ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.29

અશ્વમેધખણ્ડઃ - એકોનત્રિશોઽધ્યાયઃ
યાદવાનાં અસુરગણૈઃ સહ યુદ્ધમ્ -
શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
અથ યુદ્ધાય રાજેંદ્ર ચત્વારઃ કિલ મંત્રિણઃ ॥
દૈત્યકોટિસમાયુક્તા નિર્જગ્મુર્દંશિતાઃ પુરાત્

સર્વે હિ ધન્વિનઃ શૂરા વિદ્યાધરસમાઃ કિલ ॥
ખડ્ગૈ: શૂલૈર્ગદાભિશ્ચ પરિઘૈર્મુદ્‌ગરૈર્નૃપ

એકઘ્નીભિર્દશધ્નીભિઃ શતઘ્નીભિર્ભુશુણ્ડિભિઃ ॥
કુંતૈશ્ચ ભિંદિપાલૈશ્ચ ચક્રસાયકશક્તિભિઃ

સંયુતાઃ સર્વશસ્ત્રૈશ્ચ લૌહકંચુકમંડિતાઃ ॥
રથૈર્ગજૈસ્તુરંગૈશ્ચ ગવયૈર્મહિષૈર્મૃગૈઃ

ઉષ્ટ્રૈઃ ખરૈઃ સૂકરૈશ્ચ વૃકૈઃ સિંહૈશ્ચ ક્રોષ્ટુભિઃ ॥
મહાગૃધ્રૈઃ શંખચિલ્લૈર્મકરૈશ્ચ તિમિંગિલૈઃ

એતૈશ્ચ વાહનૈ રાજન્સંયુક્તા રણકર્કશાઃ ॥
શંખદુંદુભિનાદેન વીરાણાં ગર્જનેન ચ

શતઘ્નીનાં ચ શબ્દેન ચચાલ વસુધા ભૃશમ્ ॥
ઇત્થં ભયંકરીં સેનામસુરાણાં વિલોક્ય ચ

ભયં પ્રાપુઃ સુરાઃ સર્વે મહેન્દ્રધનદાદયઃ ॥
યાદવાસ્તેઽપિ બલિનો નિર્જિતા યૈશ્ચ ભૂઃ પુરા

વિષણ્ણમનસોઽભૂવન્દૈત્યસેનાં નિરીક્ષ્ય ચ ॥
પ્રદ્યુમ્નેન રાજસૂયે ચંદ્રાવત્યાં પુરા નૃપ

યાદવેભ્યઃ પ્રકથિતં યન્નીતિર્ધૈર્યવર્દ્ધનમ્ ॥
તત્સર્વં કથયામાસ યદુભ્યઃ કાર્ષ્ણિજઃ પુનઃ

ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા ચ યદવઃ શસ્ત્રાણિ જગૃહુસ્ત્વરમ્ ॥
મૃત્યું વરં મન્યમાના વિજયાચ્ચ પલાયનાત્

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં દૈત્યાનાં યદુભિઃ સહ ॥
પાંચજન્યે ચ લંકાયાં રક્ષસાં કપિભિર્યથા

રથિનો રથિભિસ્તત્ર પત્તિભિઃ પત્તયો મૃધે ॥
હયા હયૈરિભાશ્ચેભૈર્યુયુધુસ્તે પરસ્પરમ્

કેચિદ્વૈ દંતિનો મત્તાઃ શુણ્ડાદણ્ડૈરિતસ્તતઃ ॥
જઘ્નૂ રથાંસ્તુરંગાંશ્ચ વીરાન્‌રાજન્મહામૃધે

શુણ્ડાદણ્ડૈઃ સંગૃહીત્વા રથાન્સાશ્વાન્સસારથીન્ ॥
નિપાત્ય ભૂમાવુત્થાપ્ય ગગને ચિક્ષિપુર્બલાત્

કાંશ્ચિન્મમર્દુઃ પાદાભ્યાં સંવિદાર્ય કરૈર્દૃઢૈઃ ॥
સાક્ષતાશ્ચ ગજા રાજન્પ્રધાવંતો રણાંગણાત્

તુરગાસ્તત્ર ધાવંતઃ સવીરાસ્તે નૃપેશ્વર ॥
ઉલ્લંઘયંતશ્ચ રથાન્પ્રોત્પતંતો ગજાન્પ્રતિ

અંબષ્ઠં ગજિનં યુદ્ધે મર્દ્દયંતશ્ચ સિંહવત્ ॥
ઉત્પતંતશ્ચ તુરગા ગજવૃંદં મહાબલાઃ

અસિપ્રહારં કુર્વંતો વિદાર્ય ચ રિપૂન્બહૂન્ ॥
વાજિપૃષ્ઠે ન દૃશ્યંતે તે દૃશ્યંતે નટા ઇવ

કેચિદ્વીરાસ્તુ ખડ્ગૈશ્ચ દ્વિધાકુર્વંસ્તુરંગમાન્ ॥
કેચિદ્દંતાન્સંગૃહીત્વા કુમ્ભેષુ કરિણાં ગતાઃ

તુરગસ્થાઃ કેઽપિ બલં સંવિદાર્ય વિનિર્ગતાઃ ॥
ખડ્ગવેગૈઃ કંજવનં લીલાભિર્વાયવો યથા

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ ॥
બાણૈર્ગદાભિઃ પરિઘૈઃ ખડ્ગૈઃ શૂલૈશ્ચ શક્તિભિઃ

યુદ્ધે ગજાશ્ચ ગર્જંતિ હર્ષંતિ તુરગા ભૃશમ્ ॥
હાહા વીરાઃ પ્રકુર્વંતિ નદંતિ રથનેમયઃ

સૈન્યપાદરજોવૃન્દૈરંધીભૂતં નભોઽભવત્ ॥
તત્ર સ્વીયો ન પારક્યો દૃશ્યતે ચ મૃધાંગણે

પરસ્પરં ચ બાણૌઘૈઃ કેચિદ્વીરા દ્વિધા કૃતાઃ ॥
તિર્યગ્ભૂતા રથા યુદ્ધે નિપેતુઃ પાદપા ઇવ ॥
વીરોપરિ ગતા વીરા હયોપરિ હયાશ્ચ વૈ

ઉત્પેતુસ્તત્ર શૂરાણાં કબંધાશ્ચ ભયંકરાઃ ॥
પાતયંતો ખડ્ગહસ્તા હયાન્ વીરાન્મહારણે

હસ્તિનાં ભિન્નકુંભાનાં મૌક્તિકા નિપતન્તિ ખાત્ ॥
શસ્ત્રાંધકારે પ્રધને રાત્રૌ તારાગણા ઇવ

તતશ્ચ સેનયોર્મધ્યે રુધિરાણાં નદી હ્યભૂત્ ॥
વેતાલાઃ શિવમાલાર્થં જગૃહુસ્તે શિરાંસિ ચ

મૃગેંદ્રસ્થા મહાકાલી ડાકિનીભિઃ સમાગતા ॥
કપાલેનાપિ રુધિરં પિબંતી દૃશ્યતે મૃધે

ડાકિન્યો રુધિરં તપ્તં પાયયંત્યઃ સુતાન્મૃધે ॥
મારોદીરિતિ વાદિન્યો નેત્રાણ્યપિ તદા મૃજન્

વિદ્યાધર્યસ્ત્વંબરસ્થા ગંધર્વ્યોઽપ્સરસસ્તથા ॥
ક્ષત્રધર્મસ્થિતાઞ્છૂરાન્વવ્રિરે દેવરૂપિણઃ

પરસ્પરં કલિરભૂત્તાસાં પત્યર્થમંબરે ॥
મમાનુરૂપો નાયં વ ઇતિ વિહ્વલચેતસામ્

કેઽપિ શૂરા ધર્મપરા રણાદ્‍રાજન્ન ચાલિતાઃ ॥
જગ્મુસ્તે વૈષ્ણવં લોકં ભિત્વા તપનમંડલમ્

કેચિદ્વીરા મહાયુદ્ધં દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાત્પલાયિતાઃ ॥
તપ્તબાલુકમાર્ગેણ જગ્મુસ્તે નિરયં નૃપ

એવં દૈત્યાન્મહાવીરાઞ્જઘ્નુઃ સર્વે યદુત્તમાઃ ॥
તથા યદૂન્મહાયુદ્ધે નાનાશસ્ત્રૈશ્ચ દાનવાઃ

રણે મૃત્યું ગતાઃ સર્વે રાજન્દૈત્યાશ્ચ કોટિશઃ ॥
તથા મૃત્યું ગતા યુદ્ધે યાદવાશ્ચ સહસ્રશઃ

બાણાંધકારે સંજાતેઽનિરુદ્ધો ધન્વિનાં વરઃ ॥
ઊર્ધ્વકેશેન યુયુધે યથા વૃત્રેણ વાસવઃ

નંદેન ચ ગદો રાજન્સિંહેન વૃક એવ ચ ॥
કુશાંબેન ચ સાંબો વૈ યુયુધે રણમણ્ડલે

એવં પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવ તુમુલં મહત્ ॥
ઊર્ધ્વકેશસ્તદા રાજન્ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ

કાર્ષ્ણિજં તાડયામાસ નારાચૈર્દશભિર્મૃધે ॥
તાન્પ્રચિચ્છેદ ભગવાન્ધન્વી રુક્માવતીસુતઃ

ઊર્ધ્વકેશઃ પુનસ્તસ્ય કવચે સાયકાન્દશ ॥
નિચખાન સ્વર્ણપુંખાન્ભિત્વા વર્મ તનૌ ગતાન્

ચતુર્ભિશ્ચ શરૈસ્તસ્ય જઘાન ચતુરો હયાન્ ॥
ચિચ્છેદ બાણૈર્વિંશદ્‌ભિઃ કોદંડં સગુણં પરમ્

અનિરુદ્ધસ્ય રાજેંદ્ર બલ્વલસ્યાનુગો બલી ॥
અનિરુદ્ધસ્તુ તં ત્યક્ત્વા રથં ચાન્યં સમારુહત્

શક્રદત્તં નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રતિશાર્ઙ્ગધરો મહાન્ ॥
કૃષ્ણદત્તે ચ કોદંડે શરમેકં નિધાય ચ

તદ્‌રથે નિચખાનાથ રુષાઢ્યો હસ્તલાઘવાત્ ॥
સાયકસ્તદ્‌રથં નીત્વા ભ્રામયિત્વા ઘટીદ્વયમ્

ગગનાત્પાતયામાસ કાચપાત્રં યથાર્ભકઃ ॥
અંગારવદ્‌રથસ્તસ્ય વિશીર્ણોઽભૂદ્ધયાશ્ચ વૈ

સસૂતાશ્ચ નૃપશ્રેષ્ઠ પંચતાં પ્રાપુરગ્રતઃ ॥
ઊર્ધ્વકેશસ્તુ પતનાન્મૂર્ચ્છિતોઽભૂદ્રણાંગણે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
યાદવાસુરસંગ્રામવર્ણનં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા