યમુના મધુ માધવી ચ
શીલા રમા શશિમુખી વિરજા સુશીલા ॥
ચન્દ્રાનના ચ લલિતા ત્વચલા વિશાખા
માયાઽલ્પ એવ કથિતા ભવને ત્વસંખ્યાઃ

લીલાતપત્રમતિમૌક્તિકદામજાલં
નીત્વા ચલંતિ મણિભૂમિષુ તત્ર કાશ્ચિત્ ॥
શ્રીચામરવ્યજનદંડધરા વયસ્યાઃ
કાશ્ચિદ્‌વ્રજંતિ ધૃતપીતપતત્પતાકાઃ

નૃત્યંતિ તત્ર હરિવેષધરાસ્તુ કાશ્ચિ-
દ્વીણાકરા મધુરતાલમૃદંગહસ્તાઃ ॥
વંશીધરાશ્ચ વૃષભાનુસુતાઃ સુવેષાઃ
કેયૂરકુણ્ડલયુતા મણિવેત્રહસ્તાઃ

સદ્ધાવભાવરસતાલયુતસ્મિતાક્તૈ-
ર્ઝંકારનૂપુરયુતૈર્વિશદૈઃ કટાક્ષૈઃ ॥
સંગીતનૃત્યવિદિતૈર્ભ્રુકુટીવિભંગૈ
રાધાં હરિં ચ સતતં પરિતોષયંત્યઃ

તસ્મિન્નિકુઞ્જભવને યમુનાતટેઽપિ
વંશીવટે વનધરાનિકટે હરિં તમ્ ॥
શ્રીરાધયા ચ ગિરિરાજતટં વ્રજંતં
નંદાત્મજં ચ નટવેષધરં સ્મર ત્વમ્

શ્રીપદ્મરાગનખદીપ્તિપદારવિન્દં
ઝંકારનૂપુરધરં સ્ફુરદંગદેશમ્ ॥
કુર્વંતમેવ તુ પદારુણભૂમિદેશં
શ્રીમત્પરાગસુરુચાલમિતસ્તતસ્તુ

લક્ષ્મીકરાબ્જપરિલાલિતજાનુદેશં
રંભોરુ પીતવસનં તુ કૃશોદરાભમ્ ॥
રોમાવલિભ્રમરનાભિસરસ્ત્રિરેખં
કાંચીધરં ભૃગુપદં મણીકૌસ્તુભાઢ્યમ્

શ્રીવત્સહારરુચિરં નવમેઘનીલં
પીતાંબરં કરિકરસ્ફુટબાહુદણ્ડમ્ ॥
રત્‍નાંગદં ચ મણીકંકણપદ્મહસ્તં
શ્રીરાજહંસવરકંધરશોભમાનમ્

શ્રીકમ્બુકણ્ઠલલિતં વિલસત્કપોલં
મધ્યં તુ નિમ્નચિબુકં કિલ કુન્દદંતમ્ ॥
બિંબાધરં સ્મિતલસચ્છુકચંચુનાસં
પીયૂષકલ્પવચનં પ્રચલત્કટાક્ષમ્

શ્રીપુણ્ડરીકદલનેત્રમનંગલીલં
ભ્રૂમણ્ડલસ્મિતગુણાવૃતકામચાપમ્ ॥
વિદ્યુચ્છટોચ્છલિતરત્‍નકિરીટકોટિં
માર્તંડમંડલવિકુણ્ડમંડિતાભમ્

વંશીધરં ત્વહિવિલોલગુડાલકાઢ્યં
રાધાપતિં સજલપદ્મમુખં ચલંતમ્ ॥
કંદર્પકોટિઘનમાનહરં કૃશાંગં
વંશીવટે નટવરં ભજ સર્વથા ત્વમ્

આરક્તરક્તનખચન્દ્રપદાબ્જશોભાં
મઞ્જીરનૂપુરરણત્કટિકિંકિણીકામ્ ॥
શ્રીઘંટિકાકનકકંકણશબ્દમુક્તાં
રાધાં દધામિ તરુપુઞ્જનિકુઞ્જમધ્યે

નીલાંબરૈઃ કનકરશ્મિતટસ્ફુરદ્‌ભિઃ
શ્રીભાનુજાતટમરુદ્‌ગતિચંચલાંગૈઃ ॥
સૂક્ષ્મસ્વરૂપલલિતૈરતિગૌરવર્ણાં
રાસેશ્વરીં ભજ મનોહરમંદહાસામ્

બાલાર્કમંડલમહાંગદરત્‍નહારાં
તાટંકતોરણમણીંદ્રમનોહરાભામ્ ॥
શ્રીકણ્ઠભાલસુમનોનવપંચદામ્નીં
રત્‍નાંગુલીયલલિતાં વ્રજરાજપત્‍નીમ્

ચૂડામણિદ્યુતિલસત્સ્ફુરદર્દ્ધચંદ્રાં
ગ્રૈવેયકાલપનપત્રવિચિત્રરૂપામ્ ॥
શ્રીપટ્ટસૂત્રમણીપટ્ટચલદ્‌દ્વિદામ્નીં
સ્ફૂર્જ્જત્સહસ્રદલપદ્મધરાં ભજસ્વ

શ્રીબાહુકંકણલસત્કુચરત્‍નદીપ્તિં
શ્રીનાસિકાભરણભૂષિતગણ્ડદેશામ્ ॥
સદ્યૌવનાલસગતિં કલસર્પવેણીં
મધ્યેંદુકોટિવદનાં સ્ફુટચંપકાભામ્

સદ્ધાવભાવસહિતાં નવપદ્મનેત્રાં
સ્ફૂર્જ્જત્સ્મિતદ્યુતિકલાં પ્રચલત્કટાક્ષામ્ ॥
કૃષ્ણપ્રિયાં લલિતકુન્તલપુંજલાભાં
મંદારહારમધુરભ્રમરીરવાઢ્યામ્

શ્રીખંડકુંકુમમૃદાગુરુવારિસિક્તાં
શ્રીબિંદુકીરુચિરપત્રવિચિત્રચિત્રામ્ ॥
સંતાનપત્રરુચિરામલમંજનાભાં
રાસેશ્વરીં ગજગતિં ભજ પદ્મિનીં તામ્

એતાદૃશીં રતિવરાં તુ સમેત્ય કૃષ્ણો
ગચ્છન્નિકુઞ્જવનજાલવિલોકાનાય ॥
ધાવંતિ તત્ર મણિછત્રધરાશ્ચ ગોપ્યો
નીત્વા તથા ચમરચારુપતત્પતાકાઃ

ષડ્‌રાગમેવ વરધૈવતમધ્યમાદ્યૈ-
ર્ગાયંતમાદિપુરુષં ભજ નન્દપુત્રમ્ ॥
ષટ્‌ત્રિંશતસ્તદનુવર્ત્તિતરાગિણીનાં
વંશીવરેણ લલિતેન વરં વ્રજંતમ્

શૃઙ્ગારવીરકરુણાદ્‌ભુતહાસ્યરૌદ્ર-
બીભત્સશાંતકભયાનકનિત્યયુક્તમ્ ॥
ભક્તપ્રિયં વ્રજવધૂમુખપદ્મભૃંગં
યોગીન્દ્રહૃત્કમલવિસ્ફુરદંઘ્રિયુગ્મમ્

ક્ષેત્રજ્ઞમાદિપુરુષં સ્વધિયજ્ઞરૂપં
સર્વેશ્વરં સકલકારણકારણેશમ્ ॥
કૃષ્ણં હરિં પ્રકૃતિપૂરષયોઃ પુમાંસં
સર્વં નિરસ્તકપટં નિજતેજસેહ

યં વૈ સ્તુવંતિ શિવધર્મસુરેશશેષ-
લોકેશસિદ્ધિદગણેશસુરાદયોઽપિ ॥
રાધારમાપ્રકૃતિભૂવિરજાસ્વરાદ્યા
વેદા ભજંતિ સતતં તમહં ભજામિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
રાસક્રીડાયાં દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા