દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 8.7

ભુવનકોશવર્ણને પર્વતનદીવર્ષાદિવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ગિરી મેરું ચ પૂર્વેણ દ્વૌ ચાષ્ટાદશયોજનૈઃ ।
સહસ્રૈરાયતૌ ચોદગ્દ્વિસહસ્રં પૃથૂચ્ચકૌ

જઠરો દેવકૂટશ્ચ તાવેતૌ ગિરિવર્યકૌ ।
મેરોઃ પશ્ચિમતોઽદ્રી દ્વૌ પવમાનસ્તથાપરઃ

પારિયાત્રશ્ચ તૌ તાવદ્વિખ્યાતૌ તુઙ્ગવિસ્તરૌ ।
મેરોર્દક્ષિણતઃ ખ્યાતૌ કૈલાસકરવીરકૌ

પ્રાગાયતૌ પૂર્વવૃત્તૌ મહાપર્વતરાજકૌ ।
એવં ચોત્તરતો મેરોસ્ત્રિશૃઙ્ગમકરૌ ગિરી

એતૈશ્ચાદ્રિવરૈરષ્ટસંખ્યૈઃ પરિવૃતો ગિરિઃ ।
સુમેરુઃ કાઞ્ચનગિરિઃ પરિભ્રાજન્ રવિર્યથા

મેરોર્મૂર્ધનિ ધાતુર્હિ પુરી પઙ્કજજન્મનઃ ।
મધ્યતશ્ચોપક્લૃપ્તેયં દશસાહસ્રયોજનૈઃ

સમાનચતુરસ્રાં ચ શાતકૌમ્ભમયીં પુરીમ્ ।
વર્ણયન્તિ મહાત્માનઃ પરાવરવિદો બુધાઃ

તાં પુરીમનુલોકાનામષ્ટાનામીશિષાં પરાઃ ।
પુર્યઃ પ્રખ્યાતસૌવર્ણરૂપાસ્તાશ્ચ યથાદિશમ્

યથારૂપં સાર્ધનેત્રસહસ્રપ્રમિતાઃ કૃતાઃ ।
મેરોર્નવ પુરાણિ સ્યુર્મનોવત્યમરાવતી

તેજોવતી સંયમની તથા કૃષ્ણાઙ્ગનાપરા ।
શ્રદ્ધાવતી ગન્ધવતી તથા ચાન્યા મહોદયા

યશોવતી ચ બ્રહ્મેન્દ્રવહ્ન્યાદીનાં યથાક્રમમ્ ।
તત્રૈવ યજ્ઞલિઙ્ગસ્ય વિષ્ણોર્ભગવતો વિભોઃ

વામપાદાઙ્ગુષ્ઠનખનિર્ભિન્નસ્ય ચ નારદ ।
અણ્ડોર્ધ્વભાગરન્ધ્રસ્ય મધ્યાત્સંવિશતી દિવઃ

મૂર્ધન્યવતતારેયં ગઙ્ગા સંવિશતી વિભો ।
લોકાનામખિલાનાં ચ પાપહારિજલાકુલા

ઇયં ચ સાક્ષાદ્‍ભગવત્પદી લોકેષુ વિશ્રુતા ।
કાલેન મહતા સા તુ યુગસાહસ્રકેણ તુ

દિવો મૂર્ધાનમાગત્ય દેવી દેવનદીશ્વરી ।
યત્તદ્વિષ્ણુપદં નામ સ્થાનં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

ઔત્તાનપાદિર્યત્રાસ્તે ધ્રુવઃ પરમપાવનઃ ।
ભગવત્પાદયુગલં પદ્મકોશરજો દધત્

અદ્યાપ્યાસ્તે સ રાજર્ષિઃ પદવીમચલાં શ્રિતઃ ।
તત્ર સપ્તર્ષયસ્તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા મહાશયાઃ

પ્રદક્ષિણં પ્રક્રમન્તિ સર્વલોકહિતેપ્સવઃ ।
આત્યન્તિકી સિદ્ધિરિયં તપતાં સિદ્ધિદાયિની

આદ્રિયન્તે ચ શિરસા જટાજૂટોષિતેન ચ ।
તતો વિષ્ણુપદાદ્દેવી નૈકસાહસ્રકોટિભિઃ

વિમાનૈરાકુલે દેવયાનેઽવતરતી ચ સા ।
ચન્દ્રમણ્ડલમાપ્લાવ્ય પતન્તી બ્રહ્યસદ્યનિ

ચતુર્ધા ભિદ્યમાના સા બ્રહ્મલોકે ચ નારદ ।
ચતુર્ભિર્નામભિર્દેવી ચતુર્દિશમભિસૃતા

સરિતાં ચ નદીનાં ચ પતિમેવાન્વપદ્યત ।
સીતા ચાલકનન્દા ચ ચતુર્ભદ્રેતિ* નામભિઃ

*ચક્ષુર્ભદ્રેતિ?
સીતા ચ બ્રહ્મસદનાચ્છિખરેભ્યઃ ક્ષમાભૃતામ્ ।
કેસરાભિધનામ્ના ચ પ્રસ્રવન્તી ચ સ્વર્ણદી

ગન્ધમાદનમૂર્ધ્નીહ પતિતા પાપહારિણી ।
અન્તરેણ તુ ભદ્રાશ્વવર્ષં પ્રાચ્યાં સમાગતા

ક્ષારોદધિં ગતા સા તુ દ્યુનદી દેવપૂજિતા ।
તતો માલ્યવતઃ શૃઙ્ગાદ્‌ દ્વિતીયા પરિનિર્ગતા

તતો વેગવતી ભૂત્વા કેતુમાલં સમાગતા ।
ચક્ષુર્નામ્ની દેવનદી પ્રતીચ્યાં દિશ્યુપાગતા

સરિતાં પતિમાવિષ્ટા સા ગઙ્ગા દેવવન્દિતા ।
તતસ્તૃતીયા ધારા તુ નામ્ના ખ્યાતા ચ નારદ

પુણ્યા ચાલકનન્દા વૈ દક્ષિણેનાબ્જભૂપદાત્ ।
વનાનિ ગિરિકૂટાનિ સમતિક્રમ્ય ચાગતા

હેમકૂટં ગિરિવરં પ્રાપ્તાતોઽપીહ નિર્ગતા ।
અતિવેગવતી ભૂત્વા ભારતં ચાગતાપરા

દક્ષિણં જલધિં પ્રાપ્તા તૃતીયા સા સરિદ્વરા ।
યસ્યાઃ સ્નાનાય સરતાં મનુજાનાં પદે પદે

રાજસૂયાશ્વમેધાદિ ફલં તુ ન હિ દુર્લભમ્ ।
તતશ્ચતુર્થી ધારા તુ ભૃઙ્ગવત્પર્વતાત્પુનઃ

ભદ્રાભિધા સંસ્રવન્તી કુરૂન્સન્તર્પ્ય ચોત્તરાન્ ।
સમુદ્રં સમનુપ્રાપ્તા ગઙ્ગા ત્રૈલોક્યપાવની

અન્યે નદાશ્ચ નદ્યશ્ચ વર્ષે વર્ષેઽપિ સન્તિ હિ ।
બહુશો મેરુમન્દારપ્રસૂતાશ્ચૈવ નારદ

તત્રાપિ ભારતં વર્ષં કર્મક્ષેત્રમુશન્તિ હિ ।
અન્યાનિ ચાષ્ટવર્ષાણિ ભૌમસ્વર્ગપ્રદાનિ ચ

સ્વર્ગિણાં પુણ્યશેષસ્ય ભોગસ્થાનાનિ નારદ ।
પુરુષાણાં ચાયુતાયુર્વજ્રાઙ્ગા દેવસન્નિભાઃ

પુરુષા નાગસાહસ્રૈર્દશભિઃ પરિકલ્પિતાઃ ।
મહાસૌરતસન્તુષ્ટાઃ કલત્રાઢ્યાઃ સુખાન્વિતાઃ

એકવર્ષોનકે ચાયુષ્યાપ્તગર્ભાઃ સ્ત્રિયોઽપિ હિ ।
ત્રેતાયુગસમઃ કાલો વર્તતે સર્વદૈવ હિ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામષ્ટમસ્કન્ધે
ભુવનકોશવર્ણને પર્વતનદીવર્ષાદિવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ