દેવીગીતા · અધ્યાય 3

ઇતિ દેવીગીતાયાં દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ -
ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણે સપ્તમસ્કન્ધે દેવીગીતાયાં દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
અથ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ -
સપ્તમઃ સ્કન્ધઃ
અથ ત્રયસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
દેવ્યુવાચ
મન્માયાશક્તિસંક્લૃપ્તં જગત્સર્વં ચરાચરમ્ ।
સાપિ મત્તઃ પૃથઙ્માયા નાસ્ત્યેવ પરમાર્થતઃ

વ્યવહારદૃશા સેયં વિદ્યા માયેતિ વિશ્રુતા ।
તત્ત્વદૃષ્ટ્યા તુ નાસ્ત્યેવ તત્ત્વમેવાસ્તિ કેવલમ્

સાહં સર્વં જગત્સૃષ્ટ્વા તદન્તઃ પ્રવિશામ્યહમ્ ।
માયાકર્માદિસહિતા ગિરે પ્રાણપુરઃસરા

લોકાન્તરગતિર્નો ચેત્કથં સ્યાદિતિ હેતુના ।
યથા યથા ભવન્ત્યેવ માયાભેદાસ્તથા તથા

ઉપાધિભેદાદ્ભિન્નાહં ઘટાકાશાદયો યથા ।
ઉચ્ચનીચાદિવસ્તૂનિ ભાસયન્ભાસ્કરઃ સદા

ન દુષ્યતિ તથૈવાહં દોષૈર્લિપ્તા કદાપિ ન ।
મયિ બુદ્ધ્યાદિકર્તૃત્વમધ્યસ્યૈવાપરે જનાઃ

વદન્તિ ચાત્મા કર્મેતિ વિમૂઢા ન સુબુદ્ધયઃ ।
અજ્ઞાનભેદતસ્તદ્વન્માયાયા ભેદતસ્તથા

જીવેશ્વરવિભાગશ્ચ કલ્પિતો માયયૈવ તુ ।
ઘટાકાશમહાકાશવિભાગઃ કલ્પિતો યથા

તથૈવ કલ્પિતો ભેદો જીવાત્મપરમાત્મનોઃ ।
યથા જીવબહૂત્વં ચ માયયૈવ ન ચ સ્વતઃ

તથેશ્વરબહૂત્વં ચ માયયા ન સ્વભાવતઃ ।
દેહેન્દ્રિયાદિસઙ્ઘાતવાસનાભેદભેદિતા

અવિદ્યા જીવભેદસ્ય હેતુર્નાન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
ગુણાનાં વાસનાભેદભેદિતા યા ધરાધર

માયા સા પરભેદસ્ય હેતુર્નાન્યઃ કદાચન ।
મયિ સર્વમિદં પ્રોતમોતં ચ ધરણીધર

ઈશ્વરો ઽહં ચ સૂત્રાત્મા વિરાડાત્માહમસ્મિ ચ ।
બ્રહ્માહં વિષ્ણુરુદ્રૌ ચ ગૌરી બ્રાહ્મી ચ વૈષ્ણાવી

સૂર્યો ઽહં તારકાશ્ચાહં તારકેશસ્તથાસ્મ્યહમ્ ।
પશુપક્ષિસ્વરૂપાહં ચાણ્ડાલો ઽહં ચ તસ્કરઃ

વ્યાધો ઽહં ક્રૂરકર્માહં સત્કર્માહં મહાજનઃ ।
સ્ત્રીપુન્નપુંસકાકારો ઽપ્યહમેવ ન સંશયઃ

યચ્ચ કિઞ્ચિત્ક્વચિદ્વસ્તુ દૃશ્યતે શ્રૂયતે ઽપિ વા ।
અન્તર્બહિશ્ચ તત્સર્વં વ્યાપ્યાહં સર્વદા સ્થિતા

ન તદસ્તિ મયા ત્યક્તં વસ્તુ કિઞ્ચિચ્ચરાચરમ્ ।
યદ્યસ્તિ ચેત્તચ્છૂન્યં સ્યાદ્વન્ધ્યાપુત્રોપમં હિ તત્

રજ્જુર્યથા સર્પમાલાભેદૈરેકા વિભાતિ હિ ।
તથૈવેશાદિરૂપેણ ભામ્યહં નાત્ર સંશયઃ

અધિષ્ઠાનાતિરેકેણ કલ્પિતં તન્ન ભાસતે ।
તસ્માન્મત્સત્તયૈવૈતત્ સત્તાવન્નાન્યથા ભવેત્

હિમાલય ઉવાચ
યથા વદસિ દેવેશિ સમષ્ટ્યાત્મવપુસ્ત્વિદમ્ ।
તથૈવ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ યદિ દેવિ કૃપા મયિ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે દેવાઃ સવિષ્ણવઃ ।
નનન્દુર્મુદિતાત્માનઃ પૂજયન્તશ્ચ તદ્વચઃ

અથ દેવમતં જ્ઞાત્વા ભક્તકામદુઘા શિવા ।
અદર્શયન્નિજં રૂપં ભક્તકામપ્રપૂરિણી

અપશ્યંસ્તે મહાદેવ્યા વિરાડ્રૂપં પરાત્પરમ્ ।
દ્યૌર્મસ્તકં ભવેદ્યસ્ય ચન્દ્રમૂર્યૌ ચ ચક્ષુષી

દિશઃ શ્રોત્રે વચો દેવાઃ પ્રાણો વાયુઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
વિશ્વં હૃદયમિત્યાહુઃ પૃથિવી જઘનં સ્મૃતમ્

નભસ્તલં નાભિસરો જ્યોતિશ્ચક્રમુરઃ સ્થલમ્ ।
મહર્લોકસ્તુ ગ્રીવા સ્યાજ્જનોલોકો મુખં સ્મૃતમ્

તપોલોકો રરાટિસ્તુ સત્યલોકાદધઃ સ્થિતઃ ।
ઇન્દ્રાદયો બાહવઃ સ્યુઃ શબ્દઃ શ્રોત્રં મહેશિતુઃ

નાસત્યદસ્રૌ નાસે સ્તો ગન્ધો ઘ્રાણં સ્મૃતિતઃ ।
મુખમગ્નિઃ સમાખ્યાતો દિવારાત્રી ચ પક્ષ્મણી

બ્રહ્મસ્થાનં ભ્રૂવિજૃમ્ભો ઽપ્યાપસ્તાલુઃ પ્ર્કીર્તિતાઃ ।
રસો જિહ્વા સમાખ્યાતા યમો દંષ્ટ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

દન્તાઃ સ્નેહકલા યસ્ય હાસો માયા પ્રકીર્તિતા ।
સર્ગસ્ત્વપાઙ્ગમોક્ષઃ સ્યાદ્વીડોર્ધ્વોષ્ઠો મહેશિતુઃ

લોભઃ સ્યાદધરોષ્ઠો ઽસ્યા ધર્મમાર્ગસ્તુ પૃષ્ઠભૂઃ ।
પ્રજાપતિશ્ચ મેઢ્રં સ્યાદ્યઃ સ્રષ્ટા જગતીતલે

કુક્ષિઃ સમુદ્રા ગિરયો ઽસ્થીનિ દેવ્યા મહેશિતુઃ ।
નદ્યો નાડ્યઃ સમાખ્યાતા વૃક્ષાઃ કેશઃ પ્રકીર્તિતાઃ

કૌમારયૌવનજરાવયો ઽસ્ય ગતિરુત્તમા ।
બલાહકાસ્તુ કેશાઃ સ્યુઃ સન્ધ્યે તે વાસસી વિભો

રાજઞ્છ્રીજગદમ્બાયાશ્ચન્દ્રમાસ્તુ મનઃ સ્મૃતઃ ।
વિજ્ઞાનશક્તિસ્તુ હરી રુદ્રો ઽન્તઃકરણં સ્મૃતમ્

અશ્વા હિ જાતયઃ સર્વાઃ શ્રોણિદેશે સ્થિતા વિભોઃ ।
અતલાદિમહાલોકાઃ કટ્યધોભાગતામ્ ગતાઃ

એતાદૃશં મહારૂપં દદૃશુઃ સુરપુઙ્ગવાઃ ।
જ્વાલામાલાસહસ્રાઢ્યં લેલિહાનં ચ જિહ્વયા

દંષ્ટ્રાકટકટારાવં વમન્તં વહ્નિમક્ષિભિઃ ।
નાનાયુધધરં વીરં બ્રહ્મક્ષત્રૌદનં ચ યત્

સહસ્રશીર્ષનયનં સહસ્રચરણં તથા ।
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં વિદ્યુત્કોટિસમપ્રભમ્

ભયઙ્કરં મહાઘોરં હૃદક્ષ્ણોસ્ત્રાસકારકમ્ ।
દદૃશુસ્તે સુરાઃ સર્વે હાહાકારં ચ ચક્રિરે

વિકમ્પમાનહૃદયા મૂર્ચ્છામાપુર્દુરત્યયામ્ ।
સ્મરણં ચ ગતં તેષાં જગદમ્બેયમિત્યપિ

અથ તે યે સ્થિતા વેદાશ્ચતુર્દિક્ષુ મહાવિભોઃ ।
બોધયામાસુરત્યુગ્રં મૂર્છાતો મૂર્ચ્છિતાન્સુરાન્

અથ તે ધૈર્યમાલમ્બ્ય લબ્ધ્વા ચ શ્રુતિમુત્તમામ્ ।
પ્રેમાશ્રુપૂર્ણનયના રુદ્ધકણ્ઠાસ્તુ નિર્જરાઃ

બાષ્પગદ્નદયા વાચા સ્તોતું સમુપચક્રિરે ।
દેવા ઊચુઃ
ઉપરાધં ક્ષમસ્વામ્બ પાહિ દીનાંસ્ત્વદુદ્ભવાન્

કોપં સંહર દેવેશિ સભયા રૂપદર્શનાત્ ।
કા તે સ્તુતિઃ પ્રકર્તવ્યા પામરૈર્નિર્જરૈરિહ

સ્વસ્યાપ્યજ્ઞેય એવાસૌ યાવાન્યશ્ચ સ્વવિક્રમઃ ।
તદર્વાગ્જાયમાનાનાં કથં સ વિષયો ભવેત્

નમસ્તે ભુવનેશાનિ નમસ્તે પ્રણવાત્મિકે ।
સર્વવેદાન્તસંસિદ્ધે નમો હ્રીઙ્કારમૂર્તયે

યસ્માદગ્નિઃ સમુત્પન્નો યસ્માત્સૂર્યશ્ચ ચન્દ્રમાઃ ।
યસ્માદોષધયઃ સર્વાસ્તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

યસ્માચ્ચ દેવાઃ સમ્ભૂતાઃ સાધ્યાઃપક્ષિણ એવ ચ ।
પશવશ્ચ મનુષ્યાશ્ચ તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

પ્રાણાપાનૌ વ્રીહિયવૌ તપઃ શ્રદ્ધા ઋતં તથા ।
બ્રહ્મચર્યં વિધિશ્ચૈવ યસ્માત્તસ્મૈ નમો નમઃ

સપ્ત પ્રાણાર્ચિષો યસ્માત્સમિધઃ સપ્ત એવ ચ ।
હોમાઃ સપ્ત તથા લોકાસ્તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

યસ્માત્સમુદ્રા ગિરયઃ સિન્ધવઃ પ્રચરન્તિ ચ ।
યસ્માદોષધયઃ સર્વા રસાસ્તસ્મૈ નમો નમઃ

યસ્માત્યજ્ઞઃ સમુદ્ભૂતો દીક્ષા યૂપશ્ચ દક્ષિણાઃ ।
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

નમઃ પુરસ્તાત્પૃષ્ઠે ચ નમસ્તે પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
અધ ઊર્ધ્વં ચતુર્દિક્ષુ માતર્ભૂયો નમો નમઃ

ઉપસંહર દેવેશિ રૂપમેતદલૌકિકમ્ ।
તદેવ દર્શયાસ્માકં રૂપં સુન્દરસુન્દરમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ ભીતાન્સુરાન્દૃષ્ટ્વા જગદમ્બા કૃપાર્ણવા ।
સંહૃત્ય રૂપં ઘોરં તદ્દર્શયામાસ સુન્દરમ્

પાશાડ્કુશવરાભીતિધરં સર્વઙ્ગકોમલમ્ ।
કરુણાપૂર્ણનયનં મન્દસ્મિતમુખામ્બુજમ્

દૃષ્ટ્વા તત્સુન્દરં રૂપં તદા ભીતિવિવર્જિતાઃ ।
શાન્તચિત્તાઃ પ્રણેમુસ્તે હર્ષગદ્નદનિઃસ્વનાઃ