ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.1

અશ્વમેધખણ્ડઃ - પ્રથમોઽધ્યાયઃ
ગર્ગ-વજ્રનાભસંવાદમ્ -
મંગલાચરણમ્
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ॥
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

નમઃ શ્રીકૃષ્ણચંદ્રાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ ॥
નમઃ પ્રદ્યુમ્નદેવાયાનિરુદ્ધાય નમો નમઃ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
સભાયામાગતં વીક્ષ્ય રોમહર્ષણનન્દનમ્ ॥
શૌનકઃ પરિપપ્રચ્છ પ્રણિપત્યાભિવાદ્ય ચ

શૌનક ઉવાચ -
ત્વન્મુખાત્સર્વશાસ્ત્રાણિ પુરાણાનિ મહામતે ॥
નાનાહરિચરિત્રાણિ શ્રુતાનિ વિમલાનિ વૈ

પુરા ગર્ગેણ કથિતા મમાગ્રે ગર્ગસંહિતા ॥
રાધામાધવયોર્યસ્યાં મહિમા બહુ વર્ણિતઃ

અદ્યાહં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તઃ કૃષ્ણકથાં પુનઃ ॥
સર્વદુઃખહરાં સૌતે કથયસ્વ વિચાર્ય ચ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
અષ્ટાશીતિસહસ્રૈશ્ચ મુનિભી રૌમહર્ષણિઃ ॥
પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ કૃષ્ણસ્ય સ્મરન્પાદાંબુજં હરેઃ

સૌતિરુવાચ
અહો શૌનક ધન્યોઽસિ યસ્ય તે મતિરીદૃશી ॥
કૃષ્ણચંદ્રપદદ્વન્દ્વમકરંદસ્પૃહાવતી

સંગમં વૈષ્ણવાનાં ચ દેવાઃ શ્રેષ્ઠં વદંતિ હિ ॥
પાપક્ષયકરી યસ્માચ્છ્રીકૃષ્ણસ્ય કથા ભવેત્

અનંતં કૃષ્ણચંદ્રસ્ય ચરિતં કલ્મષાપહમ્ ॥
કિંચિજ્જાનાતિ બ્રહ્મા ચ તથા કિંચિદુમાપતિઃ

મશકો માદૃશઃ કોઽપિ વાસુદેવકથાર્ણવે ॥
મોહિતા ન વદિષ્યન્તિ યત્ર બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ

શ્રીગર્ગો યાદવેંદ્રસ્ય હ્યુગ્રસેનસ્ય ભૂપતેઃ ॥
અશ્વમેધં ક્રતુવરં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાહ ચૈકદા

ધન્યો રાજા યાદવેંદ્રો યશ્ચકાર ક્રતૂત્તમમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણસ્યાજ્ઞયા પુર્યાં તેનાહં વિસ્મયં ગતઃ

મયા વૈ સંહિતાયાં ચ કથાઃ કૃષ્ણસ્ય વર્ણિતાઃ ॥
પરિપૂર્ણતમસ્યાપિ યથા દૃષ્ટા યથા શ્રુતાઃ

તસ્યાં વૈ વાજિમેધસ્ય કથા ન કથિતા મયા ॥
અદ્યાહં કથયિષ્યામિ હયમેધકથાં પુનઃ

યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ નરાણાં હિ કલૌ યુગે ॥
ભુક્તિં મુક્તિં ચ ભગવાઞ્છીઘ્રમેવ પ્રયચ્છતિ

ઇત્યુક્ત્વા શ્રીમુનિર્ગર્ગઃ કૃષ્ણભક્ત્યા ચ શૌનક ॥
ઉગ્રસેનસ્ય યજ્ઞસ્ય ચરિત્રં સ હ્યચીક્લૃપત્

હયમેધચરિત્રસ્ય સુમેરુર્નામ સુન્દરમ્ ॥
ધૃત્વા ગર્ગસ્તુ ભગવાન્કૃતકૃત્યોઽભવન્મુને

કૃત્વા કથામષ્ટદિનેન શ્રીમુનિ-
ર્યદોર્ગુરુર્બુદ્ધિમતાં વરઃ પરઃ ॥
અથાયયૌ વૈ મથુરાં હરેઃ પુરીં
વ્રજં નૃપેંદ્રં ચ નિરીક્ષિતું ખલુ

અંબરાદાગતં તત્ર ગર્ગં જ્ઞાનવતાં વરમ્ ॥
વીક્ષ્યોત્થાય નમશ્ચક્રે વજ્રનાભો દ્વિજૈઃ સહ

સ્વર્ણસિંહાસનં દત્ત્વાવનિજ્ય તત્પદામ્બુજે ॥
અર્ચયિત્વા પુષ્પસ્રગ્ભિર્મિષ્ટાન્નં ચ ન્યવેદયત્

તત્પાદસલિલં નીત્વા શીર્ષે ધૃત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
ભૂત્વા શ્રીવજ્રનાભસ્તુ શ્યામઃ પંકજલોચનઃ

પુષ્ટદેહો બૃહદ્‌બાહુર્વીરઃ ષોડશવાર્ષિકઃ ॥
ઇતિ હોવાચ સ્વગુરું શતસિંહસમોદ્‌ભટઃ

વજ્રનાભ ઉવાચ -
નમસ્તુભ્યં સ્વાગતં તે બ્રહ્મન્કિં કરવામ તે ॥
મન્યે ત્વાં ભગવદ્‌રૂપ બ્રહ્મર્ષીણાં વરં પરમ્

ગુરુર્વિધિર્ગુરૂ રુદ્રો ગુરુરેવ બૃહસ્પતિઃ ॥
ગુરુર્નારાયણઃ સાક્ષાત્તસ્મૈ શ્રીગુરવે નમઃ

નરાણાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠ દર્શનં તવ દુર્લભમ્ ॥
અસ્માકં નિતરાં દેવ વિષયાસક્તચેતસામ્

ગર્ગાચાર્ય કુલાચાર્ય તેજસ્વિન્ યોગભાસ્કર ॥
ત્વદ્દર્શનાદપિ વયં પાવિતાઃ સકુટુંબકાઃ

શ્રુત્વા યદૂનામૃષભસ્ય વાક્યં
મુનીંદ્રવર્યસ્તુ મહાન્મહાત્મા ॥
સ્મરન્હરેઃ શ્રીચરણારવિંદં
મુદા નૃપેંદ્રં નિજગાદ સદ્યઃ

યુવરાજ મહારાજ યદુવંશશિરોમણે ॥
ત્વયા સાધુ કૃતં સર્વં પાલિતા પૃથિવીજનાઃ

સ્થાપિતશ્ચ ત્વયા વત્સ ધર્મો વૈ પૃથિવીતલે ॥
વિષ્ણુરાતશ્ચ તે મિત્રં નૃપાશ્ચાન્યે વશાઃ સ્મૃતાઃ

ધન્યસ્ત્વં રાજશાર્દૂલ ધન્યા તે મથુરા પુરી ॥
ધન્યાશ્ચ તે પ્રજાઃ સર્વા ધન્યા વૈ વ્રજભૂશ્ચ તે

ભુંક્ષ્વ ભોગાન્ભજન્કૃષ્ણં બલં પ્રદ્યુમ્નમેવ ચ ॥
અનિરુદ્ધં ચ નિઃશંકો ભૂત્વા રાજ્યં કુરુ પ્રભો

સૂત ઉવાચ -
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ગર્ગસ્ય નૃપસત્તમઃ ॥
સંકર્ષણં ચ શ્રીકૃષ્ણં પિતરં ચ પિતામહમ્

વિરહેણ સ્મરન્‌ રાજા ચાશ્રુપૂર્ણમુખોઽભવત્ ॥
તં નૃપં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં ભૂમાવધોમુખમ્

ગર્ગસ્તુ વિસ્મિતઃ પ્રાહ દુઃખં પ્રશમયન્નિવ ॥
ગર્ગ ઉવાચ -
કસ્માદ્‌રોદિષિ રાજેંદ્ર ભયં કિં તે મયિ સ્થિતે

કારણં સ્વસ્ય દુઃખસ્ય વદ સર્વં મમાગ્રતઃ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજા ન પ્રાહ દુઃખિતઃ

પુનઃ પૃષ્ટશ્ચ ગુરુણા પ્રાહ ગદ્ગદયા ગિરા ॥
રાજોવાચ
માં ત્યક્ત્વા યાદવાઃ સર્વે કૃષ્ણસંકર્ષણાદયઃ

ગતા દેવ પરં લોકં તેનાહં દુઃખિતોઽભવમ્ ॥
સ્વામ્યમાત્યસુહૃદ્‌રાષ્ટ્ર-કોશદુર્ગબલાનિ ચ ॥
એકાકિનશ્ચ મે બ્રહ્મન્નેતે પ્રીતિકરા ન હિ

મયા ચરિત્રં કૃષ્ણસ્ય ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં વદ ॥
દૃષ્ટો યાદવસંહારઃ તસ્માદ્‍દુઃખં ન યાતિ મે

ચતુર્વ્યૂહેન હરિણા યા પુરી શોભિતા પુરા ॥
સાપિ મગ્ના સમુદ્રે તુ કૃષ્ણો ભક્તેઃ પરં ગતઃ

કસ્ય હેતોઃ કિમર્થં ચ જીવામિ શિષ્યવત્સલ ॥
અદ્ય યાસ્યામિ ગહનં રાજ્યં કર્તું ન મે મનઃ

સૂત ઉવાચ -
તતો મુનીનામૃષભો મહાત્મા
શ્રુત્વા ગિરં યાદવસત્તમસ્ય ॥
સંશ્લાઘ્ય દુઃખં શમયન્ હિ તુષ્ટો
ગર્ગોઽબ્રવીદ્‌ભૂપતિવજ્રનાભમ્

ગર્ગ ઉવાચ -
વૃષ્ણિપ્રવર મદ્વાક્યં શૃણુ શોકવિનાશનમ્ ॥
સર્વપાપહરં પુણ્યં સાવધાનતયા શુભમ્

યો રાજતે કુશસ્થલ્યાં કૃષ્ણચન્દ્રો હરિઃ પુરા ॥
વિરાજતે સ સર્વત્ર ભક્ત્યા તં પશ્ય ભૂપતે

અદ્ય તે કથયિષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાં કથામ્ ॥
શૃણુ ત્વં વસુધાનાથ શ્રીકૃષ્ણબલયોઃ પરમ્

સૂત ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ગર્ગો વજ્રાય સ્વાં ચ સંહિતામ્ ॥
કથયામાસ વિપ્રેંદ્ર પુણ્યાં નવદિનૈઃ કિલ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધચરિત્રે
સુમેરૌ ગર્ગવજ્રનાભસંવાદે પ્રથમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા