ગણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · અધ્યાય 14

38 પ્રશાન્તરુતસાગરવતી ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સમન્તસત્ત્વત્રાણોજઃશ્રિયો રાત્રિદેવતાયાસ્તં સર્વલોકાભિમુખજગદ્વિનયનિદર્શનં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં ભાવયન્ અવતરન્ અધિમુચ્યમાનો ઽવગાહયમાનો વિપુલીકુર્વાણઃ સ્ફરન્ પ્રસરન્ વશીકુર્વન્ અવભાસયમાનઃ સમવસરન્ યેન પ્રશાન્તરુતસાગરવતી રાત્રિદેવતા તેનોપસંક્રમ્ય પ્રશાન્તરુતસાગરવત્યા રાત્રિદેવતાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પ્રશાન્તરુતસાગરવતીં રાત્રિદેવતામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રશાન્તરુતસાગરવત્યા રાત્રિદેવતાયાઃ પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - અહમાર્યે દેવતે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંપ્રસ્થિતઃ । સો ઽહં કલ્યાણમિત્રસંનિશ્રયેણ બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષમાણો બોધિસત્ત્વચર્યામવતરન્ બોધિસત્ત્વચર્યાયાં પ્રતિપદ્યમાનો બોધિસત્ત્વચર્યાયાં પ્રતિષ્ઠિતઃ સર્વજ્ઞતાયાં નિર્યાતુમિચ્છામિ । તદ્વદસ્વ મે આર્યે દેવતે કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ પ્રશાન્તરુતસાગરવતી રાત્રિદેવતા સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યસ્ત્વં કલ્યાણમિત્રસંનિશ્રયેણ બોધિસત્ત્વચર્યાસાગરં પરિમાર્ગસિ । અહં કુલપુત્ર વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભિની । સુધન આહ - કિંકર્માસિ દેવતે, કિંવિષયાસિ, કિંપ્રયોગા કિંવ્યવચારા? ક એતસ્ય વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય વિષયઃ? સા અવોચત્ - અહં કુલપુત્ર ચિત્તાશયસાગરપરિશુદ્ધિસમતાપ્રતિપન્ના સર્વલોકરજોમલવિમલાભેદ્યવ્યૂહસંપ્રતિપન્ના અવૈવર્ત્યાપ્રત્યુદાવર્ત્યારમ્ભચિત્તા રત્નપર્વતગુણાલંકારાકમ્પ્યચિત્તા અપ્રતિષ્ઠિતાનાલયચિત્તા સર્વજગત્પરિત્રાણાભિમુખચિત્તા સર્વબુદ્ધસમુદ્રદર્શનાવિતૃપ્તચિત્તા સર્વબોધિસત્ત્વબલાશયવિશુદ્ધચિત્તા મહાજ્ઞાનાવભાસવ્યૂહસ્મૃતિસાગરસંવાસચિત્તા સર્વસત્ત્વશોકકાન્તારસમતિક્રમણાય પ્રતિપન્ના, સર્વસત્ત્વદુઃખદૌર્મનસ્યવિનિવર્તનાયાભિયુક્તા, સર્વસત્ત્વાનાં નામરૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શસમુદાચારવિનિવર્તનાય પ્રતિપન્ના, સર્વસત્ત્વાનાં પ્રિયાપ્રિયવિપ્રયોગસંપ્રયોગદુઃખવ્યુપશમાય પ્રતિપન્ના, સર્વસત્ત્વાનાં વિષયપ્રત્યયસંભવસંમોહદુઃખવિનિવર્તનપ્રયુક્તા, વિનિપતિતસર્વસત્ત્વપ્રતિશરણભૂતા સર્વસત્ત્વસંસારસંવાસદુઃખનિઃસરણસંદર્શનાભિયુક્તા, સર્વસત્ત્વાનાં જાતિજરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસવિનિવર્તનાય પ્રતિપન્ના, સર્વસત્ત્વાનામનુત્તરતથાગતસુખપરિનિષ્પત્તયે પ્રતિપન્ના, સર્વગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીગતાનાં સત્ત્વાનાં સુખોપસ્થાનેન તુષ્ટિં વિન્દામિ, તેષાં ચ ધાર્મિકીં રક્ષાવરણગુપ્તિં સંવિદધામિ । અનુપૂર્વેણ ચ તાન્ સર્વજ્ઞતાયાં પરિપાચયામિ । યદુત મહાભવનવિમાનગતાનાં સત્ત્વાનામનભિરતિં સંજનયામિ । તાનિ તાનિ ચ દૌર્મનસ્યાનિ વ્યપનયામિ । સર્વાભિનિવેશવ્યવચ્છેદાય સર્વધર્મસ્વભાવપરિજ્ઞાયૈ ચ ધર્મં દેશયામિ । માતાપિતૃભ્રાતૃભગિનીજ્ઞાતિસાલોહિતસમવધાનગતાનાં સત્ત્વાનાં ચિરકાલસંજાતસ્નેહાનાં બુદ્ધબોધિસત્ત્વસમવધાનપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । ભાર્યાપુત્રસમવધાનગતાનાં ( ગ્વ્ 221 ) સત્ત્વાનાં સર્વસંસારરતિતૃષ્ણાપ્રહાણાય સર્વસત્ત્વસમચિત્તતાયૈ મહાકરુણાપ્રતિલાભાય
ધર્મં દેશયામિ । અન્તરાપણમધ્યગતાનાં સત્ત્વાનામાર્યસંઘતથાગતદર્શનસમવધાનસમવસરણતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । ભોગમદમત્તાનાં સત્ત્વાનાં ક્ષાન્તિપારમિતાપરિપૂરણાય ધર્મં દેશયામિ । નૃત્તગીતવાદ્યાભિરતાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મારામરત્યૈ ધર્મં દેશયામિ । વિષયરતિગૃદ્ધાનાં સત્ત્વાનાં તથાગતવિષયસમવસરણતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । ક્રોધાવિષ્ટાનાં સત્ત્વાનાં ક્ષાન્તિપારમિતાપ્રતિષ્ઠાપનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । કુસીદાનાં સત્ત્વાનાં વીર્યપારમિતાપરિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । વિભ્રાન્તચિત્તાનાં સત્ત્વાનાં તથાગતધ્યાનપારમિતાપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । દૃષ્ટિકૃતગહનપ્રસ્કન્નાનાં સત્ત્વાનામવિદ્યાન્ધકારપતિતાનાં દૃષ્ટિકૃતગહનાવિદ્યાન્ધકારવિનિવર્તનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । દુષ્પ્રજ્ઞાનાં સત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । ત્રૈધાતુકાભિનિવિષ્ટાનાં સત્ત્વાનાં સંસારદુઃખનિઃસરણાય ધર્મં દેશયામિ । હીનાધિમુક્તાનાં સત્ત્વાનાં તથાગતબોધિપ્રણિધાનપરિપૂરયે ધર્મં દેશયામિ । આત્મહિતપ્રયુક્તાનાં સત્ત્વાનાં સર્વસત્ત્વહિતાવહનપ્રણિધાનપરિપૂરયે ધર્મં દેશયામિ । દુર્બલાધ્યાશયાનાં સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વબલપારમિતાવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । અવિદ્યાતમોન્ધકારચેતસાં સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વજ્ઞાનપારમિતાવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । વિરૂપકાયાનાં સત્ત્વાનાં તથાગતરૂપકાયવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । વિસંસ્થિતશરીરાણાં સત્ત્વાનામનુત્તરધર્મકાયવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । દુર્વર્ણાનાં સત્ત્વાનાં સૂક્ષ્મતથાગતસુવર્ણવર્ણચ્છવિતાયૈ કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શશરીરતાવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયામિ । દુઃખિતાનાં સત્ત્વાનામત્યન્તતથાગતસુખપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । સુખિતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞતાસુખપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । ગ્લાનાનામાતુરાણાં સત્ત્વાનાં પ્રતિભાસોપમબોધિસત્ત્વકાયપરિનિષ્પત્તયે ધર્મં દેશયામિ । વિચિત્રરતિપ્રસક્તાનાં સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વચર્યારતિપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । દરિદ્રાણાં સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વધર્મનિધાનકોશપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । ઉદ્યાનગતાનાં સત્ત્વાનાં બુદ્ધધર્મપર્યેષ્ટ્યભિયોગાહેતુતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । માર્ગગતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞતામાર્ગપ્રતિપત્તયે ધર્મં દેશયામિ । ગ્રામગતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વત્રૈધાતુકનિઃસરણતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । જનપદપ્રદેશગતાનાં સત્ત્વાનાં શ્રાવકપ્રત્યેકબોધિમાર્ગસમતિક્રમાય તથાગતભૂમિપ્રતિષ્ઠાપનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । નગરગતાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મરાજનગરાવભાસનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । વિદિગ્ગતાનાં સત્ત્વાનાં ત્ર્યધ્વસમતાજ્ઞાનપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયામિ । દિગ્ગતાનાં

સત્ત્વાનાં સર્વધર્મજ્ઞાનાભિજ્ઞતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । એકાન્તરાગચરિતાનાં સત્ત્વાનામશુભમુખેન સર્વસંસારરતિતૃષ્ણાવિનિવર્તનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । દોષચરિતાનાં સત્ત્વાનાં મહામૈત્રીનયસાગરાવતરણતાયૈ ધર્મં દેશયાતિ । મોહચરિતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વધર્મમુખસમુદ્રપ્રવિચયજ્ઞાનાભિજ્ઞતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । સમભાગચરિતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વયાનપ્રણિધાનનયસાગરવૈશેષિકતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । સંસારવિષયરત્યાશયાનાં સત્ત્વાનાં સંસારવિષયરતિવિનિવર્તનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । સર્વસંસારદુઃખસ્પૃષ્ટાનાં સત્ત્વાનાં સર્વસંસારદુઃખાનુપક્લિષ્ટતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । ( ગ્વ્ 222 ) તથાગતવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામનુત્પાદપદસંપ્રકાશનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । સ્કન્ધનિકેતાશયાનાં સત્ત્વાનામનાલયધર્મગોચરવિહારતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । સંલીનાશયાનાં સત્ત્વાનાં માર્ગવ્યૂહવિશેષસંપ્રકાશનતાયૈ ધર્મં દેશયામિ । અધિમાનપ્રાપ્તાનાં સત્ત્વાનાં સર્વધર્મસમતાક્ષાન્તિં સંપ્રકાશયામિ । માયાશાઠ્યવિષયાશયાનાં સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વાશયપરિશુદ્ધિં સંપ્રકાશયામિ ॥
એવમહં કુલપુત્ર સર્વસત્ત્વાન્ ધર્મદાનેન સંગૃહ્ય સર્વદુઃખદુર્ગતિપથેભ્યો વિનિવર્તયમાના દેવમનુષ્યસંપત્તિસુખાનિ સંદર્શયમાના ત્રૈધાતુકાદુચ્ચાલયમાના સર્વજ્ઞતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયમાના વિવિધૈરુપાયમુખૈઃ પરિપાચયમાના મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાવભાસપ્રતિલબ્ધા મોદામિ, પ્રમોદામિ, આત્તમનસ્કા ભવામિ । અપિ તુ ખલુ પુનરહં કુલપુત્ર સર્વદિગ્વિદિક્ષુ બોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રાનવલોકયમાના નાનાપ્રણિધાનચરિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં નાનાકાયવિશુદ્ધાનાં નાનાપ્રભામણ્ડલવ્યૂહાનામનન્તવર્ણરશ્મિપ્રભામણ્ડલં પ્રમુઞ્ચમાનાનાં નાનાસર્વજ્ઞતાનયસાગરપ્રસૃતજ્ઞાનાલોકાનાં નાનાસમાધિસમુદ્રાવતીર્ણાનાં નાનાવિકુર્વિતવિષયાણાં નાનાસ્વરાઙ્ગરુતસાગરનિર્ઘોષાણાં નાનાભરણવિભૂષિતશરીરાણાં નાનાતથાગતનયાવતીર્ણાનાં નાનાક્ષેત્રસમુદ્રપ્રસરપ્રસૃતશરીરાણાં નાનાબુદ્ધસાગરાવતીર્ણાનાં નાનાપ્રતિસંવિન્નયસાગરાવતીર્ણાનાં નાનાતથાગતવિમોક્ષજ્ઞાનવિષયાવભાસિતાનાં નાનાજ્ઞાનસાગરાવભાસપ્રતિલબ્ધાનાં નાનાસમાધિસમુદ્રનયવિહારિણાં નાનાધર્મવિમોક્ષવિનયવિક્રીડિતવિષયાણાં નાનાસર્વજ્ઞતાદ્વારાભિમુખાનાં નાનાધર્મધાતુગગનવ્યૂહાનાં નાનાવ્યૂહમેઘગગનસ્ફરણાનાં નાનાપર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રવ્યવલોકયિતૄણાં નાનાપ્રીતિવેગલોકધાતુસંનિપતિતાનાં નાનાબુદ્ધક્ષેત્રપ્રસરાનુસૃતાનાં નાનાદિક્સાગરસંનિપતિતાનાં તથાગતસંપ્રેષિતાનાં નાનાતથાગતપાદમૂલોચ્ચલિતાનાં નાનાબોધિસત્ત્વગણપરિવારાણાં નાનાવ્યૂહમેઘપ્રવર્ષણાનાં નાનાતથાગતનયાવતીર્ણાનાં નાનાતથાગતધર્મસાગરવિચારાણાં નાનાજ્ઞાનસમુદ્રાવતીર્ણાનાં નાનાવ્યૂહગર્ભાવભાસનનિષણ્ણાનાં નાનાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ સંજનયામિ । તે નાનાપ્રીતિવેગસમુદ્રસંજાતાસ્તથાગતપર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રાનવતરન્તિ પશ્યન્તિ વિચારયન્તિ । તેષાં તથાગતબલાપ્રમાણતામનુવિચિન્તયતાં મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાઃ સંભવન્તિ ॥
અપિ તુ ખલુ પુનરહં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય લક્ષણપ્રતિમણ્ડિતામચિન્ત્યાં રૂપકાયપરિશુદ્ધિમવતરમાણા લભામિ ઉદારપ્રીતિપ્રસાદપ્રામોદ્યમ્ । પ્રતિચિત્તક્ષણમનન્તમધ્યવર્ણસમુદ્રસંદર્શનધર્મધાતુવિપુલં પ્રભાસમણ્ડલમવલોકયમાના ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયાદેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનન્તમધ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ મહારશ્મિસમુદ્રાન્ નિશ્ચરમાણાન્, એકૈકાં ચ રશ્મિમનન્તબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમરશ્મિસમુદ્રપરિવારાં સર્વબુદ્ધધર્મધાતુસ્ફરણાં સર્વસત્ત્વદુઃખાનિ પ્રશમયમાનાં દૃષ્ટ્વા ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય ઉત્તમાઙ્ગાદંસકૂટાભ્યાં ચ પ્રતિચિત્તક્ષણં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ સર્વરત્નાર્ચિઃપર્વતમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સર્વધર્મધાતુસ્ફરણાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયાદેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાત્ પ્રતિચિત્તક્ષણં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમવર્ણાન્ નાનાગન્ધરશ્મિમેઘાન્નિશ્ચરમાણાન્ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્ફરણાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ પ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયામાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માલ્લક્ષણાત્સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ લક્ષણમણ્ડિતાંસ્તથાગતવિગ્રહમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સર્વલોકધાતુસમુદ્રસ્ફરણાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયાદેકૈકસ્માદનુવ્યઞ્જનાત્પ્રતિચિત્તક્ષણં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનશીત્યનુવ્યઞ્જનોજ્જ્વલાંસ્તથાગતનિર્મિતકાયમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસમુદ્રસ્ફરણાન્ સર્વતથાગતધર્મચક્રનિર્ઘોષનિગર્જનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધવિકુર્વિતમેઘાન્ સપ્રથમચિત્તોત્પાદાન્ સષટ્પારમિતામાર્ગવિશુદ્ધિવ્યૂહાન્ સબોધિસત્ત્વભૂમ્યાક્રમણવિકુર્વિતાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ।
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયાત્પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ દેવેન્દ્રકાયમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સર્વલોકધાતુસ્ફરણાન્ સદેવેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ દેવેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયાત્ પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્નાગેન્દ્રકાયમેઘાન્ સનાગેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ નાગેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભામિ ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર તસ્ય ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ યક્ષેન્દ્રકાયમેઘાન્ સયક્ષેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ સર્વધર્મધાતુસ્ફરણાન્ યક્ષેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥

પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ ગન્ધર્વેન્દ્રકાયમેઘાન્ સગન્ધર્વેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ સર્વધર્મધાતુસ્ફરણાન્ ગન્ધર્વેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનસુરેન્દ્રકાયમેઘાન્નિશ્ચરમાણાન્ સાસુરેન્દ્રવિકુર્વિતાનસુરેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા સર્વધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ ગરુડેન્દ્રકાયમેઘાન્નિશ્ચરમાણાન્ સગરુડેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ ગરુડેન્દ્રકાયસંદર્શનવૈનયિકાનાં સર્વધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમકૂપાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કિન્નરેન્દ્રકાયમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સકિન્નરેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ કિન્નરેન્દ્રકાયસંદર્શનવિનયાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ મહોરગેન્દ્રકાયમેઘાન્ નિશ્ચરમાણાન્ સમહોરગેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ મહોરગેન્દ્રકાયસંદર્શનવિનેયાનાં સર્વધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ મનુષ્યેન્દ્રકાયમેઘાન્નિશ્ચરતઃ સમનુષ્યેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ મનુષ્યેન્દ્રકાયસંદર્શનવિનેયાનાં સર્વધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા ધર્માં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
પુનરપરં કુલપુત્ર ભગવતો વૈરોચનસ્ય કાયં વ્યવલોકયમાના પ્રતિચિત્તક્ષણમેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બ્રહ્મેન્દ્રકાયમેઘાન્નિશ્ચરતઃ સબ્રહ્મેન્દ્રવિકુર્વિતાન્ બ્રહ્મેન્દ્રકાયસંદર્શનવિનેયાનાં સર્વધર્મધાતુગતાનાં સત્ત્વાનામભિમુખં સ્થિત્વા બ્રહ્મસ્વરરુતનિર્ઘોષેણ ધર્મં દેશયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાન્ ધર્મધાતુવિપુલાંશ્ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે સર્વજ્ઞતાસહગતાન્ મહાપ્રીતિવેગસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે ॥
ન ચ પ્રતિલબ્ધપૂર્વાન્ પ્રતિલભે । નાધિગતપૂર્વાનધિગચ્છામિ । નાવતીર્ણપૂર્વાનવતરામિ । ન સ્ફૂટપૂર્વાન્ સ્ફરામિ । ન દૃષ્ટપૂર્વાન્ પશ્યામિ । ન ચ શ્રુતપૂર્વાન્ શૃણોમિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? કિંચાપિ ધર્મસ્વભાવલક્ષણપરિજ્ઞેયાઃ સર્વધર્માઃ, એકલક્ષણાસ્ત્રયધ્વપથાવતારાઃ પુનરનન્તમધ્યનિર્દેશાઃ સર્વધર્માઃ ॥
અયમસ્ય કુલપુત્ર વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષનયસમુદ્રસ્યાવભાસઃ । અપિ તુ અનન્તમધ્યઃ ખલ્વેષ વિમોક્ષો ધર્મધાતુનયસમુદ્રાવતારણત્વાત્ । અક્ષય ( ગ્વ્ 225 ) એષ વિમોક્ષઃ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદાસંભિન્નત્વાત્ । અપર્યન્ત એષ વિમોક્ષો બોધિસત્ત્વચક્ષુર્વિજ્ઞેયત્વાત્ । અતુલ એષ વિમોક્ષો ઽસંભિન્નધર્મધાતુનયતલસ્ફરણત્વાત્ । સમન્તમુખ એષ વિમોક્ષ એકારમ્બણસર્વવિકુર્વિતસમવસરણત્વાત્ । અમોઘ એષ વિમોક્ષઃ સર્વધર્મશરીરાદ્વયસમુદાચારત્વાત્ । અનુત્પન્ન એષ વિમોક્ષો માયોપમસમુદાચારત્વાત્ । પ્રતિભાસોપમ એષ વિમોક્ષો સર્વજ્ઞતાપ્રણિધાનપ્રતિભાસસંભૂતત્વાત્ । નિર્મિતોપમ એષ વિમોક્ષો બોધિસત્ત્વચર્યાસુનિર્મિતત્વાત્ । મહાપૃથિવીસદૃશ એષ વિમોક્ષઃ સર્વજગત્પ્રતિશરણત્વાત્ । અપ્સ્કન્ધોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વજગન્મહાકરુણાભિષ્યન્દનતયા । તેજઃસ્કન્ધોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વસત્ત્વતૃષ્ણાસ્નેહપર્યાદાનતયા । વાયુસ્કન્ધોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વસત્ત્વસર્વજ્ઞતાપ્રતિષ્ઠાપનતયા । સાગરોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વજગદ્ગુણાલંકારાલયત્વાત્ । મેરુપર્વતરાજોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વધર્મજ્ઞાનરત્નસમુદ્રાભ્યુદ્ગતત્વાત્ । વ્યૂહનયવાતમણ્ડલસદૃશ એષ વિમોક્ષઃ સર્વધર્મવિમોક્ષવિધિવ્યૂહનતયા । ગગનોપમ એષ વિમોક્ષસ્ત્રધ્વપ્રાપ્તસર્વતથાગતવિકુર્વિતાવકાશત્વાત્ । મહામેઘોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વસત્ત્વાભિમુખધર્મમેઘાભિપ્રવર્ષણત્વાત્ । આદિત્યોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વસત્ત્વાજ્ઞાનતમોન્ધકારવિધમનતયા । ચન્દ્રોપમ એષ વિમોક્ષો મહાપુણ્યજ્ઞાનસમુદ્રસુસમાર્જિતત્વાત્ । તથાગતોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વત્રાનુગતત્વાત્ । સ્વચ્છાયોપમ એષ વિમોક્ષઃ કર્મધર્મસુનિર્મિતત્વાત્ । પ્રતિશ્રુત્કોપમ એષ વિમોક્ષો યથાધિમુક્તસર્વધર્મનિર્ઘોષનિગર્જનતયા । પ્રતિભાસોપમ એષ વિમોક્ષો યથાશયસર્વસત્ત્વવિજ્ઞાપનતયા । દ્રુમરાજોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વબુદ્ધવિકુર્વિતસંકુસુમિતત્વાત્ । વજ્રોપમ એષ વિમોક્ષો ઽભેદ્યધર્મત્વાત્ । ચિન્તારાજમણિરત્નોપમ એષ વિમોક્ષો ઽનન્તમધ્યવિકુર્વિતસમુદ્રાભિનિર્હરણતયા । વિમલગર્ભમણિરાજોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વત્ર્યધ્વતથાગતવિકુર્વિતવિજ્ઞપ્ત્યનાવરણતયા । નન્દિધ્વજમણિરત્નોપમ એષ વિમોક્ષઃ સર્વબુદ્ધધર્મચક્રસમતાનિર્ઘોષત્વાત્ । એવમપરિમાણોપમોપન્યાસાનુગમનિર્દેશો બતાયં કુલપુત્ર વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહો બોધિસત્ત્વવિમોક્ષઃ ॥

અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ પ્રશાન્તરુતસાગરવતીં રાત્રિદેવતામેતદવોચત્ - કથં પ્રતિપદ્યમાનસ્ય દેવતે બોધિસત્ત્વસ્ય અયમેવંરૂપો વિમોક્ષઃ સંપદ્યતે? આહ - દશેમે કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસંભારા મહાવિતાનધર્મા મહાવિસ્ફારા મહાદ્યુતયો મહાવભાસા મહાપ્રભાવભાસા મહાભાગા મહાવિભાગા મહાસંભવા મહાવિભવાઃ, યેષુ પ્રતિપદ્યમાનાનાં બોધિસત્ત્વાનામયમેવંરૂપો વિમોક્ષઃ સંપદ્યતે । કતમે દશ? યદુત દાનં બોધિસત્ત્વસ્ય યથાશયસર્વસત્ત્વસમુદ્રસંતોષણપ્રસૃતં મહાવિતાનધર્મઃ । શીલં બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વતથાગતગુણસમુદ્રાવતારપ્રતિપત્તિપ્રસૃતં મહાવિતાનધર્મઃ । ક્ષાન્તિર્બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વધર્મસ્વભાવનિધ્યપ્તિપ્રસૃતં મહાવિતાનધર્મઃ । વીર્યં બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વજ્ઞતાસમારમ્ભાવિવર્ત્યપ્રસૃતં મહાવિતાનધર્મઃ । ધ્યાનં બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વસત્ત્વક્લેશપ્રતાપપ્રશમનપ્રસૃતં મહાવિતાનધર્મઃ । પ્રજ્ઞા બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વધર્મસમુદ્રપ્રજ્ઞાપ્રસૃતા મહાવિતાનધર્મઃ । ઉપાયો બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વસત્ત્વસમુદ્રપરિપાકવિનયપ્રસૃતો ( ગ્વ્ 226 ) મહાવિતાનધર્મઃ । પ્રણિધાનં બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વક્ષેત્રસમુદ્રપ્રસૃતમપરાન્તકોટીગતકલ્પસર્વક્ષેત્રબોધિસત્ત્વચર્યાવતરણતાયૈ મહાવિતાનધર્મઃ । બલં બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વધર્મધાતુનયસમુદ્રપ્રસૃતં સર્વક્ષેત્રેષુ પ્રતિક્ષણમભિસંબોધિદર્શનાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધયે મહાવિતાનધર્મઃ । જ્ઞાનં બોધિસત્ત્વસ્ય તથાગતબલપ્રસૃતં ત્ર્યધ્વસર્વધર્માનાવરણજ્ઞાનવિજ્ઞપ્તયે મહાવિતાનધર્મઃ । ઇમે કુલપુત્ર દશ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસંભારાં મહાવિતાનધર્માઃ, યેષુ પ્રતિષ્ઠિતાનાં બોધિસત્ત્વાનામયમેવંરૂપો વિમોક્ષઃ સંપદ્યતે, વિશુધ્યતિ સંભવતિ સંવર્ધતે સમુદેતિ પ્રાદુર્ભવતિ સંવર્તતે સારીભવતિ વિપુલીભવતિ પરિનિષ્પદ્યતે સંતિષ્ઠતે ॥
સુધન આહ - કિયચ્ચિરં સંપ્રસ્થિતાસિ દેવતે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ? સા અવોચત્ - અસ્તિ કુલપુત્ર અસ્ય કુસુમતલગર્ભવ્યૂહાલંકારસ્ય લોકધાતુસમુદ્રસ્ય પૂર્વેણ દશલોકધાતુસમુદ્રસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય પરેણ સર્વરત્નવિમલપ્રભાવ્યૂહો નામ લોકધાતુસમુદ્રઃ । તસ્ય મધ્યે સર્વતથાગતપ્રભાપ્રણિધિનિર્ઘોષો નામ લોકધાતુવંશઃ । તસ્ય મધ્યે કનકવિમલપ્રભાવ્યૂહો નામ લોકધાતુઃ સર્વરત્નમેઘવિચિત્ર અધોલોકધાતૌ સર્વરત્નહારજાલસાગરપ્રતિષ્ઠિતઃ સર્વગન્ધવજ્રમણિરાજવ્યૂહશરીરઃ કૂટાગારપરિણાહસંસ્થાનો વિશુદ્ધો ઽસંક્લિષ્ટઃ દિવ્યવિમાનભવનમેઘસંછાદિતઃ । તત્ર સમન્તાવભાસધ્વજો નામ કલ્પઃ । તસ્મિન્ લોકધાતૌ સર્વરત્નગર્ભવિચિત્રાભો નામ બોધિમણ્ડો ઽભૂત્ । તત્ર ભગવાનવિવર્ત્યધર્મધાતુનિર્ઘોષો નામ તથાગતો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ । અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન તસ્મિન્ બોધિવૃક્ષે પુણ્યપ્રદીપસંપત્કેતુપ્રભા નામ બોધિમણ્ડદેવતા અભૂવમ્ । તયા મે તસ્ય તથાગતસ્ય અભિસંબોધિવિકુર્વિતં દૃષ્ટ્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । તસ્ય ચ મે તથાગતસ્ય સહદર્શનેન તથાગતગુણસમુદ્રાવભાસો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તસ્મિન્નેવ લોકધાતૌ સમન્તસંપૂર્ણશ્રીગર્ભાયાં રાજધાન્યાં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે ધર્મદ્રુમપર્વતતેજો નામ તથાગતો ઽભિસંબુદ્ધઃ । અહં ચ તતશ્ચ્યુત્વા તત્રૈવ બોધિમણ્ડે જ્ઞાનશ્રીપુણ્યપ્રભા નામ રાત્રિદેવતા અભૂવમ્ । તયા મે તસ્ય ભગવતો ધર્મદ્રુમપર્વતતેજસ્તથાગતસ્ય ધર્મચક્રપ્રવર્તનવિકુર્વિતં દૃષ્ટ્વા સર્વજગત્સંદર્શનસમતાવભાસવિષયો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે સર્વધર્મસાગરનિર્ઘોષરાજો નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન સર્વધર્મભૂમિસંવર્ધનસ્થાનો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે રત્નરશ્મિપ્રદીપધ્વજરાજો નામ તથાગત આરાગિતઃ, તસ્ય મે સહદર્શનેન સમન્તવૃક્ષપ્રભમેઘો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે ગુણસુમેરુપ્રભતેજો નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન બુદ્ધસમુદ્રાવભાસો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે ધર્મમેઘનિર્ઘોષરાજો નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન ધર્મસાગરપ્રદીપો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે જ્ઞાનોલ્કાવભાસરાજો નામ તથાગત આરાગિતો દેવકન્યાભૂતયા । તસ્ય મે સહદર્શનેન સર્વસત્ત્વદુઃખપ્રશમનપ્રતિભાસપ્રદીપો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે ( ગ્વ્ 227 ) ધર્મવિકુર્વિતવેગધ્વજશ્રીર્નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન ત્ર્યધ્વતથાગતસંપ્રસ્થાનાવભાસગર્ભો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે ધર્મપ્રદીપવિક્રમજ્ઞાનસિંહો નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન સર્વલોકાપ્રતિહતજ્ઞાનચક્રપ્રભતેજો
નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં તત્રૈવ બોધિમણ્ડે જ્ઞાનબલપર્વતતેજો નામ તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય મે સહદર્શનેન ત્ર્યધ્વસર્વસત્ત્વચર્યેન્દ્રિયપ્રભાસો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । ઇતિ હિ કુલપુત્ર તસ્મિન્ સમયે મયા કનકવિમલપ્રભે લોકધાતૌ તસ્મિન્ સમન્તાવભાસધ્વજકલ્પે દશબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાઃ તથાગતા આરાગિતાઃ । કેચિદ્દેવેન્દ્રભૂતયા કેચિન્નાગેન્દ્રભૂતયા કેચિદ્યક્ષેન્દ્રભૂતયા કેચિદ્ગન્ધર્વેન્દ્રભૂતયા કેચિદસુરેન્દ્રભૂતયા કેચિદ્ગરુડેન્દ્રભૂતયા કેચિત્કિન્નરેન્દ્રભૂતયા કેચિન્મહોરગેન્દ્રભૂતયા કેચિન્મનુષ્યેન્દ્રભૂતયા કેચિદ્બ્રહ્મેન્દ્રભૂયતા કેચિદ્દેવભૂતયા કેચિન્મનુષ્યભૂતયા કેચિત્સ્ત્રીભૂતયા કેચિત્પુરુષભૂતયા કેચિદ્દારકભૂતયા કેચિદ્દારિકાભૂતયા આરાગિતાઃ । સર્વે ચ મે તથાગતાઃ પૂજિતા યથાસંપ્રાપ્તૈઃ પૂજાપરિષ્કારૈઃ । સર્વે ચ તે તથાગતા ઉપસ્થિતાઃ । સર્વેષાં ચ મે તેષાં તથાગતાનાં ધર્મદેશના શ્રુતા ॥

સા અહં તતશ્ચ્યુત્વા તસ્મિન્નેવ લોકધાતૌ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કલ્પાન્ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિત્વા તતશ્ચ્યુત્વા ઇહ કુસુમતલગર્ભવ્યૂહાલંકારે લોકધાતુસમુદ્રે અસ્મિન્ સહાલોકધાતાવુપપન્ના । તયા મે ભગવાન્ ક્રુકુચ્છન્દસ્તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય ચ મે સહદર્શનેન સર્વાન્ધકારવિરજપ્રતિભાસો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં કનકમુનિસ્તથાગત આરાગિતઃ । તસ્ય ચ મે સહદર્શનેન સર્વક્ષેત્રસાગરાવભાસાનુગતસ્ફરણો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરં કાશ્યપસ્તથાગતઃ આરાગિતઃ । તસ્ય ચ મે સહદર્શનેન સર્વસત્ત્વમન્ત્રસમુદ્રનિગર્જનસ્વરનિર્ઘોષો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તસ્યાનન્તરમયં ભગવાન્ વૈરોચનસ્તથાગત આરાગિતઃ । તદ્બોધિમણ્ડે તથાગતાભિસંબોધિવિકુર્વિતમુખસમુદ્રાન્ પ્રતિચિત્તક્ષણે સંદર્શયમાનાન્ દૃષ્ટ્વા મયા એષ વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહો બોધિસત્ત્વવિમોક્ષઃ પ્રતિલબ્ધઃ, યસ્ય સહપ્રતિલમ્ભાદ્દશબુદ્ધક્ષેત્રાનભિલાપ્યાનભિલાપ્યપરમાણુરજઃસમાન્ । સર્વધર્મધાતુનયસમુદ્રાનવતીર્ણા । તેષુ ચ સર્વધર્મધાતુનયસમુદ્રાન્તર્ગતેષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ યાનિ સર્વપરમાણુરજાંસિ, તેષુ એકૈકસ્મિન્ પરમાણુરજસિ દશાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યવતીર્ય પશ્યામિ । તેષુ ચ સર્વક્ષેત્રેષ્વેકૈકસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ભગવન્તં વૈરોચનં બોધિમણ્ડવરગતં પ્રતિચિત્તક્ષણમભિસંબોધિવિકુર્વિતં સંદર્શયમાનાનેકૈકેન ચ અભિસંબોધિવિકુર્વિતેન સર્વધર્મધાતુનયસાગરાન્ સ્ફરન્તં પશ્યામિ । તેષાં ચ સર્વતથાગતાનામેકૈકસ્ય ચ તથાગતસ્ય પાદમૂલગતમાત્માનં સંજાને । યે ચ તેષુ લોકધાતુષુ તે તથાગતા બોધિમણ્ડગતા ધર્મં દેશયન્તિ, તં સર્વં શૃણોમિ । યે ચ તેષાં સર્વતથાગતાનાં નિર્માણસમુદ્રાઃ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચર્ય ધર્મમેઘસમુદ્રાન્ નિગર્જમાનાન્ નાનાવિકુર્વિતાનિ સંદર્શયમાનાન્ ( ગ્વ્ 228 ) સર્વધર્મધાતુદિક્સમુદ્રાન્તર્ગતેષુ ક્ષેત્રસમુદ્રેષુ સર્વલોકધાતુવંશેષુ સર્વલોકધાતુપ્રસરેષુ સર્વસત્ત્વપ્રસરેષુ નાનાગત્યુપપન્નેષુ સત્ત્વાશયવશેન નાનાસંજ્ઞાગતૈર્ધર્મચક્રં પ્રવર્તયન્તિ, તં સર્વં સંધારયામિ, પ્રતિપદ્યે, નિધ્યાયામિ । સર્વાર્થપદવ્યઞ્જનોદ્ગ્રહવેગવિક્રમયા ધારણ્યા ઉદ્ગૃહ્ણામિ સર્વધર્મમણ્ડલવિશુદ્ધિગર્ભાનુગમયા પ્રજ્ઞયા પરિશોધયામિ । સર્વધર્મસાગરપ્રવિચયાભિજ્ઞયા ગત્યાનુગચ્છામિ । ત્ર્યધ્વવિપુલયા બુદ્ધ્યા સ્ફરામિ । તથાગતસમતાનુગામિન્યા પ્રજ્ઞયા સામીકરોમિ । સર્વધર્મનયાનભિનિર્હરામિ । સર્વધર્મમેઘેષુ સૂત્રાન્તમેઘાનભિનિર્હરામિ । સર્વસૂત્રાન્તમેઘેષુ ધર્મસમુદ્રાન્ પરિસંસ્થાપયામિ । સર્વધર્મસમુદ્રેષુ ધર્મપરિવર્તાન્ સમવસરામિ । સર્વધર્મપરિવર્તેષુ ધર્મમેઘાન્ સંજાને । સર્વધર્મમેઘેષુ ધર્મોર્મીન્ સંજનયામિ । સર્વધર્મોર્મિષુ
ધર્મપ્રીતિવેગસાગરાન્ પ્રતિલભે । સર્વધર્મપ્રીતિવેગસાગરેષુ ભૂમિપ્રતિલમ્ભવેગાનભિનિર્હરામિ । સર્વભૂમિવેગેષુ સમાધિસમુદ્રવેગાનભિનિર્હરામિ । સર્વસમાધિસમુદ્રમેઘેષુ બુદ્ધદર્શનસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે । સર્વબુદ્ધદર્શનસમુદ્રેષ્વવભાસસમુદ્રાન્ પ્રતિલભે । સર્વાવભાસસમુદ્રેષુ ત્ર્યધ્વજ્ઞાનમણ્ડલભૂમીઃ પરિસંસ્થાપયામિ અનન્તમધ્યદિક્સાગરસ્ફરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વાન્તચર્યાસમુદ્રાવતરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વયોગસમુદ્રજ્ઞાનાવભાસયોગેન, અપ્રમેયતથાગતજ્ઞાનાલોકપ્રતિલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતશીલમણ્ડલપરિશુદ્ધ્યવભાસયોગેન, અપ્રમેયતથાગતક્ષાન્તિભૂમિપરિશોધનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતમહાવીર્યવેગવિવર્ધનવિક્રમજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતધ્યાનમણ્ડલધ્યાનાગમસમુદ્રપરિશુદ્ધિપ્રયોગાવભાસપ્રતિલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપ્રજ્ઞાપારમિતાનયસાગરપરિશુદ્ધિવિજ્ઞપ્ત્યવભાસયોગેન, અપ્રમેયતથાગતોપાયકૌશલ્યપારમિતાનયસમુદ્રાવતરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપ્રણિધાનપારમિતાનયસમુદ્રાવતરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપુણ્યજ્ઞાનબલપારમિતાસંવર્ધનસંવસનજ્ઞાનપ્રતિલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતજ્ઞાનપારમિતાનયસાગરવિચારપ્રલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વબોધિસત્ત્વભૂમ્યાક્રમણજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલમ્ભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતભૂમ્યાક્રમણસંધિવિકુર્વિતકલ્પસાગરસંવસનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વબોધિસત્ત્વભૂમિમણ્ડલાક્રમણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતબોધિસત્ત્વભૂમિસંવસનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતબોધિસત્ત્વભૂમિપરિશોધનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતજ્ઞાનસાગરવિચારણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતબોધિસત્ત્વભૂતાશેષપૂર્વબુદ્ધદર્શનાનુબન્ધવિજ્ઞપ્તિયોગેન, અપ્રમેયતથાગતબોધિસત્ત્વભૂતાશેષપૂર્વબુદ્ધસમુદ્રદર્શનકલ્પસમુદ્રસંવાસયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વબોધિસત્ત્વભૂતાશેષક્ષેત્રસમુદ્રસ્ફરણકાયાભિનિર્હારજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતવિપુલપૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાનવશેષધર્મધાતુસ્ફરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતપૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાનાનોપાયસુખસર્વસત્ત્વપરિપાચનવિનયસંદર્શનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતસર્વદિક્સમુદ્રાનવશેષપ્રભાપ્રસરસ્ફરણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતસત્ત્વાભિમુખવિકુર્વિતસંદર્શનયોગેન, અપ્રમેયતથાગતભૂમ્યાક્રમણજ્ઞાનાવભાસયોગેન, અપ્રમેયતથાગતાભિસંબોધિવિકુર્વણજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતધર્મચક્રપ્રવર્તનસર્વધર્મમેઘાનવશેષસંપ્રતીચ્છનસંધારણયોગેન, અપ્રમેયતથાગતલક્ષણસમુદ્રવિજ્ઞપ્તિજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભયોગેન,
અપ્રમેયતથાગતકાયસમુદ્રસમુદાચારવિજ્ઞપ્ત્યવભાસપ્રતિલાભયોગેન, અપ્રમેયતથાગતવિપુલવિષયજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભયોગેન । ( ગ્વ્ 229 ) તેષાં ચ તથાગતાનાં પ્રતિચિત્તક્ષણં પ્રથમચિત્તોત્પાદમાદાય યાવત્સદ્ધર્માન્તર્ધાનં સર્વમવતરામિ ॥

યત્પુનરેવં વદસિ - કિયચ્ચિરપ્રતિલબ્ધસ્ત્વયાયં વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહો બોધિસત્ત્વવિમોક્ષ ઇતિ । યન્મયા વિબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનાં બુદ્ધકલ્પાનાં પરેણ કનકવિમલપ્રભાયાં લોકધાતૌ પુણ્યપ્રદીપસંપત્સમન્તકેતુપ્રભા બોધિવૃક્ષદેવતા અભૂત્, તયા અવૈવર્ત્યધર્મધાતુનિર્ઘોષસ્ય તથાગતસ્ય ધર્મદેશનાં શ્રુત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય તાન્ વિબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કલ્પાન્ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિત્વા ઇહ સહાયાં લોકધાતાવુપપદ્ય ક્રકુચ્છન્દપ્રમુખાઃ શાક્યમુનિપર્યવસાના ભદ્રકલ્પિકાસ્તથાગતા આરાગિતાઃ । અનાગતાંશ્ચ સર્વાનારાગયિષ્યામિ । યથેહ લોકધાતૌ, તથા સર્વલોકધાતુષ્વનાગતાન્ બુદ્ધવંશાનારાગયિષ્યામિ, પૂજયિષ્યામિ । અદ્યાપિ હિ કુલપુત્ર સા કનકવિમલપ્રભા લોકધાતુસ્તિષ્ઠતિ અચ્છિન્નબુદ્ધવંશઃ । તસ્માત્તર્હિ કુલપુત્ર ઇહ નયે મહતા બોધિસત્ત્વવિક્રમેણ પ્રયોક્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ પ્રશાન્તરુતસાગરવતી રાત્રિદેવતા તસ્યાં વેલાયામેતમેવ વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં ભૂયસ્યા માત્રયા પ્રદર્શયમાના સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં ગાથાભિરધ્યભાષત -
શૃણુ સૂધના વચનમેતુ મમા યથયં વિમોક્ષ પ્રતિલબ્ધુ શુભમ્ ।
શ્રુત્વા ચ પ્રીતિબલુ સંજનિયા એતં વિમોક્ષનયમોતરહિ

બહુ કલ્પસાગર પુરા ચરિતા ચિત્તાશયં સ્વકુ વિશોધયતિ ।
અધિમુક્તિવેગ વિપુલાં જનિયા સર્વજ્ઞજ્ઞાનનગરાભિમુખમ્

શ્રુત્વા ત્રિયધ્વપરમા સુગતાનધિમુક્તિ તેષુ વિપુલાં જનિય ।
સર્વૈઃ સુખૈઃ સપરિવાર મયા તે ઉપસ્થિતાઃ સબહુકલ્પશતાન્

દૃષ્ટ્વા મયા પુરિમકાઃ સુગતાઃ સંપૂજિતા જનહિતાય ચરન્ ।
ધર્મશ્ચ મે નિરુપમો ઽયુ શ્રુતઃ પ્રીતિબલં વિપુલં સંજનિયા

માતા પિતા ગુરુજનઃ સતતં મય સત્કૃતા હિતસુખેન તદા ।
ઉપસ્થાનુ ગૌરવસ્થિતાય કૃતં એતં વિમોક્ષનયમોતરમાણા

જીર્ણાતુરા ધનવિહીન નરા વિકલેન્દ્રિયા દુખિ અનાથ બહૂ ।
તે મે સુખે સ્થપિય મૈત્રમના સુધના સનાથ કૃત જાતિશતાન્

રાજાગ્નિતસ્કરજલપ્રભવા સિંહદ્વિપા હિ પરશત્રુભયાત્ ।
વિવિધૈર્ભયૈર્ભવસમુદ્રગતા મય ત્રાયિતા વિચરતીય પુરા

ક્લેશપ્રતાપિત સદા ત્રિભવે કર્મૈઃ પ્રભાવિત તથા અશુભૈઃ ।
સંસારપર્વતપ્રપાતગતા મય ત્રાયિતા ભવગતીષુ પ્રજા

યે દુઃખદુર્ગતિપ્રપાતભયાઃ તીવ્રા નિરન્તરખરા સુબહૂ ।
જાતીજરામરણરોગભયા લોકે મયા શમિત તે નિખિલા

સંસારતીવ્રદુખસંશમનં સત્ત્વાન્ સર્વસુખસંજનનમ્ ।
અત્યન્તબુદ્ધસુખસંજનનં અપરાન્તકલ્પ પ્રણિધાનુ મમ

એતમહં કુલપુત્ર વિપુલપ્રીતિવેગસંભવચિત્તક્ષણવ્યૂહં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં સર્વધર્મધાતુનયસાગરાવતીર્ણાનાં બોધિસત્ત્વાનામાધ્યાત્મિકબાહ્યનિરવશેષદુઃખવિપ્રમુક્તાનાં સર્વકલ્પસંજ્ઞાગતજ્ઞાનપ્રતિલબ્ધાનાં સર્વલોકધાતુસમુદ્રસંભવવિભવજ્ઞાનવકુશલાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇયમિહૈવ બોધિમણ્ડે ભગવતો વૈરોચનસ્ય પર્ષન્મણ્ડલે સર્વનગરરક્ષાસંભવતેજઃશ્રીર્નામ રાત્રિદેવતા । તામુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ પ્રશાન્તરુતસાગરવતીં રાત્રિદેવતામાભિઃ સારૂપ્યાભિર્ગાથાભિરધ્યભાષત -
કલ્યાણમિત્રેણ સમાનુશિષ્ટે ઉપાગતસ્તુભ્ય સકાશુ દેવિ ।
પશ્યામિ તે આસનુ સંનિષણ્ણા અનન્તમધ્યેન સમુચ્છ્રયેણ

ન વર્ણસંસ્થાનનિમિત્તગોચરૈર્ભવાશ્રિતૈર્નાપિ ચ ભાવસંજ્ઞિભિઃ ।
ન હીનસત્ત્વૈર્વિપરીતદર્શિભિઃ શક્યસ્તવ જ્ઞાતુમયં હિ ગોચરઃ

જ્ઞાતું ન લોકેન સહદેવકેન ત્વદ્વર્ણરૂપસ્ય નિમિત્ત શક્યમ્ ।
કલ્પાનનન્તાન્ સમુદીક્ષતાપિ તથા હિ તે રૂપમનન્તદર્શનમ્

સ્કન્ધાલયાદુચ્ચલિતાસિ દેવિ પ્રતિષ્ઠિતા નાયતનેષુ ચ ત્વમ્ ।
લોકવ્યતીતા ચ વિતીર્ણકાઙ્ક્ષા સંદૃશ્યસે લોકિ વિકુર્વમાણા

અનિઞ્જપ્રાપ્તાસ્યનઘા અસઙ્ગા વિશોધિતં તે વરજ્ઞાનચક્ષુઃ ।
રજઃપથે સર્વરજઃપ્રમાણાન્ યેનેક્ષસે બુદ્ધ વિકુર્વમાણાન્

કાયો હિ તે ધર્મશરીરગર્ભઃ ચિત્તં ચ તે જ્ઞાનમયં અસઙ્ગમ્ ।
સમન્તઓભાસપ્રભાસિતા ત્વમાલોકુ લોકે જનયસ્યનન્તમ્

ચિત્તાદનન્તં સમુદેતિ કર્મ વિચિત્રિતઃ કર્મણ સર્વલોકઃ ।
ચિત્તસ્વભાવં ચ જગદ્વિદિત્વા જગત્સમાન્ દર્શયસિ સ્વકાયાન્

સ્વપ્નોપમં લોકમિમં વિદિત્વા બુદ્ધાંશ્ચ સર્વાન્ પ્રતિભાસકલ્પાન્ ।
ધર્માન્ પ્રતિશ્રુત્કસમાનશેષાનસજ્જમાના જગતિ પ્રવર્તસે

ત્ર્યધ્વસ્થિતસ્યાપિ જનસ્ય દેવિ પ્રતિક્ષણં દર્શયસિ સ્વકાયમ્ ।
દ્વયપ્રવૃત્તિર્ન ચ તે ઽસ્તિ ચિત્તે ધર્મં વદસ્યેવ ચ સર્વદિક્ષુ

રજસ્યનન્તા હિ મહાસમુદ્રા તથામિતાઃ સત્ત્વમહાસમુદ્રાઃ ।
અનન્તમધ્યા સુગતાર્ણવાશ્ચ વિમોક્ષચર્યસ્ય હિ ગોચરસ્તે

અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ પ્રશાન્તરુતસાગરવતીં રાત્રિદેવતામાભિર્ગાથાભિરભિષ્ટુત્ય અનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય પ્રશાન્તરુતસાગરવત્યા રાત્રિદેવતાયા અન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ