ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.2

અશ્વમેધખણ્ડઃ - દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
કૃષ્ણલીલાવર્ણનમ્ -
સૂત ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા વજ્રનાભિર્મુનેઃ શ્રીગર્ગસંહિતામ્ ॥
ભૃશં મુમોદાથ ગુરું પ્રત્યુવાચ પ્રણમ્ય ચ

અદ્ય શ્રીકૃષ્ણ્ચન્દ્રસ્ય ચરિત્રં તુ શ્રુતં મયા ॥
ત્વન્મુખાન્મુનિશાર્દૂલ તેન દુઃખાશ્ચ મે ગતાઃ

મે મનસ્તુ કૃપાનાથ પુનઃ શ્રોતું હરેર્યશઃ ॥
અતૃપ્તસ્યાપિ કૃષ્ણસ્ય વદસ્વ ચરિતં પરમ્

દ્વાર્વત્યામુગ્રસેનેન હયમેધઃ કૃતઃ પુરા ॥
તચ્ચરિત્રં વદ મુને કિંચિત્પૂર્વં શ્રુતં મયા

અનુવ્રતાનાં શિષ્યાણાં સુતાનાં ચ મુનીશ્વર ॥
બ્રૂયુર્ગુહ્યમનાપૃષ્ટં ગુરવઃ કરુણામયાઃ

શ્રીસૂત ઉવાચ -
એવં ભાષિતમાકર્ણ્ય યાદવાનાં ગુરુર્મુનિઃ ॥
પ્રીતઃ પ્રત્યાહ રાજેન્દ્રં સ્મરન્પાદામ્બુજં હરેઃ

ગર્ગ ઉવાચ -
ધન્યસ્ત્વં કૃષ્ણચન્દ્રસ્ય પાદયોર્ભક્તિરીદૃશી ॥
જાતા તે યાદવશ્રેષ્ઠ દિષ્ટ્યા તુ દુર્લભા નૃણામ્

કથયામ્યત્ર તે રાજન્નિતિહાસં શૃણુષ્વ વૈ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

દ્વાપારે પીડિતા રાજન્ ધરા ભારેણ પાપિનામ્ ॥
બ્રહ્માગ્રે કથયામાસ સોઽપિ શ્રુત્વા હરિં યયૌ

ગત્વા ચ કથયામાસ શ્રુત્વા શ્રીરાધિકાપતિઃ ॥
મહીમાશ્વાસ્ય દેવૈશ્ચ ભારં હર્તું મનો દધે

વિવાહો વસુદેવસ્ય મધુપુર્યામભૂત્તતઃ ॥
કંસબોધનષટ્‍પુત્રવધઃ કસંભયં નૃપ

માયાજ્ઞામનુદેવાદિસ્તુતિઃ કૃષ્ણસમુદ્‌ભવમ્ ॥
વર્ણનં રૂપકૃષ્ણસ્ય વસુદેવસ્ય સંસ્તુતિઃ

દેવક્યાદિપુરાકૃત્યકથનં જગદીશિતુઃ ॥
ગોકુલાનયનં કન્યાપાતનં તદ્વિભાષણમ્

સાંત્વનં વસુદેવસ્ય મોચનં ભાર્યયા સહ ॥
કંસદુર્મંત્રદૈત્યેષુ સાધુ બાલ ઉપદ્રવઃ

પ્રાદુર્ભૂતે વ્રજે કૃષ્ણે વ્રજરાજમહોત્સવઃ ॥
મથુરાગમનં નંદવસુદેવસમાગમઃ

પૂતનાસુપયઃપાનં નન્દગોપાદિવિસ્મયઃ ॥
શકટવ્યત્યયે દૈત્યચક્રવાતવધઃ શિશોઃ

સંલાલને મુખે ધાત્ર્યા જૃમ્ભણે વિશ્વદર્શનમ્ ॥
રામકેશવયોર્નામ્નોઃ કારણં કેલિરેતયોઃ

ધૌર્ત્યં ગોપવધૂગેહે પ્રસંગાન્મૃદભક્ષણમ્ ॥
દર્શનં વિશ્વરૂપસ્ય નન્દભાગ્યપુરાકથા

ચૌર્યં હૈયઙ્ગવસ્યાથ બન્ધનં દામભિર્બલાત્ ॥
યમલાર્જુનયોઃ શાપો ભંગશ્ચૈવ સ્તુતિસ્તયોઃ

બાલક્રીડોપનન્દાદિમંત્રણં ગમનં તતઃ ॥
વૃન્દાવને તયોઃ ક્રીડા વયસ્યૈર્વત્સચારિણોઃ

વત્સાસુરસ્ય ચ વધો બકાઘાસુરયોપિ ॥
ભોજનં સખિભિસ્તીરે યમુનાયા હરેર્મુદા

વત્સાઘાહરણં ધાત્રા કૃષ્ણત્વં વત્સપાલયોઃ ॥
બ્રહ્મણો ગમનં પશ્ચાત્સ્તુતિઃ કૃષ્ણરતિર્ગતિઃ

ગોચારણે મહાક્રીડા ધેનુકાદિવધસ્તથા ॥
વ્રજ આગમનં કૃષ્ણગોપીનેત્રમહોત્સવઃ

મૃતાન્ વિષાંભઃપાનેન ગોપાન્હરિરજીવયત્ ॥
કાલીયદમને સ્તોત્રં તદ્‌ભાર્યાણાં પ્રલાપનમ્

હ્રદે કાલીયસમ્બન્ધકથનં વહ્નિમોચનમ્ ॥
ક્રીડાપ્રલંબનિધનં દાવાગ્નેર્મોચનં ગવામ્

વર્ષાશરદ્વર્ણનં ચ ગોપીનાં વચનામૃતમ્ ॥
વ્રતં ગોકુલકન્યાનાં વસ્ત્રાણાં હરણં મુદા

વનભાગ્યકથા ગોપપ્રાર્થના પ્રેષણં મખે ॥
વિપ્રભાર્યાપ્રસાદશ્ચ પશ્ચાત્તાપો દ્વિજન્મનામ્

યાગભંગો મહેન્દ્રસ્ય ધૃતિર્ગોવર્ધનસ્ય ચ ॥
સુરેન્દ્રગર્વહરણં ગર્ગજાતકવર્ણનમ્

ગોપશંકાપગમનમિંદ્રધેન્વાભિયાચિતમ્ ॥
નન્દસ્ય મોક્ષણં ગોપવૈકુણ્ઠગમનં તતઃ

પઞ્ચાધ્યાયનિશાક્રીડા સર્પાન્નંદસ્ય મોક્ષણમ્ ॥
શંખચૂડવધઃ પશ્ચાદ્‌ગોપીગીતં વૃષાર્દનમ્

કંસનારદસંવાદઃ કંસાક્રૂરકથા તતઃ ॥
કેશિનો નિધનં કૃષ્ણાન્નારદર્ષિકથા તતઃ

વ્યોમાસુરવધોઽક્રૂરાગમનં ગોકુલેષુ ચ ॥
દર્શનાનંદહૃષ્ટાત્મા રોમાંચો ગદ્‌ગદા ગિરઃ

સંવાદો રામકૃષ્ણાભ્યાં વર્ણિતં કંસચેષ્ટિતમ્ ॥
રામકૃષ્ણપ્રયાણં ચ તથા ગોપીપ્રલાપનમ્

મથુરાગમનં મધ્યે હ્રદે કૃષ્ણસ્ય દર્શનમ્ ॥
સ્તુતિઃ પુરા ગતિઃ પશ્ચાદ્દર્શનં પુરસંપદઃ

રજકસ્ય શિરશ્છેદો વાયકસ્ય વરાદયઃ ॥
સુદામ્નો વરદાનં ચ કુબ્જાસંદર્શનં હરેઃ

ધનુર્ભંગઃ સૈન્યવધઃ કંસદુર્હેતુદર્શનમ્ ॥
રંગોત્સવઃ કુવલયાપીડયુદ્ધવિઘાતનમ્

દર્શનં રામકૃષ્ણસ્ય પૌરાણાં પ્રેમવર્ધનમ્ ॥
મલ્લાનાં નિધનં રંગે કંસસ્ય સહ બન્ધુભિઃ

પિત્રોશ્ચ સાંત્વનં સર્વસુહૃદાં ચૈવ તોષણમ્ ॥
ઉગ્રસેનાભિષેકં ચ નંદાદિવ્રજપ્રેષણમ્

ઈષદ્‌દ્વિજાતિસંસ્કારં પઠનં ચ ગુરોર્ગૃહે ॥
મૃતપુત્રપ્રદાનં ચ ગુરોઃ પંચજનાર્દનમ્

પુનરાગમનં શૌરેર્મધુપુર્યાં મહોત્સવઃ ॥
ઉદ્ધવપ્રેષણં ગોપીવિલાપપરિસાંત્વનમ્

મેલનાર્થં તુ કૃષ્ણસ્યાગમનં નંદગોકુલે ॥
પુનર્વૈ કોલદૈત્યસ્ય વધઃ પશ્ચાત્પ્રકીર્તિતઃ

કુબ્જારતિસ્તથાક્રૂરપ્રેષણં ગજસાહ્વયે ॥
પાંડવેષુ ચ વૈષમ્યં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય બોધનમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધચરિત્રે
સુમેરૌ કૃષ્ણલીલાવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા