ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.28

અશ્વમેધખણ્ડઃ - અષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ
દૈત્યગણાનાં અનિરુદ્ધેન સહ યુદ્ધમન્ત્રણા -
ગર્ગ ઉવાચ -
કૃત્વા તુ શૌચાદિકમેવ કર્મ
પ્રભાતકાલે યદુનન્દનશ્ચ ॥
જગામ પારં યદુભિશ્ચ સિંધો
રામો યથા વૈ કપિભિર્નૃપેન્દ્ર

દદૃશુસ્તત્ર તે ગત્વાનિરુદ્ધાદ્યાશ્ચ યાદવાઃ ॥
ઉપદ્વીપં પાંચજન્યં શતયોજનવિસ્તૃતમ્

રાજતે તત્ર રાજેન્દ્ર નામ્ના વૈ ચાસુરી પુરી ॥
વિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણા દૈત્યવૃન્દસમાકુલા

પુન્નાગૈર્નાગચંપૈશ્ચ તિલકૈર્દેવદારુભિઃ ॥
અશોકૈઃ પાટલૈરામ્રૈર્મંદારૈઃ કોવિદારકૈઃ

નિંબુજંબૂકદંબૈશ્ચ પ્રિયાલપનસૈસ્તથા ॥
સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ મલ્લિકાજાતિયૂથિકૈઃ

નીપૈઃ કદંબૈર્બકુલૈશ્ચંપકૈર્મદનાભિધૈઃ ॥
શોભિતા નગરી રમ્યા રત્‍નપ્રાસાદસંયુતા

યદૂન્સમાગતાઞ્છ્રુત્વા મયં માયાવિનં ખલઃ ॥
પ્રેષયામાસ ગણિતું યાદવાનાં મહાત્મનામ્

સ ચાપિ શુકરુપેણ ગત્વા દૃષ્ટ્વા યદૂત્તમાન્ ॥
આગત્ય સ્વપુરીમધ્યે બલ્વલં વિસ્મિતોઽબ્રવીત્

મય ઉવાચ -
કઃ કરિષ્યતિ સંખ્યાં વૈ વૃષ્ણીનાં બલિનાં નૃપ ॥
નિયુતાનાં ચ નિયુતકોટિનાઽઽસ્તે સ કાર્ષ્ણિજઃ

સેતું કૃત્વા શરૈઃ સિન્ધોઃ પ્રાપ્તાઃ સર્વે તવોપરિ ॥
તેષાં પશ્ય બલં રાજન્દેવવિસ્મયકારકમ્

સાગરસ્ય શરૈઃ સેતું ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં કૃતમ્ ॥
વૃદ્ધેન ચ મયા રાજંસ્ત્વદગ્રેઽદ્ય વિલોકિતમ્

રાઘવેણ પુરા સેતું પાષાણૈર્દ્રુમવેષ્ટિતમ્ ॥
સ્વનામ્નશ્ચ પ્રતાપેન લંકાયા નિકટે કૃતમ્

તત્સર્વં ચ મયા દૃષ્ટમદ્ય દૃષ્ટં હિ ચાદ્‌ભુતમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણેન પુરા રાજન્કંસાદ્યાઃ શકુનાદયઃ

મારિતાઃ સંગરે દૈત્યા નૃપાઃ સર્વે વિનિર્જિતાઃ ॥
કૃષ્ણસ્તુ ભગવાન્સાક્ષાદ્‍બ્રહ્મણા પ્રાર્થિતઃ પુરા

ગોલોકાદાગતો ભૂમૌ ભક્તાનાં રક્ષણાય ચ ॥
અકૃતાનાં ચ નાશાય કુશસ્થલ્યાં વિરાજતે

તસ્માદ્યદૂત્તમાઃ સર્વેઽનિરુદ્ધાદ્યા મહાબલાઃ ॥
ભીષણં ચ બકં જિત્વા હ્યન્યાઞ્જિત્વાત્ર ચાગતાઃ

પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ચ કૃષ્ણસ્ય જ્ઞાતયશ્ચ યદૂત્તમાઃ ॥
આકાશં જેતુમિચ્છંતિ કા વાર્તા ભૂતલસ્ય ચ

અનિરુદ્ધાય તસ્માદ્વૈ તુરગં દેહિ બલ્વલ ॥
દૈત્યાનાં હતશેષાણાં કુલકૌશલ્યહેતવે

તતોઽનિરુદ્ધાય હયં ચ દત્વા-
સુરદ્વિષાં વૈ સુખહેતવે ચ ॥
શ્રીકૃષ્ણચંદ્રં પ્રભજંશ્ચ ભુંક્ષ્વ
રાજ્યં સ્વકીયં તપસા નુ લબ્ધમ્

એવં શુભૈશ્ચ વચનૈર્બોધ્યમાનોઽપિ બલ્વલઃ ॥
નિઃશ્વસ્યોવાચ રોષેણ મયં કૃષ્ણપરાઙ્મુખઃ

બલ્વલ ઉવાચ -
વિના યુદ્ધેન ત્વં દૈત્ય કથં ભીતો ભવિષ્યસિ ॥
વદિષ્યસિ મમાગ્રે ત્વં શૂરહાસ્યકરં વચઃ

ત્વં બુદ્ધિબલહીનશ્ચ વૃદ્ધત્વાચ્છઠતાં ગતઃ ॥
તસ્માત્ત્વદીયં વચનં નાહં ગૃહ્ણામિ સાંપ્રતમ્

યદિ કૃષ્ણો હરિઃ સાક્ષાદેતે કૃષ્ણસ્ય વંશજાઃ ॥
મમાગ્રે શિવભક્તસ્ય કિં કરિષ્યંતિ પૌરુષમ્

ભયં મા કુરુ તસ્માત્વં માયાઃ કુત્ર ગતાસ્તવ ॥
અહં તવાશ્રયેણાપિ યુદ્ધં કર્તું વ્રજામિ વૈ

અનિરુદ્ધો મહાશૂરઃ શૂરાઃ કિં ન વયં સ્મૃતાઃ ॥
સ્થિતે મયિ મહીમધ્યે કોઽયં ગર્વોઽભવન્મહત્

ફલં ગર્વસ્ય પ્રાપ્નોતુ મમ નિર્મુક્તસાયકૈઃ ॥
અદ્ય મે નિશિતા બાણા અનિરુદ્ધં ચ માનિનમ્

પ્રકુર્વંતિ રણે દૈત્ય રક્તાંગં છિન્નકંચુકમ્ ॥
યથા કિંશુકવૃક્ષં વૈ વસંતદિવસાઃ કિલ

દારયંતુ કપોલાનિ નારાચા મમ હસ્તિનામ્ ॥
હયાન્પશ્યંતુ શતશો રુધિરૌઘપરિપ્લુતાન્

પિબંતુ યોગિનીવૃંદા રુધિરાણિ નૃમસ્તકૈઃ ॥
કાલી ભવતુ સંતુષ્ટા મદ્વૈરિક્રવ્યભક્ષણૈઃ

મમ બાહુબલં સર્વે પશ્યંતુ સુભટાઃ કિલ ॥
મહાકોદંડનિર્મુક્તભલ્લકોટીર્વિમુંચતઃ

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય મયો માયી મહામતિઃ ॥
જાનન્કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યં મદાંધં ચેદમબ્રવીત્

મય ઉવાચ -
યદા વિજેષ્યસિ રણે કૃષ્ણપુત્રાંશ્ચ યાદવાન્ ॥
આગમિષ્યતિ શ્રીકૃષ્ણો જેતું ત્વાં વા બલશ્ચ વૈ

ઇતિ શ્રુત્વા મહાદૈત્યઃ સત્યં હિતકરં વચઃ ॥
કાલપાશેન સંબદ્ધો ન જગ્રાહ રુષા જ્વલન્

બલ્વલ ઉવાચ -
મમારી રામકૃષ્ણૌ ચ શત્રવો વૃષ્ણયશ્ચ મે ॥
તાન્સર્વાન્મારયિષ્યામિ યૈર્મે મિત્રાશ્ચ મારિતાઃ

હત્વા ચ યાદવાનત્ર પશ્ચાદ્યજ્ઞં કરોમ્યહમ્ ॥
તસ્ય દિગ્વિજયેનાપિ વિજેષ્યામિ હરેઃ પુરીમ્

મય ઉવાચ -
માનં મા કુરુ દૈત્યેન્દ્ર કાલરૂપસસ્તુરંગમઃ ॥
પ્રાપ્તસ્તવ પુરે હંતું હતશેષાન્મહાસુરાન્

અનિરુદ્ધશરાઃ સર્વે સદ્યસ્તવ પુરીં નૃપ ॥
છિન્નાં ભિન્નાં શૂરહીનાં કરિષ્યંતિ ન સંશયઃ

હિરણ્યાક્ષાદયો દૈત્યા રાવણાદ્યા નિશાચરાઃ ॥
મારિતા યેન સઃ કૃષ્ણો જાતો યદુકુલે શ્રુતમ્

કિંચિદ્‌રાજ્યસ્ય માનેન ત્વં ન જાનાસિ બલ્વલ ॥
પ્રયચ્છ તુરગં તસ્મૈ ન યુદ્ધસમયોઽસ્તિ હિ

બલ્વલ ઉવાચ -
અહં જાનામિ ત્વદ્વાર્તાં યુદ્ધં તૈર્ન કરિષ્યસિ ॥
અનિરુદ્ધં ગચ્છ તસ્માત્ત્વં વિભીષણવત્કિલ

ગર્ગ ઉવાચ -
બલ્વલસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મયો માયાવિદાં વરઃ ॥
પ્રતિવ્યોઢું તત્ર દુખમિદમેવાન્વપદ્યત

વૈરભાવેન પૂર્વં વૈ વૈકુણ્ઠં બહવો ગતાઃ ॥
નિશાચરાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ તં ભાવં યઃ કરોતિ હિ

ઇત્થં વિચાર્ય સહસા સ ઉવાચ મહાસુરમ્ ॥
મય ઉવાચ -
અદ્ય ત્વાં ચ મહાવીરં ન નિષેધં કરોમ્યહમ્

યુદ્ધં કુરુ રણે ગત્વા યદૂન્મારય સાયકૈઃ ॥
અહમેવ કરિષ્યામિ યુદ્ધં ત્વદ્વાક્યતો મૃધે ॥
ઇત્યુક્ત્વા વચનં સોઽપિ વિરરામ પ્રહર્ષયન્

ઊર્ધ્વકેશો નદઃ સિંહઃ કુશામ્બાદ્યાશ્ચ મંત્રિણઃ ॥
ઊચુઃ પ્રકુપિતાઃ સર્વે ચત્વારો બલ્વલં નૃપ

મંત્રિણ ઊચુઃ
પૂર્વં વયં ગમિષ્યામો હંતું સર્વાન્ યદૂત્તમાન્ ॥
બહુભિર્દિવસૈ રાજન્સંગ્રામં ન કૃતં યતઃ

ચિન્તાં મા કુરુ રાજેન્દ્ર મયદૈત્યેન સંયુતઃ ॥
ક્ષણેન મારયિષ્યામો કોટિશઃ કોટિશો નરાન્

ગર્ગ ઉવાચ -
તેષાં ભાષિતમાકર્ણ્ય બલ્વલસ્તુ મુદાન્વિતઃ ॥
ચકારાજ્ઞાં નૃપશ્રેષ્ઠ રણાર્થે રણકોવિદઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
દૈત્યમન્ત્રવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા