ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.40

અશ્વમેધખણ્ડઃ - ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
કૃષ્ણેન સહ યાદવસૈન્યસ્ય વ્રજપ્રવેશમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
મુક્તસ્તુરંગઃ કૃષ્ણેન પત્રચામરભૂષિતઃ ॥
પ્રયયૌ સ બહૂન્દેશાન્નેત્રાભ્યાં ચ વિલોકયન્

બલ્વલં નિર્જિતં શ્રુત્વા નાનાદેશાધિપા નૃપાઃ ॥
હયં ન જગૃહુઃ પ્રાપ્તં શ્રીકૃષ્ણસ્ય ભયાન્નૃપ

ઇત્થં વ્રજન્ભારતે વૈ યદુવીરતુરંગમઃ ॥
એકમાસેન રાજેંદ્ર પ્રાપ્તોઽભૂદ્‌વ્રજમણ્ડલે

તતઃ કૃષ્ણાં સમુત્તીર્ય દૃષ્ટ્વા વૃન્દાવનં વનમ્ ॥
તમાલસ્ય તલે રાજન્સ્થિતોઽભૂદ્ધયસત્તમઃ

દૂર્વાં ચરંતં તુરગં વિલોક્ય
વિહાય ગાસ્તે કિલ ગોપબાલાઃ ॥
સમાયયુસ્તે નૃપ કૌતુકેન
હયસ્ય પાર્શ્વે કરતાડનૈશ્ચ

ઇતિ પશ્યત્સુ સર્વેષુ શ્રીદામા ગોપનાયકઃ ॥
જગ્રાહ લીલયા રાજઞ્ચરંતં ચંચલં હયમ્

ગોપાશેન હયં બદ્ધ્વા ગલે ગોપૈઃ સમન્વિતઃ ॥
કેનોત્સૃષ્ટો વદન્વાક્યં નન્દસ્ય નિકટં યયૌ

આગતં વાજિનં દૃષ્ટ્વા નન્દોઽપિ હર્ષપૂરિતઃ ॥
તત્પત્રં વાચયિત્વાઽઽહ સર્વાન્ગદ્‌ગદયા ગિરા

ઉગ્રસેનહયશ્ચૈષ પુરે મમ સમાગતઃ ॥
પાલિતો હ્યનિરુદ્ધેન મત્પૌત્રેણ સર્વતઃ

ગૃહ્ણામિ યજ્ઞતુરગં મિત્રાણાં મિલનાય ચ ॥
તતઃ પ્રપૌત્રં પશ્યામિ કૃષ્ણાકારં પ્રિયંકરમ્

ઇત્યુક્ત્વા નન્દરાજસ્તુ દ્ર્ષ્ટું ગોપૈઃ સમન્વિતઃ ॥
કથયિત્વા યશોદાગ્રેઽભિપ્રાયં નિર્યયૌ પુરાત્

તદૈવ યાદવાઃ સર્વે ભોજવૃષ્ણ્યંધકાદયઃ ॥
હયસ્ય પૃષ્ઠતો લગ્નાસ્તત્રાજગ્મુર્નૃપેશ્વર

વિલોકયંતો નયપાલતીર્થે
તથા ચ માર્ગે મિથિલામયોધ્યામ્ ॥
બર્હિષ્મતીં ચૈવ હિ કાન્યકુબ્જં
સાંકર્ષણં ગોકુલમેવ રાજન્

માર્તંડકન્યાં મથુરાં પુરીં ચ
વિરાજતે યત્ર તુ કેશવશ્ચ ॥
વૃંદાવને નન્દપુરે નૃપેંદ્ર
સમાગતાઃ કૃષ્ણયુતાશ્ચ સર્વે

નન્દગ્રામં તત્ર દૃષ્ટ્વા રથસ્થો નન્દનંદનઃ ॥
સર્વેષામગ્રતો ભૂત્વા હ્યાયયૌ યાદવૈર્વૃતઃ

દદર્શ તત્ર પુરતો ગોપાલૈઃ પિતરં હરિઃ ॥
સંસ્થિતં તુ પુરસ્કૃત્ય વારણેન્દ્રમલંકૃતમ્

વાદિત્રૈઃ શંખશબ્દૈશ્ચ જયશબ્દૈર્નૃપેશ્વર ॥
પુષ્પાલંકારકલશલાજાદ્યૈઃ પરિભૂષિતમ્

તતશ્ચ યાદવાઃ સર્વે નેમુર્નંદં નિરીક્ષ્ય ચ ॥
હર્ષાશ્રુવિપ્લુતા રાજન્નુદ્ધવાદ્યાશ્ચ તત્ર વૈ

તદૈવ નન્દરાજસ્ય દક્ષિણાંગમથાસ્ફુરત્ ॥
ઉવાચ દૃષ્ટ્વા મનસિ હ્યુત્તમં શકુનં નૃપ

અદ્ય પશ્યામિ નેત્રાભ્યાં કૃષ્ણં કિં પ્રિયવાદિનમ્ ॥
યસ્માન્મમાક્ષિઃ સ્ફુરતિ દક્ષિણશ્ચ પ્રિયંકરઃ

મન્નેત્રગોચરઃ કૃષ્ણો યદા ભૂયાત્તદા હ્યહ્યમ્ ॥
ગવાં લક્ષં પ્રદાસ્યામિ બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યલંકૃતમ્

ઇત્યુક્ત્વા વચનં નંદો વિરરામ યદા નૃપ ॥
તદાશૃણોત્સ્વપુત્રસ્યાગમનં વ્રજવાસિભિઃ

શ્રીકૃષ્ણાગમનં શ્રુત્વા નન્દો વિરહવિપ્લુતઃ ॥
પશ્યન્હરિં ચ સર્વેષાં વિચચાર રુદન્નિવ

વદન્કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ ગિરા ગદ્‌ગદયા ભૃશમ્ ॥
હે કૃષ્ણચન્દ્ર ક્વ ગતો દુઃખિતં માં ન પશ્યસિ

તતો નિરીક્ષ્ય પિતરં શ્રીકૃષ્ણઃ પિતૃવત્સલઃ ॥
અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં પપાત ચરણૌ પિતુઃ

શ્રીનન્દરાજસ્તનયં સમુત્થાપ્ય ચિરાગતમ્ ॥
સ્નાપયામાસ સલિલૈઃ કૃત્વા વક્ષસિ નેત્રયોઃ

અક્ષિભ્યાં કૃષ્ણચન્દ્રસ્તુ મુમોચાશ્રુ ઘૃણાતુરઃ ॥
શ્રીદામાદીન્સખીન્દૃષ્ટ્વા પશ્ચાત્પ્રેમપરિપ્લુતઃ

પૃથક્પૃથક્પરિરેભે કૃષ્ણપ્રેમપરિપ્લુપ્તઃ ॥
ભક્તાનાં કોઽસ્તિ માહાત્મ્યમહો વક્તું ધરાતલે

નન્દાદ્યા રુરુદુર્ગોપાઃ શ્રીકૃષ્ણાદ્યાશ્ચ યાદવાઃ ॥
પ્રવક્તું ન સમર્થાસ્તે સર્વે વિરહવિક્લવાઃ

અશ્રુપૂર્ણમુખઃ કૃષ્ણો ગોપાન્ગદ્‌ગદયા ગિરા ॥
સર્વાનાશ્વાસયામાસ પ્રેમાનંદસમાકુલાન્

પરિપૂર્ણતમં સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણં જગદીશ્વરમ્ ॥
તાદૃશં દદૃશુઃ સર્વે યાદૃશો મથુરાં ગતઃ

નવીનનીરદશ્યામં કિશોરવયસં શિશુમ્ ॥
શરત્પ્રભાતકમલકાંતિમોચનલોચનમ્

શરત્પૂર્ણેંન્દુશોભાઢ્યં શોભાસ્વાચ્છાદનાનનમ્ ॥
કોટિમન્મથલાવણ્યં લીલાનંદિતસુન્દરમ્

સસ્મિતં મુરલીહસ્તં દ્વિભુજં હ્યતિસુન્દરમ્ ॥
તડિદ્વસ્ત્રધરં દેવં મત્સ્યકુણ્ડલિનં હરિમ્

ચન્દનોક્ષિતસર્વાંગમ્ કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્ ॥
આજાનુમાલતીમાલાવનમાલાવિભૂષિતમ્

મયૂરપિચ્છચૂડં ચ સદ્‌રત્‍નમુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥
પક્વબિંબાધરોષ્ઠં ચ નાસિકોન્નતશોભનમ્

એવં કૃષ્ણસ્ય રાજેન્દ્ર રૂપં નૈત્રૈર્વ્રજૌકસઃ ॥
પપુરાનન્દસંમગ્નાઃ પીયૂષં માનવા ઇવ

અનિરુદ્ધં તતો નન્દઃ સાંબાદીંશ્ચૈવ યાદવાન્ ॥
આશિષં પ્રદદૌ રાજન્પ્રીતઃ પ્રેમપરિપ્લુતઃ

તતઃ સર્વૈશ્ચ યદુભિઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ॥
વિવેશ સ્વપુરં નન્દો ગતદુઃખો મહામતિઃ

અવપ્લુત્ય રથાત્કૃષ્ણઃ સાંબાદ્યૈઃ પરિભૂષિતઃ ॥
ત્વરં સ્વમાતુર્ભવનમાનંદં પ્રદદન્યયૌ

દૃષ્ટ્વા સ્વમાતરં કૃષ્ણો ગૃહદ્વારે સમાગતામ્ ॥
રુદતીં બાષ્પકણ્ઠી તાં નનામ પ્રરુદન્હરિઃ

યશોદા તસ્ય જનની સ્વપ્રાણેભ્યઃ પ્રિયં સુતમ્ ॥
ઉપગૂહ્ય દદૌ તસ્મૈ ગિરા ગદ્‌ગદયાઽઽશિષઃ

નન્દસ્તથોપનંદશ્ચ તથા ષડ્‌વૃષભાનવઃ ॥
વૃષભાનુવરશ્ચૈવ હ્યેતે દ્રષ્ટું સમાયયુઃ

તત્રાગતાનાં ગોપાનાં શ્રીકૃષ્ણો યાદવૈર્વૃતઃ ॥
યથાવિધ્યુપસંગમ્ય સર્વેષાં માનમાદધે

તે તુ કૃષ્ણસ્ય કુશલં પપ્રચ્છુર્મુદિતાનનાઃ ॥
તેષાં કૃષ્ણસ્તુ ભગવાન્પપ્રચ્છ કુશલં પરમ્

તતશ્ચ યમુનાતીરે વૃંદારણ્યે નૃપેશ્વર ॥
બભૂવુઃ શિબિરાઃ સર્વેઽનિરુદ્ધસ્ય મહાત્મનઃ

શિબિરેષ્વનિરુદ્ધાદ્યા સાંબાદ્યાશ્ચોદ્ધવાદયઃ ॥
નિવાસં ચક્રિરે કૃષ્ણઃ સ્થિતોઽભૂન્નંદપત્તને

આગતેભ્યશ્ચ સર્વેભ્યો નંદઃ કૃષ્ણેન સંયુતઃ ॥
ભોજનં પ્રદદૌ રાજન્પશુભ્યશ્ચ તૃણાનિ ચ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
વ્રજપ્રવેશો નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા