ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.13

પૂતનાઉદ્ધારણમ્
શૌર્યનામયપૃચ્છાર્થં કરં દાતું નૃપસ્ય ચ ।
પુત્રોત્સવં કથયિતું નંદે શ્રીમથુરાં ગતે

કંસેન પ્રેષિતા દુષ્ટા પૂતના ઘાતકારિણી ।
પુરેષુ ગ્રામઘોષેષુ ચરંતી ઘર્ઘરસ્વના

અથ ગોકુલમાસાદ્ય ગોપગોપીગણાકુલમ્ ।
રૂપં દધાર સા દિવ્યં વપુઃ ષોડશવાર્ષિકમ્

ન કેઽપિ રુરુધુર્ગોપાઃ સુંદરીં તાં ચ ગોપિકાઃ ।
શચીં વાણીં રમાં રંભાં રતિં ચ ક્ષિપતીમિવ

રોહિણ્યાં ચ યશોદાયાં ધર્ષિતાયાં સ્ફુરત્કુચા ।
અંકમાદાય તં બાલં લાલયંતી પુનઃ પુનઃ

દદૌ શિશોર્મહાઘોરા કાલકૂટાવૃતં સ્તનમ્ ।
પ્રાણૈઃ સાર્દ્ધં પપૌ દુગ્ધં કટું રોષાવૃતો હરિઃ

મુંચ મુંચ વદંતીત્થં ધાવન્તી પીડિતસ્તના ।
નીત્વા બહિર્ગતા તં વૈ ગતમાયા બભૂવ હ

પતન્નેત્રા શ્વેતગાત્રા રુદન્તી પતિતા ભુવિ ।
નનાદ તેન બ્રહ્માણ્ડં સપ્તલોકૈર્બિલૈઃ સહ

ચચાલ વસુધા દ્વીપૈઃ તદદ્‌ભુતમિવાભવત્ ।
ષટ્ક્રોશં સા દૃઢાન્ દીર્ઘાન્ વૃક્ષાન્ પૃષ્ઠતલે ગતાન્

ચૂર્ણીચકાર વપુષા વજ્રાંગેણ નૃપેશ્વર ।
વદન્તસ્તે ગોપગણા વીક્ષ્ય ઘોરં વપુર્મહત્

અસ્યા અઙ્ગુલિગો બાલો ન જીવતિ કદાચન ।
તસ્યા ઉરસિ સાનન્દં ક્રીડન્તં સુસ્મિતં શિશુમ્

દુગ્ધં પીત્વા જૃંભમાણં તં દૃષ્ટ્વા જગૃહુઃ સ્ત્રિયઃ ।
યશોદયા ચ રોહિણ્યા નિધાયોરસિ વિસ્મિતાઃ

સર્વતો બાલકં નીત્વા રક્ષાં ચક્રુર્વિધાનતઃ ।
કાલિંદીપુણ્યમૃત્તોયૈર્ગોપુચ્છભ્રમણાદિભિઃ

ગોમૂત્રગોરજોભિશ્ચ સ્નાપયિત્વા ત્વિદં જગુઃ

ગોપ્ય ઊચુઃ -
શ્રીકૃષ્ણસ્તે શિરઃ પાતુ વૈકુણ્ઠઃ કણ્ઠમેવ હિ ।
શ્વેતદ્વીપપતિઃ કર્ણૌ નાસિકાં યજ્ઞરૂપધૃક્

નૃસિંહો નેત્રયુગ્મં ચ જિહ્વાં દશરથાત્મજઃ ।
અધરાવવતાં તે તુ નરનારાણાવૃષી

કપોલૌ પાતુ તે સાક્ષાત્સનકાદ્યાઃ કલા હરેઃ ।
ભાલં તે શ્વેતવારાહો નારદો ભ્રૂલતેઽવતુ

ચિબુકં કપિલઃ પાતુ દત્તાત્રેય ઉરોઽવતુ ।
સ્કંધૌ દ્વાવૃષભઃ પાતુ કરૌ મત્સ્યઃ પ્રપાતુ તે

દોર્દણ્ડં સતતં રક્ષેત્પૃથુઃ પૃથુલવિક્રમઃ ।
ઉદરં કમઠઃ પાતુ નાભિં ધન્વન્તરિશ્ચ તે

મોહિની ગુહ્યદેશં ચ કટિં તે વામનોઽવતુ ।
પૃષ્ઠં પરશુરામશ્ચ તવોરૂ બાદરાયણઃ

બલો જાનુદ્વયં પાતુ જંઘે બુદ્ધઃ પ્રપાતુ તે ।
પાદૌ પાતુ સગુલ્ફૌ ચ કલ્કિર્ધર્મપતિઃ પ્રભુઃ

સર્વરક્ષાકરં દિવ્યં શ્રીકૃષ્ણકવચં પરમ્ ।
ઇદં ભગવતા દત્તં બ્રહ્મણે નાભિપંકજે

બ્રહ્મણા શંભવે દત્તં શંભુર્દુર્વાસસે દદૌ ।
દુર્વાસાઃ શ્રીયશોમત્યૈ પ્રાદાચ્છ્રીનન્દમન્દિરે

અનેન રક્ષાં કૃત્વાસ્ય ગોપીભિઃ શ્રીયશોમતી ।
પાયયિત્વા સ્તનં દાનં વિપ્રેભ્યઃ પ્રદદૌ મહત્

તદા નંદાદયો ગોપા આગતા મથુરાપુરાત્ ।
દૃષ્ટ્વા ઘોરાં પૂતનાખ્યાં બભૂવુર્ભયવિહ્વલાઃ

છિત્વા કુઠારૈસ્તદ્દેહં ગોપાઃ શ્રીયમુનાતટે ।
અનેકાશ્ચ ચિતાઃ કૃત્વા દાહયામાસુરેવ તામ્

એલાલવંગશ્રીખંડતગરાગરુગંધિભૃત્ ।
ધૂમો દગ્ધસ્ય દેહસ્ય પવિત્રસ્ય સમુત્થિતઃ

અહો કૃષ્ણમૃતે કં વા વ્રજામ શરણં ત્વિહ ।
પૂતનાયૈ મોક્ષગતિં દદૌ પતિતપાવનઃ

શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
કેયં વા રાક્ષસી પૂર્વં પૂતના બાલઘાતિની ।
વિષસ્તના દુષ્ટભાવા પરં મોક્ષં કથં ગતા

શ્રીનારદ ઉવાચ -
બલિયજ્ઞે વામનસ્ય દૃષ્ટ્વા રૂપમતઃ પરમ્ ।
બલિકન્યા રત્‍નમાલા પુત્રસ્નેહં ચકાર હ

એતાદૃશો યદિ ભવેદ્‌બાલસ્તં હિ શુચિસ્મિતમ્ ।
પાયયામિ સ્તનં તેન પ્રસન્નં મે મનસ્તદા

બલેઃ પરમભક્તસ્ય સુતાયૈ વામનો હરિઃ ।
મનોરથસ્તુ તે ભૂયાન્ મનસ્યપિ વરં દદૌ

યઃ પૂતનામોક્ષમિમં શૃણોતિ
કૃષ્ણસ્ય દેવસ્ય પરાત્પરસ્ય ।
ભક્તિર્ભવેત્પ્રેમયુતાપિ તસ્ય
ત્રિવર્ગશુદ્ધિઃ કિમુ મૈથિલેંદ્ર

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
પૂતનામોક્ષો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ