દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 9.22

કાલીશઙ્‌ખચૂડયુદ્ધવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
શિવં પ્રણમ્ય શિરસા દાનવેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
સમારુરોહ યાનં ચ સહામાત્યૈઃ સ સત્વરઃ

શિવઃ સ્વસૈન્યં દેવાંશ્ચ પ્રેરયામાસ સત્વરમ્ ।
દાનવેન્દ્રઃ સસૈન્યશ્ચ યુદ્ધારમ્ભે બભૂવ હ

સ્વયં મહેન્દ્રો યુયુધે સાર્ધં ચ વૃષપર્વણા ।
ભાસ્કરો યુયુધે વિપ્રચિત્તિના સહ સત્વરઃ

દમ્ભેન સહ ચન્દ્રશ્ચ ચકાર પરમં રણમ્ ।
કાલસ્વરેણ કાલશ્ચ ગોકર્ણેન હુતાશનઃ

કુબેરઃ કાલકેયેન વિશ્વકર્મા મયેન ચ ।
ભયઙ્‌કરેણ મૃત્યુશ્ચ સંહારેણ યમસ્તથા

વિકઙ્‌કણેન વરુણશ્ચઞ્ચલેન સમીરણઃ ।
બુધશ્ચ ઘૃતપૃષ્ઠેન રક્તાક્ષેણ શનૈશ્ચરઃ

જયન્તો રત્‍નસારેણ વસવો વર્ચસાં ગણૈઃ ।
અશ્વિનૌ ચ દીપ્તિમતા ધૂમ્રેણ નલકૂબરઃ

ધુરન્ધરેણ ધર્મશ્ચ ઉષાક્ષેણ ચ મઙ્‌ગલઃ ।
શોભાકરેણ વૈ ભાનુઃ પિઠરેણ ચ મન્મથઃ

ગોધામુખેન ચૂર્ણેન ખડ્ગેન ચ ધ્વજેન ચ ।
કાઞ્ચીમુખેન પિણ્ડેન ધૂમેણ સહ નન્દિના

વિશ્વેન ચ પલાશેનાદિત્યાદ્યા યુયુધુઃ પરે ।
એકાદશ ચ રુદ્રા વૈ એકાદશભયઙ્‌કરૈઃ

મહામારી ચ યુયુધે ચોગ્રચણ્ડાદિભિઃ સહ ।
નન્દીશ્વરાદયઃ સર્વે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ

યુયુધુશ્ચ મહાયુદ્ધે પ્રલયેઽપિ ભયઙ્‌કરે ।
વટમૂલે ચ શમ્ભુશ્ચ તસ્થૌ કાલ્યા સુતેન ચ

સર્વે ચ યુયુધુઃ સૈન્યસમૂહાઃ સતતં મુને ।
રત્‍નસિંહાસને રમ્યે કોટિભિર્દાનવૈઃ સહ

ઉવાસ શઙ્‌ખચૂડશ્ચ રત્‍નભૂષણભૂષિતઃ ।
શઙ્‌કરસ્ય ચ યે યોધા દાનવૈશ્ચ પરાજિતાઃ

દેવાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે ભીતાશ્ચ ક્ષતવિગ્રહાઃ ।
ચકાર કોપં સ્કન્દશ્ચ દેવેભ્યશ્ચાભયં દદૌ

બલં ચ સ્વર્ગણાનાં ચ વર્ધયામાસ તેજસા ।
સોઽયમેકશ્ચ યુયુધે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ

અક્ષૌહિણીનાં શતકં સમરે ચ જઘાન સઃ ।
અસુરાન્પાતયામાસ કાલી કમલલોચના

પપૌ રક્તં દાનવાનામતિકુદ્ધા તતઃ પરમ્ ।
દશલક્ષગજેન્દ્રાણાં શતલક્ષં ચ કોટિશઃ

સમાદાયૈકહસ્તેન મુખે ચિક્ષેપ લીલયા ।
કબન્ધાનાં સહસ્રં ચ નનર્ત સમરે મુને

સ્કન્દસ્ય શરજાલેન દાનવાઃ ક્ષતવિગ્રહાઃ ।
ભીતાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે મહારણપરાક્રમાઃ

વૃષપર્વા વિપ્રચિત્તિર્દમ્ભશ્ચાપિ વિકઙ્‌કણઃ ।
સ્કન્દેન સાર્ધં યુયુધુસ્તે સર્વે વિક્રમેણ ચ

મહામારી ચ યુયુધે ન બભૂવ પરાઙ્‌મુખી ।
બભૂવુસ્તે ચ સંક્ષુબ્ધાઃ સ્કન્દસ્ય શક્તિપીડિતાઃ

ન દુદ્રુવુર્ભયાત્સ્વર્ગે પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ ।
સ્કન્દસ્ય સમરં દૃષ્ટ્વા મહારૌદ્રં સમુલ્બણમ્

દાનવાનાં ક્ષયકરં યથા પ્રાકૃતિકો લયઃ ।
રાજા વિમાનમારુહ્ય ચકાર બાણવર્ષણમ્

નૃપસ્ય શરવૃષ્ટિશ્ચ ઘનસ્ય વર્ષણં યથા ।
મહાઘોરાન્ધકારશ્ચ વહ્ન્યુત્થાનં બભૂવ ચ

દેવાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વેઽપ્યન્યે નન્દીશ્વરાદયઃ ।
એક એવ કાર્તિકેયસ્તસ્થૌ સમરમૂર્ધનિ

પર્વતાનાં ચ સર્પાણાં શિલાનાં શાખિનાં તથા ।
નૃપશ્ચકાર વૃષ્ટિં ચ દુર્વારાં ચ ભયઙ્‌કરીમ્

નૃપસ્ય શરવૃષ્ટ્યા ચ પ્રહિતઃ શિવનન્દનઃ ।
નીહારેણ ચ સાન્દ્રેણ પ્રહિતો ભાસ્કરો યથા

ધનુશ્ચિચ્છેદ સ્કન્દસ્ય દુર્વહં ચ ભયઙ્‌કરઃ ।
બભઞ્જ ચ રથં દિવ્યં ચિચ્છેદ રથપીઠકાન્

મયૂરં જર્જરીભૂતં દિવ્યાસ્ત્રેણ ચકાર સઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ સૂર્યાભાં તસ્ય વક્ષસ્ય ઘાતિનીમ્

ક્ષણં મૂર્ચ્છાં ચ સમ્પ્રાપ બભૂવ ચેતનઃ પુનઃ ।
ગૃહીત્વા તદ્ધનુર્દિવ્યં યદ્દત્તં વિષ્ણુના પુરા

રત્‍નેન્દ્રસારનિર્માણયાનમારુહ્ય કાર્તિકઃ ।
શસ્ત્રાસ્ત્રં ચ ગૃહીત્વા ચ ચકાર રણમુલ્બણમ્

સર્પાંશ્ચ પર્વતાંશ્ચૈવ વૃક્ષાંશ્ચ પ્રસ્તરાંસ્તથા ।
સર્વાંશ્ચિચ્છેદ કોપેન દિવ્યાસ્ત્રેણ શિવાત્મજઃ

વહ્નિં નિર્વાપયામાસ પાર્જન્યેન પ્રતાપવાન્ ।
રથં ધનુશ્ચ ચિચ્છેદ શઙ્‌ખચૂડસ્ય લીલયા

સન્નાહં સારથિં ચૈવ કિરીટં મુકુટોજ્જ્વલમ્ ।
ચિક્ષેપ શક્તિં શુક્લાભાં દાનવેન્દ્રસ્ય વક્ષસિ

મૂર્ચ્છાં સમ્પ્રાપ્ય રાજા ચ ચેતનશ્ચ બભૂવ હ ।
આરુરોહ યાનમન્યદ્ધનુર્જગ્રાહ સત્વરઃ

ચકાર શરજાલં ચ માયયા માયિનાં વરઃ ।
ગુહં ચચ્છાદ સમરે શરજાલેન નારદ

જગ્રાહ શક્તિમવ્યગ્રાં શતસૂર્યસમપ્રભામ્ ।
પ્રલયાગ્નિશિખારૂપાં વિષ્ણોશ્ચ તેજસાઽઽવૃતામ્

ચિક્ષેપ તાં ચ કોપેન મહાવેગેન કાર્તિકે ।
પપાત શક્તિસ્તદ્‌ગાત્રે વહ્નિરાશિરિવોજ્જ્વલા

મૂર્ચ્છાં સમ્પ્રાપ શક્ત્યા ચ કાર્તિકેયો મહાબલઃ ।
કાલી ગૃહીત્વા તં ક્રોડે નિનાય શિવસનિધૌ

શિવસ્તં ચાપિ જ્ઞાનેન જીવયામાસ લીલયા ।
દદૌ બલમનન્તં ચ સમુત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્

કાલી જગામ સમરં રક્ષિતું કાર્તિકસ્ય યા ।
વીરાસ્તામનુજગ્મુશ્ચ તે ચ નન્દીશ્વરાદયઃ

સર્વે દેવાશ્ચ ગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસકિન્નરાઃ ।
વાદ્યભાણ્ડાશ્ચ બહુશઃ શતશો મધુવાહકાઃ

સા ચ ગત્વાથ સંગ્રામં સિંહનાદં ચકાર ચ ।
દેવ્યાશ્ચ સિંહનાદેન પ્રાપુર્મૂર્ચ્છાં ચ દાનવાઃ

અટ્ટાટ્ટહાસમશિવં ચકાર ચ પુનઃ પુનઃ ।
દૃષ્ટ્વા પપૌ ચ માધ્વીકં નનર્ત રણમૂર્ધનિ

ઉગ્રદંષ્ટ્રા ચોગ્રદણ્ડા કોટવી ચ પપૌ મધુ ।
યોગિનીડાકિનીનાં ચ ગણાઃ સુરગણાદયઃ

દૃષ્ટ્વા કાલીં શઙ્‌ખચૂડઃ શીઘ્રમાજૌ સમાયયૌ ।
દાનવાશ્ચ ભયં પ્રાપૂ રાજા તેભ્યોઽભયં દદૌ

કાલી ચિક્ષેપ વહ્નિં ચ પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ ।
રાજા નિર્વાપયામાસ પાર્જન્યેન ચ લીલયા

ચિક્ષેપ વારુણં સા ચ તીવ્રં ચ મહદદ્‍ભુતમ્ ।
ગાન્ધર્વેણ ચ ચિચ્છેદ દાનવેન્દ્રશ્ચ લીલયા

માહેશ્વરં પ્રચિક્ષેપ કાલી વહ્નિશિખોપમમ્ ।
રાજા જઘાન તં શીઘ્રં વૈષ્ણવેન ચ લીલયા

નારાયણાસ્ત્રં સા દેવી ચિક્ષેપ મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।
રાજા નનામ તદ્‌ દૃષ્ટ્વા ચાવરુહ્ય રથાદસૌ

ઊર્ધ્વં જગામ તચ્ચાસ્ત્રં પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ ।
પપાત શઙ્‌ખચૂડશ્ચ ભક્ત્યા તં દણ્ડવદ્‌ભુવિ

બ્રહ્માસ્ત્રં સા ચ ચિક્ષેપ યત્‍નતો મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રેણ મહારાજો નિર્વાપં ચ ચકાર સઃ

તદા ચિક્ષેપ દિવ્યાસ્ત્રં સા દેવી મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।
રાજા દિવ્યાસ્ત્રજાલેન તન્નિર્વાણં ચકાર ચ

તદા ચિક્ષેપ શક્તિં ચ યત્‍નતો યોજનાયતામ્ ।
રાજા દિવ્યાસ્ત્રજાલેન શતખણ્ડાં ચકાર હ

જગ્રાહ મન્ત્રપૂતં ચ દેવી પાશુપતં રુષા ।
નિક્ષેપણં નિરોદ્ધું ચ વાગ્બભૂવાશરીરિણી

મૃત્યુઃ પાશુપતે નાસ્તિ નૃપસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
યાવદસ્તિ ચ મન્ત્રસ્ય કવચં ચ હરેરિતિ

યાવત્સતીત્વમસ્ત્યેવ સત્યાશ્ચ નૃપયોષિતઃ ।
તાવદસ્ય જરામૃત્યુર્નાસ્તીતિ બ્રહ્મણો વચઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય ભદ્રકાલી ન તચ્ચિક્ષેપ શસ્ત્રકમ્ ।
શતલક્ષં દાનવાનાં જગ્રાસ લીલયા ક્ષુધા

ગ્રસ્તું જગામ વેગેન શઙ્‌ખચૂડં ભયઙ્‌કરી ।
દિવ્યાસ્ત્રેણ સુતીક્ષ્ણેન વારયામાસ દાનવઃ

ખડ્ગં ચિક્ષેપ સા દેવી ગ્રીષ્મસૂર્યોપમં યથા ।
દિવ્યાસ્ત્રેણ દાનવેન્દ્રઃ શતખણ્ડં ચકાર સઃ

પુનર્ગ્રસ્તું મહાદેવી વેગેન ચ જગામ તમ્ ।
સર્વસિદ્ધેશ્વરઃ શ્રીમાન્વવૃધે દાનવેશ્વરઃ

વેગેન મુષ્ટિના કાલી કોપયુક્તા ભયઙ્‌કરી ।
બભઞ્જ ચ રથં તસ્ય જઘાન સારથિં સતી

સા ચ શૂલં પ્રચિક્ષેપ પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ ।
વામહસ્તેન જગ્રાહ શઙ્‌ખચૂડઃ સ્વલીલયા

મુષ્ટ્યા જઘાન તં દેવી મહાકોપેન વેગતઃ ।
બભ્રામ ચ તયા દૈત્યઃ ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ ચ

ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય સમુત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્ ।
ન ચકાર બાહુયુદ્ધં દેવ્યા સહ નનામ તામ્

દેવ્યાશ્ચાસ્ત્રં સ ચિચ્છેદ જગ્રાહ ચ સ્વતેજસા ।
નાસ્ત્રં ચિક્ષેપ તાં ભક્તો માતૃભક્ત્યા તુ વૈષ્ણવઃ

ગૃહીત્વા દાનવં દેવી ભ્રામયિત્વા પુનઃ પુનઃ ।
ઊર્ધ્વં ચ પ્રાપયામાસ મહાવેગેન કોપિતા

ઊર્ધ્વાત્પપાત વેગેન શઙ્‌ખચૂડઃ પ્રતાપવાન્ ।
નિપત્ય ચ સમુત્તસ્થૌ પ્રણમ્ય ભદ્રકાલિકામ્

રત્‍નેન્દ્રસારનિર્માણં વિમાનં સુમનોહરમ્ ।
આરુરોહ હર્ષયુક્તો ન વિશ્રાન્તો મહારણે

દાનવાનાં ચ ક્ષતજં સા દેવી ચ પપૌ ક્ષુધા ।
પીત્વા ભુક્ત્વા ભદ્રકાલી જગામ શઙ્કરાન્તિકમ્

ઉવાચ રણવૃત્તાન્તં પૌર્વાપર્યં યથાક્રમમ્ ।
શ્રુત્વા જહાસ શમ્ભુશ્ચ દાનવાનાં વિનાશનમ્

લક્ષં ચ દાનવેન્દ્રાણામવશિષ્ટં રણેઽધુના ।
ભુઞ્જન્ત્યા નિર્ગતં વક્ત્રાત્તદન્યં ભુક્તમીશ્વર

સંગ્રામે દાનવેન્દ્રં ચ હન્તું પાશુપતેન વૈ ।
અવધ્યસ્તવ રાજેતિ વાગ્બભૂવાશરીરિણી

રાજેન્દ્રશ્ચ મહાજ્ઞાની મહાબલપરાક્રમઃ ।
ન ચ ચિક્ષેપ મય્યસ્ત્રં ચિચ્છેદ મમ સાયકમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે
નારાયણનારદસવાદે કાલીશઙ્‌ખચૂડયુદ્ધવર્ણનં નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ