દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 7.8

ઇક્ષ્વાકુવંશવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ -
સંશયોઽયં મહાન્ બ્રહ્મન્ વર્તતે મમ માનસે ।
બ્રહ્મલોકં ગતો રાજા રેવતીસંયુતઃ સ્વયમ્

મયા પૂર્વં શ્રુતં કૃત્સ્નં બ્રાહ્મણેભ્યઃ કથાન્તરે ।
બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિચ્છાન્તો બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્

રાજા કથં ગતસ્તત્ર રેવતીસંયુતઃ સ્વયમ્ ।
સત્યલોકેઽતિદુષ્પ્રાપે ભૂર્લોકાદિતિ સંશયઃ

મૃતઃ સ્વર્ગમવાપ્નોતિ સર્વશાસ્ત્રેષુ નિર્ણયઃ ।
(માનુષેણ તુ દેહેન બ્રહ્મલોકે ગતિઃ કથમ્ । )
સ્વર્ગાત્પુનઃ કથં લોકે માનુષે જાયતે ગતિઃ

એતન્મે સંસ્યયં વિદ્વંશ્છેત્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્ ।
યથા રાજા ગતસ્તત્ર પ્રષ્ટુકામઃ પ્રજાપતિમ્

વ્યાસ ઉવાચ -
મેરોસ્તુ શિખરે રાજન્ સર્વે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
ઇન્દ્રલોકો વહ્નિલોકો યા ચ સંયમિની પુરી

તથૈવ સત્યલોકશ્ચ કૈલાસશ્ચ તથા પુનઃ ।
વૈકુણ્ઠશ્ચ પુનસ્તત્ર વૈષ્ણવં પદમુચ્યતે

યથાર્જુનઃ શક્રલોકે ગતઃ પાર્થો ધનુર્ધરઃ ।
પઞ્ચવર્ષાણિ કૌન્તેયઃ સ્થિતસ્તત્ર સુરાલયે

માનુષેણૈવ દેહેન વાસવસ્ય ચ સન્નિધૌ ।
તથૈવાન્યેઽપિ ભૂપાલાઃ કકુત્સ્થપ્રમુખાઃ કિલ

સ્વર્લોકગતયઃ પશ્ચાદ્દૈત્યાશ્ચાપિ મહાબલાઃ ।
જિત્વેન્દ્રસદનં પ્રાપ્ય સંસ્થિતાસ્તત્ર કામતઃ

મહાભિષઃ પુરા રાજા બ્રહ્મલોકં ગતઃ સ્વરાટ્ ।
આગચ્છન્તીં નૃપો ગઙ્ગામપશ્યચ્ચાતિસુન્દરીમ્

વાયુનામ્બરમસ્યાસ્તુ દૈવાદપહૃતં નૃપ ।
કિઞ્ચિન્નગ્ના નૃપેણાથ દૃષ્ટા સા સુન્દરી તથા

સ્મિતં ચકાર કામાર્તઃ સા ચ કિઞ્ચિજ્જહાસ વૈ ।
બ્રહ્મણા તૌ તદા દૃષ્ટૌ શપ્તૌ જાતૌ વસુન્ધરામ્

વૈકુણ્ઠેઽપિ સુરાઃ સર્વે પીડિતા દૈત્યદાનવૈઃ ।
ગત્વા હરિં જગન્નાથમસ્તુવન્કમલાપતિમ્

સન્દેહો નાત્ર કર્તવ્યઃ સર્વથા નૃપસત્તમ ।
ગમ્યાઃ સર્વેઽપિ લોકાઃ સ્યુર્માનવાનાં નરાધિપ

અવશ્યં કૃતપુણ્યાનાં તાપસાનાં નરાધિપ ।
પુણ્યસદ્‌ભાવ એવાત્ર ગમને કારણં નૃપ

તથૈવ યજમાનાનાં યજ્ઞેન ભાવિતાત્મનામ્ ।
જનમેજય ઉવાચ -
રેવતો રેવતીં કન્યાં ગૃહીત્વા ચારુલોચનામ્

બ્રહ્મલોકં ગતઃ પશ્ચાત્કિં કૃતં તેને ભૂભુજા ।
બ્રહ્મણા કિં સમાદિષ્ટં કસ્મૈ દત્તા સુતા પુનઃ

તત્સર્વં વિસ્તરાદ્‌બહ્મન્ કથય ત્વં મમાધુના ।
વ્યાસ ઉવાચ -
નિશામય મહીપાલ રાજા રેવતકઃ કિલ

પુત્ર્યા વરં પરિપ્રષ્ટું બ્રહ્મલોકં ગતો યદા ।
આવર્તમાને ગાન્ધર્વે સ્થિતો લબ્ધક્ષણઃ ક્ષણમ્

શૃણ્વન્નતૃપ્યદ્‌ધૃષ્ટાત્મા સભાયાં તુ સકન્યકઃ ।
સમાપ્તે તત્ર ગાન્ધર્વે પ્રણમ્ય પરમેશ્વરમ્

દર્શયિત્વા સુતાં તસ્મૈ સ્વાભિપ્રાયં ન્યવેદયત્ ।
રાજોવાચ -
વરં કથય દેવેશ કન્યેયં મમ પુત્રિકા

દેયા કસ્મૈ મયા બ્રહ્મન્ પ્રષ્ટું ત્વાં સમુપાગતઃ ।
બહવો રાજપુત્રા મે વીક્ષિતાઃ કુલસમ્ભવાઃ

કસ્મિંશ્ચિન્મે મનઃ કામં નોપતિષ્ઠતિ ચઞ્ચલમ્ ।
તસ્માત્ત્વાં દેવદેવેશ પ્રષ્ટુમત્રાગતોઽસ્મ્યહમ્

તદાજ્ઞાપય સર્વજ્ઞ યોગ્યં રાજસુતં વરમ્ ।
કુલીનં બલવન્તં ચ સર્વલક્ષણસંયુતમ્

દાતારં ધર્મશીલં ચ રાજપુત્રં સમાદિશ ।
વ્યાસ ઉવાચ -
તદાકર્ણ્ય જગત્કર્તા વચનં નૃપતેસ્તદા

તમુવાચ હસન્વાક્યં દૃષ્ટ્વા કાલસ્ય પર્યયમ્ ।
બ્રહ્મોવાચ -
રાજપુત્રાસ્ત્વયા રાજન્ વરા યે હૃદયે કૃતાઃ

ગ્રસ્તાઃ કાલેન તે સર્વે સપિતૃપૌત્રબાન્ધવાઃ ।
સપ્તવિંશતિમોઽદ્યૈવ દ્વાપરસ્તુ પ્રવર્તતે

વંશજાસ્તે મૃતાઃ સર્વે પુરી દૈત્યૈર્વિલુણ્ઠિતા ।
સોમવંશોદ્‌ભવસ્તત્ર રાજા રાજ્યં પ્રશાસ્તિ હિ

ઉગ્રસેન ઇતિ ખ્યાતો મથુરાધિપતિઃ કિલ ।
યયાતિવંશસમ્ભૂતો રાજા માથુરમણ્ડલે

ઉગ્રસેનાત્મજઃ કંસઃ સુરદ્વેષી મહાબલઃ ।
દૈત્યાંશઃ પિતરં સોઽપિ કારાગારં ન્યવેશયત્

સ્વયં રાજ્યં ચકારાસૌ નૃપાણાં મદગર્વિતઃ ।
મેદિની ચાતિભારાર્તા બ્રહ્માણં શરણં ગતા

દુષ્ટરાજન્યસૈન્યાયાં ભારેણાતિસમાકુલા ।
અંશાવતરણં તત્ર ગદિતં સુરસત્તમૈઃ

વાસુદેવઃ સમુત્પન્નઃ કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ ।
દેવક્યાં દેવરૂપિણ્યાં યોઽસૌ નારાયણો મુનિઃ

તપશ્ચચાર દુઃસાધ્યં ધર્મપુત્રઃ સનાતનઃ ।
ગઙ્ગાતીરે નરસખઃ પુણ્યે બદરિકાશ્રમે

સોઽવતીર્ણો યદુકુલે વાસુદેવોઽપિ વિશ્રુતઃ ।
તેનાસૌ નિહતઃ પાપઃ કંસઃ કૃષ્ણેન સત્તમ

ઉગ્રસેનાય રાજ્યં વૈ દત્તં હત્વા ખલં સુતમ્ ।
કંસસ્ય શ્વશુરઃ પાપો જરાસન્ધો મહાબલઃ

આગત્ય મથુરાં ક્રોધાચ્ચકાર સઙ્ગરં મુદા ।
કૃષ્ણેનાસૌ જિતઃ સંખ્યે જરાસન્ધો મહાબલઃ

પ્રેષયામાસ યુદ્ધાય સબલં યવનં તતઃ ।
શ્રુત્વાઽઽયાન્તં મહાશૂરં સસૈન્યં યવનાધિપમ્

[કૃષ્ણસ્તુ મથુરાં ત્યક્ત્વા પુરીં દ્વારાવતીમગાત્ ।
પ્રભગ્નાં તાં પુરીં કૃષ્ણઃ શિલ્પિભિઃ સહ સઙ્ગતૈઃ ॥
કારયામાસ દુર્ગાઢ્યાં હટ્ટશાલાવિમણ્ડિતામ્ ।
જીર્ણોદ્ધારં પુરઃ કૃત્વા વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉગ્રસેનં ચ રાજાનં ચકાર વશવર્તિનમ્ ॥]
યાદવાન્સ્થાપયામાસ દ્વારવત્યાં યદૂત્તમઃ ।
વાસુદેવસ્તુ તત્રાદ્ય વર્તતે બાન્ધવૈઃ સહ

તાસ્યાગ્રતઃ સ વિખ્યાતો બલદેવો હલાયુધઃ ।
શેષાંશો મુસલી વીરો વરોઽસ્તુ તવ સમ્મતઃ

સઙ્કર્ષણાય દેહ્યાશુ કન્યાં કમલલોચનામ્ ।
રેવતીં બલભદ્રાય વિવાહવિધિના તતઃ

દત્ત્વા પુત્રીં નૃપશ્રેષ્ઠ ગચ્છ ત્વં બદરિકાશ્રમમ્ ।
તપસ્તપ્તું સુરારામં પાવનં કામદં નૃણામ્

વ્યાસ ઉવાચ -
ઇતિ રાજા સમાદિષ્ટો બ્રહ્મણા પદ્મયોનિના ।
જગામ તરસા રાજન્ દ્વારકાં કન્યયાન્વિતઃ

દદૌ તાં બલદેવાય કન્યાં વૈ શુભલક્ષણામ્ ।
તતસ્તપ્ત્વા તપસ્તીવ્રં નૃપતિઃ કાલપર્યયે

જગામ ત્રિદશાવાસં ત્યક્ત્વા દેહં સરિત્તટે ।
રાજોવાચ -
ભગવન્મહદાશ્ચર્યં ભવતા સમુદાહૃતમ્

રેવતસ્તુ સ્થિતસ્તત્ર બ્રહ્મલોકે સુતાર્થતઃ ।
યુગાનાં તુ ગતં તત્ર શતમષ્ટોત્તરં કિલ

કન્યા વૃદ્ધા ન સઞ્જાતા રાજા વાતિતરાં નુ કિમ્ ।
એતાવન્તં તથા કાલમાયુઃ પૂર્ણં તયોઃ કથમ્

વ્યાસ ઉવાચ -
ન જરા ક્ષુપિત્પાસા વા ન મૃત્યુર્ન ભયં પુનઃ ।
ન તુ ગ્લાનિઃ પ્રભવતિ બ્રહ્મલોકે સદાનઘ

મેરું ગતસ્ય શર્યાતેઃ સન્તતી રાક્ષસૈર્હતા ।
ગતાઃ કુશસ્થલીં ત્યક્ત્વા ભયભીતા ઇતસ્તતઃ

મનોશ્ચ ક્ષુવતઃ પુત્ર ઉત્પન્નો વીર્યવત્તરઃ ।
ઇક્ષ્વાકુરિતિ વિખ્યાતઃ સૂર્યવંશકરસ્તુ સઃ

વંશાર્થં તપ આતિષ્ઠદ્દેવીં ધ્યાત્વા નિરન્તરમ્ ।
નારદસ્યોપદેશેન પ્રાપ્ય દીક્ષામનુત્તમામ્

તસ્ય પુત્રશતં રાજન્નિક્ષ્વાકોરિતિ વિશ્રુતમ્ ।
વિકુક્ષિઃ પ્રથમસ્તેષાં બલવીર્યસમન્વિતઃ

અયોધ્યાયાં સ્થિતો રાજા ઇક્ષ્વાકુરિતિ વિશ્રુતઃ ।
શકુનિપ્રમુખાઃ પુત્રા પઞ્ચાશદ્‌બલવત્તરાઃ

ઉત્તરાપથદેશસ્ય રક્ષિતારઃ કૃતાઃ કિલ ।
દક્ષિણસ્યાં તથા રાજન્નાદિષ્ટાસ્તેન તે સુતાઃ

ચત્વારિંશત્તથાષ્ટૌ ચ રક્ષણાર્થં મહાત્મના ।
અન્યૌ દ્વૌ સંસ્થિતૌ પાર્શ્વે સેવાર્થં તસ્ય ભૂપતેઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
સપ્તમસ્કન્ધે ઇક્ષ્વાકુવંશવર્ણનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ