Fragments · અધ્યાય 1

(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 97)
રેચ્તો
1 સમાધિઃ અરણસરણસર્વસમવસરણો નામ સમાધિઃ અનિલાનિકેતરતિર્ નામ સમાધિઃ તથતાસ્થિતનિશ્ચિત્તો નામ સમાધિઃ કાયકલિપ્રમથનો નામ સમાધિઃ વાક્કલિવિધવંસન ગ ગનકલ્પો
2 નામ સમાધિઃ આકાશસંગમ્વિમુક્તનિરુપલેપો નામ સમાધિઃ ઇમે તે હ્ય્ આવુસ શારદ્વતીપુત્ર સમાધયો બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં યેષુ ખલુ સમાધિષુ વિહરમાણો
3 બોધિસત્વો મહાસત્વો ક્ષિપ્રમ્ અનુત્તરાં સંયક્સંબોધિમ્ અભિસંબોત્સ્યતિ । અન્યાનિ ચાપ્રમેયાણ્ય્ અસંખ્યેયાનિ સમાધિમુખાનિ ધારણિમુખાનિ ચ । યત્ર શિક્ષમાણાઃ બોધિસત્વા મહાસત્વાઃ
4 ક્ષિપ્રમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યન્તિ । અથાયુષ્માં સુભૂતિર્ આયુષ્મન્તં શારદ્વતીપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* વ્યાકૃતો બતાયમ્ આવુસ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વો વેદિતવ્યઃ
5 પૂર્વકૈર્ અર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈર્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ યે ઽપ્ય્ એતર્હિ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ તથાગતાઃ અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્ તિષ્ઠન્તિ યાપય ન્તિ
6 તે ઽપિ તથાગતાસ્ તં બોધિસત્વં મહાસત્વં ઇદાનીં વ્યાકુર્વન્તિ । યઃ ખલ્વ્ ઇમેષુ સમાધિષુ વિહરતિ ન ચ ક ઞ્ચિત્ સમા ધિં સમનુપશ્યતિ । ન ચૈતેભિઃ સમાધિ ભિર્ મન્યતે ઇ મે
7 પુનર્ બોધિસત્વા અસમાપન્ના । અહં પુનઃ સમાપન્નઃ સમાપદ્યામિ સમાપત્સ્યામિ ચ । સર્વે તે તસ્ય ખલુ વિ તર્કા ન સંવિદ્યન્તે ન પ્રવર્તન્તે । એવમ્ ઉક્તાયુ ષ્માં શારદ્વતીપુ ત્રા યુષ્મન્તં
8 સુભૂતિમ્ એતદ્ અવોચત્* તત્ કિં પુનર્ આવુસ સુભૂતે તત્ર સ માધિષુ સ્થિતો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ વ્યાકૃતો વેદિ તવ્યઃ પૂર્વકૈસ્ તથાગતૈર્ યે ચૈતર્હિ તિષ્ઠન્તિ દશસુ દિક્ષુ ગં ગાનદીવા લિ કાસમેષુ
9 લોકધાતુષુ તથાગતાસ્ તિષ્ઠન્તિ । યાપયન્તિ । આહ નો ઇત્ય્ આવુસ શારદ્વતીપુત્ર તત્ કસ્માદ્ ધેતોર્ ન હ્ય્ આવુસ શારદ્વતીપુત્ર અન્યા પ્રજ્ઞાપારમિતા અન્યઃ સમાધિ ર્ અન્યો બો ધિ સત્વો
10 મહાસત્વઃ બોધિસત્વ એવ સમાધિઃ સમાધિર્ એવ બોધિસત્વશ્ ચ સમાધિશ્ ચ પ્રજ્ઞાપારમિતા આહ : યદ્ય્ આ વુસ સુભૂતે નાન્યઃ સમાધિ ર્ અન્યો બોધિસત્વઃ સમ્ આધિર્ એવ બો ધિ સત્વઃ
11 બોધિસત્વ એવ સમાધિઃ યદિ ચ સમાધિર્ યશ્ ચ બોધિસત્વસ્ તૌ ખલુ પ્રજ્ઞાપારમિતા । તન્ ન પુનઃ સર્વધર્મસમતાં સમાધિના જાના તિ નાપિ સંજાનાતિ । આહ : અને નૈવાવુસ
વેર્સો
1 શારદ્વતીપુત્ર પર્યાયેણ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ તાં સર્વધર્મસમતાં તેન સમાધિના ન જાનાતિ । નાપિ સંજાનાતિ તત્ કસ્માદ્ ધેતોર્ આહ : અવિદ્યામાનત્વાદ્ એવ તસ્ય બોધિસત્ વસ્ય તસ્ય
2 ચ સમાધેસ્ તસ્યાશ્ ચ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઃ ન જાનાતિ નાપિ સંજાનાતિ । અથ ભગવાન્ આયુષ્મતે સુભૂતયે સાધુકારમ્ અદાસીત્ સાધુ સાધુ સુભૂતે : સુભાષિતેષા વાક્ યથાપિ :
3 ત્વ મયા અરણાવિહારિણાં શ્રાવકાનામ્ અગ્રતાયા નિર્દિષ્ટઃ તસ્ય તે પ્રતિરૂપો ઽયમ્ ઉપદેશઃ એવં ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા શિક્ષિતવ્યં । એ વં ધ્યાન પા રમિતાયાં
4 વીર્યપારમિતાયાં । ક્ષાન્તિપારમિતાયાં । શીલપારમિતાયાં । દાનપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યં । એવં સ્મૃત્યુપસ્થાનેષુ શિક્ષિતવ્યં । યાવદ્ આર્યાષ્ટંગમા ર્ગે દશ સુ
5 તથાગતબલેષુ । પેયાલં યાવદ્ અષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ શિક્ષિતવ્યમ્ ઇતિ । અથાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* એવં શિ ક્ષમાણો ભદ ન્ત
6 ભગવન્ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષતિ । ભગવાન્ આહ : એવં શિક્ષમાણઃ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષતિ
7 તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । એવં યાવદ્ દાનપારમિતાયાં શિક્ષતિ । પેયાલં । એવં શિક્ષમાણઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનેષુ શિક્ષતિ । યાવદ્ એવં શિક્ષમાણો યાવદ્ અષ્ટાદ શવ્ આવેદ નિ કેષુ
8 બુદ્ધધર્મેષુ શિકતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેનેતિ । અથાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* એવં શિક્ષમાણો ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા યાં
9 શિક્ષત્ય્ અનુપલંભયોગેનેતિ । ભગવાન્ આહ: એવં શિક્ષમાણઃ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષત્ય્ અનુપલંભયોગેનેતિ । આહ : કિં ભદન્ત
10 ભગવન્ નોપલભતે । ભગવાન્ આહ : આત્માનં નોપલભતે । સત્વં નોપલભતે । યાવજ્ જાનકપશ્યકં નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । તથા સ્કન્ધાન્ નોપલભતે ધાતૂ ન્
11 નોપલભતે હ્ય્ આયતનાનિ નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । તથા અવિદ્યાન્ નોપલભતે યાવજ્ જરામરણં નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । એવં
(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 98)
રેચ્તો
1 દુઃખં નોપલભતે । સમુદયં નિરોધં માર્ગં નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । એવં કામધાતું રૂપધાતુમ્ આરૂપ્યધાતુમ્ ન્ઃપલભતે । અત્ય્નતવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય ।
2 તથા સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ નોપલભતે । યાવદ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગં માર્ગં નોપલભતે અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । તથા દશ તથાગતબલાનિ નોપલભતે । યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકાન્ –અષ્ટાદશાવેણિકાન્
3 બુદ્ધધર્માન્ નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । ષટ્ પારમિતાં નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । શ્રોતાપન્નં નોપલભતે અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । એવં
4 સકૃદાગામિનમ્ અનાગામિનમ્ અર્હન્તં નોપલભતે । અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય । પ્રત્યેકબુદ્ધં નોપલભતે બોધિસત્વં નોપલભતે તથાગતં નોપલભતે અત્યન્તવિશુદ્ધિ તામ્ ઉપા દા યેતિ ।
5 અથાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ કિં અસૌ ભ દન્ત ભગવન્ વિશુદ્ધિર્ ભ ગવાન્ આહ : અનુત્પાદઃ સર્વધર્ માણામ્ એવમ્ અનિરોધો અ સંક્લેશો
6 અવ્યવદાનમ્ અપ્રાદુર્ભાવો અનુપલંભો અનભિસંસ્કારઃ સર્વધર્માણામ્ એષા સા વિશુદ્ધિર્ ઇતિ । આહ : એવં પુનર્ ભદન્ત ભગવન્ શિક્ષમાણો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ
7 કતમેષુ ધર્મેષુ શિક્ષિતો ભવતિ ભગવાન્ આહ : એવં શિક્ષમાણઃ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વઃ ન ક્વચ્ ઇદ્ ધર્મેષુ શિક્ષિતો ભવતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોર્ ન હ્ય્ એતે શારદ્વતીપુ ત્ર
8 ધર્માસ્ તથા સંવિદ્યન્તે । યથા હ્ય્ એતે બાલપૃથગ્જના હ્ય્ અભિનિવિષ્ટાઃ આહ : કથં પુનર્ ભદન્ત ભગવન્ન્ એતે ધર્માઃ સંવિદ્યન્તે । યથા હ્ય્ એતે બાલપૃથગ્જના હ્ય્ અભિનિવિ ષ્ટા ઇ તિ ।
9 ભગવાન્ આહ : યથા ન સંવિદ્યન્તે । તથા સંવિદ્યન્તે । એવમ્ અસંવિદ્યમાના હ્ય્ ઉચ્યન્તે અવિદ્યા : આહ : કિં તે ભદન્ત ભગ વન્ન્ અ સંવિદ્યમાના ઉચ્યન્તે અવિદ્યા ।
10 ભગવા ન્ આ હ : રૂપં શારદ્વતીપુત્ર ન સંવિદ્યતે અધ્યાત્મશૂન્યતામ્ ઉપાદાય । યાવદ્ અભાવસ્વભાવ શૂન્યતામ્ ઉપાદાય । એવં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં ન સંવિદ્યતે । અ ધ્યા ત્મશૂન્યતામ્
11 ઉપાદાય । યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય । એવં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ન સંવિદ્યન્તે । પેયાલં । યાવદ્ અષ્ટાદશવેદનિકા બુદ્ધધર્મા ન સંવિદ્યન્તે *{અષ્ટાદશાવેણિકા}*
વેર્સો

1 અધ્યાત્મશૂન્યતામ્ ઉપાદાય. યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતામ્ ઉપાદાય । યત્ર બાલપૃથગ્જના અવિદ્યાવશેના તૃષ્ણાશાભિનિવિષ્ટાસ્ તેભિર્ વિદ્યા કલ્પિતા : અવિદ્યાભિ ભૂતા સ્
2 તૈ તે ચોભયયોર્ અન્તરયોઃ અન્તયોઃ સક્તાઃ યદુતોચ્છેદસાશ્વતયોસ્ તે ચ ન જાનન્તિ ન પશ્યન્તિ । યે ચ ધર્મા ન સંવિદ્યન્તે । તાન્ ધર્માન્ કલ્પયન્તિ । કલ્પયિત્વા ચ નામરૂપે ઽભિનિવિષ્ટાઃ પેયા લં
3 યાવદ્ અષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ એવ સમાનાઃ અસંવિદ્યમાનાન્ ધર્માન્ પરિકલ્પયન્તિ । તા ચ ન જાનન્તિ । ન પશ્યન્તિ । કિં તે ન જાનન્તિ ન પશ્યન્તિ રૂપં ન *{આવેદનિકેષુ fઓર્ આવેણિકેષુ}*
4 જાનન્તિ પશ્યન્તિ । એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાં વિજ્ઞાનં ન જાનન્તિ ન પશ્યન્તિ । પેયાલં । યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકાન્ બુદ્ધધર્માન્ ન જાનન્તિ ન પશ્યન્તિ । યસ્માચ્ ચ ન જાનન્તિ ન બુધ્યન્તિ । બા લ પૃથગ્જના
5 ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છન્તિ । તે ન નિર્યાન્તિ । કુત્ર ન નિર્યાન્તિ । કામધાત્વૈશ્વર્યે । તથા રૂપધાતાવ્ આરૂપ્યધાતૌ ન નિર્યાન્તિ । શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધધર્મેષુ ન નિ ર્યાન્તિ
6 બોધિસત્વધર્મેષુ ન નિર્યાન્તિ । સમ્યક્સંબુદ્ધધર્મેષુ ન નિર્યાન્તિ । તે ચ ન શ્રદ્દધન્તિ । કિં તે ન શ્રદ્દધન્તિ । રૂપં રૂપશૂન્યતાં ચ ન શ્રદ્દધન્તિ । એવં વેદનાં વેદનાશૂ ન્યતાં ચ
7 સંજ્ઞાં સંજ્ઞાશૂન્યતાં ચ । સંસ્કારાં સંસ્કારશૂન્યતાં ચ । વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનશૂન્યતાં ચ ન શ્રદ્દધન્તિ । યાવદ્ બુદ્ધધર્માન્ બુદ્ધધર્માન્ [!] ન શ્રદ્દધન્તિ । તે ચ પુનર્ ન પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । કુત્ર ન પ્ર તિ તિષ્ઠન્તિ ।
8 દાનપારમિતાયાન્ ન પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । યાવન્ ન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાન્ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । અવૈવર્તિકભૂમૌ ન પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । યાવદ્ અષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ ન પ્રતિતિષ્ઠ ન્તિ ।
9 તેન કારણેન બાલપૃથગ્જના ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે । અભિનિવેશ ઇતિ કિમ્ અભિનિવિષ્ટાઃ ખલ્વ્ એતે । કુત્રાભિનિવિષ્ટાઃ રૂપે ઽભિનિવિષ્ટાઃ યાવદ્ વિજ્ઞાને ઽભિનિવિષ્ટાઃ તદા ચક્ષુ ષ્વ્
10 અભિનિવિષ્ટાઃ યાવન્ મનસ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ રૂપગ શ બ્દગન્ધરસસ્પર્શધર્મેષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ તથા ધાતુષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ રાગદ્વેષમોહેષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ દૃષ્ટિગતેષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ સ્મૃત્યુપ સ્થા નેષ્વ્
11 અભિનિવિષ્ટાઃ પેયાલં । યાવદ્ આષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષ્વ્ અભિનિવિષ્ટાઃ એવમ્ ઉક્તાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* એવં પુનઃ શિક્ષમાણા
અષ્ટાહ્
રેચ્તો
1 ભગવાન્ આહ સચેત્ સુભૂતે નવયાનસંપ્રસ્થિતો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરમાણો ઽનુપાયકુશલો ભવેન્ ન ચ કલ્યાણમિત્રહસ્તગતો ભવેદ્ ઉત્ત્રસ્યેત્ સંત્રસ્યેત્ સંત્રાસ મ્ આપદ્યેત સુભૂતિર્ આહ કતમદ્ ભગવન્
2 બોધિસત્વસ્ય । મહાસ ત્વસ્યોપાયકૌશલ્યં યત્ર ચરમાણો બોધિ સત્વો મ હાસત્વ ઇમં નિર્દેશં શ્રુત્વા
3 નોત્ત્રસ્યતિ ન સંત્રસ્યતિ ન સંત્રાસમ્ આપદ્યતે ભગવાન્ આ હ । ઇ હ સુભૂતે બ્ ઓધિસ ત્વો મહાસત્વઃ
4 પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરમાણો રૂપં સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તેન ચિત્તેનાનિત્યાકારેણ પ્રત્ય વેક્ષ તે
5 તચ્ ચ નોપલભ્યતે એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારં વિજ્ઞાન ં સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિ સંયુક્તેન ચિત્તેનાનિત્યા કા રેણ
6 પ્રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નોપલભતે ઇદં સુભૂ તે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર મ ણસ્યોપાયકૌશલ્યં
7 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસ ત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરમ્ આ નઃ સર્વાકારજ્ઞ તા પ્રતિ સં યુક્તેન
8 ચિત્તેન રૂપં દુઃખાકારે ણ પ્રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નોપલભતે એવં વેદનાં સંજ્ઞા સંસ્કારા ન્
વેર્સો
1 વિજ્ઞાનં દુઃખાકારેણ પ્રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નો પલભતે । પેયાલં રૂપં નૈરાત્મ્યાકારેણ પ્રત્યવેક્ષતિ તચ્ ચ નો પ લભતે
2 એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાન્ વિજ્ઞા નં નૈરાત્મ્યાકારેણ પ્રત્યવેક્ષતિ તચ્ ચ નોપલભતે । પુનર્ અ પ રં
3 સુભૂ તે બો ધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિ તાયાં ચરમાણઃ સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તેન ચિ ત્તે ન
4 રૂપમ્ અનિત્યં પ્ર ત્યવેક્ષતિ તચ્ ચ નોપલભતે એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાં વિજ્ઞા નં અનિ ત્યતઃ પ્રત્યવે ક્ષ તે
5 તચ્ ચ નોપલભતે પેયાલં રૂપમ્ અનાત્માનં પ્રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નો પલભ તે । એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સં સ્કા રં
6 વિજ્ઞાનમ્ અ નાત્મા પ્ર ત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નોપલભતે રૂપં અપ્રણિ હિ તં પ્ રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નોપ લ ભતે
7 એવં વે દનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાં વિજ્ઞાનમ્ અપ્રણિહિ તં પ્રત્યવેક્ષતે તચ્ ચ નોપલભતે
8 ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમ્ ઇ તાયાં ચરમાણસ્યોપાયકૌશલ્યં
(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 102)
રેચ્તો
1 દાનપારમિતાયાં ચરમાણો નોત્ત્રસતિ । ન સંત્રસતિ ન સંત્રાસમ્ આપદ્યતે । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર માણૈવં પ્ર ત્યવે ક્ષતિ રૂપશૂન્યતા ય
2 રૂપં શૂન્યં । રૂપમ્ એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ રૂપમ્ એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારં વિજ્ઞાનં શૂન્યતાયા વિજ્ઞાનં શૂન્યં । વિજ્ઞાનમ્ એવ શૂ ન્યતા શૂન્યતૈવ વિ જ્ઞાનં । એવં ચક્ષુઃશૂન્યતાયા
3 ચક્ષુઃ શૂન્યં ચક્ષુર્ એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ ચક્ષુર્ એવં શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયઃ મનઃશૂન્યતાયા મનઃ શૂન્યં મન એવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ મનઃ પેયા લં યાવચ્ ચ ક્ષુઃસં સ્પ ર્શપ્રત્યયાવેદનાશૂન્યતાયા
4 ચક્ષુઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદના શૂન્યાશ્ ચક્ષુસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદનૈ વ શૂન્યતા શૂન્ય તૈવ ચક્ષુઃસંપર્શપ્રત્ય યા વેદના । એ વં યા વ ત્
5 મનઃસમ્સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના શૂન્યતાયા મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદના શૂન્યા । મ નઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદનૈવ શૂન્યતા શૂન્યતૈવ મનઃ સંસ્ પર્શપ્રત્યયા
6 વેદના । એવં સ્મૃત્યુપસ્થાનશૂન્યતાયા સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ શૂન્યતાનિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાન્ય્ એવ શૂન્યતા । શૂન્યતૈવ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ પેયાલં । યાવ દ્ બુદ્ધધર્મશૂન્ય તા યા
7 બુદ્ધધર્મા શૂન્યા । બુદ્ધધર્મૈવ શૂન્યતા । શૂન્યતૈવ બુદ્ધધર્માઃ એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્વો મ હાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરમાણ્ ઓ નોત્ત્ર સ તિ ન સંત્રસ તિ
8 ન સંત્રાસમ્ આપદ્યતિ । અથાયુષ્માં સુભૂ તિર્ ભ ગવન્ત મ્ એતદ્ અવોચત્ કતમં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । યેન પરિગૃહીત ઇમં પ્રજ્ઞાપારમિ તા નિર્દેશં
9 શ્રુત્વા ન્ ઓત્ત્રસતિ ન સંત્રસતિ ન સંત્રાસમ્ આપદ્યતે । એ વમ્ ઉક્તો ભગવાન્ આયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ એતદ્ અવોચત્ ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં
10 યદ્ રૂપમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારં વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યમ્ ઇતિ ધર્મં દે શયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । તાનિ ચ કુશલમૂલાનિ
11 ન શ્રાવક પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ પરિ ણામય તિ । અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઇદં બોધિસત્વસ્ય મહા સત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વ સ્ય મહા સત્વસ્ય કલ્યાણ મિ ત્રં
વેર્સો

1 યદ્ રૂ પં દુઃખમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારં વિજ્ઞાનં દુઃખમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । તાનિ ચ કુશલમૂલાનિ
2 ન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ પરિણામયતિ । નાન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઇદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । પેયાલં । રૂપમ્ અનાત્માનમ્ ઇતિ । ધર્મં દેશયતિ । યાવદ્ વિજ્ઞા નં ।
3 તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । રૂપશૂન્યતાયા ધર્મં દેશયતિ । એવં યાવદ્ વિજ્ઞાનશૂન્યતાયા ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । એવં રૂપાનિમિત્તયા ધર્મં દેશયતિ ।
4 યાવદ્ વિજ્ઞાનાનિમિત્તતયા ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । એવં રૂપાપ્રણિહિતતયા ધર્મં દેશયતિ । યાવદ્ વિજ્ઞાનાપ્રણિહિતતયા ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયો ગે ન ।
5 એવં રૂપશાન્તતયા રૂપવિવિક્તતયા ધર્મં દેશયતિ । યાવદ્ વિજ્ઞાનશાન્તતયા વિજ્ઞાનવિવિક્તતયા ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । તાનિ ચ કુશલ મૂ લાનિ ।
6 ન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ પરિણામયત્ય્ અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઇદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । પુનર્ અપરં સુભૂતે બો ધિસત્વસ્ય મહા સ ત્વસ્ય
7 કલ્યાણમિત્રં । યચ્ ચક્ષુર્ અનિત્યમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ । યાવન્ મનો ઽનિત્યમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ । પેયાલં યાવદ્ યચ્ ચક્ષુઃસંસ્પર્સપ્રત્યયા વેદનાનિત્યમ્ ઇ તિ ધર્મં
8 દેશયતિ । એવં યાવન્ મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદનાનિત્યમ્ ઇતિ ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । તાનિ ચ કુશલમૂલાનિ । ન શ્રાવકભૂમૌ પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ વા પરિણા મ યત્ય્
9 અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । પેયાલં । દુઃખમ્ ઇતિ । અનાત્માનમ્ ઇતિ । યાવદ્ વિવિક્તમ્ ઇતિ । ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભ યો ગેન ।
10 તાનિ ચ કુશલમૂલાનિ । ન શ્રાવકભૂમૌ પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ વા પરિણામયતિ । અન્યત્ર સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । પુનર્ અ પ રં
11 સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રં । યઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનભાવનાયૈ ધર્મં દેશયતિ । યાવત્ સ્મૃત્યુપસ્થાનવિવિક્તતાયૈ ધર્મં દેશયતિ । તચ્ ચાનુપલંભ યોગે
(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 104)
રેચ્તો
1 ક્ષિતવ્યમ્ ઇતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । નૈ તા ભોઃ પારમિતાસ્ તથા ગતૈર્ અર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈર્ ભાષિતાઃ કવિતાઃ કાવેયાશ્ ચૈતાઃ નૈતા ભોઃ શ્રોતવ્યાઃ નોદ્ગ્રહિતવ્યાઃ ન પર્યાપ્તવ્યાઃ ન ધાર યિ તવ્યાઃ
2 ન વાચયિતવ્યાઃ ન મનસીકર્તવ્યાઃ ન પરેભ્યો દેશયિતવ્યાઃ ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં સુ ભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહા સ ત્વસ્ય
3 પાપમિત્રં યો ઽસ્મૈ મારકર્માણિ નોપદિશતિ । મારદોષાંશ્ ચ નાચક્ષતિ । ઇહ ભો મારઃ પાપીમાં બુદ્ધવેષેણોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં ષડ્ભ્યઃ પારમ્ ઇતા ભ્યો વિવેકયતિ । કિં તે ભોઃ
4 કુલપુત્રાણયા પ્રજ્ઞાપારમિતયા ભાવિતયા । એવં કિં તે ધ્યાનપારમિતયા । કિં વીર્યપારમિતયા । કિં ક્ષાન્તિપારમિતયા । કિં શીલપારમિતયા । કિં તે દાનપા રમિતયા ભાવિતયા
5 ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં સુભૂતે મારઃ પાપીમાં બુદ્ધવે ષેણોપસંક્રમિત્વા તં બોધિસત્વં મહાસ ત્વં તસ્મૈ ખ લુ શ્રાવક પ્ર ત્યેકબુદ્ધપ્રતિસંયુક્તાં
6 સૂત્રાન્તાં યાવદ્ અવદાનાવદેશાં દેશયતિ । પ્રકાશયતિ વિ ભજ ત્ય્ ઉત્તા નીકરોતિ । સંપ્રકાશયતિ । ય ઇમાન્ય્ એવરૂપાણિ
7 મારકર્માણિ નાચક્ષતીદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં સુભૂતે મારઃ પાપીમાં બુદ્ધવેષે ણોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં મહાસત્વ મ્ એવં વદતિ ।
8 ન ત્વં ભો કુલપુત્ર બોધિસત્વો ન ચ તે ઽસ્તિ બોધિચિત્તં નાપિ ત્વં હ્ય્ અવૈવર્તિકો ન ચ ત્વં શક્ષ્યસ્ય્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોધુમ્ ઇતિ । ય ઇમાન્ય્ એવરૂપાણિ મારકર્માણિ ના ચ ક્ષતિ
9 નાવબોધયતીદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં સુભૂતે મારઃ પાપી માં બુદ્ધવેષેણોપ સંક્રમિત્વા બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એવં વદતિ ।
10 ચક્ષુઃ કુલપુત્ર શૂન્યમ્ આત્મનાત્મનીયેન વા । એવં શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયો મનઃ કુલપુત્ર શૂન્યમ્ આત્મનાત્મનીયેન વા । એવં રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ ર્શધર્માઃ કુલપુત્ર શૂ ન્યા
11 આત્મનાત્મનીયેન વા । પેયાલં । યાવચ્ ચક્ષુઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદના શૂન્યાઃ આત્મનાત્મનીયેન વા । યાવન્ મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદના । શૂન્યા-ર્-આત્મનાત્મની યે ન
વેર્સો
1 વા । તથા દાનપારમિતા શૂન્યા યાવત્ પ્રઞાપા રમિતા શૂન્યાત્મનાત્મનીયેન વા । એવં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ । યાવદ્ આર્યાષ્ટા ઙ્ગો માર્ગો । યાવત્ ત્રીણિ વિમોક્ષમુખાનિ શૂન્યા ન્ય્
2 આત્મનાત્મનીયેન વા. એવં દશ તથાગતબલાનિ । યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકા બુદ્ધધર્માઃ કુલપુત્ર શૂન્યાઃ આત્મનાત્મની યેન વા કિં ત્વં કરિ ષ્યસ્ય્ અનુત્તરાયા સમ્ય ક્સ ંબોધ્યા
3 અભિસંબુદ્ધયેતિ । યો ઽસ્મૈ હ્ય્ એવરૂપાણિ મારકર્માણિ નાચક્ષતિ નોપદિશતિ । ન સંબોધયતિ । ઇ દં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપ રં
4 સુભૂતે મારઃ પાપીમાં પ્રત્યેકબુદ્ધવેષેણોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એવં વદેત । શૂન્યા ભોઃ કુલપુત્ર પુર્વા દિગ્ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ બોધિસત્વૈશ્ ચ શ્રાવકૈશ્ ચ । નાત્ર બુદ્ધા ભ ગ વન્તો
5 ન બોધિસત્વા ન શ્રાવકાઃ યથા પૂર્વા દિગ્ એવં સ મન્તાદ્ દ શસુ દિશઃ સર્વે ચ લોકધાતવ ઇતિ । ય ઇમાન્ય્ એવરૂપાણિ મારકર્મણિ નાચ ક્ષ તિ નો પ દિશતિ ।
6 ન સંબોધયતીદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં મારઃ પાપી માં શ્રાવકવેષેણોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં મહા સ ત્વમ્
7 સર્વ જ્ઞતાપ્ર તિસંયુક્તેભ્યો મનસીકારેભ્યો વિવેકયતિ । શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધ પ્રતિસંયુક્તેભિર્ મનસીકારેભિર્ અવવદ તિ તેભિ શ્
8 ચાનુશાસ્તિ । ય ઇમાન્ય્ એવરૂપાણિ મારકર્માણિ નાચક્ષતિ । નોપદિશતિ । ન સંબોધયતીદં બોધિસત્વ સ્ય મહાસત્વસ્ય પાપમિત્રં વેદિતવ્યં । પુનર્ અપરં સુ ભૂતે મારઃ
9 પાપીમામ્ ઉપાધ્યાયાચાર્યવેષેણોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં મહાસત્વં બોધિસત્વચાર્યાયા વિવેકયતિ । સર્વજ્ઞતાપ્રતિસમ્યુ ક્તેભ્યો મનસીકારેભ્યો વિવેકયતિ । સ્મૃત્યુ પ સ્થાનેભ્યો
10 વિવેકયતિ । પેયાલં યાવદ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગં માર્ગં વિવેકયતિ । શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતેષુ । સમાદાપયતિ । નિ યોજયતિ । એહિ ત્વં ભો કુલપુત્રે મા ન્
11 ધર્માં ભાવયિત્વા શ્રાવકભૂમિ તાં સાક્ષીકુરુષ્વ । કિં કરિષ્યસ્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોદ્ધાયામ્ અભિસંબુદ્ધાયાઃ ય ઇમાન્ય્ એવરૂપાણિ મારકર્માણિ નાચક્ષતિ નો
(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 109)
રેચ્તો
1 એકનયનિર્હારશ્ ચ મયા સર્વધર્માણાં પ્રતિવેદ્ધવ્યં । પેયાલં । યાવદ્ અ પરિમિત્ત નિર્હારંપ્રતિવેધાય ચ મયા સર્વધર્માણાં શિક્ષિતવ્યં । ઇમે તે સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસ ત્વ સ્ય

2 વજ્રોપમાશ્ ચિત્તોત્પાદા યત્ર સ્થિત્વા બોધિસત્વો મહાસત્વો મ હતિ સત્વરાશૌ નિય તે ઽગ્રત્વં કારયિષ્યતિ । અનુપલંભયોગેન । પુનર્ અપ્ ઇ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ એવં ચિ ત્ત મ્
3 ઉત્પાદયતિ । યાવન્તિ : સત્વા નૈરયિકા વા તિર્યગ્યોનિકા વા યમ લોકિ કાનિ વા દુઃખસ ંવેદનાં વેદયન્તિ તેષામ્ અહમ્ અર્થાય તાં વેદનાં વેદયેયમ્ । ત ત્ર ચ
4 બોધિસ્ત્વેન મહાસત્વેનૈવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં એકૈકસ્યાહં સત્વસ્ય કૃતે કલ્પકોટિનયુતશતસહરાણિ તાં નૈરયિકદુઃખસં વે દનામ્ અનુભવેયં । યાવત્ તઃ સત્વા
5 અનુપાધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિ નિર્વા પિતા ભવેયુઃ । તેનૈવોપાયેન સર્વસત્વાનાં કૃતે કલ્પકોટિનયુત્ અશતસહસ્રાણિ તાં નૈ રયિ કાં દુઃખવેદનામ્ અનુભવ્ એયં યાવ તા નિ
6 સત્વાનિ । સર્વાણ્ય્ અનુપાધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાપિતાનિ ભવેયુઃ । પશ્ચા દ્ અહમ્ આત્મ નઃ કૃતેન કુશલમૂલા ન્ય્ અવરોપ્ય કલ્પકોટિનયુતશતસહ સ્રેભિર્
7 અનેકાં સંબોધિસંભારાં સંભૃત્વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિ મ્ અભિ સંબુદ્ધ્યેય મ્ ઇત્ય્ અયં સુભૂતે બોધિસ ત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય વજ્રોપમં છિત્તો ત્પાદો યત્ર સ્થિત્વા મહતિ સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્ર ત્વં
8 કારયિષ્યતિ । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન મહાસત્વેન શત ત્યેનોદારચિત્તેન ભવિતવ્યં । યેન ચિત્તેન સર્વસત્વાનામ્ અગ્રત્વં કારયિષ્યતિ । તત્રેદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યા ગ્ર ચિત્તમ્
9 ઉદારચિત્તં યત્ પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય ન કદાચિદ્ રાગચિત્તમ્ ઉત્પદ્યતે । ન દ્વેષચિત્તં ન મોહ ચિત્તં ન વિહિંસાચિત્તં ન હિંસાચિત્તં ન શ્રાવકચિત્તં ન પ્રત્યેકબુદ્ધચિત્ત મ્
10 ઉત્પદ્યતે । ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યાગ્રચિત્તં ઉદારચિત્તં યેન સર્વસત્વાનામ્ અગ્રત્વં કારયિષ્યતિ તેન ચ ચિત્તેન ન મન્યતે । પુનર્ અપરં સુભૂ તે બો ધિસત્વેન મહા સ ત્વેના કંપ્યચિત્તેન
11 ભવિતવ્યં । તત્રેદં બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યાકંપ્યચિત્તતા યત્ સર્વજ્ઞચિત્ત્ એ મનસ્ ઈકાર સ્ તેન ચામન્યનતેયાં સુભૂતે બો ધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યાકંપ્યચિત્ત તા ।
વેર્સો
1 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન મહાસત્વેન સર્વસત્વાનામ્ અન્તિકે હિત કૃ પાચિત્તેન । ભવિતવ્યં । તત્રેદં બોધિસત્વય મહાસત્વય સર્વ સત્વહિતકૃપાચ્ ઇત્તં યદુ ત સર્વસ ત્વા નાં
2 ત્રાણભૂતમ્ અપરિત્યાગભૂતં તેન ચામન્યનતેદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય સર્વસત્વહિત કૃપા ચિત્તમ્ એવં ચ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં
3 ચરમાણઃ સર્વસત્વાનામ્ અન્તિકે અગ્રત્વં કારયિષ્યતિ । તં ચાનુપલંબયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન મહાસત્વેન સતતં ધર્મકામેન ભવિતવ્યં । ધર્મારામેણ
4 ધર્મારામયોગમ્ અનુયુક્તેન ચ । તત્ર કતમો ધર્મો યો ન વિધ્વંસ્યતે સ્વભાવ તો ન ચ ભિદ્યતે । ન ચ ભેદો ઽસ્ય લભ્યતે । રૂપિણિ વા અરૂપિણિ વાયમ્ ઉચ્યતે ધર્મઃ । કતમા ધર્મકામતા । યા ધ ર્મે ષ્વ્
5 ઇચ્ચાભિલાષા । ઇયમ્ ઉચ્યતે ધર્મકામતા । કતમા ધર્માકામતા । યા ધર્મેષુ ગુ ણાનૃશંસતા । કતમા ધર્મરતિઃ । યદુત ધર્મે ષુ રતિર્ અભિરતિર્ ઇયમ્ ઉચ્યતે ધર્મરતિઃ કતમા ધર્મારામ યો ગમ્
6 અનુયુક્તતા : યા તસ્ય ધર્મસ્ય ભાવના સેવના ભાજના બહુલીકરણા ઇ યમ્ ઉચ્યતે ધર્મારામયોગમ્ અનુયુક્તતા । એવં ખલુ સુભૂતે ચરતા બોધિસ ત્વેન
7 મહાસત્વેન મહતિ સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્રત્વં કારયિતવ્યં । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । પુન ર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન મહાસત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર તા અ ધ્યા ત્મશૂન્યતાયાં
8 સ્થિત્વા યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં સ્થિત્વા મહતિ સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્રત્વં કારયિતવ્યં । તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન
9 મહાસત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા સ્મૃત્યુપસ્થાનેષુ સ્થિત્વા યાવદ્ અષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ સ્થિત્વા યાવદ્ અષ્ટાદશસ્વ્ આવેદનિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ સ્થિત્વા મહતિ
10 સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્રત્વં કારયિતવ્યમ્ અનુપલંભયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વેન મહાસત્વેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતા વજ્રોપમે સ માધૌ સ્થિત્વા આકાશસં સ્કૃ તનિરુપલેપવિમુક્તૌ
11 સમાધૌ સ્થિત્વા મહતિ સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્રત્વં કારયિતવ્યમ્ અનુપલંભયોગેન । ઇમેષુ ખલુ સુભૂતે ધર્મેષુ સ્થિત્વા
(અષ્ટાક્, અ fઓલ્. 110)
રેચ્તો
1 સત્વરાશૌ નિયતે ઽગ્રત્વં કારયિતવ્યમ્. તસ્માદ્ બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । ॥ ઔપમ્યપરિવર્તો નામ્નૈકાદશમઃ સમાપ્તઃ । ॥ અથા યુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો ભ ગ વન્તમ્
2 એતદ્ અવોચત્ । મમાપિ ભદન્ત ભગવં પ્રતિભાતિ યેનાર્થેન બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । ભગ વાન્ આહ : પ્રતિ ભાતિ તે શારદ્વતીપુત્ર આહ : પ્રા તિ ભાતિ
3 મે ભદન્ત ભગવન્ યથા કિમ્ આહ : આત્મદૃષ્ટિપ્રહા ણાય સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । એવં સત્વદૃષ્ટિપ્ર હાણા ય જન્તુદૃષ્ટિઃ જીવદૃષ્ટિઃ પોષ દૃ ષ્ટિ ઃ
4 પુદ્ગલદૃષ્ટિઃ મનુજદૃષ્ટિઃ માનવકારક ક ર્તૃઉત્થાપકસમુત્થાપક વેત્રિ વેદક જાનક દર્શકદૃષ્ટિ પ્રહાણાય સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । એવમ્ ઉ ચ્છેદસાશ્વત દૃ ષ્ટિપ્રહાણાય ।
5 અસ્તિદૃષ્ટિઃ નાસ્તિદૃષ્ટિઃ સ્કન્ધદૃષ્ટિઃ ધાતુદૃષ્ટિઃ સત્યદૃ ષ્ટિઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદદૃષ્ટિઃ પ્રહાણાય સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । તથા સ્મૃત્યુપ સ્થાનદૃ ષ્ટિ ઃ
6 યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકબુદ્ધધર્મદૃષ્ટિઃ પ્રહાણાય સત્વે ભ્યો ધર્મં દેશયતિ । તથા સત્વપરિપાકદૃષ્ટિઃ બુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનદૃષ્ટિઃ બોધિદૃષ્ટિઃ બુ દ્ધદૃષ્ટિઃ
7 ધર્મચક્રપ્રવર્તનદૃષ્ટિઃ પ્રહાણાય સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । તેનાર્થેન બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । પુનઃ પરિનિર્વાણદૃષ્ટિપરિહાણાય સત્વેભ્યો ધ ર્મ ં
8 દેશયતિ । તેનાર્થેન બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । અથાયુષ્માં સુભૂતિર્ આયુષ્મન્તં શા રદ્વતીપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* યદ્ય્ આવુસ શારદ્વતીપુત્રૈતાસાં દૃષ્ટીનાં પ્રહાણા ય
9 બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । તત્ કેન કારણેન બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય રૂપદૃષ્ટિર્ ભવતિ એવં વેદનાં સંજ્ઞાં સંસ્કારાં વિજ્ઞાનદૃષ્ટિર્ ભવતિ । પેયા લં ।
10 યાવદ્ અષ્ટાદશવેદનિકબુદ્ધધર્મદૃષ્ટિર્ ભવતિ । એવમ્ ઉક્તાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રાયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ એત દ્ અવોચત્ ઇહાવુસ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વ ઃ પ્રજ્ઞાપાર્ અમિતાયાં
11 ચરમ્ આણો અનુપાયકૌશલ્યેન રૂપમ્ ઉપલબ્ધ્વા દૃષ્ટિમ્ ઉત્પાદયતિ । ઉપલંભયોગેન । એવં વેદનાં સં જ્ઞાં સંસ્કારાં વિજ્ઞાનમ્ ઉપલબ્ધ્વા દૃષ્ટિમ્ ઉત્પા દય ત્ય્ ઉપલંભયોગેન
વેર્સો
1 પેયા લં યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકાંબુદ્ધધર્મા મ્ અનુપલબ્ધ્વા દૃષ્ટિમ્ ઉત્પાદયત્ય્ ઉપલંભયોગેન । અનેનાવુસ સુભૂતે કારણેન બોધિસત્વસ્યાનુપાયકુશલસ્ય રૂપદૃષ્ટિર્ ભવ તિ
2 પેયાલં । યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકબુદ્ધધર્મદૃષ્ટિર્ ભવતિ । તત્રોપાયકુશલો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર માણો ઉપાય કૌશલ્યેનૈતાસાં દૃષ્ટીનાં પ્રહા ણા ય

3 સત્વેભ્યો ધર્મં દેશયત્ય્ અનુપલ ં ભયોગેનેતિ । અથાયુષ્માં સુભૂતિર્ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ મમપિ ભદન્ત ભ ગ વન્ પ્રતિ ભાતિ યેનાર્થેન બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇ ત્ય્
4 ઉચ્યતે । ભગવાન્ આહ: પ્રતિભાતિ તે સુભૂતિર્ આહ : પ્રતિભાતિ ભદન્ત ભગવન્ બોધિચિત્તમ્ અસમસમચિત્તમ્ અસાધારણચિ ત્તં સર્વશ્રાવક પ્રત્યેકબુદ્ધૈસ્ તેનાર્થેન બો ધિ સત્વો
5 મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોસ્ તથા હિ ભદન્ત ભગવન્ તં સર્વાકારજ્ઞતાચિત્તમ્ અનાસ્રવમ્ અપર્યાપન્નં ત્રૈધાતુકે । યદ્ અપ્ય્ આર્ય સર્વાકારજ્ઞતાચિત્તમ્ અ ના સ્રવમ્
6 અપર્યાપન્નં ત્રૈધાતુકે । તત્રાપ્ય્ એષ ચિત્તે ન સક્તસ્ તસ્માદ્ એષા બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇત્ય્ ઉચ્યતે । અથાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રો આયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ એતદ્ અવો ચ ત્
7 કતમા સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યાસમસમચિત્તમ્ અસાધારણચિત્તં । સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ એવમ્ ઉક્તા યુષ્માં સુભૂતિર્ આયુષ્મ ન્તં શારદ્વતીપુત્રમ્ એતદ્ અ વો ચત્
8 ઇહાવુસ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય । ન કસ્યચિદ્ ધર્મસ્યોત્પાદં વા નિરોધં વા સમનુપશ્યતિ । નાપિ કશ્ચિદ્ ધર્મો હાનિં વા
9 વૃદ્ધિં વા ગચ્છતિ । નાપિ કસ્યચિદ્ ધર્મસ્ય સંક્લેશો વા વ્યવદાનં વા સંવિદ્યતે । યત્ર ચાવુસ શારદ્વતીપુત્ર નોત્પાદો ન નિરોધો ન હાનિર્ ન વૃદ્ધિર્ ન સંક્લેશો ન વ્યવદાનં ત ત્ર
10 ન શ્રાવકચિત્તં વા પ્રત્યેકબુદ્ધચિત્તં વા । બોધિસત્વચિત્તં વા । સમ્યક્સંબુદ્ધચિત્તં વેતિ । અતઃ આ વુસ સારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્યાસમસમચિત્તમ્ અસાધાર ણ ચિત્તં ।
11 સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ ઇતિ । અથાયુષ્માં શારદ્વતીપુત્રાયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ એતદ્ અવોચત્ યદ્ અપ્ય્ આવુસ સુભૂતિર્ એવમ્ આહ : તત્રાપિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધ ચિત્તં।
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇ, 1।2)
રેચ્તો
1 ભગવાન્ આહ ઇહ સુભૂતિર્ બોધિસત્વો મ હાસત્વઃ સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તૈશ્ ચિત્તોત્પાદૈર્ આત્મના ચોપાયકૌશલ્યેન ધ્યાનાનિ સમાપદ્યતે ન ચ તેષાં વ શેનોપપદ્યતિ પરાંશ્ ચ ધ્યાનેષુ સ્માદાપ ય તીયં
2 સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય ધ્યાનપારમિતા । સુભૂતિર્ આહ કતમા ભગવન્ બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ ય પ્રજ્ઞાપારમિતેહ સુભૂતે બોધિસત્વો મ હા સત્વઃ
3 સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તૈશ્ ચિત્તોત્પાદૈઃ સર્વધર્માન્ નાભિનિવિશતિ સર્વધર્મપ્રકૃતિં ચ પ્રત્યવેક્ષતે ઽનુપલંભ યોગેન સર્વધર્મા નભિ નિવેશે ચ સર્વ ધ ર્મપ્રકૃતિપ્રત્યવેક્ષતાયાં
4 ચાન્યાન્ સમાદાપયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયત્ય્ અનુપલંભયોગેનેયં બોધિસત્વ સ્ય મહાસત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતા । ઇદં સુભૂતે બોધિ સ ત્વસ્ય
5 મહાસત્વસ્ય મહાયાનં । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત અધ્યાત્મ શૂન્યતા બહિર્ધાશૂન્યતા અધ્યાત્મબહિર્ધાશૂન્યતા શુ ન્યા તાશૂન્યતા
6 મહાશૂન્યતા પરમાર્થશૂન્યતા સંસ્કૃતશૂન્યતાસંસ્કૃતશૂન્યતાત્યન્તશૂન્યતાનવરાગ્રશૂ ન્યતાપ્રતિકાર શૂન્યતા પ્રકૃતિ શૂન્ય તા સ્ વ લક્ષણશૂન્ય તા
7 સર્વધર્મશૂન્યતા અનુપલંભશૂન્યતા અભાવશૂન્યતા સ્વભાવશૂન્યતા અભાવસ્વભાવશૂ ન્યતા ચેતિ । તત્ર કતમાધ્યાત્મશૂન્યતાધ્યાત્મિકા ધર્મા ઉચ્ય ન્તે
8 ચક્ષુઃ । શ્રિત્રં । ઘ્રાણં । જિહ્વા । કાયો । મનઃ । તત્ર ચક્ષુઃ ચક્ષુષા શૂન્યમ્ અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉ પાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા તથા શ્રોત્રં શ્રોત્રેણ શુન્યમ્ અ કૂ ટસ્થાવિનાશતમ્
9 ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા ઘ્રાણં ઘ્રાણેન શૂન્યમ્ અકૂટસ્થાવિ નાશતામ્ ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા : જિહ્વા જિહ્વાયા શૂ ન્યા
10 અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યા એષા । કાયઃ કાયેન શૂન્યઃ અ કૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા । મનો મ ન સા
11 શૂન્યામ્ અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા । ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽધ્યાત્મશૂન્યતા । તત્ર કતમા બહિશૂન્યતા : બાહ્યા ધર્મા ઉચ્યન્તે રૂપં
12 શબ્દઃ ગન્ધઃ રસાઃ સ્પર્શઃ ધર્માઃ તત્ર રૂપં રૂપેણ શૂન્યમ્ અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય ત ત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા : એવં સબ્દઃ ગન્ધઃ રસા સ્પર્શ ધર્મા ધર્મેભિ શૂ ન્યા
13 અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ એષામ્ એષા. ઇયમ્ ઉચ્યતે બહિઃશૂન્ય તા : તર કતમાધ્યાત્મબહિઃશૂન્યતા અધ્યાત્મબાહ્યા ધર્મા ઉચ્યન્તે ષડ્ આધા ત્મિ કાનિ
14 આયતનાનિ ષડ્ બાહ્યાનિ આયતનાનિ ઇમે ઉચ્યન્તે અધ્યાત્મબાહ્યા ધર્માઃ તત્રાધ્યા ત્મિકા ધર્મા બાહ્યેભિ શૂન્યા અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય : ત ત્
વેર્સો
1 કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ એષામ્ એષા બાહ્યા ધર્મા અધ્યાત્મિકધર્મેભિઃ શૂન્યા અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદા ય : તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃ તિર્ એષામ્ એષા ઇ યમ્ ઉચ્ય તે અધ્યાત્મબહિઃશૂ ન્યતા :
2 તત્ર કતમા શૂન્યતાશૂન્યતા યા સર્વધર્મશૂન્યતા સા શૂન્યાકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય ઇ યમ્ ઉચ્યતે શૂન્યતાશૂન્યતા : તત્ર કતમા મહાશૂન્યતા પૂર્વા દિક્
3 પૂર્વયા દિશા શૂન્યા એવં દક્ષિણા પશ્ચિમા ઉત્તરા અધસ્તાદ્ ઉપરિષ્ટાદ્દિગ્ ઉપરિષ્ટાદ્દિશા શૂન્યા અનુવિદિશો ઽનુવિદિગ્ભિ શૂન્યા અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય ત ત્
4 કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ આસામ્ એષા ઇયં મહાશૂન્યતા તત્ર કતમા પરમાર્થશૂન્યતા પરમાર્થ ઉ ચ્યતે નિર્વાણં તત્ર નિર્વાણ નિર્વાણેન શૂન્યમ્ અકૂટસ્થાવિનાશતમ્ ઉ પા દાય
5 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા ઇયમ્ ઉચ્યતે પરમાર્થશૂન્યતા તત્ર કતમા સંસ્કૃ તશૂન્યતા સંસ્કૃતં ઉચ્યતે કામધાતુ રૂપધાતુ આરૂપ્યધા તુઃ
6 તત્ર કામધાતુઃ યાવદ્ આરૂપ્યધાતુર્ આરૂપ્યધાતુના શુન્યઓ ઽકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય ઇયમ્ ઉચ્ય તે સંસ્કૃતશૂન્યતા તત્ર કતમા હ્ય્ અસંસ્કૃતશૂન્યતા અસંસ્કૃઇત મ્
7 ઉચ્યતે યસ્ય નોત્પાદો ન નિરોધો ન વિનાશો નાન્યથાત્વમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે અસંસ્કૃત મ્ ઇતિ તત્રાસંસ્કૃતમ્ અસંસ્કૃતેન શૂન્યમ્ અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપ દા ય
8 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા । ઇયમ્ ઉચ્યતે અસંસ્કૃતશૂન્યતા । તત્ર કતમા અત્યન્તશૂ ન્યતા યસ્ય ધર્મસ્યાત્યન્તો નોત્પાદ ઉપલભ્યતે તત્ કસ્માદ્ ધે તોઃ પ્ર કૃ તિર્
9 અસ્યૈષા ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽત્યન્તશૂન્યતા । તત્ર કતમાનવરાગ્રશૂન્યતા યસ્યાવરં નોપલભ્યતે નાગ્રં તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ અસ્યૈષા ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽનવરગ્ર શૂ ન્ય તા
10 તત્ર કતમાપ્રતિકારશૂન્યતા યત્ર ન કસ્યચિદ્ ધર્મસ્ય પ્રતિકાર ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽપ્રતિકારશૂન્યતા તત્ર ક તમા પ્રકૃ તિશૂન્યતા યા સર્વધર્માણાં પ્રકૃતિઃ સંસ્કૃતા નાં
11 વાસંસ્કૃતાનાં વા સા પ્રકૃતિઃ પ્રકૃત્યા શૂન્યાકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય । ઇયમ્ ઉચ્યતે પ્રકૃતિશૂન્યતા । તત્ર કતમા સર્વધર્મશૂન્યતા : સર્વધર્મા ઉ ચ્ય ન્તે
12 રૂપં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારાઃ વિજ્ઞાનમ્. ચક્ષુઃ શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયઃ મનઃ. રૂપં શબ્દઃ ગન્ધઃ રસઃ સ્પર્શઃ ધર્માઃ. ચક્ષુઃ શ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વાકાયમનોવિજ્ઞાનં ચ ક્ષુઃસંસ્પર્શઃ

13 યાવન્ મનઃસંસ્પર્શપ્રત્યયા વેદના રૂપિણો ધર્મા અરૂપિણો ધર્માઃ સંષ્કૃતાસંસ્કૃતધર્માઃ ઇમે ઉચ્યન્તે સ ર્વધર્માઃ । તત્ર ધર્મા ધર્મેભિ શૂન્યા અકૂટ સ્થા વિનાશતામ્
14 ઉપાદાય. તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ એષામ્ એષા । ઇયમ્ ઉચ્યતે સર્વધર્મશૂન્યતા તત્ર કતમા સ્વલક્ષણશૂન્યતા રૂપ્યલક્ષણં રૂપમ્ અનુભવલ ક્ષ ણા
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇ, 3।4)
રેચ્તો
1 વેદના. ઉદ્ગ્રહણલક્ષણ સંજ્ઞા. અભિસંસ્કારલક્ષનાઃ સંસ્કારાઃ. વિજ્ઞાનલક્ષણં વિજ્ઞાનં. યચ્ ચ સંસ્કૃતા નાં ધર્માણાં લક્ષણં યચ્ ચાસંસ્કૃઇતા નાં
2 લક્ષણં સર્વા એતે ધર્માઃ સ્વસ્વલક્ષણેન શૂન્યા અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ એષામ્ એષા. તત્ર ક તમાનુપલંભશૂન્ય તા યે ધર્મા અતીતા ના ગતપ્રત્યુત્પન્નાસ્
3 તેષામ્ અનુપલંભો ઽનુપલંભેન શૂન્યઃ અકૂટસ્થાવિનાશતામ્ ઉપાદાય તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રકૃતિર્ એષામ્ એષા તત્ર ક તમાભાવશૂન્યતા યત્ર ભાવો નો પલભ્યતે
4 ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽભાવશૂન્યતા । તત્ર કતમા સ્વભાવશૂન્યતા. યત્ર સ્વભાવો નોપલભ્યતે । ઇયમ્ ઉચ્યતે સ્વભાવશૂન્યતા । તત્ર કતમ્ આભાવસ્વભાવ શૂ ન્યતા
5 નાસ્તિ સાંયોગિકસ્ય ધર્મસ્ય સ્વભાવઃ પ્રતીત્યસમુત્પન્નત્વાત્ સર્વધર્માણામ્ ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽભાવસ્વભાવશૂન્યતા ભાવો ભાવેન શૂન્યઃ અભાવો ઽભાવેન શૂન્યઃ સ્વભાવઃ સ્વ ભા વેન
6 શૂન્યઃ પરભાવઃ પરભાવેન શૂન્યઃ તત્ર કતમો ભાવઃ ભાવ ઉચ્યતે પઞ્ચ સ્કન્ધાઃ તત્ર પઞ્ચ સ્કન્ધા ભાવેન શૂન્યા અજાતત્વાદ્ । એવં ભાવો ભાવેન શૂન્યઃ કત મો
7 ઽભવઃ કથમ્ અભાવો ઽભાવેન શૂન્યઃ અભાવ ઉચ્યતે ઽસંસ્કૃતં તત્ર અસંસ્કૃતમ્ અસંસ્કૃતેન શૂન્યમ્ એ વમ્ અભાવઃ શૂન્ય । કથં સ્વભાવઃ સ્વભાવેન શૂન્ય યા
8 સર્વધર્માણાં શૂન્યતા સા ન જ્ઞાનેન કૃતા ન દર્શનેન કૃતા ન કેનચિત્ કૃતા એવં સ્વભાવઃ સ્વભાવેન શૂન્યઃ તત્ર કતમા પર ભાવશૂન્યતા યોત્પાદાય વા તથાગતાનામ્ અનુ ત્પા દાય
9 વા ધર્માણાં ધર્મસ્થિતિતા. ધર્મતા. ધર્મધાતુઃ । ધર્મનિયમતા । તથા અનન્યતથ તાવિતથતા ભૂતકોટિર્ । ઇતિ યા ચેમેષાં ધર્માણાં પરેણ શૂન્ય સ્થિ તિતા.
10 ઇયમ્ ઉચ્યતે પરભાવશૂન્યતા । ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહા યાનં પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં ય દુ ત
11 શૂરઙ્ગમો નામ સમાધિઃ રત્નમુદ્રો નામ સમાધિઃ સિંહવિક્રીડિતો નામ સમાધિઃ સુચ ન્દ્રો નામ સમાધિઃ ચન્દ્રધ્વજકેતુ નામ સમાધિ સર્વધર્મોદ્ગતો નામ સ મા ધિઃ
12 વિલોકિતમૂર્ધા નામ સમાધિઃ ધર્મધાતુનિયતો નામ સમાધિઃ નિયતધ્વજકેતુર્ ના મ સમાધિઃ વજ્રોપમો નામ સમાધિઃ સ ર્વ ધર્મપ્રવેશમુદ્ર નામ સમાધિઃ
13 સમાધિરાજસુપ્રતિષ્ઠિતો નામ સમાધિઃ રશ્મિપ્રમુક્તો ના મ સમાધિઃ બલવીર્યો નામ સમાધિઃ સમુદ્ગ તો નામ સમાધિઃ નિરુક્તનિય ત પ્રવેશો
14 નામ સમાધિઃ અધિવચનસંપ્રવેશો નામ સમાધિઃ દિગ્વિલોકના નામ સમાધિઃ ધારણી મુદ્રો નામ સમાધિઃ અસંપ્રમોષ્ઃ નામ સમાધિઃ સર્વધર્મસમ વ સર ણ સાગરમુદ્રો
વેર્સો
1 નામ સમાધિઃ આકાશસ્ફરણો નામ સમાધિઃ વજ્રમણ્ડલો નામ સમાધિઃ રજોજ હો નામ સમાધિઃ વૈરોચનો નામ સમાધિઃ અનેષો નામ સમાધિઃ અનિ કેતસ્થિતો
2 નામ સમાધિઃ નિશ્ચિત્તો નામ સમાધિઃ વિમલપ્રદીપો નામ સમાધિઃ અનન્તપ્રભો નામ સમાધિઃ પ્રભાકરો નામ સમાધિઃ સમન્તાવભાસો નામ સમાધિઃ શુદ્ધસારો નામ સમા ધિઃ
3 વિમલપ્રભો નામ સમાધિઃ રતિકારો નામ સમાધિઃ વિદ્યુત્પ્રદીપો નામ સમાધિઃ અક્ષયો નામ સમા ધિઃ તેજઃપતિ નામ સમાધિઃ ક્ષયાપગતો નામ સમાધિઃ અનિંજિતો ના મ
4 સમાધિઃ અવિવર્તો નામ સમાધિઃ સૂર્યપ્રદીપો નામ સમાધિઃ ચન્દ્રવિમલો નામ સમાધિઃ શુદ્ધપ્ર તિભાસો નામ સમાધિ આલોકિકરો નામ સમાધિઃ કારાકારો નામ સમાધિઃ
5 જ્ઞાનકેતુર્ નામ સમાધિઃ વજ્રોપમો નામ સમાધિઃ ચિત્તસ્થિતિર્ નામ સમાધિઃ સમન્તાલોકો ના મ સમાધિઃ સુપ્રતિષ્ઠિતો નામ સમાધિ રત્નકૂટિ નામ સમાધિઃ વરધર્મમુ દ્રો
6 નામ સમાધિઃ સર્વધર્મસમતા નામ સમાધિઃ રતિજહો નામ સમાધિઃ ધર્મોદ્ગતો નામ સમાધિઃ વિકિરણો નામ સમાધિઃ સર્વપદપ્રભેતો નામ સમાધિઃ સમાક્ષરાવ કા રો
7 નામ સમાધિઃ અક્ષરાપગતો નામ સમાધિઃ અરંબણચ્છેદનો નામ સમાધિઃ અપ્રકારો નામ સમાધિઃ અવિકારો નામ સમાધિઃ અનિકેતચારી નામ સમાધિઃ
8 તિમિરાપગતો નામ સમાધિઃ ચારિત્રવતી નામ સમાધિઃ અચલો નામ સમાધિઃ વિષયતીર્ણો નામ સમાધિઃ સર્વગુણસંચયગતો નામ સમાધિઃ સ્થિતનિ શ્ચિ ત્તો
9 નામ સમાધિઃ શુભપુષ્પિતશુદ્ધિર્ નામ સમાધિઃ બોધ્યઙ્ગવતી નામ સમાધિઃ અનન્તપ્રતિભાનો નામ સમા ધિઃ અસમસમો નામ સમાધિઃ સર્ વધર્મા તિક્રમણો નામ સમા ધિ ઃ
10 પરિચ્છેદકરો નામ સમાધિઃ વિમતિવિકિરણો નામ સમાધિઃ નિરધિષ્ઠાનો નામ સમાધિઃ એકવ્યૂહો નામ સ મા ધિ આકારાભિનિર્હારો નામ સમાધિ એકાકારો ના મ
11 સમાધિ આકારકારઃ નામ સમાધિઃ નિર્વેધિકસર્વભવતલવિકિરણઃ નામ સમાધિઃ સંકેતરુતપ્રવેશઃ નામ સમાધિઃ ઘોષાવતીગિરા ક્ષરવિ મુક્તો નામ સમાધિઃ જ્વલ નોલ્કો
12 નામ સમાધિઃ લક્ષણપરિશોધનો નામ સમાધિઃ અનભિલક્ષો નામ સમાધિઃ સર્વાકારવરોપેતઃ નામ સમાધિઃ સુખદુઃખનિરભિ નન્દનો નામ સમાધિઃ અક્ષયકરણ્ડો ના મ
13 સમાધિઃ ધારણીપધો નામ સમાધિઃ સમ્યક્ત્વમિથ્યાત્વસર્વસંગ્રસનઃ નામ સમાધિઃ રોધ નિરોધ સંપ્રશમનો નામ સમાધિ અવિરોધાપ્રતિનિરોધો નામ સમાધિઃ વિમલપ્ર ભો
14 નામ સમાધિઃ સારવતી નામ સમાધિઃ પરિપૂર્ણચન્દ્રવિમલઃ નામ સમાધિઃ મહાવ્યૂહો નામ સમાધિઃ સર્વાકારપ્રભાકરો નામ સમાધિઃ સમાધિસમતો નામ સમાધિઃ
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇઇ, 1।2)
રેચ્તો
1 અરજોવિરજઃ નામ સમાધિઃ અરણસરણસર્વસમવસરણઃ નામ સમાધિઃ અનિલંભનિકેતનિરતઃ નામ સમાધિઃ તથતાસ્થિતનિશ્ચિત્તઃ નામ સમાધિઃ કાયકલિસંપ્રમથનો નામ સમા ધિ ઃ
2 વાક્કલિવિધ્વંસનગગનકલ્પો નામ સમાધિઃ આકાશસઙ્ગવિમુક્તનિરુપલેપો નામ સમાધિર્ ઇતિ. તત્ર કતમઃ શૂરઙ્ગમો નામ સમાધિઃ. યત્ર સમાધિ ના
3 સર્વસમાધિનાં ગોચરમ્ અનુભવત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે શૂરઙ્ગમો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો રત્નમુદ્રો નામ સમાધિઃ યેન સમા ધિના સર્વસમાધયો મુદ્રિતા અય મ્
4 ઉચ્યતે રત્નમુદ્રો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સિંહવિકૃઈડિતો નામ સમાધિઃ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધિભિર્ વિક્રીડ ત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સિંહ વિક્રીડ્ ઇતો ના મ
5 સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સુચન્દ્રો નામ સમાધિઃ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ અવભાસયત્ય્ અયમ્ ઉ ચ્યતે સુચન્દ્રો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમશ્ ચન્દ્રધ્વજકેતુ ર્ નામ

6 સમાધિઃ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં ધ્વજં ધારયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ચન્દ્રધ્વજકેતુર્ નામ સમાધિઃ તત્ર કત મઃ સર્વધર્મોદ્ગ તો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિ ત્વા સ ર્વ સમાધિભિર્
7 અભ્યુદ્ગચ્છત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સર્વધર્મોદ્ગતો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો વિલોકિતમ્ ઊર્ધા નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વ સમાધી નાં મૂ ર્ધા નં
8 વિલોકયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વિલોકિતમૂર્ધા નામ સમાધિઃ. તત્ર કતમો ધર્મધાતુ નિયતો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા ધર્મધાતોર્ નિશ્ચયં
9 ગચ્છત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ધર્મધાતુનિયતો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો નિયતધ્વજકેતુર્ નામ સમાધિ ર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં ધ્વજં ધારયત્ય્ અયમ્ ઉ ચ્ય તે
10 નિયતધ્વજકેતુર્ નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો વજ્રોપમો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ ન ભિન્દત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વજ્રોપમઃ સમાધિ તત્ર કત મો
11 ધર્મપ્રવેશમુદ્રઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા ધર્માણાં મુદ્રાં પ્રવિશત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ધર્મપ્ર વેશમુદ્રઃ સમાધિ તત્ર કતમઃ સમધિરાજસુપ્રતિષ્ઠિતો નામ સમા ધિ ર્
12 યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધિષુ રાજપ્રતિષ્ઠાનેન પ્રતિતિષ્ઠત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સમાધિર્ આજસુપ્રતિષ્ઠિતઃ સમાધિ. તત્ર કતમો રશ્મિપ્રમુક્તો નામ સમાધિર્ ય ત્ર
13 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધિનાં રશ્મીન્ અવસૃજત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે રશ્મિપ્રમુક્તો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો બલવીર્યો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં બ લ વીર્યં
14 ધારયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે બલવીર્યો નામ સમાધિ. તત્ર કતમઃ સમુદ્ગતો નામ સમાધિર્ ય ત્ર સમાધૌ સ્થિતસ્ય સર્વસમાધયઃ સમુદ્ગ ચ્છન્ત્ય્ અ યમ્ ઉચ્યતે સમુ દ્ગ તઃ
વેર્સો
1 સમાધિઃ તત્ર કતમો નિરુક્તનિર્દેશપ્રવેશઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સમાધિ નિરુક્તિનિર્દેશં પ્રવેશયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે નિરુક્તનિર્દેશપ્રવેશઃ સમાધિઃ તત્ર
2 કતમો ઽધિવચનસંપ્રવેશઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનામ્ અધિવચનં નામધેયં પ્રવેશત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽધિવચનસંપ્રવેશ સમાધિઃ તત્ર કતમો
3 દિગ્વિલોકના નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં દિશો વિલોકયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે દિગ્વિલોકના નામ સમાધિઃ તત્ર કતમઓ ધારણીમુદ્રો નામ સમા ધિર્ ય ત્ર
4 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં મુદ્રાં ધારયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ધારણીમુદ્રો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽસંપ્ર મોષો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ ન્ ન સંપ્રમોષયત્ય્ અ ય મ્
5 ઉચ્યતે ઽસંપ્રમોષઃ સમાધિઃ. તત્ર કતમઃ સર્વધર્મસમવસરણસાગરમુદ્રઃ સમાધિર્ ય ત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સમાધયઃ સંગ્રહ ં સમવસરણં ગચ્છ ન્ ત્ય્ અયમ્ ઉચ્ય તે
6 સર્વધર્મસમવસરણસાગરમુદ્રઃ સમાધિઃ તત્ર કતમ આકાશસ્ફરણો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ આકાશસ્ફરણતાયા સ્ફરત્ય્ અયમ્ ઉચ્ય તે
7 આકાશસ્ફરણો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો વજ્રમણ્ડલો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સ ર્વસમાધીના ં મણ્ડલં ધારયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વજ્રમણ્ડલઃ સમા ધિઃ
8 તત્ર કતમો રજોજહો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વક્લેશનિમિત્તાનિ જહાત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે રજોજહઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો વૈરોચનો નામ સમાધિ ર્
9 યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ અવભાસયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વૈરોચનો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનેષો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા ન સમ્ આધે કં ચિ દ્
10 ધર્મમ્ એષતે અયમ્ ઉચ્યતે ઽનેષઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનિકેતસ્થિતઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ ન કંચિદ્ ધર્મં નિકેતસ્થિતં સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽનિકેતસ્થિતઃ સમા ધિ ઃ
11 તત્ર કતમો નિશ્ચિત્તઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ ન ચિત્તં ન ચૈતસિકા ધર્માઃ પ્રવર્તન્તે ઽયમ્ ઉચ્યતે નિશ્ચિત્તઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો વિ મલપ્રદીપો નામ સમાધિર્ ય ત્ર સ મા ધૌ
12 સર્વસમાધીનાં વિમલપ્રદીપં કરોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વિમલપ્રદીપઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનન્તપ્રભઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વાનન્તાં પ્રભાં કરોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽન ન્ત પ્રભો
13 નામ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ પ્રભાકરો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વધર્માણાં પ્રભાં કરોત્ય્ અયમ્ ઉ ચ્યતે પ્ર ભાકરઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સ મ ન્તાવભાસઃ
14 સમાધિર્ યસ્ય સમાધેઃ સહપ્રતિલંભાત્ સર્વસમાધિમુખાન્ય્ અવભાસયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સમન્તાવભાસઃ સ માધિઃ તત્ર કતમઃ સમધિ શુદ્ધસારો નામ
ઓને fઓઇલિઓ મિસ્સિન્ગ્
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇઇ, 3।4)
રેચ્તો
1 તત્ર કતમો વિષયતીર્ણો ના મ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં વિષયં સમતિક્રામત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વિષયતીર્ણો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સર્વગુણસંચયગતો નામ સમાધિઃ
2 યત્ર સર્વધર્માણાં સર્વસમાધીનાં ચ ગુણસંચયમ્ અનુપ્રાપ્નોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સર્વગુણસંચયગતઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સ્થિતનિશ્ચિત્તો નામ સમાધિર્ યત્ર
3 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીષુ ચિત્તં ન પ્રવર્તતે ઽયમ્ ઉચ્યતે સ્થિતનિશ્ચિત્તઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ શુભપુષ્પિતશુદ્ધિઃ સમા ધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં શુભ પુ ષ્પિતશુદ્ધિં
4 પ્રતિલભતે ઽયમ્ ઉચ્યતે શુભપુષ્પિતશુદ્ધિઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો બોધ્યઙ્ગવતી સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધિભ્યઃ સપ્ત બોધ્યઙ્ગાનિ પ્રતિલ ભ તે
5 ઽયમ્ ઉચ્યતે બોધ્યઙ્ગવતી સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનન્તપ્રતિભાનઃ સમાધિર્ યત્ર સર્વસમાધીષ્વ્ અનન્ત પ્રતિભાનતાં પ્રતિ લભતે ઽઅયમ્ ઉચ્ય તે ઽન ન્તપ્રતિભાનઃ સ મા ધિઃ
6 તત્ર કતમો ઽસમસમઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીષ્વ્ અસમસમતા પ્રતિલભતે અયમ્ ઉચ્યતે ઽસમ સમઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સર્વધ ર્માતિક્રા મ ણો
7 નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વત્રૈધાતુકં સમતિક્રામત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સર્વધર્માતિ ક્રમણઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ પરિચ્છેદકરો ના મ સમાધિ ર્ ય ત્ર
8 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વધર્માણાં સર્વસમાધીનાં ચ પરિચ્છેદં પશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે પરિચ્છેદકરો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો વિમતિવિકિરણો નામ સમાધિર્ યત્ર સમા ધૌ
9 સર્વસમાધિવિમતિકિરણં પ્રાપ્નોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વિમતિવિકિરણઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો નિરધિ ષ્ઠાનો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વધર્માણાં સ્થાનં ન સમનુપ શ્ય ત્ય્
10 અયમ્ ઉચ્યતે નિરધિષ્ઠાનઃ સમાધિઃ તત્ર કતમ એકવ્યૂહો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા ન કસ્યૈદ્ ધર્મસ્ય દ્વયં સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે એકવ્યૂહઃ
11 સમાધિઃ તત્ર કતમ આકારાભિનિર્હારઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વધર્માણામ્ આકારનિર્હારમ્ ન સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે હ્ય્ આકારાભિનિર્હારઃ સમાધિઃ તત્ર કત મ

12 એકાકારો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનામ્ આકારં ન સમનુપશ્ત્ય્ અ યમ્ ઉચ્યતે એકાકારઃ સમાધિઃ તત્ર કતમ આકારકરો નામ સમાધિ
13 યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનામ્ અદ્વયતાં સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે આકારકરઃ સ માધિઃ તત્ર કતમો નિર્વેધિકસર્વભવતલવિકિરણો નામ સમાધિર્ ય ત્ર
14 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં નૈર્વેધિકજ્ઞાનમ્ અનુપ્રવિશતિ યસ્યાનુપ્રવેશાત્ કંચિદ્ ધ ર્મં ન પ્રતિવિધ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે નિર્વેધિકસર્વભવતલવિકિરણઃ સમાધિઃ
વેર્સો
1 તત્ર કતમઃ સંકેતરુતપ્રવેશઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં સંકેતરુતા નિ પ્રવિશત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સંકેતરુતપ્રવેશઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઘોષવ તી ગિરક્ષરવિમુક્તઃ
2 નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ ગીર્ઘોષાક્ષરવિમુક્તાન્ સમ નુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઘોષવતીગિરાક્ષરવિનિર્મુક્તઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો
3 જ્વલનોલ્કઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીંસ્ તેજસાવભાસયત્ય્ અયમ્ ઉ ચ્યતે જ્વલનોલ્કઃ સમાધિઃ. તત્ર કતમો લક્ષણપરિશોધનો નામ સમાધિર્ યત્ર
4 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં લક્ષણાનિ પરિશુધ્યન્તે ઽયમ્ ઉચ્યતે લક્ષણપરિશોધનઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનભિલક્ષો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ અન્ અભિ લક્ષિતાન્
5 સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽનભિલક્ષઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સર્વાકારવરોપેતઃ સમ્ આધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિતસ્ય સર્વસમાધયઃ સર્વાકારવરોપેતા ભવન્ ત્ય્
6 અયમ્ ઉચ્યતે સર્વાકારવરોપેતઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સુખદુઃખનિરભિનન્દનઃ સમાધિ ર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધિષુ સુખદુઃખં અસમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્ય તે
7 સુખદુઃખનિરભિનન્દનો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽક્ષયાકારો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સ માધીનાં ક્ષ યં ન સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽક્ષયાકારઃ સ મા ધિઃ
8 તત્ર કતમો ધારણીપધો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વધારણીન્ ધરયત્ય્ અય મ્ ઉચ્યતે ધારણી પધઃ સમાધિઃ. તત્ર કતમ સમ્યક્ત્વમિથ્યાત્વસર્વસં ગ્ર સનઃ
9 નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં સંયુક્ત્વમિથ્યાત્વં ન સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સમ્યક્ ત્વમિથ્યાત્વસર્વ સંગ્રસનઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો રોધનિરોધ પ્ર શમનઃ
10 નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં રોધનિરોધં સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે રોધનિ રોધપ્રશ મનઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો હ્ય્ અવિરોધાપ્રતિરોધ
11 સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનામ્ અવિરોધાપ્રતિરોધં સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽવિરોધાપ્રતિરોધઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો વિમલપ્રભો નામ સમાધિર્ ય ત્ર
12 સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં પ્રભામણ્ડલં નોપલભતે ઽયમ્ ઉચ્યતે વિમલપ્રભઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સારવતી સ માધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનાં અસા રં
13 સમનુપશ્યત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે સારવતી સમાધિઃ તત્ર કતમઃ પરિપૂર્ણચન્દ્રવિમલઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સર્વસમાધ યઃ પરિપૂર્ણા ભવન્તિ તદ્યથા પંચદશ્યાં
14 ચન્દ્રમણ્ડલમ્ અયમ્ ઉચ્યતે પરિપૂર્ણચન્દ્રવિમલઃ સમાધિઃ તત્ર કતમો મહાવ્યૂહો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સ ર્વસમાધયો મહાવ્યૂહસમન્વાગતા
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇઇઇ, 1।2)
રેચ્તો
1 ભવન્ત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે મહાવ્યૂહઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સર્વાકારપ્રભાકરો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીન્ સર્વધર્ માંશ્ ચાવભાસય તે અયમ્ ઉચ્યતે સર્વા કા રપ્રભાકરઃ
2 સમાધિઃ તત્ર કતમઃ સમાધિસમતઃ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વસમાધીનામ્ અનુવિક્ષેપમ્ એકાગ્રતામ્ ઉ પલભતે ઽયમ્ ઉચ્યતે સમાધિસમતઃ મા મ
3 સમાધિઃ તત્ર કતમો રજોવિરજઃ સમાધિર્ યત્ર સર્વસમાધીન્ નિઃક્લેશાન્ કરોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે રજોવિરજઃ સમાધિઃ ત ત્ર કતમો હ્ય્ અરણસરણસર્વસમવસર ણો
4 નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિતસ્ય સર્વસમાધયો ન રણન્ત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽરણસરણસર્વસમવસરણો સમાધિઃ તત્ર કતમો ઽનિ લંભ્ અનિકેતનિ ર તઃ
5 સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સર્વસમાધીનામ્ આલયં નોપૈત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે ઽનિલંભનિકેતનિરતઃ સમાધિ ઃ તત્ર કતમ સ્ તથતાસ્થિતનિશ્ચિત્તો નામ સમા ધિર્ ય ત્ર સમા ધૌ
6 સર્વસમાધીનાં તથતા ન નિવર્તતે ઽયમ્ ઉચ્યતે તથતાસ્થિતનિશ્ચિત્તઃ સમાધિઃ તત્ર કતમઃ કાયકલિ સંપ્રમથનો ના મ સમાધિર્ યત્ર સમા ધૌ સ્થિત્વા સ ર્વસમા ધી નાં
7 કાયં નોપલભતે ઽયમ્ ઉચ્યતે કાયકલિસંપ્રમથનો નામ સમાધિઃ તત્ર કતમો વાક્કલિ વિધ્વંસનગગનકલ્પો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા સર્વ સ માધીનાં
8 વાક્કર્મ નોપલંભતે ઽયમ્ ઉચ્યતે વાક્કલિવિધ્વંસનગગનકલ્પઃ સમાધિઃ તત્ર કતમ આ કાશસંગવિમુક્તનિરુપલેપો નામ સમાધિર્ યત્ર સમાધૌ સ્થિત્વા
9 સર્વધર્મનિરુપલેપતામ્ અનુપ્રાપ્નોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે આકાશસઙ્ગવિમુક્તનિરુપલેપઃ સમાધિઃ ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરતો મ હા યાનં
10 સમાધિપરિવર્તો નામ્ના પઞ્ચદશઃ
પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં
11 યદુત ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ. તત્ર કતમં કાયસ્મૃત્યુપસ્થાનં । ઇહ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો હ્ય્ આધ્યાત્મે કાયે કાયાનુદર્શી વિહરતિ । ન ચ કાય ગ તાન્
12 વિતર્કાન્ વિતર્કયત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે બહિર્ધાકાયે કાયાનુદર્શી વિહ રત્ય્ આધ્યાત્મબહિર્ધે કાયે કાયાનુપશ્યી વિહરતિ ન ચ
13 કાયગતાન્ વિતર્કાન્ વિતર્કયત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્ય આધ્યાત્માસુ વેદનાસુ ચિત્તે ધર્મેષુ ધર્માનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતાપી
14 સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે બહિર્ધેષુ ધર્માનુપશ્યી આતાપી સં પ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીયાભિધ્યા લોકે દૌર્મનસ્યે આધ્યાત્મબહિર્ધેષુ ધર્મા નુ પશ્યી
વેર્સો
1 વિહરત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્ય । કથં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો ઽધ્યાત્મે કાયે કાયાનુપશ્યી વિહરતિ । ઇહ સુભૂતે
2 બોધિસત્વો મહાસત્વશ્ ચરમાણશ્ ચરામીતિ પ્રજાનાતિ. સ્થિતઃ સ્થિતો ઽસ્મીતિ પ્રજાનાતિ. નિષણ્ણો નિ ષણ્ણ અસ્મિ પ્રજાનાતિ શયાન શયાન અસ્મિ પ્રજાના તિ યથા ય થા
3 ખલુ પુનર્ અસ્ય કાયઃ સ્થિતસ્ તથા તથૈનં પ્રજાનાતિ. એવં ખલુ સુભૂતે બોધિસ ત્વો મહાસત્વો ઽધ્યાત્મે કાયે કાયાનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ
4 સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે. પુનર્ અપરં સુભૂતે સ બોધિસત્વો મહાસત્વો ઽભિક્રમપ્ર તિક્રમસંપ્રજાનચારી ભવત્ય્ આલોકિતવિલોકિતસંપ્રજાનચારી ભવ તિ

5 સંઘાટીપિણ્ડપાતચીવરધારણે અશિતપીતખાદિતશયિતનિદ્રાપ્રતિવિનોદિ તો ગાતાગતઃ સ્થિતનિષણ્ણો સ્વપ્નજાગરિત ભાષિતતુષ્ણીભાવસંજાન્ય પ્ર તિસંલયને
6 સંપ્રજાનચારી ભવતિ. એવં ખલુ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા યાં ચરમાણો ઽધ્યાત્મે કાયે કાયાનુપશ્યી વિહરતિ તચ્ ચાનુપલંભ યો ગેન
7 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરમાણઃ સ્મૃત આશ્વસિતિ સ્મૃત્ આશ્વસતિમાનિ સ પ્રશ્વસતિ સ દીર્ઘ વા શ્વસિતિ દીર્ઘં વાશ્વસ તિ
8 દીર્ઘં વા પ્રશ્વસિતિ પ્રશ્વસિમિ દીર્ઘં શ્વસિમિ દીર્ઘમ્ આશ્વસિમિ દીર્ઘં પ્રશ્વસિમીતિ પ્રજાનાતિ સ હ્ર સ્વ વાશ્વસતિ હ્રસ્વમ્ આશ્વસિમીતિ પ્રજાનાતિ : હ્રસ્વં વા પ્રશ્વસ તિ
9 હ્રસ્વં પ્રશ્વસિમીતિ પ્રજાનાતિ. તદ્યથા સુભૂતે કુંભકારઃ કુંભકારાન્તેવાસી વા દીર્ઘમ્ આવિધ્યન્ દીર્ઘમ્ આવિધ્યામીતિ પ્રજ્ આનાતિ હ્ર સ્વં વા પ્રતિવિ દ્યમ્ આવિદ્યં હ્રસ્વં પ્ર તિ વિધ્યામીતિ
10 પ્રજાનાતિ એવમ્ એવ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સ્મૃતો વાશ્વસિતઃ સ્મૃતો વા પ્રશ્વ સિતો. દીર્ ઘમ્ આશ્વસિતિ દીર્ઘમ્ આશ્વસિ મીતિ પ્રજા નાતિ દી ર્ઘં
11 પ્રશ્વસન્ દીર્ઘં પ્રશ્વસિમીતિ પ્રજાનાતિ હ્રસ્વમ્ આશ્વસન્ હ્રસ્વમ્ આશ્વસિમીતિ પ્રજાનાતિ હ્રસ્વં પ્રશ્વસન્ હ્રસ્વં પ્રશ્વસિમીતિ પ્ર જાનાતિ । એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્વો મહા સ ત્વો
12 ઽધ્યાત્મકાયે કાયાનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાં વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે. પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વ ઇમમ્ એવ કાયં ધા તુ શો
13 પ્રત્યવેક્ષતે અસ્ત્ય્ અસ્મિન્ પૃથિવીધાતુર્ અબ્ધાતુસ્ તેજોધાતુર્ વાયુધાતુઃ. તદ્યથા સુભૂતે દક્ષો ગોઘ્નો વા ગ્ ઓઘ્નાન્તેવાસી વા તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ ગાં વધ્યા દ્
14 ગાં હત્વા ચ ચત્વારિ ફલકાનિ કુર્યાચ્ ચત્વારિ ફલકાનિ ચ કૃત્વા પ્રત્યવેક્ષતે સ્થિતો વાથવા નિષણ્ણઃ એવમ્ એવ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં
ઓને fઓલિઓ મિસ્સિન્ગ્
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇઇઇ, 3।4)
રેચ્તો
1 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો યદા પશ્યતિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થીન્ય્ અનેકવર્ણાનિ નીલાનિ કપોતવર્ણાનિ ચૂ ર્ણકજાતાનિ પૃથિવ્યાં પાંસુના સમસમીકૃતાનિ સ ઇમમ્ એવ કાયં તત્રોપસંહરતિ. અયમ્ અપિ કાય એવંધર્મા એવંપ્ર કાર એતાયા ધર્મતા યા હ્ય્ અપરિમુક્તઃ
2 એવં ખલુ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો અધ્યાત્મકાયે એવં બહિર્ધાકાયે એવમ્ અધ્યાત્મબહિર્ધાકાયે કાયાનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતા પી સંપ્રજાન્યઃ સ્મૃતિમાં વિનીયાભિધ્યા દૌ ર્મનસ્યે.
3 એવં વેદનાયાં ચિત્તે ધર્મેષુ ધર્માનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતાપિ સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમામ્ ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનમ્. પુનર્ અપરં સુ ભૂ તે
4 બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વય મહાયાનં યદુત ચત્વારિ સમ્યક્પ્રહાણાનિ કતમાનિ ચત્વારિ ઇહ સુભૂતે બોધિસત્વો ઽનુત્પન્નાનાં પાપકાનામ્ અકુશલાનાં ધર્માણામ્ અ નુ ત્પાદાચ્
5 છન્દં જનયતિ વ્યાયચ્છતે ચિત્તં પ્રગૃહ્ણાતિ સમ્યક્ પ્રદધાત્ય્ ઉત્પન્નાનાં પાપકા કુશલાનાં ધર્માણાં પ્રહાણાચ્ છન્દં જનયતિ વ્યાય મતિ ચિત્તં પરિગૃહ્ણાતિ સ મ્ય ક્
6 પ્રદધાત્ય્ અનુત્પન્નાનાં કુશલધર્માણામ્ ઉત્પાદાચ્ ચ્છન્દં જનયતિ વ્યાયચ્છતે વીર્યમ્ આરભતે ચિત્તં પરિ ગૃહ્ણાતિ સમ્યક્ પ્રદધાત્ય્ ઉત્પન્નાનાં કુ શલ ધર્માંઆં સ્થિત યે
7 ભૂયોભાવાય. અસંપ્રમોષાય. અપરિહાણાય. પરિપૂરયે છન્દં જનયતિ વ્યાયચ્છતે વી ર્યમ્ આરભતે ચિત્તં પરિગૃહ્ણાતિ સમ્યક્ પ્રદધાતિ ત ચ્ ચાનુપલં ભ યો ગેન
8 ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનમ્. પુનર્ અપરં સુભૂ તે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાન્ં યદ્ ઇદં ચત્વાર ઋદ્ધ્પાદાઃ
9 કતમે ચત્વારઃ ઇહ સુભૂતે છન્દસમાધિપ્રહાણસંસ્કારસમન્વાગતમ્ ઋદ્ધિ પાદં ભાવયતિ વિવેકનિશૃતં વિરાગનિશૃતં નિરોધનિશૃતં વ્યવસર્ગપ રિ ણતં
10 વીર્યસમાધિપ્રહાણસંસ્કારસમન્વાગતમ્ ઋદ્ધિપાદં ભાવયતિ ચિત્તસમાધિપ્રહાણસંસ્કાર સમન્વાગતમ્ ઋદ્ધિપાદં ભાવયતિ મીમાંસસમાધિપ્રહાણસંસ્કા ર સમન્વાગતમ્
11 ઋદ્ધિપાદં ભાવયતિ વિવેકનિશૃતં વિરાગનિશૃતં નિરોધનિશૃતં વ્યવસર્ગપ રિણતં તચ્ ચાનુપલંભયોગેન ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહા સ ત્વસ્ય
12 મહાયાનં પુનર્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત પઞ્ચેન્દ્રિ યાણિ કતમાનિ પઞ્ચ । તદ્યથા શ્રદ્ધેન્દ્રિયં વીર્યેન્દ્રિયં સ્મૃતેન્દ્રિયં સમાધેન્દ્રિ યં
13 પ્રજ્ઞેન્દ્રિયં. ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનમ્. તચ્ ચાનુપલંભયો ગેન પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં ય દુ ત
14 પઞ્ચ બલાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ. શ્રદ્ધાબલં વીર્યબલં સ્મૃતિબલં સમાધિબલં પ્ર જ્ઞા બલમ્ ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મ હાસત્વસ્ય મહાયાનં તચ્ ચા નુ પલંભયોગેન ।
વેર્સો
1 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત સપ્ત બોધ્યઙ્ગાનિ । કતમાનિ સપ્ત ઇહ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો સ્મૃતિ સં બોધ્યઙ્ગં
2 વિવેકનિશૃતં વિરાગનિશૃતં નિરોધનિશૃતં વ્યવસર્ગપરિણતં ધર્મપ્ર વિચયસંબોધ્યઙ્ગં વીર્ય પ્રીતિ પ્રસ્રબ્ધિ સમાધિ ઉપેક્ષાસંબોધ્યઙ્ગં ભા વ યતિ
3 વિવેકનિશૃતં વિરાગનિશૃતં નિરોધનિશૃતં વ્યવસર્ગપરિણતં તચ્ ચાનુપલંભયોગે ન ઇદં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં । પુનર્ અપ રં
4 સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુતાર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગઃ કતમ આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગઃ સમ્યગ્દૃ ષ્ટિઃ સમ્યક્સંકલ્પઃ સમ્યગ્વાક્ સમ્યક્કર્માન્તઃ સમ્યાજીવં સમ્યગ્વ્યા યા મઃ
5 સમ્યક્સ્મૃતિઃ સમ્યક્સમાધિ તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિ સત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસ ત્વ સ્ય
6 મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત ત્રયો વિમોક્ષમુખસમાધયઃ કતમે ત્રયઃ શૂન્યતાસ માધિઃ આનિમિત્તં સમાધિઃ અપ્રણિધિતં સમાધિઃ તત્ર કતમા શૂન્યતાસ મા ધિઃ
7 શૂન્યાન્ ધર્માન્ પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય શૂન્યતાવિમોક્ષમુખમ્ અનિમિત્તાન્ ધર્માન્ પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય આનિમિત્ત વિમોક્ષમુખમ્ અનભિસંસ્કારસંસ્કારો ઽપ્રણિધિતં વિમોક્ષમુખમ્ ઇદ મ્
8 અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં. એતેષુ ત્રિષુ વિમોક્ષમુખેષુ શિક્ષિતવ્યં. પુનર્ અપરં સુભ્ ઊતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત -મ્ એકા દ શ
9 જ્ઞાનાનિ કતમાન્ય્ એકાદશ દુઃખજ્ઞાનં. પેયાલં. યાવત્ ક્ષયજ્ઞાનમ્ અનુત્પાદજ્ઞાનં ધર્મજ્ઞાનમ્ અન્વયજ્ઞાનં સંવૃતિજ્ઞાનં પરચિત્તજ્ઞ્ આ નં યથોક્તં જ્ઞાનમ્ ઇતિ ત ત્ર ક ત મં
10 દુઃખજ્ઞાનં યદ્ દુઃખસ્યાનુત્પાદજ્ઞાનમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે દુઃખજ્ઞાનં તત્ર કતમં સમુદયજ્ઞાનં યત્ સમુદ યય પ્રહાણજ્ઞાનં કતમં નિરોધજ્ઞાનં ય દ્ દુઃ કસ્ય
11 નિરોધજ્ઞાનં કતમં માર્ગજ્ઞાનં યદ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગજ્ઞાનં કતમં ક્ષયજ્ઞાનં યદ્ રાગદ્વેષમોહક્ષયજ્ઞાનં કતમં અનુત્પાદજ્ઞાનં યદ્ ભગવત્યનુત્પાદ જ્ઞાન : કતમં ધર્મજ્ઞા નં

12 યત્ પઞ્ચાનાં સ્કન્ધાનામ્ અપ્રકૃતિપરિચ્છેદજ્ઞાનં કતમમ્ અન્વયજ્ઞાનં યચ્ ચક્ષુર્ અનિત્યં શ્રોત્રાં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયો મનો ઽનિત્યમ્ ઇતિ જ્ઞાનં પેયાલં યાવદ્ ધર્મા અનિત્ય ઇ તિ
13 જ્ઞાનં યાવત્ પ્રતીત્યસમુત્પાદો ઽનિત્ય ઇતિ જ્ઞાનમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ઽન્વયજ્ઞાનં કતમં પરચિત્તજ્ઞાનં યત્ પરસત્વાનાં પર પુદ્ગલાનાં ચેતસૈવ ચિત્તે ચૈતસિકેષુ ધ ર્મે ષુ
14 ચ જ્ઞાનં કતમં સંવૃતિજ્ઞાનં યત્ પ્રતિપજ્જ્ઞાનં કતમં યથોક્તજ્ઞાનં યત્ તથાગતસ્ય સર્વાકારજ્ઞતાજ્ઞાનમ્ ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મ હા યાનં
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇવ્, 1।2)
રેચ્તો
1 તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત ત્રીણીન્દ્રિયાનિ કતમાનિ ત્રીણ્ય્ અનાજ્ઞ્ આતમ્ આજ્ઞસ્યામીન્દ્રિયં. આજ્ઞેન્દ્રિય મ્
2 આજ્ઞાતાવીન્દ્રિયં તત્ર કતમમ્ અનાજ્ઞાતમ્ આજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયં યદ્ અનધિગતશિક્ષાણાં પુદ્ગલાનાં શ્રદ્ધેન્દ્રિયં વીર્યેન્દ્રિયં સ્મૃતીન્દ્રિયં સમાધીન્દ્રિયં પ્રજ્ઞેન્દ્રિયમ્ ઇતિ તત્ર કત મમ્
3 આજ્ઞેન્દ્રિયં યચ્ છૈક્ષાણાં પુદ્ગલાનામ્ આજ્ઞાતવતાં શ્રદ્ધેન્દ્રિયં વીર્યેન્દ્રિયં સ્મૃતીન્દ્રિયં સમાધીન્દ્રિયં પ્રજ્ઞેન્દ્રિયમ્ ઇ દમ્ ઉચ્યતે આજ્ઞેન્દ્રિયં. તત્ર કતમં આજ્ઞાતાવીન્દ્રિ યં
4 યદ્ અશૈક્ષાણાં પુદ્ગલાનાં તદ્યથાર્હતાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં બોધિસત્વાનાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં શ્રદ્ધેન્દ્રિયં વીર્યેન્દ્રિયં સ્મૃતીન્દ્રિ યં સમાધીન્દ્રિયં પ્રજ્ઞેન્દ્રિ ય મ્
5 ઇદમ્ ઉચ્યતે આજ્ઞાતાવીન્દ્રિયં ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં. તચ્ ચાનુપ લંભયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહા સ ત્વસ્ય
6 મહાયાનં યદુત ત્રયઃ સમાધયઃ. કતમે ત્રયઃ સવિતર્કઃ સવિચારઃ સમાધિઃ અવિત ર્કો વિચારમાત્રઃ સમાધિઃ અવિતર્ક્ આવિચા રઃ સમ્ધિ તત્ર ક ત મઃ
7 સવિતર્કઃ સવિચારઃ સમાધિઃ વિવિક્તં કામૈર્ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચા રં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમં ધ્યાનમ્ અયમ્ ઉચ્યતે સવિતર્કઃ સ વિ ચા રઃ
8 સમાધિઃ. તત્ર કતમો ઽવિતર્કો વિચારમાત્રઃ સમાધિ પ્રથમધ્યાનસ્ય દ્વિતીયધ્યા નસ્ય યા ન્ તરિકાયમ્ ઉચ્યતે ઽવિતર્કો વિચારમાત્રઃ સમાધિઃ તત્ર ક ત મો
9 ઽવિતર્કાવિચારઃ સમાધિઃ. દ્વિતીયધ્યાનાદ્ આરભ્ય યાવન્ નૈવ સંજ્ઞા નાસંજ્ઞાયમ્ ઉચ્યતે ઽવિતર્કા વિચારસમાધિર્ ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહા યા નં.
10 પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત દશાનુસ્મૃતયઃ ક તમા દશ તદ્યથા બુદ્ધાનુસ્મૃતિ ધર્માનુસ્મૃતિ સંઘાનુસ્મૃતિ. શીલાનુસ્મૃ તિ
11 ત્યાગાનુસ્મૃતિ દેવતાનુસ્મૃતિ ઉદ્વેગાનુસ્મૃતિ કાયગતાનુસ્મૃતિ આનાપાનાનુસ્મૃ તિ મરણાનુસ્મૃતિર્ ઇદમ્ અપિ સુભૂ તે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં
12 તચ્ ચાનુપલંભયોગેન. પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણિ. ચતસ્ર આરૂપ્યસમાપત્તયઃ
13 અષ્ટૌ વિમોક્ષા નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તયઃ । ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મ હાયાનં તચ્ ચાનુપલંભયોગેન । પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય
14 મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદુત દશ તથાગતબલાનિ. કતમાનિ દશ. ઇહ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પુદ્ગલાનાં સ્થાનં ચ સ્થાનતો યથાભૂતં પ્ર જાનીતે ઽસ્થાનં ચાસ્થાનતો
વેર્સો
1 યથાભૂતં પ્રજાનીતે. અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં કર્મણાં કર્મસમાદાનાનાં ચ સ્થાનતો વિપા કં યથાભૂતં પ્રજાનીતે અનેકધાતું નાનાધાતુ લોકં યથાભૂ તં
2 પ્રજાનીતે પરસત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં નાનાધિમુક્તિકતાં યથાભૂતં પ્રજાનીતે. પર સત્વાનાં પરપુદ્ગલાનામ્ ઇન્દ્રિયપરાપરતે યથાભૂતં પ્રજાનીતે
3 સર્વત્રગામિનીં પ્રતિપદં યથાભૂતં પ્રજાનીતે. પરસત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં બોધ્યઙ્ગ ધ્યાન વિમોક્ષ સમાધિ સમાપત્તયઃ સંક્લેશ વ્યવદાન વ્યૂસ્થાનઃ જ્ઞા નં
4 યથાભૂતં પ્રજાનીતે. સો ઽનેકવિધં પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મરતિ । સ દિવ્યેન ચક્ષુષા ચ્યુત્યુત્પાદ જ્ઞાનં યથાભૂતં પ્રજાનીતે । આસ્રવાણાં ક્ષયાદ્ અનાસ્રવિચેતોવિ મુ તિં
5 પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં દૃષ્ટ એવ ધર્મે સ્વયમ્ અભિજ્ઞાય સાક્ષાત્કૃત્વોપસંપદ્ય વિહરતિ ક્ષીણા મે જા તિર્ ઉષિતં મે બ્રહ્મચાર્યં કૃતં મે કરણીયં નાપરમ્ અસ્માદ્ ભવં પ્રજા ના મિ ।
6 તચ્ ચાનુપલંભયોગેન ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં. પુન ર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં યદ્ ઇદં ચત્વા રિ
7 વૈશારદ્યાનિ કતમાનિ ચત્વારિ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય મે પ્રતિજાનતઃ । ઇમે ધર્મા નાભિસંબુદ્ધા ઇતિ શ્રમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કશ્ચિદ્ વા પુદ્ગ લ લોકે સ હ
8 ધર્મેણ ચોદયેદ્ ઇતિ નિમિત્તમ્ એતન્ ન સમનુપશ્યામિ. ઇદમ્ અત્ર નિમિત્તં ન સમનુપશ્ય માણઃ ક્ષેમપ્રાપ્તશ્ ચ વિહરામ્ય્ અભયપ્રાપ્તશ્ ચ વિહરામિ વૈશા ર દ્યપ્રાપ્તશ્
9 ચ વિહરામિ. આર્ષભમ્ ઉદારં સ્થાનં પ્રજાનામિ પરિષદ્ગતઃ સમ્યક્ સિંહનાદં નદામિ બ્રાહ્મં ચક્ર ં પ્રવર્તયામ્ય્ અ પ્રવર્તિતં શ્રમ ણેન વા બ્રાહ્મ ણેન વા
10 દેવેન વા મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા લોકે સહ ધર્મેણ ક્ષીણાસ્રવસ્ય મે પ્રતિજાનતઃ ઇમે આસ્રવા ન પરિક્ષી ણા ઇત્ય્ અત્ર બત મે ક શ્ચિચ્ છ્રમણો વા બ્રાહ્મણો વા
11 દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કશ્ચિદ્ વ પુદ્ગલલોકે યાવત્ સહ ધર્મેણ. યે ત્વયાન્તરાયિકા ધર્મા આખ્યાતાસ્ તા પ્રતિસેવ્યમાના અ લમ્ અન્તરાયાય નેદં સ્થાનં વિદ્યતે ઇ તિ
12 મે શ્રમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કશ્ચિદ્ વ પુદ્ગલલોકે સહ ધર્મેણ ચોદયેદ્ ઇતિ નિમિત્તમ્ ઇદં હ્ ય્ અહં ન સમનુપશ્યામીદં ચાહં નિમિત્ત ં ન સ મ નુપશ્યમાનઃ
13 ક્ષેમપ્રાપ્તો વિહરામ્ય્ અભયપ્રાપ્તઃ । પેયાલં । યાવત્ સહ ધર્મેણ યા ત્વયા પ્રતિપદ્ આખ્યાતા આર્યનિર્યાણિકા નિર્યા તિ તત્કરસ્ય સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય તાં પ્રતિ પ દ્યમાનો
14 નિર્યાયાત્ સમ્યગ્દુઃખક્ષયાયેતિ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે ઇત્ય્ અત્ર બત મે પેયાલં યાવત્ સહ ધર્મેણ । ઇદમ્ અપિ સુભૂતે બોધ્ ઇસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનં પ્રશિ
12-14 fઓઇલિઓસ્ મિસ્સિન્ગ્
(અષ્ટાબ્, પ્લ્. ઇવ્, 3।4)
રેચ્તો
1 એવમ્ અસંવિદ્યમાનેષુ સર્વધર્મેષુ કતમો ધર્માઃ કતમેન ધ ર્મેણ નિર્યાસ્યતિ. તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ તથા હિ સુભૂતે આત્મા નોપલભ્યતે આત્મનો ઽત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય. એવં યાવત્ સત્વ જીવજાનકપશ્યકસ્ય ધર્મધાતુર્ નો પ લભ્યતે
2 હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય. તથતા નોપલભ્યતે ભૂતકોટિર્ નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય અચિન્ત્યધર્મધાતુર્ નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિ શુ દ્ધિતામ્
3 ઉપાદાય સ્કન્ધધાત્વાયતનાનિ નોપલભ્યતે ઽત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય પ્રતીત્યસમુત્પાદો નોપલભ્યતે ઽત્યન્તવિ શુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય તથા દા નપારમિ તા
4 શીલપારમિતા વીર્યપારમિતા ક્ષાન્તિપારમિતા ધ્યાનપારમિતા પ્રજ્ઞાપારમિતા નોપલભ્યતે ઽત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાયા ધ્યાત્મશૂન્યતા નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુ દ્ધિ તામ્

5 ઉપાદાય પેયાલં યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતા નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય સ્મૃત્યુપ સ્થાનાનિ નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદા ય
6 બોધિપક્ષિકા ધર્માઃ બલાનિ વૈશારદ્યાનિ પ્રતિસંવિદઃ આવેદનિકા બુદ્ધધર્માઃ સ્રોતઆપન્નઃ સકૃદાગામી અનાગામિઃ પ્ર ત્યેકબુદ્ધઃ તથા ગતો ઽર્હા સમ્યક્સંબુ દ્ધો નો પ લભ્યતે
7 હ્ય્ અન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય તથા સ્રોતઆપત્તિફલં પેયાલં યાવત્ સર્વાકારજ્ઞતા નોપ લભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય અનુત્પાદો નોપલબ્ હ્ય તે
8 હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય તથા અનિરોધઃ અસંક્લેશઃ. અવ્યવદાનમ્ અનભિ સંસ્કારો નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય પૂર્વાન્તો નો પ લભ્યતે
9 હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય તથાપરાન્તો નોપલભ્યતે તથાગતિર્ ગતિઃ સ્થિતિઃ ચ્યુતિર્ ઉપપ ત્તિર્ નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય. હાનિર્ નોપ લ ભ્યતે
10 વૃદ્ધિર્ નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય કસ્યાનુપલબ્ધેઃ સર્વં નોપલભ્યતે ધર્મધા ત્વનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે તત્ કસ્માદ્ ધેતોર્ ન હિ સુભૂતે ધર્માધાત્વ નુ લબ્ધેર્
11 ધર્મધાતુર્ ઉપલભ્યતે તથાનુત્પાદાનિરોધાસંક્લેશાવ્યવદાનાનભિસંસ્કારતથ તાભૂતકૌટ્યાનુપલબ્ધેર્ યાવત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાનુલબ્ધેર્ નોપલ ભ્ય તે
12 પ્રજ્ઞાપારમિતા. અધ્યાત્મશૂન્યતાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે અધ્યાત્મશૂન્યતા. પેયાલં યા વદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે. સ્મૃત્યુપસ્થાના નુ લબ્ધેર્
13 નોપલભ્યતે. પેયાલં યાવદ્ અષ્ટાદશાવેદનિકબુદ્ધર્માનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે સ્રોતઆપન્નાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે । પેયાલં । યાવત્ તથાગતાનુપ લ ભેર્
14 નોપલભ્યતે સ્રોતઆપત્તિફલાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે યાવત્ સર્વાકારજ્ઞતાનુ પલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે અનુત્પાદાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે યાવદ્ અનભિસં સ્કા રાનુપલબ્ધેર્
વેર્સો
1 નોપલભ્યતે અનભિસંસ્કારઃ. પૂર્વાન્તાનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે યાવદ્ વૃ દ્ધિર્ નોપલભ્યતે પ્રથમભૂમ્યનુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે યાવદ્ દશમભૂ મ્ય્ નુપલબ્ધેર્
2 નોપલભ્યતે. પુનર્ અપિ ભૂમ્ય્નુપલબ્ધેર્ નોપલભ્યતે દશભૂમયઃ. કતમા દશ. તદ્ય થા શુક્લવિપશ્યના ભૂમિર્ ગોત્રભૂમિઃ આષ્ટમકભૂમિર્ દર્શન ભૂ મિસ્
3 તનૂભૂમિર્ વીતરાગભૂમિઃ કૃત્યાવીભૂમિઃ પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિર્ બોધિસત્વભૂમિ ઃ સંબુદ્ધભૂમિર્ ઇતિ । તત્રાધ્યાત્મશૂન્યતાયાં પ્રથમભૂમિર્ નોપલ ભ્ય તે.
4 પેયાલં । યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં પ્રથમા ભૂમિર્ નોપલભ્યતે. એવમ્ અધ્યાત્મશૂન્ય તાયાં દ્વિતીયા ભૂમિર્ નોપલભ્યતે પેયાલં તૃતીયા ભૂમિશ્ ચતુર્થ્ ઈ ભૂમિઃ
5 પઞ્ચમી ભૂમિઃ ષષ્ટી ભૂમિઃ સપ્તમી ભૂમિર્ અષ્ટમી ભૂમિર્ નવમી ભૂમિર્ યાવદ્ અભાવસ્વભાવ શૂન્યતાયાં દશમા ભૂમિર્ નોપલભ્યતે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ન હિ સુભૂતે
6 પ્રથમભૂમ્યનુપલબ્ધિર્ નોપલભ્યતે ન નોપલભ્યતે પેયાલં યાવન્ ન દશમભૂમ્યનુપલબ્ધિર્ અ ત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય. આધ્યાત્મશૂન્યતાયાં સત્વપરિપાકો
7 નોપલભ્યતે પેયાલં યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં સત્વપરિપાકો નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિ શુદ્ધિ તામ્ ઉ પાદાય અધ્યાત્મશૂન્યતાયા બુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનં નોપ લ ભ્યતે
8 પેયાલં. યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનં નોપલભ્યતે હ્ય્ અત્યન્તવિ શુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય અધ્યાત્મશૂન્યતાયા પંચ ચક્ષૂંષિ નોપ લ ભ્યન્તે.
9 પેયાલં યાવદ્ અભાવસ્વભાવશૂન્યતાયાં પઞ્ચ ચક્ષૂંષિ નોપલભ્યન્તે હ્ય્ અત્યન્તવિશુદ્ધિતામ્ ઉપાદાય્ એવમ્ હિ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વો ઽનુપલંભયો ગે ન
10 સર્વધર્માણાં મહાયેન સર્વાકારજ્ઞતાયામ્ નિર્યાસ્યતિ ...... ઉન્લેસેર્લિછેસ્ કોલોફોન્?: સમાપ્ત એ .. રિવર્તો .. .. મ્ એકાદસ્ય
11 અથાયુષ્માં સુભૂતિર્ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્. મહાયાનં મહાયાન્ અમ્ ઇતિ ભદન્ત ભગવન્ ઉચ્યતે. સદેવ મા નુ ષાસુરં લોકમ્ અભિભૂ ય નિર્યા સ્ય તિ
12 તેનોચ્યતે મહાયાનમ્ ઇતિ. આકાશસમં તદ્ યાનં. તદ્યથાપ્ય્ આકાશે ઽપ્રમેયાણામ્ અસંખ્યેયાનાં સત્વાનામ્ અવકાશ સ્ તદ્ અનેન ભદન્ત ભગવ
13 પર્યાયેણ ઇદં મહાયાનં. તદ્યથાપિ ભદન્ત ભગવન્ન્ આકાશસ્ય આગમો વા નિર્ગમો વા સ્થાનં વા નોપલભ્યતે એવં ખલ્વ્ અસ્ય ભદન્ત ભગવં મ હા યાનસ્ય
14 નૈવાગમો ન નિર્ગમો ન સ્થાનમ્ ઉપલભ્યતે. ત્ર્યધ્વસમતાયાનમ્ ઇદં યાનં યદુત મહાયાનં તસ્માદ્ ભદન્ત ભગવંસ્ તદ્ યાનં મહાયાનં મહાયાનમ્ ઇ
(અષ્ટાક્, બ્ fઓલ્. 102)
રેચ્તો
1 ... બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આગમ્ય દશાના કુશલાનાન્ ધર્મપથાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ તથા ચતુર્ણા ધ્યાનાનાં: ચતુર્ણા પ્રમાણાનાં
2 ચતસૄણામ્ આરૂ પ્યસમાપત્તીનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ તથા દાનપારમિતાયા લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : એવં શીલપારમિતાયા ક્ષાન્તિપારમિતાયા વીર્ય પા રમ્ ઇતાયા
3 ધ્યાનપારમિતાયા પ્રજ્ઞાપારમિતાયા : લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ તથાધ્યાત્મશૂન્યતાયા લોકે પ્રાદુર્ભ્ આવો ભ્ અવતિ : એવં યાવ અભાવસ્વભા વ શૂન્યતાયા
4 લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : તથા ચતુર્ણાં સ્મૃત્યુપસ્થાનાના ં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : પેયાલં યાવ અષ્ટાદશાનાં આવેદિકાનાં બુદ્ધધર્માના ં
5 લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ સર્વા કા ર જ્ઞતાયા લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ । પુનર્ અપર ં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્વ મહાસત્વઃમ્ આગમ્ય ક્ષત્રિયમહાશાલાના ં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : એવં બ્રાહ્મણમહા શા લાનાં :
6 ગૃહપતિમહાશાલાનાં લોકે પ્રાદુ ર્ભાવો ભવતિ : તથા રાજ્ઞા ચક્રવર્તીના ં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : તથા ભદન્ત ભગવાં બોધિસત્વામ્ આગમ્ય ચ તુ મહારાજિકાયિકા
7 દેવા પ્રજ્ઞાયન્તે એવં યા વદ્ અકનિષ્ઠા દેવા પ્રજ્ઞાયતે : તથા ભદન્ત ભગવાં બોધિસત્વા મહાસત્વમ્ આગમ્ય સ્રોતાપત્તિફલં પ્રજ્ઞા ય તે
8 સ્રોતઆપન્ન પ્રજ્ઞાયતે : એવ યાવ અર્હત્વં પ્રજ્ઞાયતે : અર્હા પ્રજ્ઞાયતે પ્રત્યેકબોધિ પ્રજ્ઞાયતે પ્રત્યેકબુદ્ધ પ્રજ્ઞાયતે : તથા ભદન્ત ભગવાં બો ધિ સત્વ
9 મહાસત્વમ્ આગમ્ય સત્વાનાં પરિપાક પ્રજ્ઞાયતે : બુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનં પ્રજ્ઞાયતે : તથાગત : અર્હન્ત સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકે પ્રજ્ઞાયન્તે ધર્મચક્રપ્રવર્તનાનિ ચ લોકે
10 પ્રજ્ઞાયતે : તથા બુદ્ધરત્નં પ્રજ્ઞાયતે : ધર્મરત્નં પ્રજ્ઞાયતે સંઘરત્ન ં પ્રજ્ઞાયતે : તદ્ અનેન ભદન્તેન ભદન્ત ભગવાં પર્યાયેણ બોધિસત્વસ્ય મહાસ ત્વ સ્ય
11 સદેવમનુષ્યાસુરેણ લોકેન સતતં રક્ષાનુગુપ્તિં સંવિધાસ્યામિ । એવમ્ ઉક્તો ભગવાં શક્રં દેવેન્દ્રમ્ એતદ્ અવોચત્* એવમ્ એત કૌશિક તથા યથા
વેર્સો
1 યૂયં વદથ : બોધિસત્વ કૌશિક મહાસત્વમ્ આગમ્ય સર્વનિરયા ઉચ્છિદ્યતે : તીર્યગ્યોનિ ઉચ્છિદ્યતે : યમલોક ઉચ્છિદ્યતે : પેયલા યાવ બુદ્ધરત્નસ્ય લોકે પ્રા દુ ર્ભાવો
2 ભવતિ : એવં ધર્મરત્નસ્ય સંઘરત્નસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ : તસ્માદ્ ધિ કૌશિક બોધિસત્વા મહાસત્વા સદેવમાનુષ્યાસુરેણ લોકેન સત તં

3 સત્કર્તવ્ય ગુરુકર્તવ્ય : મા ન યિતવ્ય પૂજયિતવ્ય સતતં ચ સાતત્યેન રક્ષાનુગુપ્તિસ્ તેષા સંવિધાતવ્ય : મામ્ એવ કૌશિક સત્કર્તવ્ય : ગુરુકર્તવ્ય માન યિ તવ્ય
4 પૂજયિતવ્યં મન્યેતા : યો બોધિસત્વં મહાસત્વ સત્કર્તવ્યં : ગુરુકર્તવ્ય માનયિતવ્ય પૂજયિતવ્ય મન્યતે : તસ્માદ્ ધિ કૌશિક બોધિસત્વો મહાસત્વો
5 સદેવમાનુષ્યાસુરેણ લોકેન સતતં સત્કર્તવ્ય ગુરુકર્તવ્ય માનયિતવ્ય પૂજયિતવ્ય : સતત ચ સાતત્યેન રક્ષાનુગુપ્તિ સંવિધાતવ્ય : યત્ કૌશિક અ ય ં
6 ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રો લોકધાતુ પરિપૂર્ણો ભવેત્ શ્રાવકૈર્ વા પ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ વા તદ્યથા નટવન ં વા ઇક્ષુવનં વા શાલિવન ં વા તિલવન ં વા
7 તાનિ યાવ જીવ કશ્ચિદ્ એવ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા સત્કુર્યાત્ ગુરુકુર્યાન્ માનયેત્ પૂજયેત્ સર્વોપકરણૈ યશ્ ચેક પ્રથમચિત્તોત્પાદિક બોધિસત્વં મ હા સત્વ
8 ષડ્ભિ પારમિતાભિર્ અવિરહિતં સત્કુર્યાત્ ગુરુકુર્યાત્ માનયેત્ પૂજયેત્ : ઇદમ્ એવ સત્ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા બહુતરં પુણ્ય ં પ્રસુ નુ યાત્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતો
9 ન હિ ક્ ઔશિક શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધ આગમ્ય બોધિસત્વા મહાસત્વા લોકે પ્રજ્ઞાયતે એવ તથાગતા અર્હત સમ્યક્સંબુદ્ધા : બોધિસત્વં તુ કૌશિક
10 મહાસત્વમ્ આગમ્ય સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે પ્રજ્ઞાયતે એવં તથાગતા અર્હન્ત અર્હન્ત (!) સમ્યક્સંબુદ્ધા ઇતિ : તસ્માદ્ ધિ કૌશિક બોધિસત્વા મહાસત્વા સ દે વમાનુષ્યાસુરે ણ
11 લોકેન સતત ં સત્કર્તવ્ય ગુરુકર્તવ્ય : માનયિતવ્ય પૂજયિતવ્ય : સતત ં ચ સાતત્યેન તેષા ં રક્ષાનુગુપ્તિં સવિધાતવ્ય ઇતિ ॥ [અદ્ હેરે હસ્ અ ચોલોફોન્: દ્વિતીયઃ શક્રપરિવર્તઃ 25
(અષ્ટાક્, ચ્ fઓલ્. 209)
રેચ્તો
1 આહ શારદ્વતીપુત્ર પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે સદ્ધર્મસ્ય ક્ષયાત્ તે બહવો ભવિષ્યન્તિ તત્રોત્તરાયાન્ દિ શિ
2 બોધિસત્વયાનિકાઃ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા અપિ ત્વ્ અલ્પકાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ ય ઇમાં ગંભીરા પ્રજ્ઞા પા રમિતાં
3 શ્રુત્વાધિમોક્ષ્યન્ત્ય્ અધિમુક્ત્વા ચ લિખિષ્યન્તિ લેખયિષ્યન્તિ । એવમ્ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ । ધારયિષ્યન્તિ પર્યાપ્સ્ય ન્તિ
4 વાચયિષ્યન્તિ ઉપદેક્ષ્યન્તિ ભાષિષ્યન્તિ યોનિશં મનઃસુ કરિષ્યન્તિ ભાવયિષ્યન્તિ તથત્વાય ચ પ્ર તિ પત્સ્યન્તે ।
5 તે ચ પુનર્ ઇમાં ગંભીરા ં પ્રજ્ઞાપારમિતાં શ્રુત્વા ભાષ્યમાણાં નાવલીયિષ્યન્તિ ન સલીયિષ્યન્ તિ
6 નોત્ત્રસિષ્યન્તિ ન સન્ત્રસિષ્યન્તિ ન સંત્રાસમ્ આપ્સ્યન્તે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોર્ અનુબદ્ધાસ્ તેભિઃ કુલપુત્રૈ ર્
7 વા કુલદુહિતૃઇભિર્ વા તથાગતા અર્હન્ત સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ પરિપૃષ્ટાઃ પરિપ્રશ્નિતાશ્ ચેમામ્ એવ ગંભી રાં
8 પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ આગમ્યેતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાપરિપૂર્ણા હિ તે કુલપુત્રા વા કુલદુહિ ત રો
9 વા ભવિષ્યન્ત્ય્ એવં ધ્યાનપારમિતાપરિપૂર્ણા વીર્યપારમિતાપરિપૂર્ણાઃ ક્ષાન્તિપારમિતાપરિપૂર્ણાઃ
10 શીલપારમિતાપરિપૂર્ણાઃ દાનપારમિતાપરિપૂર્ણા ભવિષ્યન્તિ એવમ્ આધ્યાત્મશૂન્યતાપરિપૂર્ણા યા વ દ્
11 અભાવસ્વભાવશૂન્યતાપરિપૂર્ણા ભવિષ્યન્તિ એવ સ્મૃત્યુપસ્થાન પ રિપૂર્ણાઃ પેયાલં યાવદ્ અષ્ટાદશાવે ણિ કા
12 બુદ્ધધર્મપરિપૂર્ણાસ્ તે કુલપુત્રાશ્ ચ કુલદુહિતરો વા ભવિ ષ્યન્તિ તત્ કસ્માદ્ ધેતો ઃ કુશલમૂલ્ ઓપસ્ત બ્ધા
વેર્સો
1 બહુજનસ્થાર્થં કરિષ્યન્તિ સુખં ચેમામ્ એવાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ આરભ્યે તિ તત્ કસ્માદ્ ધે તોસ્ ત થા હિ શાર દ્વ તીપુત્ર
2 મયા તેભ્યઃ સર્વાકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તા કથા કથિતા યે ઽપિ તે શા રદ્વતીપુત્ર બભૂવુર્ અ તીતે
3 ઽધ્વનિ તથાગતા અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્ તૈર્ અપિ તેભ્યઃ કુલપુત્રેભ્યઃ કુલદુહિતૃભ્યો વા સર્વાકારજ્ઞતા પ્ર તિસંયુક્તા
4 કથા કથિતા તેષાં જાતિવ્યતિવૃત્તાનામ્ અપિ ત એવ સમુદાચારા ભવિષ્યન્તિ યદુતાનુત્તરાં
5 સમ્યક્સંબોધિમ્ આરભ્ય્ એ તિ : તે ચ પુનઃ પરેભ્યસ્ તામ્ એવ કથાં કથયિષ્યન્તિ યદુતાનુત્તરામ્ એવ સમ્યક્સંબોધિમ્ આ ર ભ્યેતિ
6 તે ચ પુનઃ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા સહિતાઃ સમગ્રા ભવિષ્યન્ત્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબો ધૌ
7 ન ચ તાં શક્ષ્યતિ ભેત્ ત્ ઉ ં મારો વા મારકાયિકા વા દેવા યદુતાનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ પ્રાગ્ એવાન્યે ભિઃ
8 પાપેચ્છેભિઃ પાપ સ મુદાચારેભિઃ શક્યાન્ ભેત્તું નેદં સ્થાનં વિદ્યતે । તે ચ પુનઃ શારદ્વતીપુત્ર બોધિસત્વયાનિ કાઃ
9 કુલપુત્રાઃ કુલદુહિતરો વેમાં ગંભીરાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં શ્રુત્વોદારં પ્રીતિપ્રસાદપ્રામોદ્યં પ્રતિલપ્સ્ય ન્તે
10 બહુજનં વા કુશલેષુ ધર્મેષુ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યન્તિ । યદુતાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ આરભ્યેતિ તેભિશ્ ચ શા ર દ્વતીપુત્ર
11 કુલપુત્રેભિર્ વા કુલદુહિતૃભિર્ વા મમ સંમુખે વાચ ં ભાષિતા વયં ખલુ ભદન્ત ભગવન્ બહૂ નિ
12 પ્રાણશતાનિ બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ બહૂનિ પ્રાણશતસહસ્રાણિ બોધિસત્વચર્યાયાં ચર
[પ્રજ્(ઉ1), દ્ fઓલ્. 748); તેxત્ ઓfતેન્ ચોર્રુપ્ત્, હેરે wઇથોઉત્ ચોર્રેચ્તિઓન્
રેચ્તો
1 યાહ્નસમયે એવં રાત્ર્યા પુરિમે યામે એવં મધ્યમે : એવં પશ્ચિમે યામે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા સત્વા ભુંજાપયેદ્ ભુંજાપયિત્વા
2 ચ તેષા ં સત્વાનાં સુવર્ણપીતકદુશ્ય સુવર્ણદુષ્યં ચ દદ્યુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા ચૈવ કલ્પ તિષ્ઠન્ત એવં પરિત્યજેત ન ચ જાનીયાત્ કથં
3 પરિણામયિતવ્ય : સર્વજ્ઞતાયા : દાનં નૈવ સ્યાદ્ બોધિસત્વસ્ય ન દાનપારમિતા અથ જાનીયાત્ પરિણામયિતું દાનપારમિતા પ્ર તિ ગૃહ્ણેન
4 બોધિસત્વેન એષો બોધિસત્વસ્ય સાન્તિકાં બહુ પરિત્યાગ તત્ કસ્માદ્ ધેતો તથા હિ સ અપ્રમેયા બુદ્ધધર્મા પ્રતિલબ્ધુકામ ન ચ
5 પ્રમાણબદ્ધેન પરિત્યાગેન શક્યં સર્વજ્ઞતા પ્રતિલબ્ધું સચેત્ સ દાનં પ્રમાણબદ્ધઃ સ્યાત્ ય તશ્ ચૈવ સો દાનમ્ અપ્રમાણબદ્ધઃ તતશ્ ચૈ વ
6 દાનપારમિતા ભવતિ । એવં ખલ્વ્ આવુસ પૂર્ણ બોધિસત્વેનાપ્રમાણબદ્ધં દાનં દાતવ્ય : ન પ્રમાણબદ્ધ : એવન્તઃ પરિ ત્ય ક્તવ્ય
7 નાતઃ ઉત્વરાં પરિત્યજામીતિ । અયં બોધિસત્વઃ એતેનોપાયેન માત્સર્યં પ્રતિગૃહ્ણાતિ । સર્વજ્ઞતા ચ ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ । સચેત્ પુન ર્
8 એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ । અપ્રમેયા દાનં દાતવ્યઃ તાવ દાસ્યામૌ યાવદ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધું સમાન નિરામિષેણ ધર્મદાને ન
9 સત્વાનામ્ અનુગ્રહં કરિષ્યામિ : સાંપ્રતિ ખલુ પુનઃ આમિષેણાનુગ્રહીષ્યામઃ યાવદ્ બોધાય ચરિષ્યામઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધું સ મા નઃ
10 નિરામિષેણ ધર્મદાનેન સત્વાનામ્ અનુગ્રહં કરિષ્યામઃ તદ્યથાપ્ય્ આવુસ પૂર્ણ પુરુષો રાજાનં સેવેત : રાજાસ્માક ભક્તદાતા સેવતો ભ જ તઃ
વેર્સો
1 પર્યુપાસતઃ તદા રાજા તુષ્ટોદાગ્ર આપ્તમનઃ અનેકૈ શતસહસ્રૈઃ રત્નૈ અભિચ્છાદયેરન્ એવમ્ એવાવુસ પૂર્ણ બોધિસત્વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિ સં બોદ્ધુકામઃ
2 અપ્રમેયા સત્વા : આમિષદાનેન પરિગૃહ્ણાતિ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ સમાનઃ નિરામિષેણ ધર્મદાનેન ઓવદત્તિ અનુશાસતિ અ પ્ર મેય

3 સત્વા સંસારદુઃખેભ્યો મોચયતિ । તદ્યથાવુસ પૂર્ણ બહૂનિ પ્રાણશતાનિ બહૂનિ પ્રાણશતસહસ્રાણિ રાજપ્ ઉ ત્રં સેવન્તિ ભજન્તિ પર્યુપાસન્તિ । સ રા જ પુત્રસ્
4 તેષાં પુરુષાણ્ણા સેવકરાણાં સર્વેષાં પક્વભક્તેન સંગ્રહં કરોતિ ભવતિ સ સમયો સો રાજપુત્રો રાજા પ્રતિષ્ઠેત્ રાજાભિષિમ્ચ્યતે । સ રાજાભિષેક પ્રા પ્તઃ
5 યે તે તસ્ય પુરુષા સેવકરાઃ ઉપરીભૂતા મમૈતે ભૂમ્ય ચરન્તસ્ય કેલાયિતુમ્ અહમ્ એતે મમાયિતું ય નૂનમ્ અહમ્ એતે યદારૂ પૈ ર્
6 ભોગૈઃ પ્રતિષ્ઠાપયેત્ સ્વસ્વંનગરે પ્રતિષ્ઠાપયેત્ કેચિ કર્માન્તેષુ પ્રતિષ્ઠાપયેત્ કેચિ પટ્ટનેષુ પ્રતિષ્ઠાપયેત્ કેચિ નગરે કેચિત્ કર્બડે ।
7 કેષાંચિદ્ ગ્રામવરભોગઃ દદાતિ એવમ્ એવાવુસ પૂર્ણ બોધિસત્વો બોધાય ચરન્તઃ અપ્રમેયા સત્વા આમિષદાનેન પ્રતિગૃહ્ણિ । ચીવરપિણ્ડપા ત શય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ
8 એવં ખલ્વ્ આવુસ પૂર્ણ બોધિસત્વઃ સત્વ આમિષદાનેના નુ ગૃહ્ણાતિ । તદ્યથાપિ સ રાજપુત્રસ્ તે
9 સેવકરા ઉપસ્થાયકા પક્વભક્તેનાનુગૃહ્ણાતિ ખાદનીયભોજનીયશાયનીયેન યથાસંવિદ્યમાનેન એવમ્ એવાવુસ પૂર્ણ બોધિ સ ત્વો
10 બોધાય ચરન્તઃ સત્વા આમિષદાન્ એન્ આનુગૃહ્ણાતિ ચીવરપિણ્ડપાતશય્યાસનગ્લાનભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ એવં ખલ્વ્ આવુસ પૂ ર્ણ
[પ્રજ્(ઉ1), દ્ fઓલ્. 764); તેxત્ ઓfતેન્ ચોર્રુપ્ત્, હેરે wઇથોઉત્ ચોર્રેચ્તિઓન્
રેચ્તો
1 વાતેન ભસ્મીકર્તું ન ત્વ્ ઐવા વૈ વર્તિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય શક્યં ચિત્તં પરયાદયિતું શક્યં ખલુ પુન શારદ્વતીપુત્ર તે અર્હન્ત ક્ષીણાસ્રવ ષડભિજ્ઞા ગઙ્ગાનદિ વા લિકાસમા
2 લોકધાતવ ઉદહ્યમાનૈ આદીપ્તઃ એકજ્વાલીભૂતૈ તન્ મહાદ્ અર્ચિસ્કન્ધઃ એકૈન મુખવાતૈન નિર્વાપયિતું ન ત્વ્ એવાવૈવર્તિકસ્ય બોધિ સ ત્વસ્ય
3 શક્યં ચિત્તં પર્યાદયિતું અનેનાપિ શારદ્વતીપુત્ર પર્યાયેણ્ આ વૈવર્તિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય ચિત્તમ્ અગ્રમ્ આખ્યાયતિ । યાવ નિરુત્તરમ્ આખ્યાયતિ
4 આહ આશ્ચર્યં ભગવાં યાવદ્ ઉદારં ચિત્તમ્ અવૈવર્તિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય શક્યં પર્યાદયિતુમ્ અભિભવિતું વા વિવર્તયિતુમ્ આહ એવમ્ એવ શાર દ્વ તીપુત્ર
5 એવમ્ એવ શારદ્વતીપુત્ર તત્ કસ્માદ્ ધેતો ન હિ શારદ્વતીપુત્ર બુદ્ધા ભગવન્તા દ્વયભાષિતં અદ્વયભાનિના તથાગતા તથા ચૈ વ
6 યથા ચૈવ યથા બુદ્ધા ભાષન્તિ । સચેચ્ ચારદ્વતીપુત્ર યે અનન્તાપર્યન્તૈઃ લોકધાતુભિ સત્વા યે ચાનન્તાપર્યન્તેષુ લોકધાતુષુ ગં ગા નદ્યાઃ
7 તાસુ યદ્ વાલિકા તાવન્તઃ અન્યે સત્વા ભવેયુ યાવન્તશ્ ચ પૃથિવીધાતુ યાવન્તશ્ ચાબ્ધાતુઃ યાવન્તશ્ ચ તેજવધાતુ । યાવન્ત વા યુ ધાતુઃ
8 તાવન્તઃ અન્યે સત્વા ભવેયુઃ તત્ કિં મન્યસે શારદ્વતીપુત્ર બહવસ્ તે સત્વા ભવેયુઃ આહ બહવો ભગવાં બહવ સુગત આ હ
9 તે પુનઃ શારદ્વતીપુત્ર સર્વસત્વા અર્હન્તઃ ષડભિજ્ઞાઃ ભવેયુઃ એવંરૂપયા ઋદ્ધ્યા સમન્વાગતા ભવેયુઃ તદ્યથાપિ ના મ મહામૌ દ્ગ લ્યાયન
10 એકમેકશ્ ચ ઋદ્ધિવન્તા યાવન્તસ્ તે સત્વાસ્ તાવન્તઃ માર પાપીમન્ત નિર્મિણુયાત્ એકમેકસ્ય મારસ્ય પાપીમતઃ યાવન્તસ્ તે સ ત્વા
વેર્સો
1 તાવન્તઃ હસ્તિકાયા નિર્મિણુયાત્ તાવન્ત અશ્વકાયાઃ તાવન્ત રથકાયાઃ તાવન્ત પત્તિકાયાઃ નિર્મિણુયાત્ એવ યાવ શારદ્વતિપુ ત્ર
2 ગણન યાતિ અર્હન્ત ઋધ્હિમન્તાઃ એકમેકશ્ ચાભિનિર્મિણુ યાત્ તેષામ્ અભિનિર્મિતાનામ્ એકમેકશ્ ચાભિનિર્મિતાઃ એવન્તાભિનિર્મિણુયાત્ તત્ કિમ્
3 મન્યસે શારદ્વતીપુત્ર શક્યમ્ એતેષાં ગણનાપિ સંખ્યાપિ પ્રવેશનાય આ હ નૈનિ ભગવાં યત્ર વાસૌ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા વિહરેત્ ત ત્રિ સ હસ્રમહાસહસ્રં
4 લોકધાતુમ્ ઉદહ્યન્તમ્ અભિનિર્મિણુયાત્ તત્ કિં મન્યસે શારદ્વતીપુત્રાપિ નુ તે સત્વા મહાઋદ્ધિ દર્સિયુઃ આહ : મહ ર્દ્ધિ કા
5 તે ભગવાં ભવેયુઃ મહાઋદ્ધિસમન્વાગતા ભયેન પ્રત્યુપસ્થિતા । આહ સચેચ્ ચારદ્વતીપુત્ર યે અનન્તાપર્યન્તૈ લોકધાતુભિ ર્
6 ગઙ્ગાનદ્યાઃ તેષાં યાવન્તા વાલિકા તાવન્તા કલ્પા તિષ્ઠેયુ ઇમે ભયા ઘોરા સંદર્શયતઃ અભવ્યાસ્ તે અવૈવર્તિકસ્ય ચિત્તં પર્યા દ યિતું
7 વા વિવર્તયિતું વા તત્ કિં મન્યસે શારદ્વતીપુત્ર કતમા ઋદ્ધિ બલવન્તતરા સ્યાત્ યશ્ ચ તેષામ્ અપ્રમેયાણાં સત્વાનાં તેષાં ચ મારાણાં પાપીમતાં યશ્ ચા વૈ વર્તિકસ્ય
8 ઋદ્ધિઃ આહ બલવતી એષા ભગવામ્ ઋદ્ધિઃ ય અવૈવર્તિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય બલવાન્ એષ ચિત્તઃ યઃ અવૈવર્તિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય આહ: તત્ કિં મન્ય સે
9 શારદ્વતીપુત્ર ય એવરૂપયા ઋદ્ધ્યા એવરૂપેણ બલેન સમન્વાગતઃ અર્હત્ય્ અસાવ્ અગ્રત્વં કારાપયિતુમ્ અગ્રતા વા નિર્દેષ્ટું આહ સર્વજ્ઞચિત્ત સ્થાપ યિ ત્વા
10 યથાહં ભગવદ્ભાષિતસ્યાર્થામ્ આજાનામિ પર્યાયેણ બોધિસત્વચિત્તમ્ અગ્રમ્ આખ્યાયતે યાવે નિરુત્તરમ્ આખ્યાયતે યદુત-મ્-અવૈવર્તિકસ્ય
બોન્ગર્દ્-લેવિન્, ગ્.મ્. : "અ fરગ્મેન્ત્ ઓf થે પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રિકાપ્રજ્ઞાપારમિતાસૂત્ર fરોમ્ અ. સ્તેઇન્ ચોલ્લેચ્તિઓન્", અબોરિ (અમૃતમહોત્સવ વોલુમે) 72।73, 1991।1992 (1993), પ્પ્. 715-717; અગૈન્ ઇન્ બ્બ્ 40, પ્પ્. 211f.; સ્તેઇન્ ખ. ઇ.220 (ઓર્. 8212.174), 2 fરગ્મ્.; fઅચ્સિમિલે ઓf ઓને સિદે ઇન્ w. zwઅલ્f: બુદ્ધિસ્મ્: અર્ત્ અન્દ્ fઐથ્ (લોન્દોન્ 1985), પ્. 57;
અઅ ॥। ત થાગતા અર્ અહતઃ ॥।
બ્ ॥। પરિનિર્વૃતા ન્ આ ં ચ તેષાં તથાગ તાનાં ॥।
ચ્ ॥। ચત્ ઉત્ર્ ઇં શતિમ સમ્ આ પ્ત 34 ઃ ॥। *{= બુદ્ધ ઇમગે}
દ્ ॥। ય શ્ ચ્ ઐતે ઇમાં પ્રજ્ઞાપાર મિતામ્ ઉપનામયેત્ ઃ ॥।
એ ॥। જંબુદ્વ્ ઈપં પૂર્ણં સ ચ્ ઊડિકાબદ્ધસ્ ઃ ॥।
f ॥। પ્રજ્ઞાપ્ આ રમિતાં પરિગ્ ઋહ્ણે ઃ ॥।
ગ્ ॥। માનયિતુકામો ન પૂજય્ ઇતુક્ આમો ॥।
ગ્.મ્. બોન્ગર્દ્-લેવિન્ ઉન્દ્ સ્હિન્ઽઇછિર્ઃ હોરિ: "અ fરગ્મેન્ત્ ઓf થે લર્ગેર્ પ્રજ્ઞાપારમિતા fરોમ્ ચેન્ત્રલ્ અસિઅ", જિઅબ્સ્ 19.1 (1996), પ્પ્. 19-60; સિ પ્।19.3
રેચ્તો
1 ॥। .. માર્ગકા રજ્ઞતા સર્વ્ આકારજ્ઞતા ।