ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.12

શ્રીનંદમહોત્સવવર્ણનં
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ પુત્રોત્સવં જાતં શ્રુત્વા નન્દ ઉષઃક્ષણે ।
બ્રાહ્મણાંશ્ચ સમાહૂય કારયામાસ મંગલમ્

સવિધિં જાતકં કૃત્વા નન્દરાજો મહામનાઃ ।
વિપ્રેભ્યો દક્ષિણાભિશ્ચ મુદા લક્ષં ગવાં દદૌ

ક્રોશમાત્રં રત્‍નસાનૂન્સુવર્ણખિખરાન્ ગિરીન્ ।
સરસાન્સપ્તધાન્યાનાં દદૌ વિપ્રેભ્ય આનતઃ

મૃદંગવીણાશંખાદ્યા નેદુર્દુંદુભયો મુહુઃ ।
ગાયકાશ્ચ જગુર્દ્વારે નનૃતુર્વારયોષિતઃ

પતાકૈર્હેમકલશૈર્વિતાનૈસ્તોરણૈઃ શુભૈઃ ।
અનેકવર્ણૈશ્ચિત્રૈશ્ચ બભૌ શ્રીનન્દમન્દિરમ્

રથ્યા વીથ્યશ્ચ દેહલ્યો ભિત્તિપ્રાંગણવેદિકાઃ ।
તોલિકામંડપસભા રેજુર્ગન્ધિજલાંબરૈઃ

ગાવઃ સુવર્ણશૃઙ્ગ્યશ્ચ હેમમાલાલસદ્‌ગલાઃ ।
ઘંટામંજીરઝંકારા રક્તકંબલમંડિતાઃ

પીતપુચ્છાઃ સવત્સાશ્ચ તરુણીકરચિહ્નિતાઃ ।
હરિદ્રાકુંકુમૈર્યુક્તાઃ ચિત્રધાતુવિચિત્રિતાઃ

બર્હિપુચ્છૈર્ગન્ધજલૈર્વૃષા ધર્મદુરંધરાઃ ।
ઇતસ્તતો વિરેજુઃ શ્રીનન્દદ્વારિ મનોહરાઃ

ગોવત્સા હેમમાલાઢ્યા મુક્તાહારવિરાજિતાઃ ।
ઇતસ્તતો વિલંઘન્તો મંજીરચરણાં સિતાઃ

શ્રુત્વા પુત્રોત્સવં તસ્ય વૃષભાનુવરસ્તથા ।
કલાવત્યા ગજારૂઢો નન્દમંદિરમાયયૌ

નન્દા નવોપનન્દાશ્ચ તથા ષડ્વૃષભાનવઃ ।
નાનોપાયનસંયુક્તાઃ સર્વે તેઽપિ સમાયયુઃ

ઉષ્ણીષોપરિ માલાઢ્યાઃ પીતકંચુકશોભિતાઃ ।
બર્હગુંજાબદ્ધકેશા વનમાલાવિભૂષણાઃ

વંશીધરા વેત્રહસ્તાઃ સુપત્રતિલકાર્ચિતાઃ ।
બદ્ધવર્ણાઃ પરિકરા ગોપાસ્તેઽપિ સમાયયુઃ

નૃત્યન્તઃ પરિગાયંતો ધુન્વંતો વસનાનિ ચ ।
નાનોપાયનસંયુક્તાઃ શ્મશ્રુલાઃ શિશવઃ પરે

હૈયંગવીનદુગ્ધાનાં દધ્યાજ્યાનાં બલીન્બહૂન્ ।
નીત્વા વૃદ્ધા યષ્ટિહસ્તા નન્દમંદિરમાયયુઃ

પુત્રોત્સવં વ્રજેશસ્ય કથયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
પ્રેમવિહ્વલભાવૈઃ સ્વૈરાનન્દાશ્રુસમાકુલાઃ

જાતે પુત્રોત્સવે નન્દઃ સ્વાનંદાશ્રુકુલેક્ષણઃ ।
પૂજયામાસ તાન્ સર્વાંસ્તિલકાદ્યૈર્વિધાનતઃ

ગોપા ઊચુઃ -
હે વ્રજેશ્વર હે નન્દ જાતઃ પુત્રોત્સવસ્તથા ।
અનપત્યસ્યેચ્છતોઽલમતઃ કિં મંગલં પરમ્

દૈવેન દર્શિતં ચેદં દિનં વો બહુભિર્દિનૈઃ ।
કૃતકૃત્યાશ્ચ ભૂતાઃ સ્મો દૃષ્ટ્વા શ્રીનન્દનન્દનમ્

હે મોહનેતિ દુરાત્તમંકં નીત્વ ગદિષ્યસિ ।
યદા લાલનભાવેબ ભવિતા નસ્તદા સુખમ્

શ્રીનન્દ ઉવાચ -
ભવતામાશિષઃ પુણ્યાજ્જાતં સૌખ્યમિદં શુભમ્ ।
આજ્ઞાવર્તી હ્યહં ગોપા ગોપાનાં વ્રજવાસિનામ્

શ્રીનન્દરાજસુતસંભવમદ્‌ભુતં ચ
શ્રુત્વા વિસૃજ્ય ગૃહકર્મ તદૈવ ગોપ્યઃ ।
તૂર્ણં યયુઃ સબલયો વ્રજરાજગેહા-
નુદ્યત્પ્રમોદપરિપૂરિતહૃન્મહોઽઙ્‌ગાઃ

આનન્દમંદિરપુરાત્સ્વગૃહોન્ વ્રજન્ત્યઃ
સર્વા ઇતસ્તત ઉત ત્વરમાવ્રજન્ત્યઃ ।
યાનશ્લથદ્‌વસનભૂષણકેશબન્ધા
રેજુર્નરેન્દ્ર પથિ ભૂપરિમુક્તમુક્તાઃ

ઝંકારનૂપુરનવાંગદહેમચીર-
મઞ્જીરહારમણિકુંડલમેખલાભિઃ ।
શ્રીકંઠસૂત્રભુજકંકણબિંદુકાભિઃ
પૂર્ણેન્દુમંડલનવદ્યુતિભિર્વિરેજુઃ

શ્રીરાજિકાલવણરાત્રિવિશેષચૂર્ણૈ-
ર્ગોધૂમસર્ષપયવૈઃ કરલાલનૈશ્ચ ।
ઉત્તાર્ય બાલકમુખોપરિ ચાશિષસ્તાઃ
સર્વા દદુર્નૃપ જગુર્જગદુર્યશોદામ્

ગોપ્ય ઊચુઃ -
સાધુ સાધુ યશોદે તે દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા વ્રજેશ્વરિ ।
ધન્યા ધન્યા પરા કુક્ષિર્યયાઽયં જનિતઃ સુતઃ

ઇચ્છા યુક્તં કૃતં તે વૈ દેવેન બહુકાલતઃ ।
રક્ષ બાલં પદ્મનેત્રં સુસ્મિતં શ્યામસુન્દરમ્

શ્રીયશોદા ઉવાચ -
ભવદીયદયાશીર્ભિર્જાતઃ સૌખ્યં પરં ચ મે ।
ભવતીનામપિ પરં દિષ્ટ્યા ભૂયાદતઃ પરમ્

હે રોહિણિ મહાબુદ્ધે પૂજનં તુ વ્રજૌકસામ્ ।
આગતાનાં સત્કુલાનાં યથેષ્ટં હીપ્સિતં કુરુ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
રોહિણી રાજકન્યાઽપિ તત્કરૌ દાનશીલિનૌ ।
તત્રાપિ નોદિતા દાને દદાવતિમહામનાઃ

ગૌરવર્ણા દિવ્યવાસા રત્‍નાભરણભૂષિતા ।
વ્યચરદ્રોહિણી સાક્ષાત્પૂજયંતી વ્રજૌકસઃ

પરિપૂર્ણતમે સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણે વ્રજમાગતે ।
નદત્સુ નરતૂર્યેષુ જયધ્વનિરભૂન્મહાન્

દધિક્ષીરઘૃતૈર્ગોપા ગોપ્યો હૈયંગવૈર્નવૈઃ ।
સિષિચુર્હર્ષિતાસ્તત્ર જગુરુચ્ચૈઃ પરસ્પરમ્

બહિરન્તપુરેઃ જાતે સર્વતો દધિકર્દમે ।
વૃદ્ધાશ્ચ સ્થૂલદેહાશ્ચ પેતુર્હાસ્યં કૃતં પરૈઃ

સૂતાઃ પૌરાણિકાઃ પ્રોક્તા માગધા વંશશંસકાઃ ।
વન્દિનસ્ત્વમલપ્રજ્ઞાઃ પ્રસ્તાવસદૃશોક્તયઃ

તેભ્યો નંદો મહારાજઃ સહસ્રં ગાઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
વાસોઽલંકારરત્‍નાનિ હયેભાનખિલાન્દદૌ

વન્દિભ્યો માગધેભ્યશ્ચ સર્વેભ્યો બહુલં ધનમ્ ।
વવર્ષ ઘનવદ્‌ગોપો નંદરાજો વ્રજેશ્વરઃ

નિધિઃ સિદ્ધિશ્ચ વૃદ્ધિશ્ચ ભુક્તિર્મુક્તિર્ગૃહે ગૃહે ।
વીથ્યાં વીથ્યાં લુઠન્તીવ તદિચ્છા કસ્યચિન્ન હિ

સનત્કુમારઃ કપિલઃ શુકવ્યાસાદિભિઃ સહ ।
હંસદત્તપુલસ્ત્યાદ્યૈર્મયા બ્રહ્મા જગામ હ

હંસારૂઢો હેમવર્ણો મુકુટી કુણ્ડલી સ્ફુરન્ ।
ચતુર્મુખો વેદકર્તા દ્યોતયન્મંડલં દિશામ્

તથા તમનુ ભુતાઢ્યો વૃષારૂઢો મહેશ્વરઃ ।
રથારૂઢો રવિઃ સાક્ષાત્‌ગજારૂઢઃ પુરંદરઃ

વાયુશ્ચ ખંજનારૂઢો યમો મહિષવાહનઃ ।
ધનદઃ પુષ્પકારૂઢો મૃગારૂઢઃ ક્ષપેશ્વરઃ

અજારૂઢો વીતિહોત્રો વરુણો મકરસ્થિતઃ ।
મયૂરસ્થઃ કાર્તિકેયો ભારતી હંસવાહિની

લક્ષ્મી ચ ગરુડારૂઢા દુર્ગાખ્યા સિંહવાહિની ।
ગોરૂપધારિણી પૃથ્વી વિમાનસ્થા સમાયયૌ

દોલારૂઢા દિવ્યવર્ણા મુખ્યાઃ ષોડશમાતૃકાઃ ।
ષષ્ઠી ચ શિબિકારૂઢા ખડ્‌ગિની યષ્ટિધારિણી

મંગલો વાનરારૂઢો ભાસારૂઢો બુધઃ સ્મૃતઃ ।
ગીષ્પતિઃ કૃષ્ણસારસ્થઃ શુક્રો ગવયવાહનઃ

શનિશ્ચ મકરારૂઢ ઉષ્ટ્રસ્થઃ સિંહિકાસુતઃ ।
કોટિબાલાર્કસંકાશ આયયૌ નન્દમન્દિરમ્

કોલાહલસમાયુક્તં ગોપગોપીગણાકુલમ્ ।
નન્દમન્દિરમભ્યેત્ય ક્ષણં સ્થિત્વા યયુઃ સુરાઃ

પરિપૂર્ણતમં સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણં બાલરૂપિણમ્ ।
નત્વા દૃષ્ટ્વા તદા દેવાશ્ચક્રુસ્તસ્ય સ્તુતિં પરામ્

વીક્ષ્ય કૃષ્ણં તદા દેવા બ્રહ્માદ્યા ઋષિભિઃ સહ ।
સ્વધામાનિ યયુઃ સર્વે હર્ષિતાઃ પ્રેમવિહ્વલાઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીનંદમહોત્સવવર્ણનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ