ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.19

અશ્વમેધખણ્ડઃ - એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ
અનિરુદ્ધસમીપે બકાસુરાગમનમ્ -
શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
અથ રુક્માવતી પુત્રો મહત્યા સેનયા વૃતઃ ॥
ઉપલંકાં વિમાનેન પ્રયયૌ ધનદો યથા

યદુભિસ્તત્ર ગત્વા સ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥
બભંજ નગરીં રાજન્વનાન્યુપવનાનિ ચ

ક્રીડાસ્થાનાનિ દ્વારાણિ સદનાટ્ટાલતોલિકાઃ ॥
ગોપુરાણિ વિમાનાગ્રાન્નિપેતુઃ શસ્ત્રવૃષ્ટયઃ

મુસલાઃ શક્તયશ્ચૈવ પરિઘાશ્ચ શરાઃ શિલાઃ ॥
ચણ્ડવાયુરભૂદ્‌રાજન્‌ રજસાઽઽચ્છાદિતા દિશઃ

ઇત્યર્દ્યમાના યદુભિર્ભીષણસ્ય પુરી ભૃશમ્ ॥
નાભ્યપદ્યત કલ્યાણં યથા શાલ્વૈશ્ચ દ્વારિકા

હાહાકારસ્તદૈવાસીન્નગર્યાં નૃપસત્તમ ॥
અસુરા ભીષણાદ્યાશ્ચ બભૂવુર્ભયવિહ્વલાઃ

બાધ્યમાનાં ચ નગરીં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસપુંગવઃ ॥
માભૈષ્ટેત્યભયં દત્ત્વા રાક્ષસૈઃ સહ નિર્યયૌ

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં યાદવાનાં નિશાચરૈઃ ॥
તત્પુર્યાં ચૈવ લંકાયાં કપિભી રક્ષસાં યથા

વૃષ્ણીનાં ચૈવ બાણૌઘૈ રાક્ષસાશ્છિન્નકંધરાઃ ॥
નિપેતુસ્તુ સમુદ્રે વૈ વૃક્ષા વાતહતા ઇવ

કેચિત્પૃથિવ્યાં પતિતાઃ કેચિત્પુર્ય્યમધોમુખાઃ ॥
કેચિદૂર્ધ્વમુખા રાજન્કેચિદ્વૈ પંચતાં ગતાઃ

તત્ર તેષાં શોણિતેન દુર્નદીચ ભયંકરા ॥
બભૂવ સા ચ દુષ્પારા મહાવૈતરણિ યથા

તત્ર તેષાં બલં વીક્ષ્ય ભીષણો વિસ્મયં ગતઃ ॥
તિરશ્ચીનેન નેત્રેણ દૃષ્ટ્વા પ્રાહ યદૂનિદમ્

ભવદ્‌ભિશ્ચ કૃતં યુદ્ધમાકાશાન્નિર્બલૈરિવ ॥
અશ્લાઘનીયં ચ વૃથા યૂયં માનં કરિષ્યથ

યુષ્માકં યદિ દેહેષુ શક્તિશ્ચેદ્વિદ્યતે શૃણુ ॥
મહીતલે તદાગત્ય મયા કુરુત વૈ રણમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ સોઽપિ કાર્ષ્ણિજઃ કરુણામયઃ ॥
વિમાનં ભૂતલે કૃત્વા પ્રત્યુવાચ મહાસુરમ્

અનિરુદ્ધ ઉવાચ -
સહસા ત્વં મયા સાર્દ્ધં રણં કુરુ મહારણે ॥
કિં વિચારેણ ભવતિ ભયં ત્યક્ત્વા મહાસુર

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય ભીષણો ભીમવિક્રમઃ ॥
ધનુષા પંચ નારાચાંસ્તસ્યોપરિ મુમોચ હ

અનિરુદ્ધો નિરીક્ષ્યાથ સ્વબાણૈસ્તાન્દ્વિધાકરોત્ ॥
ચિચ્છેદ ચ ધનુસ્તસ્ય શરેણૈકેન લીલયા

સોઽપ્યન્યં ધનુરાદાય સજ્જં કૃત્વા નિશાચરઃ ॥
સર્પાકારૈઃ શતશરૈર્જઘાન કાર્ષ્ણિનંદનમ્

રથસ્તુ તસ્ય ભગ્નોઽભૂત્સારથી પંચતાં ગતઃ ॥
હયા મૃત્યું ગતાઃ સર્વે પ્રાદ્યુમ્નિર્મૂર્ચ્છિતોઽભવત્

તદૈવ વૃષ્ણયઃ સર્વે સ્ફુરિતાધરપલ્લવાઃ ॥
સ્વનાથં પતિતં દૃષ્ટ્વેષૂન્ મુઞ્ચન્તઃ સમાગતાઃ

તાનાગતાન્બહૂન્દૃષ્ટ્વા ચાપં ધૃત્વાસુરો રુષા ॥
ગદયા પોથયામાસ દંષ્ટ્રયેવ મૃગાન્હરિઃ

ગદાપ્રહારવ્યથિતા યાદવાઃ પતિતા ભુવિ ॥
સંભિન્નચ્છિન્નસર્વાઙ્ગાઃ કેચિન્નિપતિતા રણે

તતો ગૃહીત્વા સ્વગદાં ગદઃ સંકર્ષણાનુજઃ ॥
તાડયામાસ સમરે ભીષણસ્ય ચ મૂર્દ્ધનિ

ગદાપ્રહારવ્યથિતઃ સ પપાત મહીતલે ॥
ચાલયન્ વસુધાં રાજન્ યથા વજ્રહતો ગિરઃ

ભીષણં પતિતં દૃષ્ટ્વા મૂર્ચ્છિતં ભગ્નશીર્ષકમ્ ॥
અસુરાસ્તે ગદં હંતું પ્રાપ્તાઃ શસ્ત્રધરાઃ કિલ

તાન્સર્વાન્પોથયામાસ ગદયા વજ્રકલ્પયા ॥
રામાનુજો યથા રાજન્નૃસિંહો દંષ્ટ્રયા ગજાન્

અથોત્થિતોઽનિરુદ્ધસ્તુ બ્રુવન્ધન્વી ક્ષણેન વૈ ॥
ભીષણો મમ શત્રુર્વૈ ક્વ ગતઃ સ મહા ખલઃ

ઉત્થિતં ચ હરેઃ પૌત્રં દૃષ્ટ્વા યાદવપુંગવાઃ ॥
ચક્રુર્જયજયારાવં દેવાઃ સર્વે ચ હર્ષિતાઃ

તતો નારદવાક્યાદ્વૈ બકો નામ નિશાચરઃ ॥
ભીષણસ્ય પિતારણ્યાત્ક્રુદ્ધસ્તત્રાજગામ હ

કજ્જલાદ્રિસમો રાજન્તાલવૃક્ષદશોત્થિતઃ ॥
લલજિહ્વશ્ચ દુર્નેત્રસ્ત્રિશૂલી ચ ગદાધરઃ

હસ્તિનં વામહસ્તેન ગૃહીત્વા ચ મુખેન વૈ ॥
પ્રભક્ષન્ રુધિરાક્રાંતઃ પિશાચસદૃશો મહાન્

પદ્‌ભ્યાં તાલપ્રમાણાભ્યાં કંપયન્પૃથિવીતલમ્ ॥
ભયપ્રદશ્ચ દેવાનાં જનકાલો વ્યદૃશ્યત

તમાયાંતં વિલોક્યાથ શંકિતાસ્તત્ર યાદવાઃ ॥
પ્રોચુઃ પરસ્પરં સર્વે સ્મૃત્વા કૃષ્ણપદાંબુજમ્

યાદવા ઊચુઃ -
કોઽયં મિત્રાણિ ગદત નિકટે ચ સમાગતઃ ॥
મહાબીભત્સરૂપી વૈ કૃતાંત ઇવ નિર્ભયઃ

ઇતિ બ્રુવત્સુ સર્વેષુ આસીત્કોલાહલો મહાન્ ॥
પ્રસન્નસ્તં નિરીક્ષ્યાથ બભૂવુસ્તે નિશાચરાઃ

ભીષણં મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા બકો રાક્ષસપુંગવઃ ॥
શુશોચ રાજન્સંગ્રામે હા દૈવેતિ મુહુર્વદન્

તતો મૂર્ચ્છાં મુહૂર્તેન વિહાય ભીષણો નૃપ ॥
ઉત્થિતસ્તુ બ્રુવન્વાક્યં ગદઃ કુત્ર ગતો ભયાત્

સ્વપુત્રમુત્થિતં દૃષ્ટ્વા પુરુષાદસ્તુ હર્ષિતઃ ॥
આલિંગ્યાશ્વાસયામાસ સુવાક્યૈર્વાક્યકોવિદઃ

ભીષણઃ પિતરં દૃષ્ટ્વા સહાયાર્થં સમાગતમ્ ॥
નમશ્ચક્રે મહારાજ ભૂત્વા સ ચ પ્રસન્નધીઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
બકાગમનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા