ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.36

અશ્વમેધખણ્ડઃ - ષટ્‌ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
બલ્વલપુત્રસ્ય કુનન્દનસ્ય વધમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
કુનન્દનોઽપિ સંમૂર્ચ્છાં ત્યક્ત્વાગાદ્‌રણમણ્ડલે ॥
રથસ્થઃ ક્રોધસંયુક્તઃ પ્રવર્ષન્ધનુષા શરાન્

દૃષ્ટ્વા તમાગતં વીરોઽનિરુદ્ધઃ પરવીરહા ॥
પપ્રચ્છ સેવકાંસ્તસ્ય વાર્તાં રોષેણ દીપિતઃ

સેવકાસ્તે તતઃ પ્રોચુરેષ બલ્વલનન્દનઃ ॥
ત્વયા સાર્દ્ધં મહારાજ યુદ્ધં કર્તું સમાગતઃ

શ્રુત્વાનિરુદ્ધઃ પ્રોવાચ હનિષ્યેઽહં કુનન્દનમ્ ॥
તદૈવ તમુવાચાથ કૃષ્ણપુત્રઃ સુનન્દનઃ

સુનન્દન ઉવાચ -
રાજન્કોઽયં દૈત્યપુત્રઃ ક્વેદં પરિમિતં બલમ્ ॥
જેષ્યેઽહં ત્વત્પ્રતાપેન તસ્માદ્‍ગચ્છામ્યહં પ્રભો

રાજઞ્છૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવાનંદપ્રદાયિનીમ્ ॥
ન ચેત્કુનન્દનં જેષ્યે બહુસંગ્રામકોવિદમ્

કૃષ્ણસ્ય ચરણાંભોજમધ્વાસ્વાદવિયોગિનમ્ ॥
યત્પાપઞ્ચ ભવેત્તન્મે ન જયે યદિ દાનવં

યો ગુરું ભવહર્તારં પિતરં ચ ન સેવતે ॥
યદઘં તુ ભવેત્તસ્ય તન્મે ભૂયાઞ્જયેન વૈ

ઇતિ પ્રતિજ્ઞામાકર્ણ્યાનિરુદ્ધસ્તસ્ય ભૂપતે ॥
જહર્ષ ચિત્તે તં વીરં નિર્દ્દિદેશ રણં પ્રતિ

ઇત્યાજ્ઞપ્તોઽનિરુદ્ધેન ચૈકાકી કૃષ્ણનન્દનઃ ॥
જગામ દંશિતસ્તત્ર યત્રાસ્તે બલ્વલાત્મજઃ

કુનન્દનસ્તમાજ્ઞાય ત્વાગતં પ્રધને રુષા ॥
પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યો રથી શૂરશિરોમણિઃ

અન્યોન્યં તૌ સમ્મિલિતૌ રથસ્થૌ ચાપધારિણૌ ॥
રેજાતે રાજશાર્દૂલ યથા દમનપુષ્કલૌ

ઉભૌ સાયકભિન્નંગાવુભૌ રુધિરવિપ્લુતૌ ॥
મુઞ્ચંતૌ શરકોટીશ્ચ સંધંતૌ તરસા શરાન્

આદાનેનૈવ સન્ધાનં મોચનં ચ ન ભૂપતે ॥
દૃશ્યતે તૌ મહાશૂરૌ કુણ્ડલીકૃતકાર્મુકૌ

તદ્‌રથં રાજપુત્રસ્તુ ભ્રામકાસ્ત્રેણ શોભિના ॥
ભૂતલે ભ્રામયામાસ કુંભકારસ્ય ચક્રવત્

ભ્રાંત્વા મુહૂર્તમાત્રં તુ તદ્‌રથો વાજિસંયુતઃ ॥
સ્થિતિં લેભે તતઃ કાર્ષ્ણિર્જઘાન તદ્‌રથે શરમ્

સયાનસ્તેન બાણેન ખે બભ્રામ મતંગવત્ ॥
પપાત કૌ વિશીર્ણોઽભૂદ્યથા વૈ કાચભાજનમ્

ઉત્થિતઃ સોઽપિ વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥
અન્યં રથં સમારુહ્ય યાવદાયાતિ સંમુખમ્

બભંજ તાવદ્બાણૈશ્ચ તદ્‌રથં કૃષ્ણનન્દનઃ ॥
એવં સપ્ત રથા ભગ્ના દૈત્યપુત્રસ્ય વૈ રણે

તદા કુનન્દનઃ સંખ્યે સ્થિત્વા યાને વિચિત્રિતે ॥
આયયૌ નૃપ વેગેન કૃષ્ણપુત્રં નિયોધિતુમ્

આગત્ય દશભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ તં મૃધે ॥
શરૈસ્તેઃ સોઽપિ નિહતઃ પરં કશ્મલતાં ગતઃ ॥
તતઃ સ ધનુરુદ્યમ્ય ગૃહીત્વા દશ સાયકાન્ ॥
મુમોચ તસ્ય હૃદયે ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણાત્મજો બલી

તે શરા રુધિરં પીત્વા નિપેતુર્વૈ મહીતલે ॥
યથા હિ પિતરો રાજન્નરકે કૂટસાક્ષિણઃ

કુનંદનઃ સુનન્દનં સુનન્દનઃ કુનન્દનમ્ ॥
મહદ્‌રણે મહચ્છરૈર્નિજઘ્નતુઃ પરસ્પરમ્

એવં હિ તૌ દ્વૌ શરભિન્નગાત્રૌ
રક્તાપ્લુતૌ ચાપધરૌ રુષાઢ્યૌ ॥
પ્રચક્રતુર્યુદ્ધવરં શરૈશ્ચ
કુશાંબસાંબાવિવ સંયુગે વૈ

તતઃ કૃષ્ણાત્મજો વીરઃ કોદંડે સ્વર્ણનિર્મિતે ॥
મૃગાંકાર્દ્ધમુખં બાણં ધૃત્વા શીઘ્રં તમબ્રવીત્

સુનન્દન ઉવાચ -
શૃણુ મદ્વચનં વીર બાણેનાનેન ત્વચ્છિરઃ ॥
સદ્યશ્છિન્નં કરિષ્યેઽહં શિરો રક્ષ બલી યદિ

યદિ મદ્વચનં સત્યં પ્રધને ત્વં ન મન્યસે ॥
તદા શૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવ મૃત્યુવિષૂચિકામ્

સતીં ચ ગુરુપત્‍નીં ચ યો દૂષયતિ કામતઃ ॥
સ યાતિ યાતનાં યાં વૈ યમરાજસ્ય સન્નિધૌ

સા યાતના ચ મે ભૂયાત્સત્યં મમ પ્રતિશ્રુતમ્ ॥
યઃ સમર્થશ્ચ સ્વગુરું પિતરં ચ ન પાલયેત્

તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ન હનિષ્યે ચ ત્વાં રણે ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ તદ્વાક્યં દૈત્ય આહ રુષા જ્વલન્

રાજપુત્ર ઉવાચ -
બિભેમિ નાહં રણાત્સંગ્રામે શત્રુસમ્મુખે ॥
પ્રાણિનાં ચૈવ સર્વેષાં મૃત્યુર્ભવતિ સાંપ્રતમ્

યદિ મુંચસિ સંગ્રામે મદ્‌વધાર્થે મહાશરમ્ ॥
તદાહં સ્વશરેણાપિ શીઘ્રં છેદ્મિ ન સંશયઃ

એકાદશ્યાં ચ યે માનાદન્નં ભુંજંતિ ભૂતલે ॥
માતરં ભ્રાતૃપત્‍નીં ચ ભગિનીં ચ સુતાં તથા ॥
પાપં તેષાં મમૈવાસ્તુ ન છેદ્મિ યદિ ત્વચ્છરમ્

ઇતિ તસ્ય વચ: સ્પષ્ટં શ્રુત્વા શંકિતમાનસઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પુનર્વાક્યં શ્રીકૃષ્ણં સોઽપિ સંસ્મરન્

સુનન્દન ઉવાચ -
મયા કૃષ્ણાંઘ્રિયુગલં સેવિતં મનસા યદિ ॥
કપટેન વિના તર્હિ સત્યં ભૂયાદ્વચો મમ

સ્વપત્‍નીં ચ વિના વીર નાન્યાં પશ્યામિ કામતઃ ॥
તેન સત્યેન સંગ્રામે વાક્યં ભૂયાદૃતં મમ

ઇત્યુક્ત્વા સાયકં તીક્ષ્ણં વિમુમોચ સુનન્દનઃ ॥
મંત્રયિત્વા ચ મંત્રેણ મહાકાલાનલોપમમ્

પ્રમુક્તં વીક્ષ્ય વિશિખં સ્વબાણેન નૃપાત્મજઃ ॥
સદ્યશ્ચિચ્છેદ હિ યથા સર્પં પક્ષેણ પક્ષિરાટ્

છિન્ને તસ્મિઞ્છરે રાજન્હાહાકારસ્તદાભવત્ ॥
ચચાલ પૃથિવી લોકૈર્દેવાસ્તે વિસ્મયં ગતાઃ

પરાર્દ્ધઃ પતિતો બાણઃ પૂર્વાર્દ્ધઃ ફલસંયુતઃ ॥
શિરશ્ચિચ્છેદ દૈત્યસ્ય તરોઃ સ્કંધં યથા ગજઃ

કિરીટકુણ્ડલૈર્યુક્તં પતિતં તસ્ય મસ્તકમ્ ॥
નિરીક્ષ્ય હાહાશબ્દં વૈ ચક્રુર્દૈત્યાશ્ચ દુઃખિતાઃ

કુનન્દનકબંધસ્તુ શીઘ્રમુત્થાય સંયુગે ॥
ખડ્ગેન મુષ્ટિભિઃ પાદૈર્બહૂઞ્છત્રૂઞ્જઘાન હ

તતશ્ચ યદુસેનાયાં નેદુર્દુંદુભયો મુહુઃ ॥
સુનંદનોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
દૈત્યપુત્રવધવર્ણનં નામ ષટ્‌ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા