દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.22

હૈહયૈકવીરાય યશોવત્યૈકાવલીમોચનાય દેવીસ્વપ્નવર્ણનમ્
યશોવત્યુવાચ
પ્રાતરુત્થાય તન્વઙ્ગી ચલિતા ચ સખીયુતા ।
ચામરૈર્વીજ્યમાના સા રક્ષિતા બહુરક્ષિભિઃ

સાયુધૈશ્ચાતિસન્નદ્ધૈઃ સહિતા વરવર્ણિની ।
ક્રીડાર્થમત્ર રાજેન્દ્ર સમ્પ્રાપ્તા નલિનીં શુભામ્

અહમપ્યનયા સાર્ધં ગઙ્ગાતીરે સમાગતા ।
અપ્સરોભિઃ સમેતા ચ કમલૈઃ ક્રીડમાનયા

એકાવલી તથા ચાહં જાતે ક્રીડાપરે યદા ।
સહસૈવ તદાયાતો દાનવો બલસંયુતઃ

કાલકેતુરિતિ ખ્યાતો રાક્ષસૈર્બહુભિર્યુતઃ ।
પરિઘાસિગદાચાપબાણતોમરપાણિભિઃ

દૃષ્ટા ચૈકાવલી તેન રૂપયૌવનશાલિની ।
દ્વિતીયા કામપત્‍નીવ ક્રીડમાના સુપઙ્કજૈઃ

મયોક્તૈકાવલી રાજન્ કોઽયં દૈત્યઃ સમાગતઃ ।
ગચ્છાવો રક્ષપાલાનાં મધ્યે પઙ્કજલોચને

વિમૃશ્યૈવ સખી ચાહં ત્વરયૈવ ગતે ભયાત્ ।
મધ્યે વૈ સૈનિકાનાં તુ સાયુધાનાં નૃપાત્મજ

કાલકેતુસ્તુ તાં દૃષ્ટ્વા મોહિનીં મદનાતુરઃ ।
ગદાં ગુર્વી ગૃહીત્વા તુ ધાવમાનઃ સમાગતઃ

રક્ષકાન્દૂરતઃ કૃત્વા જગ્રાહામ્બુજલોચનામ્ ।
ત્રસ્તાં વેપથુસંયુક્તાં ક્રન્દમાનાં કૃશોદરીમ્

ત્યજૈનાં માં ગૃહાણેતિ મયા ચોક્તોઽપિ દાનવઃ ।
ન માં જગ્રાહ કામાર્તસ્તાં ગૃહીત્વા વિનિઃસૃતઃ

તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો રક્ષકાસ્તં મહાબલમ્ ।
પ્રતિષિધ્ય તુ સંગ્રામં ચક્રુર્વિસ્મયકારકમ્

તસ્યાપિ રાક્ષસાઃ ક્રૂરાઃ સર્વતઃ શસ્ત્રપાણયઃ ।
યુયુધૂ રક્ષકૈઃ સાર્ધં સ્વામિકાર્યે કૃતોદ્યમાઃ

સંગ્રામસ્તુ તદા જાતઃ કાલકેતોસ્તથા રણે ।
નિહત્ય રક્ષકાન્સર્વાન્ગૃહીત્વૈનાં મહાબલઃ

યુક્તો રાક્ષસસૈન્યેન નિર્જગામ પુરં પ્રતિ ।
વીક્ષ્ય તાં રુદતીં બાલાં ગૃહીતા દાનવેન તુ

પૃષ્ઠતોઽહં ગતા તત્ર યત્ર નીતા સખી મમ ।
વિક્રોશન્તી યથા સા માં પશ્યેદિતિ પદાનુગા

સાપિ મામાગતાં વીક્ષ્ય કિઞ્ચિત્સ્વસ્થાભવત્તદા ।
ગતાહં તત્સમીપે તુ તામાભાષ્ય પુનઃ પુનઃ

સા માં પ્રાપ્યાતિદુઃખાર્તા સ્તમ્ભસ્વેદસમાકુલા ।
કણ્ઠે ગૃહીત્વા માં ભૂપ રુરોદ ભૃશદુઃખિતા

સ મામાહ કાલકેતુઃ પ્રીતિપૂર્વમિદં વચઃ ।
સમાશ્વાસય ભીતાં ત્વં સખીં ચઞ્ચલલોચનામ્

પ્રાપ્તં મમાદ્ય નગરં દેવલોકસમં પ્રિયે ।
દાસોઽસ્મિ તવ રત્યા હિ કસ્માત્ક્રન્દસિ કાતરા

કથયૈનાં સખીં તેઽદ્ય સ્વસ્થા ભવ સુલોચને ।
ઇત્યુક્ત્વા માં સખીપાર્શ્વે સમારોપ્ય રથોત્તમે

જગામ તરસા દુષ્ટઃ પુરે સ્વસ્ય મનોહરે ।
સૈન્યેન મહતા યુક્તઃ પ્રફુલ્લવદનામ્બુજઃ

એકાવલી તથા માં ચ સંસ્થાપ્ય ધવલે ગૃહે ।
રાક્ષસાન્ ગૃહરક્ષાર્થં કલ્પયામાસ કોટિશઃ

દ્વિતીયે દિવસે સોઽથ મામુવાચ રહો નૃપ ।
પ્રબોધય સખીં બાલાં શોચન્તીં વિરહાતુરામ્

પત્‍ની મે ભવ સુશ્રોણિ સુખં ભુઙ્ક્ષવ યથેપ્સિતમ્ ।
રાજ્યં ત્વદીયં ચન્દ્રાસ્યે સેવકોઽહં સદા તવ

પુનરુક્તં મયા વાક્યં શ્રુત્વા તદ્‌ભાષિતં ખરમ્ ।
નાહં ક્ષમાપ્રિયં વક્તું ત્વમેનાં કથય પ્રભો

ઇત્યુક્તે વચને દુષ્ટો મદનક્ષતમાનસઃ ।
ઉવાચ વિનયાદેનાં સખીં ક્ષામોદરીં પ્રિયામ્

કૃશોદરિ ત્વયા મન્ત્રો નિક્ષિપ્તોઽસ્તિ મમોપરિ ।
તેન મે હૃદયં કાન્તે હૃતં તે વશતાં ગતમ્

તેનાહં તવ દાસોઽદ્ય કૃતોઽસ્મીતિ વિનિશ્ચયઃ ।
ભજ માં કામબાણેન પીડિતં વિવશં ભૃશમ્

યૌવનં યાતિ રમ્ભોરુ ચઞ્ચલં દુર્લભં તદા ।
સફલં કુરુ કલ્યાણિ પતિં માં પરિરભ્ય ચ

એકાવલ્યુવાચ
પિત્રાહં કલ્પિતા પૂર્વં દાતું રાજસુતાય વૈ ।
હૈહયસ્તુ મહાભાગ સ મયા મનસા વૃતઃ

કથમન્યં ભજે કાન્તં ત્યક્ત્વા ધર્મં સનાતનમ્ ।
કન્યાધર્મં વિહાયાદ્ય વેત્સિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયમ્

યસ્મૈ દદ્યાત્પિતા કામં કન્યા તં પતિમાપ્નુયાત્ ।
પરતન્ત્રા સદા કન્યા ન સ્વાતન્ત્ર્યં કદાચન

ઇત્યુક્તોઽપિ તયા પાપી વિરરામ ન મોહિતઃ ।
ન મુમોચ વિશાલાક્ષીં માં ચ પાર્શ્વસ્થિતાં તથા

પાતાલવિવરે તસ્ય પુરં પરમસઙ્કટે ।
રાક્ષસૈ રક્ષિતં દુર્ગં મણ્ડિતં પરિખાવૃતમ્

તત્ર તિષ્ઠતિ દુઃખાર્તા સખી મે પ્રાણવલ્લભા ।
તેનાહં વિરહેણાત્ર રારટીમિ સુદુઃખિતા

એકવીર ઉવાચ
કથં ત્વમત્ર સમ્પ્રાપ્તા પુરાત્તસ્ય દુરાત્મનઃ ।
વિસ્મયો મે મહાનત્ર તત્ત્વં બ્રૂહિ વરાનને

ત્વયા ચ કથિતં વાક્યં સન્દિગ્ધં ભાતિ ભામિનિ ।
હૈહયાર્થે કલ્પિતા સા પિત્રેતિ મમ સામ્પ્રતમ્

હૈહયો નામ રાજાહં નાન્યોઽસ્તિ પૃથિવીપતિઃ ।
મદર્થે કથિતા સા કિં સખી તવ સુલોચના

એતન્મે સંશયં સુભ્રુ છેત્તુમર્હસિ ભામિનિ ।
અહં તામાનયિષ્યામિ તં હત્વા રાક્ષસાધમમ્

સ્થાનં દર્શય મે તસ્ય યદિ જાનાસિ સુવ્રતે ।
રાજ્ઞે નિવેદિતં કિં વા તત્પિત્રે ચાતિદુઃખિતા

યસ્યૈષા વલ્લભા પુત્રી ન કિં જાનાતિ તાં હૃતામ્ ।
નોદ્યમઃ કિં કૃતસ્તેન તતો મોચનહેતવે

બન્દીકૃતાં સુતાં જ્ઞાત્વા કથં તિષ્ઠતિ સુસ્થિરઃ ।
અસમર્થો નૃપઃ કિં વા કારણં બ્રૂહિ સત્વરમ્

ત્વયા મેઽપહૃતં ચેતો ગુણાનુક્ત્વા હ્યમાનુષાન્ ।
સખ્યાઃ પઙ્કજપત્રાક્ષિ કૃતઃ કામવશો ભૃશમ્

કદા પશ્યામિ તાં કાન્તાં મોચયિત્વાતિસઙ્કટાત્ ।
ઇતિ મે હૃદયં ચાદ્ય કરોત્યતિમનોરથમ્

બ્રૂહિ મે ગમનોપાયં પુરે તસ્યાતિદુર્ગમે ।
કથં ત્વમાગતા તસ્માત્સઙ્કટાદત્ર તદ્વદ

યશોવત્યુવાચ
બાલભાવાન્મયા મન્ત્રો ભગવત્યા વિશાંપતે ।
પ્રાપ્તોઽસ્તિ બ્રાહ્મણાત્સિદ્ધાત્સબીજધ્યાનપૂર્વકઃ

તત્રાવસ્થિતયા રાજન્ મયા ચિત્તે વિચારિતમ્ ।
આરાધયામિ સતતં ચણ્ડિકાં ચણ્ડવિક્રમામ્

સા દેવી સેવિતા કામં બન્ધમોક્ષં કરિષ્યતિ ।
ભક્તાનુકમ્પિની શક્તિઃ સમર્થા સર્વસાધને

યા વિશ્વં સૃજતે શક્ત્યા પાલયત્યેવ સા પુનઃ ।
કલ્પાન્તે સંહરત્યેવ નિરાકારા નિરાશ્રયા

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા દેવીં વિશ્વેશ્વરીં શિવામ્ ।
ધ્યાત્વા રક્તામ્બરાં સૌમ્યાં સુરક્તનયનાં હૃદિ

સંસ્મૃત્ય મનસા રૂપં મન્ત્રજાપ્યપરાભવમ્ ।
ઉપાસિતા મયા દેવી માસમેકં સમાધિના

સ્વપ્ને મમ સમાયાતા ભક્તિભાવેન તોષિતા ।
મામાહામૃતયા વાચા કિં સુપ્તાસીતિ ચણ્ડિકા

ઉત્તિષ્ઠ યાહિ તરસા ગઙ્ગાતીરં મનોહરમ્ ।
આગમિષ્યતિ તત્રાસૌ હૈહયો નૃપપુઙ્ગવઃ

એકવીરો મહાબાહુઃ સર્વશત્રુવિમર્દનઃ ।
દત્તાત્રેયેણ મન્મન્ત્રો મહાવિદ્યાભિધઃ પરઃ

દત્તોઽસ્મૈ સોઽપિ સતતં મામુપાસ્તેઽતિભક્તિતઃ ।
મય્યાસક્તમતિર્નિત્યં મમ પૂજાપરાયણઃ

મામેવ સર્વભૂતેષુ ધ્યાયન્નાસ્તે ચ મત્પરઃ ।
સ તે દુઃખવિનાશં વૈ કરિષ્યતિ મહામતિઃ

માસુતો વિહરંસ્તત્ર તવ ત્રાતા ભવિષ્યતિ ।
હત્વા તં રાક્ષસં ઘોરં મોચયિષ્યતિ માનિનીમ્

એકાવલીમેકવીરઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
પશ્ચાત્સૈવ પતિઃ કાર્યસ્ત્વયા રાજસુતઃ શુભઃ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી પ્રબુદ્ધાહં તદૈવ હિ ।
કથિતં સ્વપ્નવૃત્તાન્તં દેવ્યાશ્ચારાધનં તથા

પ્રસન્નવદના જાતા શ્રુત્વા સા કમલેક્ષણા ।
વિશેષેણ ચ સન્તુષ્ટા મામુવાચ શુચિસ્મિતા

ગચ્છ તત્ર ત્વરાયુક્તા કુરુ કાર્યં મમ પ્રિયે ।
સત્યવાક્યા ભગવતી સાવાં મોક્ષં વિધાસ્યતિ

ઇત્યાજ્ઞપ્તા તયા ચાહં સખ્યા વૈ પ્રેમયુક્તયા ।
મત્વોપસરણં યુક્તં તસ્માત્સ્થાનાત્તદા નૃપ

ચાલિતાહં તતઃ શીઘ્રં મહાદેવીપ્રસાદતઃ ।
માર્ગજ્ઞાનં શીઘ્રગતિર્મયા પ્રાપ્તા નૃપાત્મજ

ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં કારણં મમ દુઃખજમ્ ।
કસ્ત્વં કસ્ય સુતશ્ચેતિ વદ વીર યથા તથા

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
હૈહયૈકવીરાય યશોવત્યૈકાવલીમોચનાય દેવીસ્વપ્નવર્ણનં નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ