ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.26

અશ્વમેધખણ્ડઃ - ષડ્‌વિંશોઽધ્યાયઃ
અશ્વાન્વેષણે યાદવસૈન્યસ્ય ઉપદ્વીપગમનમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથ સર્વે યદુગણા ગતે ક્રતુપશૌ નૃપ ॥
શોકં ચક્રુઃ ક્વ ગચ્છામઃ કરિષ્યામશ્ચ કિં ભુવિ

ન તત્પ્રતિવિધિં સર્વેઽનિરુદ્ધાદ્યા વિદુસ્તતઃ ॥
તદા નારદરૂપી વૈ ભગવાનાગમન્નૃપ

તમાગતં મુનિં દૃષ્ટ્વાઽનિરુદ્ધો યાદવૈર્વૃતઃ ॥
પૂજયિત્વાસને સ્થાપ્ય પ્રીતઃ પ્રાહ મુનીશ્વરમ્

અનિરુદ્ધ ઉવાચ -
ભગવન્ યજ્ઞતુરગો બલ્વલેન દુરત્મના ॥
નીતઃ કુત્ર ગતઃ સર્વં વદ મે વદતાં વર

ત્વં પર્યટન્નર્ક ઇવ ત્રિલોકીં દિવ્યદર્શનઃ ॥
અન્તશ્ચરો વાયુરિવ હ્યાત્મસાક્ષી ચ સર્વવિત્ ॥
તસ્માત્કથય સર્વં મે શ્રુત્વા સોઽપ્યાહ માધવમ્

નારદ ઉવાચ -
રાજંસ્તવ તુરંગો વૈ બલ્વલેન નિવેશિતઃ

ઉપદ્વીપે પાંચજન્યે સિંધુમધ્યે નૃપેશ્વર ॥
મૃતે મિત્રે ચ શકુનૌ યાદવાનાં વધાય ચ

સુતલાચ્ચ સમાહૂય દૈત્યવૃન્દાન્મહાસુરઃ ॥
રાજ્યં કરોતિ તત્રાપિ શિવસ્ય વરદર્પિતઃ

ઇતિ શ્રુત્વાનિરુદ્ધસ્તુ વચઃ પ્રોવાચ શંકિતઃ ॥
અનિરુદ્ધ ઉવાચ -
તસ્મૈ ચન્દ્રલલામેન કિં દત્તં પ્રવરં વરમ્

તન્મમાખ્યાહિ દેવર્ષે કસ્માત્સંતોષિતોઽભવત્ ॥
તતો બભાષે સ મુનિઃ શૃણુ રાજન્ વચો મમ

કૈલાસે ચૈકદા દૈત્યો હ્યેકપાદેન સંસ્થિતઃ ॥
વર્ષદ્વાદશપર્યંતં તપશ્ચક્રે સુદારુણમ્

તતશ્ચ તોષિતો દેવો વરં બ્રૂહીત્યુવાચ હ ॥
તચ્છ્રુત્વા સ ઉવાચાથ સદાશિવ નમોઽસ્તુ તે

મહામૃધે ચ માં દેવ પાલયસ્વ કૃપાનિધે ॥
તથાસ્તુ ચોક્ત્વા દેવસ્તુ તત્રૈવાંતર્દધે નૃપ

સ દૈત્યો પાંચજન્યો વૈ રાજ્યં ચક્રે બલાત્તતઃ ॥
સ્વતસ્તુભ્યં ન તુરગં વિના યુદ્ધેન દાસ્યતિ

અનિરુદ્ધસ્તુ પ્રોવાચ હત્વા દુષ્ટં ચ બલ્વલમ્ ॥
સસૈન્યં ચ મુનિશ્રેષ્ઠ મોચયિષ્યે તુરંગમમ્

સ શિવસ્ય વરેણાપિ યદિ યુદ્ધં કરિષ્યતિ ॥
ન પાલયિષ્યતિ મૃધે શિવઃ કૃષ્ણદ્વિષં ખલમ્

ઇત્યુક્ત્વા ચાનિરુદ્ધો વૈ પ્રયાણાર્થે જયાય ચ ॥
યાદવેભ્યશ્ચ સર્વેભ્યઃ સહસાઽઽજ્ઞાં ચકાર હ

તતોઽનુજ્ઞાપ્ય દેવર્ષિઃ યુદ્ધકૌતુકસંયુતઃ ॥
યયૌ ચાકાશમાર્ગેણ તત્ર સ્થાનં નૃપેશ્વર

તદૈવ યાદવાઃ સર્વે સજ્જીભૂતા રુષાન્વિતાઃ ॥
સ્નાત્વા કૃત્વા ચ દાનાનિ તીર્થરાજે વિધાનતઃ

ઉપદ્વીપં યયૂ રાજન્‌ રથિભિશ્ચ ગજૈર્હયૈઃ ॥
દ્વિલક્ષા માર્ગકારાશ્ચ માર્ગં ચક્રુર્દિને દિને

ભિંદિપાલૈશ્ચ સર્વત્ર સેનાયાઃ પૂર્વમેવ હિ ॥
સુખેન યત્ર ગચ્છંતિ ગજવાજિતુરંગમાઃ

પદાતયશ્ચ રાજેંદ્ર માર્ગે નિષ્કણ્ટકે ત્વરમ્ ॥
ઇત્થં તુ યદુસેનાયાઃ શેષો ભારેણ પીડિતઃ ॥
ઇતિ હોવાચ મનસિ કિં બભૂવ ધરાતલે

અનિરુદ્ધોઽગ્રતો ભૂત્વાલક્ષિતઃ પ્રયયૌ નૃપ

હયરક્ષાપદેશાદ્વૈ નાશયન્નિવ પાપિનઃ ॥
યત્ર યત્ર ગતો રાજન્હયસ્યાર્થે ચ કાર્ષ્ણિજઃ

તત્ર તત્રોપશૃણ્વાનઃ શ્રીકૃષ્ણસ્ય યશોઽખિલમ્ ॥
શ્લાઘાં યે વૈ કરિષ્યંતિ ગોવિંદબલદેવયોઃ

દદૌ તેભ્યશ્ચ રત્‍નાનિ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ॥
યત્કિંચિત્તસ્ય સૈન્યેષુ વસુમાત્રમનુત્તમમ્

તત્સર્વમદદાત્પ્રીતઃ કૃષ્ણગાથાહૃતાશયઃ ॥
ઇત્થં શૃણ્વન્હરેર્ગાથાં કાશીં પશ્યન્ગયાં તથા

કુર્વન્દાનાનિ રાજેન્દ્ર કાષ્ઠાં પ્રાચીં જગામ સઃ ॥
ઇત્થં ભયંકરીં સેનાં યાદવાનાં વિલોક્ય ચ

ગિરિવ્રજપુરાધીશઃ સહદેવસ્તુ શંકિતઃ ॥
ભૂત્વા કૃતાંજલિર્નીત્વા રત્‍નાનિ વિવિધાનિ ચ

અનિરુદ્ધસ્ય પદયોઃ પપાત ભયવિહ્વલઃ ॥
અનિરુદ્ધસ્તતસ્તસ્મૈ રત્‍નમાલાં દદૌ મુદા

રાજ્યે કૃત્વા ચ તં શીઘ્રં શરણાગતવત્સલઃ ॥
સમન્વિતો વૃષ્ણિવરૈર્જગામ કપિલાશ્રમમ્

સ્નાત્વા ચ તત્રૈવ યદુપ્રવીરો
ભાગીરથીસાગરસંગમે ચ ॥
વિલોક્ય સિદ્ધં કપિલં મુનીદ્રં
સસેનયા સોઽપિ નમશ્ચકાર

તત્રસ્થાનાદ્દક્ષિણસ્યાં સિંધુતીરે ચ તસ્ય વૈ ॥
બભૂવુઃ શિબિરા રાજન્નુચ્ચાઃ પ્રાસાદસન્નિભાઃ

શિબિરેષ્વનિરુદ્ધાદ્યા યાદવાસ્તત્ર સાનુગાઃ ॥
ચક્રુર્નિવાસં રાજેન્દ્ર શૂરાઃ સર્વે જયૈષિણઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
તુરગાર્થમુપદ્વીપગમનં નામ ષડ્‌વિશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા