દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.23

એકવીરૈકાવલ્યોર્વિવાહવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા રમાપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
પ્રફુલ્લવદનામ્ભોજસ્તામુવાચ વિશામ્પતે

રાજોવાચ
રમ્ભોરુ યસ્ત્વયા પૃષ્ટો વૃત્તાન્તો વિશદાક્ષરઃ ।
હેહયોઽહં ચૈકવીરનામ્ના સિન્ધુસુતાસુતઃ

મનો મે યત્ત્વયા નૂનં પરતન્ત્રં કૃતં કિલ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ વિરહેણાતિપીડિતઃ

પ્રથમં રૂપમાખ્યાતં સર્વલોકાતિગં ત્વયા ।
તેન મે વિહ્વલં જાતં કામબાણહતં મનઃ

તતસ્તસ્યા ગુણાઃ પ્રોક્તાસ્તૈસ્તુ ચિત્તં હૃતં પુનઃ ।
યત્ત્વયોક્તં પુનર્વાક્યં તેન મે વિસ્મયોઽભવત્

એકાવલ્યા વચઃ પ્રોક્તં દાનવાગ્રે મયા વૃતઃ ।
હૈહયસ્તં વિના નાન્યં વૃણોમીતિ વિનિશ્ચયઃ

તેન વાક્યેન તન્વઙ્‌ગિ ભૃત્યોઽહમધુના કૃતઃ ।
ત્વયા તસ્યાઃ સુકેશાન્તે બ્રૂહિ કિં કરવાણિ વામ્

સ્થાનં તસ્ય ન જાનામિ રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ ।
ગતિર્મે નાસ્તિ ગમને પુરે તસ્મિન્સુલોચને

વદ માં ત્વં વિશાલાક્ષિ તત્ર પ્રાપયિતું ક્ષમા ।
પ્રાપયાશુ સખી તે સા યત્ર તિષ્ઠતિ સુન્દરી

હત્વા તં રાક્ષસં ક્રૂરં મોચયિષ્યામિ સામ્પ્રતમ્ ।
વિવશાં શોકસન્તપ્તાં રાજપુત્રીં તવ પ્રિયામ્

વિમુક્તદુઃખાં કૃત્વાઽઽશુ પ્રાપયિષ્યામિ તે પુરમ્ ।
પિત્રે ચાસ્યાઃ પ્રદાસ્યામિ કન્યામેકાવલીમહમ્

પશ્ચાદ્વિવાહં કર્તાસૌ રાજા પુત્ર્યાઃ પરન્તપઃ ।
એવં તે મનસઃ કામો મમ ચાપિ પ્રિયંવદે

ભવિષ્યતિ સ સમ્પૂર્ણઃ સાધનેન તવાધુના ।
દર્શયાશુ પુરં તસ્ય પશ્ય મે ત્વં પરાક્રમમ્

યથા હન્મિ દુરાચારં પરદારાપહારકમ્ ।
તથા કુરુ પ્રિયં કર્તું શક્તાસિ વરવર્ણિનિ

માર્ગં દર્શય તસ્યાદ્ય પુરસ્ય દુર્ગમસ્ય ચ ।
વ્યાસ ઉવાચ
તન્નિશમ્ય પ્રિયં વાક્યં મુદિતા ચ યશોવતી

તમુવાચ રમાપુત્રં ગમનોપાયમાદરાત્ ।
મન્ત્રં ગૃહાણ રાજેન્દ્ર ભગવત્યાસ્તુ સિદ્ધિદમ્

દર્શયિષ્યામિ તસ્યાદ્ય પુરં રાક્ષસપાલિતમ્ ।
સજ્જો ભવ મહાભાગ ગમનાય મયા સહ

સૈન્યેન મહતા યુક્તસ્તત્ર યુદ્ધં ભવિષ્યતિ ।
કાલકેતુર્મહાવીરો રાક્ષસૈર્બલિભિર્વૃતઃ

તસ્માન્મન્ત્રં ગૃહીત્વા ત્વં વ્રજ તત્ર મયા સહ ।
દર્શયિષ્યામિ તે માર્ગં પુરસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ

હત્વા તં પાપકર્માણં મોચયાશુ ચ મે સખીમ્ ।
શ્રુત્વા તદ્વચનં વીરો મન્ત્રં જગ્રાહ સત્વરઃ

દત્તાત્રેયાદ્દૈવયોગાત્પ્રાપ્તાજ્જ્ઞાનિવરાચ્છુભાત્ ।
યોગેશ્વરીમહામન્ત્રં ત્રિલોકીતિલકાભિધમ્

તેન સર્વજ્ઞતા જાતા સર્વાન્તશ્ચારિતા તથા ।
તયા સહ જગામાશુ પુરં તસ્ય સુદુર્ગમમ્

રક્ષિતં રાક્ષસૈઘોરૈઃ પાતાલમિવ પન્નગૈઃ ।
યશોવત્યા ચ સૈન્યેન મહતા સંયુતો નૃપઃ

તમાયાન્તં સમાલોક્ય દૂતાસ્તસ્ય ભયાતુરાઃ ।
ક્રોશન્તોઽભિયયુઃ પાર્શ્વં કાલકેતોસ્તરસ્વિનઃ

તમૂચુઃ સહસા મત્વા રાક્ષસં કામમોહિતમ્ ।
એકાવલીસમીપસ્થં કુર્વન્તં વિનયાન્બહૂન્

દૂતા ઊચુઃ
રાજન્ યશોવતી નારી કામિન્યાઃ સહચારિણી ।
આયાતિ સહ સૈન્યેન રાજપુત્રેણ સંયુતા

જયન્તો વા મહારાજ કાર્તિકેયોઽથવા નુ કિમ્ ।
આગચ્છતિ બલોન્મત્તો વાહિનીસહિતઃ કિલ

સંયત્તો ભવ રાજેન્દ્ર સંગ્રામઃ સમુપસ્થિતઃ ।
દેવપુત્રેણ યુધ્યસ્વ ત્યજ વા કમલેક્ષણામ્

ઇતો દૂરેઽસ્તિ સૈન્યં તદ્યોજનત્રયમાત્રતઃ ।
સજ્જો ભવ મહીપાલ દુન્દુભિં ઘોષયાશુ વૈ

વ્યાસ ઉવાચ
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
રાક્ષસાન્પ્રેરયામાસ સાયુધાન્સબલાન્વહૂન્

ગચ્છધ્વં રાક્ષસાઃ સર્વે સમ્મુખાઃ શસ્ત્રપાણયઃ ।
તાનાજ્ઞાપ્ય કાલકેતુઃ પપ્રચ્છ પ્રણયાન્વિતઃ

એકાવલીં સમીપસ્થાં વિવશાં ભૃશદુઃખિતામ્ ।
કોઽયમાયાતિ તન્વઙ્‌ગિ પિતા તે વાપરઃ પુમાન્

ત્વદર્થે સૈન્યસંયુક્તો બ્રૂહિ સત્યં કૃશોદરિ ।
પિતા તે યદિ સમ્પ્રાપ્તો નેતું ત્વાં વિરહાતુરઃ

જ્ઞાત્વા તે પિતરં સમ્યક્ સંગ્રામં ન કરોમ્યહમ્ ।
આનયિત્વા ગૃહે પૂજાં રત્‍નૈર્વસ્ત્રૈર્હયૈઃ શુભૈઃ

કરોમિ તસ્ય ચાતિથ્યં ગૃહે પ્રાપ્તસ્ય સર્વથા ।
અન્યશ્ચેદ્યદિ સમ્પ્રાપ્તસ્તં હન્મિ નિશિતૈઃ શરૈઃ

આનીતઃ કિલ કાલેન મરણાય મહાત્મના ।
તસ્માદ્વદ વિશાલાક્ષિ કોઽયમાયાતિ મન્દધીઃ

અજ્ઞાત્વા માં દુરાધર્ષં કાલરૂપં મહાબલમ્ ।
એકાવલ્યુવાચ
ન જાનેઽહં મહાભાગ કોઽયમાયાતિ સત્વરઃ

નમેઽસ્તિ વિદિતઃ કોઽપિ સ્થિતાયાસ્તવ બન્ધને ।
નાયં પિતા મે ન ભ્રાતા કોઽપ્યન્યોઽસ્તિ મહાબલઃ

કિમર્થમિહ ચાયાતિ નાહં વેદ વિનિશ્ચયમ્ ।
દૈત્ય ઉવાચ
એવં વદન્ત્યમી દૂતા વયસ્યા તે યશોવતી

સમાનીય ચ તં વીરમાગતેતિ કૃતોદ્યમા ।
ક્વ ગતા સા સખી કાન્તે વિદગ્ધા કાર્યનિશ્ચયે

નાન્યઃ કોઽપિ મમારાતિર્યો મે પ્રતિબલો ભવેત્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
એતસ્મિન્નન્તરે દૂતાસ્તત્રાન્યે વૈ સમાગતાઃ

તે હોચુસ્ત્વરિતા ભીતાઃ કાલકેતું ગૃહે સ્થિતમ્ ।
કિં સ્વસ્થોઽસિ મહારાજ સમીપે સૈન્યમાગતમ્

નિર્ગચ્છ નગરાત્તૂર્ણં સૈન્યેન મહતાઽઽવૃતઃ ।
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા કાલકેતુર્મહાબલઃ

રથમારુહ્ય ત્વરિતો નિર્યયૌ સ્વપુરાદ્‌બહિઃ ।
એકવીરોઽપિ સહસા હયારૂઢઃ પ્રતાપવાન્

આગતસ્તત્ર કામિન્યા વિરહેણ સમાકુલઃ ।
યુદ્ધં તયોરભૂત્તત્ર વૃત્રવાસવયોરિવ

શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્ ।
વર્તમાને તદા યુદ્ધે કાતરાણાં ભયાવહે

ગદયા તાડયામાસ દૈત્યં સિન્ધુસુતાસુતઃ ।
સ ગતાસુઃ પપાતોર્વ્યાં વજ્રાહત ઇવાચલઃ

પલાયિત્વા ગતાઃ સર્વે રાક્ષસા ભયપીડિતાઃ ।
યશોવતી તતો ગત્વા વેગાદેકાવલીં તદા

ઉવાચ મધુરાં વાણીં વિસ્મિતા મુદિતા ભૃશમ્ ।
એહ્યાલિ નૃપપુત્રેણ દાનવોઽસૌ નિપાતિતઃ

એકવીરેણ ધીરેણ યુદ્ધં કૃત્વા સુદારુણમ્ ।
સ્કન્ધાવારેઽપ્યસૌ રાજા તિષ્ઠત્યદ્ય શ્રમાતુરઃ

દર્શનં કાઙ્ક્ષમાણસ્તે શ્રુતરૂપગુણસ્તવ ।
પશ્ય તં કુટિલાપાઙ્‌ગિ મનોભવસમં નૃપમ્

કથિતા ત્વં મયા પૂર્વં તસ્યાગ્રે જાહ્નવીતટે ।
પૂર્ણાનુરાગઃ સઞ્જાતસ્તેનાસૌ વિરહાતુરઃ

વાઞ્છતિ ત્વાં ચારુરૂપાં દ્રષ્ટું નૃપતિનન્દનઃ ।
સા તસ્યા વચનં શ્રુત્વા ગમનાય મનો દધે

લજ્જમાના ભૃશં ભીત્યા કૌમારં પ્રાપ્તયા તયા ।
કથં તસ્ય મુખં દ્રક્ષ્યે કુમારી હ્યવશા ભૃશમ્

સ માં ગૃહ્ણાતિ કામાર્ત ઇતિ ચિન્તાકુલા સતી ।
યશોવત્યા યુતા તત્ર નરયાનસ્થિતા યયૌ

સ્કન્ધાવારેઽતિમલિના મલિનામ્બરધારિણી ।
તામાગતાં વિશાલાક્ષીં દૃષ્ટ્વા રાજસુતોઽબ્રવીત્

દર્શનં દેહિ તન્વઙ્‌ગિ તૃષિતે નયને મમ ।
કામાતુરં ચ તં વીક્ષ્ય તાં ચ લજ્જાભરાવૃતામ્

નીતિજ્ઞા શિષ્ટમાર્ગજ્ઞા તમુવાચ યશોવતી ।
રાજપુત્ર પિતાપ્યસ્યાસ્ત્વામેનાં દાતુમિચ્છતિ

એષાપિ ત્વદ્વશા નૂનં ભવિતા સઙ્ગમસ્તવ ।
કાલં પ્રતીક્ષ્ય રાજેન્દ્ર નયૈનાં પિતુરન્તિકમ્

સ વિવાહવિધિં કૃત્વા દાસ્યતીતિ વિનિશ્ચયઃ ।
સ તસ્યા વચનં તથ્યં મત્વા સૈન્યસમન્વિતઃ

સમેતઃ કામિનીભ્યાં તુ યયૌ તત્પિતુરાશ્રમમ્ ।
રાજપુત્રીં તથાયાતાં શ્રુત્વા પ્રેમસમન્વિતઃ

પ્રયયૌ સમ્મુખસ્તૂર્ણં સચિવૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ।
બહુભિર્દિવસૈર્દૃષ્ટા પુત્રી સા મલિનામ્બરા

યશોવત્યા તુ વૃત્તાન્તઃ કથિતો વિસ્તરાત્પુનઃ ।
એકવીરં મિલિત્વાસૌ ગૃહમાનીય ચાદરાત્

પુણ્યેઽહ્નિ કારયામાસ વિવાહં વિધિપૂર્વકમ્ ।
પારિબર્હં તતો દત્ત્વા સમ્પૂજ્ય વિધિવત્તદા

પુત્રીં વિસર્જયામાસ યશોવત્યા સમન્વિતામ્ ।
એવં વિવાહે સંવૃત્તે રમાપુત્રો મુદાન્વિતઃ

ગૃહં પ્રાપ્ય બહૂન્ભોગામ્બુભુજે પ્રિયયા સમમ્ ।
બભૂવ તસ્યાં પુત્રસ્તુ કૃતવીર્યાભિધઃ કિલ ।
તત્સુતઃ કાર્તવીર્યસ્તુ વંશોઽયં કથિતો મયા

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ષષ્ઠસ્કન્ધે એકવીરૈકાવલ્યોર્વિવાહવર્ણનં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ