ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.38

અશ્વમેધખણ્ડઃ - અષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ
અનિરુદ્ધ-સહાયાર્થં કૃષ્ણાગમનમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
તદા મૃત્યુંજયઃ ક્રુદ્ધો ભૈરવં વીક્ષ્ય નિદ્રિતમ્ ॥
વૃષભં પ્રેરયામાસ કાર્ષ્ણિજં શૂરમાનિનમ્

તદૈવ વૃષભઃ કોપાચ્છૃંગાભ્યાં મારયન્યદૂન્ ॥
દંતૈઃ પશ્ચિમપાદાભ્યાં સેનાયાં વિચચાર હ

ત્વરં જઘાન શૃઙ્ગેણ સંમુખસ્થં સુનન્દનમ્ ॥
શૃઙ્ગેણ ભિન્નહૃદયઃ પપાત પંચતાં ગતઃ

તદાઽઽજગામ સંક્રુદ્ધોઽનિરુદ્ધો ગજસંસ્થિતઃ ॥
ધનુર્ધરો દંશિતશ્ચ માભૈર્માભૈરિતિ બ્રુવન્

દૃષ્ટ્વા તત્ર હતં વીરં કૃષ્ણપુત્રં સુનન્દનમ્ ॥
પ્રાપ્તો દુઃખં મૃધેઽત્યંતં કંપિતઃ શોકપૂરિતઃ

હતે તસ્મિન્મહાવીરે શોચંતં તં શિવોઽબ્રવીત્ ॥
મા કૃથાસ્ત્વં રણે શોકમનિરુદ્ધ મહાબલ

રણમધ્યે પાતનં ચ શૂરાણાં કીર્તયે સ્મૃતમ્ ॥
તસ્માત્ત્વમપિ સંગ્રામે મયા યુદ્ધ્યસ્વ યત્‍નતઃ

પ્રયાતાન્‌ રક્ષસ્વ પ્રાણાન્મમાગ્રે યુદ્ધકાંક્ષયા ॥
ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શોકં ત્યક્ત્વા યદૂત્તમઃ

નિચખાન પંચ બાણાન્ શિવસ્ય મસ્તકે નૃપ ॥
નારાચાસ્તે મહેશસ્ય જટાજૂટેષુ નિષ્ઠિતાઃ

દૃશ્યંતે ગૃધ્રપક્ષાઢ્યાઃ શાખા ઇવ વનસ્પતેઃ ॥
તતો રુદ્રઃ સ્વકોદંડે બાણમેકં નિધાય ચ

ચિચ્છેદ તેન સહસા તસ્ય ચાપસ્ય શિંજિનીમ્ ॥
અનિરુદ્ધઃ પુનઃ શીઘ્રં સજ્યં કૃત્વા ધનુર્દૃઢમ્

ઉગ્રચાપસ્ય ચિચ્છેદ શિંજિનીં સાયકેન ચ ॥
તતઃ શ્રુત્વા તયોર્યુદ્ધમદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્

વિમાનસ્થાશ્ચ શક્રાદ્યા આજગ્મુઃ કૌતુકાન્વિતાઃ ॥
ઊચુઃ પરસ્પરં ખસ્થા નિરીક્ષ્ય ભયવિહ્વલાઃ

દેવા ઊચુઃ
અમૂ લોકત્રયસ્યાપિ હ્યુત્પત્તિલયકારકૌ ॥
એતયોશ્ચ રણં તસ્માદ્વિફલં રણમણ્ડલે

કો વિજેષ્યતિ સંગ્રામં પ્રાપ્સ્યતે કઃ પરાજયમ્ ॥
ગર્ગ ઉવાચ -
તતસ્ત્રિદિનપર્યંતં યુદ્ધમાસીત્તયોર્ભૃશમ્

પુનઃ શરાસનં રુદ્રઃ સજ્જં કૃત્વા રુષાન્વિતઃ ॥
બ્રહ્માસ્ત્રં સંદધે તત્ર લોકપ્રલયકારકમ્

બ્રહ્માસ્ત્રેણ તુ બ્રહ્માસ્ત્રં ભિદુરાસ્ત્રેણ પાર્વતમ્ ॥
પર્જન્યાસ્ત્રેણ ચાગ્નેયમનિરુદ્ધો જહાર હ

તદા પ્રકુપિતોઽત્યંતં પિનાકી પ્રજ્વલન્નિવ ॥
ત્રિશિખેન ત્રિશૂલેન જઘાન કાર્ષ્ણિનન્દનમ્

સ ત્રિશૂલશ્ચ તં ભિત્ત્વા ગજં ભિત્ત્વા વિનિર્ગતઃ ॥
સ્થિતોઽભૂચ્ચ તયોર્મધ્યે ઊર્ધ્વપુંખ અધોમુખઃ

ગજો મૃત્યું ગતો યુદ્ધેઽનિરુદ્ધો મૂર્ચ્છિતોઽભવત્ ॥
પેતતુસ્તૌ ચ સંલગ્નૌ ભિન્નવક્ષસ્થલૌ મૃધે

હાહાકારસ્તદૈવાસીદ્‌રુરુદુઃ સર્વયાદવાઃ ॥
રુદ્રસ્યાગ્રે યથા ભીતા યમસ્યાગ્રે ચ પાપિનઃ

અનિરુદ્ધં નિપતિતં મૃત્યુતુલ્યં વિમૂર્ચ્છિતમ્ ॥
શ્રુત્વા યયૌ શંકિતશ્ચ સાંબઃ સ્કંદં વિહાય ચ

મૂર્ચ્છિતં યદુવીરં તુ વીક્ષ્ય ક્રોધપરિપ્લુતઃ ॥
અશ્રુપૂર્ણમુખઃ સાંબઃ શર્વં પ્રાહ ધનુર્ધરઃ

કસ્માત્કરિષ્યસે રુદ્ર દાનવાનાં હિ પાલનમ્ ॥
હત્વાનિરુદ્ધં સંગ્રામે વીરં ચૈવ સુનન્દનમ્

વેદે ભાગવતે શાસ્ત્રે પુરા વિપ્રૈઃ શ્રુતં મયા ॥
શ્રીકૃષ્ણાખ્યં પરં નિત્યં શિવં સેવિતિ વૈષ્ણવઃ

મૃષા જાતં હિ તત્સર્વં કાર્ષ્ણિજે પતિતે સતિ ॥
સુનન્દનઃ કૃષ્ણસુતઃ સોઽપિ યુદ્ધે ત્વયા હતઃ

વૃથા કરિષ્યસે યુદ્ધં ધિક્ત્વાં તસ્માન્મહેશ્વર ॥
અહં ત્વાં પાતયિષ્યામિ રણે કૃષ્ણપરાઙ્‌મુખમ્

ક્ષુરપ્રૈઃ સાયકૈઃ શીઘ્રં તિષ્ઠ તિષ્ઠ રણે શિવ ॥
એતદ્વચઃ સમાકર્ણ્ય પ્રસન્નઃ શંકરોઽબ્રવીત્

શિવ ઉવાચ -
ધન્યસ્ત્વં યાદવશ્રેષ્ઠ સત્યં વદતિ નો ભવાન્ ॥
મન્નાથઃ કૃષ્ણચન્દ્રોઽયં દેવદાનવવંદિતઃ

કુનંદને ચ નિહતે બલ્વલે મૂર્ચ્છિતે રણે ॥
સહાયાર્થમહં વીર ભક્તરક્ષાર્થમાગતઃ

સત્યં કર્તું સ્વવચનં કિંચિત્કોપેન પૂરિતઃ ॥
કરોમિ પ્રધને યુદ્ધં ભક્તપ્રિયચિકીર્ષયા

ઇત્થં વદતિ ભૂતેશે સાંબો રોષપ્રપૂરિતઃ ॥
તતાડ શીઘ્રં ચાપેન ક્ષુરપ્રૈઃ સાયકૈર્મૃડમ્

તૈર્બાણૈર્નિહતો રુદ્રો ન કિંચિત્કશ્મલં ગતઃ ॥
યથા મતંગજઃ પુષ્પૈર્જગ્રાહ સ્વધનુઃ શિવઃ

તતાડ નિશિતૈર્બાણૈર્યુદ્ધે જાંબવતીસુતમ્ ॥
સાંબઃ શિવં શિવઃ સાંબં જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્

દૃષ્ટ્વા યુદ્ધં તયોર્લોકસંહારં મેનિરેઽસ્મરાઃ ॥
ભૂતલે ગગને રાજન્મહાન્કોલાહલોઽભવત્

ભીતાશ્ચ વૃષ્ણયસ્તત્ર નાથં કૃષ્ણં સ્મરંતિ હિ

તદા હરિઃ શ્રીયદુપાલકશ્ચ
જ્ઞાત્વા યદૂનાં ચ મહાવિપત્તિમ્ ॥
રથેન તત્રાગતવાન્‌ રિપુઘ્નો
યુક્તેન વૈ સૂતતુરંગમૈશ્ચ

શ્યામઃ કિરીટી નવકંજનેત્રો
નવાર્કકોટિદ્યુતિમાદધાનઃ ॥
કૌમોદકીશંખરથાંગપદ્મ-
કોદંડબાણૈર્નિયુતોઽસિધારી

શ્રીવત્સચિહ્નેન તુ કૌસ્તુભેન
પીતામ્બરણેપિ ચ માલયાઽઽ‌ઢ્યઃ ॥
નીલાલકૈઃ કુણ્ડલકઙ્કણદ્યૈ-
ર્વિભૂષિતઃ કોટિમનોજતુલ્યઃ

સમુદ્‌ગલદ્‌ભિઃ સિતફેનશીકરા-
ન્મુક્તાફલાનીવ ચ રાજહંસકૈઃ ॥
સુગ્રીવમુખ્યૈરતિવેગવત્તરૈ-
ર્હયૈર્યુતઃ સુન્દરસામગાયનૈઃ

દૃષ્ટ્વા સ્વનાથં યદવઃ સ્વાગતં હર્ષવિહ્વલાઃ ॥
બભૂવુઃ સુખિનઃ સર્વે શીતભીતા રવિં યથા

તદા જયજયારાવો યદુસૈન્યે બભૂવ હ ॥
પ્રચક્રિરે પુષ્પવર્ષં ગગનસ્થાશ્ચ દેવતાઃ

દૃષ્ટ્વા સાંબસ્તુ શ્રીકૃષ્ણં સહાયાર્થં સમાગતમ્ ॥
પપાત પાદયોસ્તસ્ય ચાપં ત્યક્ત્વા પ્રહર્ષતઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
શ્રીકૃષ્ણાગમનં નામાષ્ટાત્રિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા